Full text of "R.P.F. Ioannis Duns Scoti, doctoris subtilis, ordinis minorum, Opera omnia, quae hucusque reperiri potuerunt, collecta, recognita, notis, scholiis, & commentariis illustrata, a PP. Hibernis, Collegij Romani S. Isidori professoribus, .. R.P.F. Ioannis Duns Scoti, ... Quaestiones quodlibetales, à mendis expurgatae, annotationibus"

See other formats

*//

• •

•:

r>. m. /2M.

• "• -• " • T

\ w/kb -im '-i : J

. k' •

' 'ji •*

r 9 .

ifjs.

■ ■

K-ifeei fiv ( ,rfpc -

—

i t

IOANNIS DVNS

SCOTI,

DOCTORIS S VBTILIS,

• ORDINIS MINORVM,

Quarftioncs Quodlibetalcs, k mendis expurgat* , Annotationibus marginalibus,

‘ Do&orumquc celebriorum ante quamlibet Quxftionem citationibus
exornatx, Scholiifquc per textum infertis illuftratx.

!Per RT.F.Hvgonem Cavellvm Hibernum, LeClorem lubtlatum, & in Conaentu
S. Maria de Arx-cecli in V rbe S. Theologia primanum Profejforem,

Cum Commentariis Rcuercndiflimi P. F. Francisci Lycheti Bruienfis,
Ordinis Minorum Regularis Obferuantix olim Miniftri Generalis.

SyNT CONCILIATIONES LOCOKVM.

4] 'uodlibeulmm apparenter alijs Scoti loeu repugnantium.

GVIDI BARTOLVCCII SOLVTIONES
Conrradidttonum in dodtrina ciufdem Do&oris apparentium.

TOMVS DVODECIMVS.

*M. <DC. XXX IX.

C V M PRIVILEGIO REGIS.

PRAEFATIO

AD LECTOREM.

,-v>'

Avdabiiis,& antiqua fuic Vniucrfitatis Parifieniis,nec adhuc
c(Tc dcliit confuctudo , quam Salmaticcnfis alte celebriores
Schola mutuata funt,vt cuilibet ad lauream Doftoratus, vel Ma-
gifterij in Theologia promoucndo , varia proponerentur dubia ad
varias fpc&antia materias, in vna dilpittationc gcneftli ventilan-
da , & in vtramque partem difputanda , ad quorum quodlibct te-
nebatur rcfpondere. Hinc talis difputatio , Quodhbctica , fcu
Quodlibcta, vel Quodlibct, quia de quolibet propofuo dubio rc-

— r ... . . „„ fpondebatur , vocati confucuit. Quadam proponi folebant cum

argumentis alia fine illis : quod in Salmaticcnfi celeberrima Academia obferuatum vidi.
Lautcandi auc poftea, qui volebant propofira dubia fufius pcrtraftantcs , Se exactius exami-
nantes, libros de eifdcm componebant , addentes de fuo varias quaftioncs i quia verifimile
non cft tot fuiilc propofita dubia D.Thomx , Henneo , Asgidio , & Richardo , quot in luis
Quodlibctis tractant , Se refoluunt. D ocior fubtilis communem Schola motem fequurus,
de propofitis fibi dubiis , fcu quxftionibus , cum lauream Docloratus Parifienfis accepturus
elTct C iam antea Do&or erat Oxonienlis ) prafens opus Quodlibcticum compofuit i quod
colligi poteft ex quali. 1 4. vbi explicans titulum , De intelleClu ( inquit ) fuerunt quxfita duo,
fnmum fuit . Sic. quo loquendi modo , vel fimili. nempe , querebantur a nobit tria , f repone-
bantur (vruntur in fuis Quodlibctis) Diuus Thomas.Hcnricus, Agidius, Richardus. Quot
autem in hoc Opere numerari debeant Quodlibcta,inccrtum cft : quidam duo ponunt, pri-
mum priores 1 1 . Quaftioncs qua de Deo. Secundum, reliquas qua de creatura , comple-
ctens, Ali) feprem cite volunt, nullo folido fundamento nixi. Mihi videtur cum nullus
hic, vel in manufcriptis.vel in impreflis habeatur Quodhbctorum numerus, vel diftributio,
Sl apud alios , Quodlibcrorum Authotes longe plurcs quaftioncs quam ille traflatus ha-
• beat, vnico QuoJlibeto comprehendantur , ( habet Hernicus Quodlibcto primo, 4i.quxft.
& /Egidius Quodlibcto fecundo 80.) opus iftud vnicum tantum c(Tc Quodhbctum , & om-
nes iftas quaftioncs vnica difputatione generali Dolori fubtili propofitas , & ab eo rcfolu-
tas. Nec multum refert qubd a quibufdam citatis Quodlibcto tertio, vel quarto , &c. iuxt#
numerum quaftionum , quia vel decepti funt , vel per gaedltbctum intclligunt quaftionem
quod liberalem. Ve vt fit, opus cft pretiofifiimum fuum , Se medullam doftnna, quam Do-
£tor in Sententiis tradidit , maiori claritate , faciliori methodo , 61 folidiori argumentorum
fundamento complectens, in omnibus fubtilis, hic fubtilifiimus extitit Doitor.vbi alus aha
fpcculationis lcuauit fc fupra fc. Vltimum omnium opus iftud fcripfir i vt igitur poftetius
genetatione, ita prius pcrfcdlione inter omnia eius opera habendum cft. In Scholiis cito lo-
ca, quibus in Sententiis de hic traftatis agit, vteh recurras, benigne Lector, quando libuc-

ea, quiDUS in dciuciuus ut iut » •- «-w iwuuua, »-’*-**•£>**'' 1 ■

nt. Adiunxit Conciliationes locorum , qua in hoc opere cum aliis ciufdem DoSoris locis

. — ... f 1 • r •

INDEX

INDEX QViESTIONVM.

Qj^ST.I. T>um in Diuinii ejfentialia fint immediatius e/fentia diuina , quam no-
tionaha. p3g.t

II. V rrum in Deo pofiint ejfe plures produSIiones eiufdem rationis . 34

— UI. ytriim if/a duo po/jmt fimul flare , qiiod relatio, ut comparata ad oppo(itum,fit

res, 'Vt comparata ad egentiam, fit ratio tantum. 66

I V. Vtrum fiparata^el abSFraila relatione originis , pojfet manere prima perfbna

diuina conflituta, &• diflinda. 88

V. Vtrum relatio originis fit formali ter infinita. 117

VI. ytriim aqualitas in Diuinii fit relatio realts. 141

VII. Vtrum Deum ejfe omnipotentem po/fit naturali ratione , <y nece/Jaria demon-

firari. ,68

VI 1 1- Vtrum Filius, njcl yerbum diuinum habeat caufalitatcm aliquam propriam re-
Jpectu creatura. I04

I X. ytriim Dens pof/it facere /hi^clum informare materiam. 116

— X. *An Deus po/Jit jpecics in EuchariSlia conuertere in aliquid praexiffens. 139

— X L ytriim Deus po/]it /acere , quod manente corpore , jy loco, corpus non habeat

vbi , fiue cflc in loco. 161

— XII. Vtrum rei creata /it idem respectus ad Deum,<vt creantem ytrTitco nfer-

nantem. _ i8t

XII I. ytriim cognofiendi , appetendi fmt cffcntialiter abfoluti , mei e/Jentialite

relatim, 301

XIV. ytritm anima fua naturali relida perfeflioni po/ft cognofcere Trinitatem per/o-

narum m Diurnis. M*

XV. Vtrum rcFptttu illius 'verbi creatura intelUElus pojjibtlis /it allium , 'vel paf-

[tuus. ‘ 410

XV I. ytriim libertas ' voluntatis , necejfitas naturalis po/fmt fe compati in eodem re-

J/eciu eiu/dem alius, obielh. 445

XVI I. ytrum alius dilellionis naturalis, (y alius dilellionis meritoria fint eitrlem

/periri. 459

XVIII. ytrum ailus exterior addat aliquid bonitatis , 'vel malitia ad alium ntc-

-474

XIX. ytrum in Cbriflo 'vnitas natura humana ad yerbum /it fola dependentia natu-
ra a/fumpta ad perfonam yerbi. 491

X X. Vtrum Sacerdos obligatus ad dicendum Mi/Jam pro Tino, obligatus etiam ad di-

cendam Mi/]dm pro alio , fufiieienter foluat debitum dicendo 'imam pro am-
bobus. 184.

X X I. Vtritm ponens mundi aternitatem po/Jit [uflincrc aliquem e(fe 'vniuer/alile’- be-
ne fortunatum. »6

Conciliationes locorum Quodlibetalium. 549. & fcq.

Guidi Bartoluccij Conciliationes contradictionum apparentium in
Scotica doCtrina. j7j. & feq.

R.P.F.

IO ANNIS DVNS

SCOTI

DOCTORIS SVBTILIS

ORDINIS MINORVM
Quadliones Quodlibetales.

Qum Commentariis R.mi P.F. Francisci Lycheti.

<P R jE F A T I O.

VKC T A- ‘ res difficiles , ait Salomon , Ecdef 1. & cur in-
telligat cas c(Tc difficiles, lubdit:^(on/w/r/i eas homo expli-
care Jermone. Sccudum igitur diftin&ionem rerum potelt
; accipi diftin&io difficilium quarftionum.K« autem pri-
ma lui diuifionc diuidi poteft in rem creatam & increa-
_ _ ram, liuc iri rem a fc, & in rem ab alio habentem ejje,

fiue in rem ncceflfariam , fic rem pofiibilemiSiuein rem finitam, 3c infi-
nitam. Res autem increata,ife, infinita, & ncccflaria, Deus cft. Res autem
creata , ab alio, poffibilis, 6c finita, communi nomine dicitur creatura. De
vtraque re propofita: lunt aliqua- quxftioncs.

Iterum, in diuinis res accipitur cflentialitcr&nocionaliter.iuxta illud
Auguftini i.dc Do&-Chn(\.\ini,c.x. Res^uibus fruendum cfi.funt Pater,Vtlun,
Spiritus fan&tss,eadimque Trinitas, yna quadam fitrnma res , communis omni Istis
puentibtu ea. In prima parte au&oritatis accipitur res perfonaliter.in fecun-
da , eflcntialitcr. Fuerunt igitur c aliqua quxfita in diuinis dc re effentiali;
aliqua dc notionali,fiue pcrfonali. Vnicum autem quxfirum erae dc ordi-
necircntialium ad notionalia. Illud vnicum primi ponicur , vepote ex
cuius folutionc patebit ordo procedendi circa alia quiiica.

S C H O L I V M.

Sumit rem pro ente dicente perfeflionnn-non pro ente vtfic, quis hoc non dtuiditur ptimp
infinitum & inftnitumfied in ens quantum, efinen quantum, vi habet Deflet tnfia quoMi -5 •
ad argum.prtnap.

ScouOper.tom.XlI. A

Pl.ito in

Timtoi.iu
Arijl.U.O'
i i.Mha.

A UKl/I. i.

Mcta.c .j.

Piw diu),
fu xei.

Crl Aturi f*-
rtft accipi
multiplici-
ter.

Nota prt
Aflialhe-

ne formali

in Det.

jlrg.fimile
facit in 4.
<*-4?- 7. 4-

Situi ftr-
f e Elio fim-
fhcitcr fon
lex.

2 Quodlibet.

Comme

V NCTvf res difficiles. Quia
Dottor in prxfcnti opere inten-
dit loqui de rebus diucrfimo-
de , fecundum quod diucrfimi
tradatur de eis in quatuor libris
Magiftri , vt patet in quzftioni-
bus. IdciY primi diftinguit dc re» dicens » quod
res prima fiii diuilionc diuidi poteft in rem crea-
tam, Scc. Hxc non cft prima diuifio entis etiam
tealis, vt infri patebit. q. j. Sed eft diuifio emis
quanti in fiia diuifa. Ens enim quantum primi
diuiditur in ens creatum , & in ens mercatum,
accipiendo tamen creaturam vt ipfc accipit in
d.d.i 1 . Creatura enim ibi poteft accipi proprii»
Sc iic accipitur vt tantum cil immediate caula-
ta 2i prima caufa , nulla fccnnda cau(a concur-
rente. Porcii etiam accipi improprie, fiuc gene-
raliter,& hoc modo accipitur pro omni c au fato,
etiam fecundis caulis concurrentibus. Accipi-
tur etiam creatura pro omni re , qur poteft clle
terminus creationis, proprie, vel impropric.me-
diate , vt I immediate . quia relatio creaturz ad
Deum non terminat creationem immediate
vt patet , terminat tamen mediati , quia
concomitatur ad aliquid immediati ci earum.
Accipit etiam creaturam pro omni re quanta,
alia a Deo , cui. non repugnat ejfe a dualis exi-

N T A R l V S.

ftenriz, quia omnis talis eft ens creabile media-
te, vel immediate, vt fupri dixi. Et omnis crea-
tura cft res habens effit ab alio, j>oflibilis,& fini-
ta: Deus verd eft res neccltaria mereat a , habens
effici Cc,Sc infinita.

b Iterum in diurnis. A ccipit htc Do&or effient ia-
/e pro perfe&ionc diuina. Quoddam enim cft
dlcntialc.quod cft formaliter perfedrio , vt Dei-
tas, & omnia attributa , & quoddam nullam
perfedionem formaliter dicens : vt efscntiale
dicens formaliter rcfpc&um ad extri , vt create,
caufate , prxdeftinate , Se. c. Nora etiam , qudd
per fon ale , fiuc notionale non accipitur htc pro
pcrfonale.conftiruta in diuinis, fcd accipitur pro
perfonalitate fiuc pro ratione formali conftiiye-
te perlbnam , fiuc pro proprietate hypoftatica,
quia primo modo femper includit efscntiale
dicens formaliter perfe&ioncm j fecundo modo
non , nifi tantum per identitatem rcalcm vt pa-
tebit infri, quxft. $ . Cc f.

c Fuerunt igitur aliqua q tu fit a, Sic. Dc re
efscntiai fatis patet in primo diftj.1.4. Sc alibi.
Dc fecundo, fcilicec perfonali, patet In primo vbi
fnpri, & prarcipuc diftin&. 16. 18. & alibi firp£.
Dc tertio hic facit fpecialem quxftioncm com-
parando cfsenrialiaA notionaliaad cfscntia di-
urnam.

Q V A S T I O I.

Vtritm in diuinis e ejfentiali a fint imme diutios cffcnttA Diuins ,
vel notionalia.

Henr. /«>».417.17.7.6.7. HxrueusfiWi.;.^.;. & ij.a.ij.i.on.; i .& \i.& auodl j iju.i. S corni ■
i. 1.7.1. & (UnHjdiJl.l.tj.+.n.6.C' 1. d. 1.7.1. Oolficd. quodl.fjja, D-Thom. i. pariat, i.

1 V 6 d notionalia , probatur. Qux conftituunr fuppofita alicuius
^ natutx, Tunc immediatiora ipfi narurx, quam illa, qux funt pro-
l prictates narurx i notionalia autem in Diuinis conftituunr fup-
, polita narurx diuinx, cflcntialis non, fcd funt quali proprietates
i illius narurx : igitur, Scc. Probatio maioris : natura immediati
Ife habet adftium fuppoficum proprium, quia de illo dicitur in

_ * primo modo dicendi per fe , non autem de aliqua proprietate j

nec e conuerfo , fed tantum fecundo modo : igitur illud, quo fuppofirum conftitui-
tur formaliter, immediatius fc habet ad naturam , quam proprietas aliqua. Probatio
minoris. Eifcntialia funt communia tribus perfonis , tc per confcquens per nullum
edentule conftitoitur fuppofirum : igitur per notionale, funt etiam cflcntialiapro-
prietates narurx fecundum Damafcinus c.u.fi bonum , inquit,/ tu/ium , ft fipicns ,fi
quodcunijuc aliud dicor . non noturum dtcii Dti fcd r/uo circo noturom. Et Auguftin. if.de
Trin.c.f. t Si dicam oternia .immortalis , iujlus, bonus, beotus, fpiriluo : horum omnium no-
uijtifnum ejuod pofui videtur firnifcurc fabHanliam.catera vero huius fubjlonltt qualitates.

Ad oppofitum ipfi effentix immediatiora funt illa, qux fune perfcflioncs (impli-
citer, quam qux non funt huiufmodi •. eflcntialia funt perfcflioncs (implicitet, No-
tionalia no ergo, 56c. Probatio maioris. Primxperfcftioni immediatiorafunt illa, qux
magis habent rationem perfeflionis fimpliciter, quam qux non habent : edentia
aucem diuina cft prima pcrfc&io , perfcflioncs autem Gmpliciter habent magis ra-
tionem perfeflionis quam illa, qux non funt perfcflioncs (implicitet Probatio mi-
noris. Anfel. Monol. if. cffcntialc elt in quolibet melius tpfum, quam non tpfum, fcd tale
dicitur, perfeflio fimpliciter : Notionale eft huiufmodi, quia cum quxlibct perfona
carcat aliquo notionali, careret aliquo, quod edet in quodlibct melius ipfum.quam
no ipfum,8c ita quxlibct perfona no c(Tet fimpliciter perfefta,quodcftincoueniens.

Artft. [nen-
do Met. c. (.
Quemedo hit
accipitur
perianale ,
Jnu notio*
oalc.

Quxftio I. |

C o M M E H t A %1 V S.

I t v tv s qox Itionis clarus exit
in fecundo aniculo. Et primi ar-
guit quid nocionalia (int im-
mediatiora, & argumenta folucn-
rur porclt. Demum arguit quid
eiTcnrialia fint iramcdiatora,& hoc argumentum
tener loquendo de 'dlcnrialibuj formalitcr dicc-
tibus perfectionem , 8c fic argumentum conclu-
dit, vt patet in litcra. Omnia cnimelTcmialiain
diuiuis , qux formalitcr dicunt pcrfe&ionem,
funt perfediones fimplicitcr ,quia ibi nulla cft
perfectio , nili formalitcr infinita , vt patuit tn
primo, difi. i. & 8. fufi.petnd.dt talis perfedtiO

S C H O

eft immediatior clfcntix diuin* , vt {uprfc patuit
in primo difi. 8. & 18. Notionale ver6 cx lua ra-
tione formali nullam dicit perfedionem , quia
tuffc aliqua perfero elfer formalirer in vnaper-
fona, qiue non in alia,quod eftimpollibilc. Tum
criam , quia fi aliquam perfectionem formali-
rer includcrct,illa peifeCtjo cilct formalitcr in-
finita , cuius oppolitum improbatur aDottori
infr iquafi. f. Ecquod dicit de illa propofitioue
Anfelmi dc perfectione fimplicitcr , exponetur
infra, qu.f, & expolita cft fuprl m primo difi. x.
parte x. quoji. i.

L I V M.

Pofita ratione difficultatis ad vtramque partem quafiionis, pramittit aliqua : quorum pri-
mum c fi, dari in diurnis aliquam entrtatem primam , realcm , exiftentem , alias nulla effiet po-
Jlerior -.de quo late, \. difi. i. q.i.fjrhanc effie abfiolut ani probat ex ugufiino, cuius loca hic

addutla probant dari distinctionem ante opus intellectus inter effient tam diuwam (jr perfio -
nas , de quo Dott.i.d.i. qst.+Jt.ij.drd.i.qu.j.ad qu.+.n.$\.& d. 13 jj.i 6.

REfpondco primo , ad intellcdum quxftionis funt aliqua ncccfTaria praemitten-
da- Sccundd, quxftio foluenda. Tertio, contra folutionem quxftionis dubia
occurrentia excludenda.

De primo, hicqueriturde ordine immcdlattonis i florum duorum, effientialis ,6c
notionalisin comparatione adeifemiamdiuinam. Videatur ergo primd inrclledus
iflorum quatuor terminorum, qui ponuntur in titulo quxflionis, fcilicct effientia , efi-
fientiale,notionalefic. tmmediatias.

De primo, in diuinis b ncceflario cft aliqua entitas rcalis, fiue ex natura‘rci,& hoc
in exiftentia aduali, alioquin nihil cftct ibi reale in adu. Illa entitas rcalis adualis,
c fiue ponatur omnino vnica , fiue ponatur aliquo modo diftindio rei , vel rationis,
femper erit ibi ponere de nccclfitatc aliquam cmitatem realcm, primam, vnicam,qux
non prxcxigat alicjuam priorem Si enim quxlibct prxcxigcrct priorem , hullaeiTct
prima, & per confcqucns nec aliqua alia elfet pofterior. Illam etiam primam cmita-
tem d oportet cfifc abfolucam, fiue ad fe, quia fecundum Auguftinum 7. dc Trinit.
cap.i. omnis effientia,qux relatiuc dicitur, tfit aliquid , excepto reljttuo. Et fecundum ipfum
it>idcm : Si pater non efi aliquid ad fe, non efi omnino quod relatiuc dicatur. Habetur ergo
iftaconclu fio, quod in diuinis oportet ponere aliquam cnticatcm realcm, in exiften-
tia aduali, & aliquam vnicam, primam, & illam cfte ad fc.

Ifta rcalis entitas, e quxeft in Deo, cum fit prima ratio effendi fimplicitcr : ratio-
nabilitera Sandis vocatur effintia. Vnde Auguft.7. dc Trinit. cap.i. infin. quod efi
fiipientufaperc, (jr quod est potentia poffe & at er ni tat i at er nam effie tu st it ia tufitam effie *

hoc efi effient iam ipfum effie , Et infra cap. 4. ab eo, quod efi effie, appellatur effient ia 5 propter
quod De tu ipfie cui proprii /sime (jr vcrifsimc couenit effie , verifsime diettur effientia. Ec hoc
primb dicente Aug.ibid c y .Manifeftu efi Deum abufiue vocari fiubjfiantia:vt nomine vifi-
1 at ion intclligatur effientia, quod vere ac propr it dicitur: it a vt fortafje folii Deu oporteat dici
effentiam. F. fi enim vere f cius, quia incommutabilis fidque nomen fiuurn fuo famulo enuncia-
uit (Jltoyfi dtm dixit : Ego fium , qui fiimfed tamen fiue effientia dicatur, quod proprie dicitur ,
fine fulfi<tmia,quod abufiue diaturvtrumque ad fc dicitur, non relatiuc ad aliquid. Hxc ille.

Dc ifta crtcncia, f fiue minus proprie fubftantia, qudd ipfa fit fola ratio fimplicitcr
clTcndi in diuinis cuicunquc, habetur ibid. c. 6. Substantia patris ipfie pater efi, non quo
pater etf ,fied quo efi. Hxc ille. Et intclligit qudd eflentia non cft ratio formalis patri
effendi patrem» fcd cfTendi fimplicitcr. Huic concordat Damaf.lib.r. c.i i. dicens fic :
Videtur quidem principalius omnium, qua de Deo dicuntur nominum, effie qui efi. Et hoc pro-
bat per illud Exod.J. gui efi , &c. Et fubdit:7Vf«« enim in fe comprehendens habet effie
velnt quoddam pelagus Jubilantia infinitum interminatum. Hxc ille. Rcdc ergo in
diuinis, in comparatione ad efientiam, tanqaam ad entitatem, fimplicitcr primam 5c
abfoluta,cofidcratur omnis ordo cuiufcunquc,fiuc quorucuquc, qux in diuinis funt.

SeottOper.Tom.it. A 1 COM

fn diui.iu
efi re.ilis
entitas.

i-Mct.f.io

Ex l>4 c lo-
co multi eli
ciuut exi-
fi entia effe
de quidi-
eate Det.
Vide t/rjr.t
q. 6.

Entitas in
diuinis efi
ejJentSA di-
urna.

E fetet id
fic dicitur
ab e fe.

UM.Tr,

cap.i-

Sub fiant id
mutus pro-
prii dici-
tur dc na-
tura thuK
na.

Quodlibet.

Ang.jJttri.

Vnit dicitur

fapicntu.

Qu»m*J) fit

«M praf*Ji-
U. Cui con
uerur ttft ni
Uentue con-
uem itffr ef»
fc.itl».

C 0 M M E

DE primn, Sec. In illo primo articulo inten-
ditWnripaUter declarare quatuor termi-
nos, videlicet, efienti4mAJfentidle^otionAle,Se im-
mediatius. Dc primo, in diuinis ncccflariC» cfl a-
liqua entitas ex natura rei. Se in cxiltentiareali
aAuali.Hoc elt probatum in prime d.i.pdr.i.q.u
vbi probatum clt quoJ fi elt aliquod ctfcAii aAu
exiltcns, prima cauli erit aAu exiltcns. Idem de
.primo fruitiuo , primi in eminentia. Vide qux
ibi expofui.

e III* entit m re Mu aCIhaIu, Sec. Et quod di-
cit dedillinAionccx natura rei, vel rationis,vi-
dequx dicit in primo, difi.i.p*r. dtjl.%.
ej .penul. Hic enim non habet difputarc quomodo
relationes dillinguanturab edentia, vel quomo-
do attributa ab inuicom, vel ab eflentia dillcnr.
bcJ quomodocunquc dillinguantur , dicit qu6d
clt ncccflc ponere in diuinis vnicam cnciutem
prunam ,&c. quia li nulla citet prima, nulla clfct
poftcrior:patct per Philofbphumi.e-?Wirfqpl>./fX.
comm. io. Illud, inquitxiwM pruuum nem eji,quod
confequitur illud primum nencjl. Vide Coiucnr.
d Illam cii.tm primum entiutem oportet ejfe ab-
folutam, nm.% 7. de Tnn. Hanc auAoricatcm lu-
pra cxpolui inprimodi.i.q.t.art.t .vidc ibi. Cum
enim dicir, omnts ejfentia.qud rtUttui dicitur. Sec.
no debet imelligi, quod edentia relatiue dicatur,
quia ellcntia diuiiu non dicitur, relatiue, ve fupra
patuit in prinvo dtji.f. qu. 1. fcd fic mtclligitur,
quod omnis eilcwia , qux cll ratio fundamenta-
lis, fecundum quam aliquid relatiue dicatur, cll
aliquid excepto rclatiuo.id elt,exccpta relatione,
Iccundum quam aliquid dicitur forroaliter refer-
ri, Se non fundamentaliter- Sic in propofuo et
fentia diuiiu cura fit proximum. & immediatum
fundamentum relationis diuinx,cit ratio funda-
men talis, fecundum quam ,puta,Patcr fundamen-
taiiter refenur ad lilium , & paternius in patre
cll ratio formalis. fecunddm quam Pater fornu-
litcr refertur ad filium. Similiter auctoritas fe-
quens, fcilicer , fi non efl Aliquid udfe , Sec, Sic
exponitur, id elt.fi non clt aliquid vt proximum
fundamentum relationis, quod fic ens ad le>quod
clt rario fundamentalis, vt fupra, non clt omni-
no,quod relatiue dicatur, quia relatio fecundam
qui aliquid fbnnalitec refenur ad aliud, fudarur
in aliquo abfbluto exilletc in illo,qu6d refenur.
e IjU rcjtlu entitas vocatur a Sunii u ejjenti* .
Hic probat per auctoritates Augultini 7. de Tri.
C4. in fine, Scc.y .circa fincm.vbi vult , quod fit-
pient id dicitur kf*pere,Cmc fdpere a fapttria, pa-
ru eft curandu , fiuc ilta denominatio accipiatur
Grinuticc.fiuc Logicc,no curo:(uflicit quod ejfe
ptopriillimc conuenit cllcnrix.fiue ellcmia dica-
tur ab efje , fiuc ccontrai nihil enim immediatius
copem cllciitue, quam ejfe cxillctix,& prxeipue
primz cllcnti.r conuenit prima exiftemia ; imi
ipla cxiflcntia conuenit ciictttix diuinx in primo
modo diccdi per fc.vt fupra patuit in trimo difi.
x.par.i .q,x.& tn iftd q. Omne enim illud potclt
d ici cll em u, cui potclt competere cajftSda»vt pa-
tet a DoAorc in pluribus locis, & ellcntia, & exi-
Il6tia ctia tn creaturis, no diffietut rcalitcr,vt pa-
tet k DoA.*» xJiJt. 1 .& in ^J.x.Se cui repugnat
ejfecxihtiix, repugnat fibi cllcnria, loquendo de
ellcmia proprie. Non credo ume generaliter ef
fc verum quod cui conuenit ejfe exi(lentix,quod
fibi coueuiasc^c elleiuix. Multa enim dicut pro-
priam cxillcmum.qux forte non dicunt proprii

N T A R IV s.

clIcmii.De hoc al!as,fon£ eniraratio indinidoi»
lis vt hxcccitas , puta Francilci , dicit propriam
cxillentiaratcum licjc propriam entitatrm lupet
additam naturx lpccificx,vt patet k Doft. impri-
mo dij}.f.q.i.& dijt.i6.& imi. difa.Hoc idem
polfctdici de enticatibus hypoltatids , lultincn-
do qu5d dicant aliquid podtiuum , vt expoliti
fuper primo D0A0ris.d1.x8. Se fuper tertio di.t.

& tamen iltz entitates tam indiuiduales , quam
fuppofitales non funt clTentia.nec pertinet ad ef-
fcmia:n,ncc adquiditatcra.vt patet a DoAore m
primo di.$.q.iJi.i6.<TdliltiSc<iiiii\u.MAnifeJlm
tjl Deum dbufiue vocati /ubiluniiAm, Se e. Quo-
modo hoc intelligatur vide DoAorem in primo
di(l:S.qu.a.& caqux ibi expofui. Loquedo enim
de fubltaniia tranlccndcnter , Deus dicitur pro-
prie & non abufiuc fubltantia. g

t De ijld ejfentid.fiue minus prepne Jubilanti*.

Hic Dodt probat per auAoritates.quid cOcntia Admtru bJk
di ui na clt ratio fimplicitct eficdi in diuinis cui- Usuum.
cunque. Aduerte beni hic lireri.vult Doct.quod
quidquid habet ejfe in diuinis fuo modo clt ori-
ginatum ab cirentiadiuina.Nam perfediohes at-
tributalcs pullulant ab elTenciadiuina,& in cfse-
tia diurna. Sirailitcrmrinu proprietas pctfonalis
immediate clt ab etienria diuiiu, alix verd pro-
prietates funt ab cfsetia vt k ratione formali pro-
ducendi perlonas.Similiter efl verum qu^d om-
nis perfectio diuina pollet ior fuo modo clfirn eia
diuiiu fuo modo oritur ab ellentia diuina, & hoc
mediatc,vcl immcdiate,qu6d dico propter ope-
rationes intellectus , Se volumatis, qux funt in
cllcnria mediantibus potentiis lntt lligcndo ergo s*U
originatiuc , vel pullulatiui.fola cllcnria diuitu «j fmtU *ft

elt ratio fimplicitct cfscndiAciurmalitcr autem ru,t /'"f**,
non elt fimpliciter ratio elscndi,quia bonitas in- nfff
finita elt formaliter exiltens , UcA realiter fit eff-
lentia diuina. Dc hoc vide qux cxpolui luper
primo DoA. di.8. qfenult. His prxmillis patent
uuAoritates^rima^ux habetur7.de Tri.c.d.vel
14. fcilicer. Snbfi Anti a P Atrii ipfe Pdter rjl, non
ejuo Pdter ejl Pdter tfed que eft, id elt, qu6d efsc-
tia,qux elt in Patre , cll id quo fimpliciter Patlr
habet ejfe, fiuc cfsentix.fiuc exiftcntix.id clt, quod
totum ejfe elsentix, & cxiltcntix in Patre elt ip-
fa efscntia diuina.

Si quxratur, nonne etia Pater habet ejfe exiltc-
tixi paternitate? Et videtur qu&d fierquia Patet
conllituitur in ejfe pcrfonali per paternitate, fu-
Itincdo comunc opinionem (cilicet quod pcrlo-
nx conftituaniur in ejfe perfonali per relationes.

Tum ctiam,quia pcrPatemitatem realiter diftin-
guicur,a Filio, Se per confequcs videtur^ju&d pa-
ternitas dicat propria exiltcnriam,cum ipla for-
nulitcr diftinguatur ab cfsentia, vt patet i DoA.
ini.di.%.q.penHl.Qwbd enim clt ratio diltingttftB
realiter aAualiter^Au exidir^quia fi adu no rxi-
fieret,n6cfset ratio realiter diltingucdi aAualitcr.

Kcfpondco , quod paternitas dicir propriam
exiftemii,& aliam ab exiltcmia Deitatis; no alia
realiter. led alia vel ex natui a rei, vel formaliter,
vt fupra cxpolui in primo iLi.pdr.i. &fic Pater
dicitur cxillcrc paternitate, quia tamen paterni-
tas non dicit cmitacem perfc&am , fcd tantum
«nritatf hypoftaticam. Illa Pater no dicitur fim-
pliciter habere ejfe, fcd fola efscntia diuina, qux
clt rario pcrfc&uunc efscdi, dicit peifcAioncm
cfientiaiemA quiditatiuam,& fic debent expo-
ni auAonutcs Augultini , dc alioru SanAorum.

• SCHO

Qua?ftio I.

S C H O L I V M.

Arguit ejfcntiam non ejfe primam entitatem , dr quia ad Jiam dum , quo prolui exiUeifc-
tum ejfe priorem ejenlia , non refpondct , videtur innuere exilfentiam ejfe de quiditate Vei,
drnon modum intrinfecumvt in erutura. Et idemvtdetur mfnuare i.d l.q.l.Et itocen-
ftnt I.euchet. dr T artaret. hic, vel volunt inter bxc nullam dari diJHncl tonem. videetuf/em
dilla q.t.Et Trombetam, dr VV silonem in Ftrmalitalibiis.

C Onera ifta i gqux difla funt de ifto termino effentia , poteft obiici dupliciter. j-tr-mi
Primo fic, per au&oricacem Damafccui addu&am, Totummje , ficc. ergo fecun- qaUcml-
dum iftam au&oritatera/^riiHJ includit totam perfeftionem diuinam :fcd tota per- tui w d-
feftio diuiua confidit in omni perfeftione limpliciter, quia quacunque non inclufa. »«» non
■ non habetur totalis perfedio i non ergo ellentia cft prxeise ifta ptima cnticasdiftin- Ta ojfuna-
£ta qualitercunque contra cflcntialia : imo cft vna totalis entiras vnitiue includens
omnia efientialia, cui videtur concordare illud vocabulum, quod dicit, Pelagus, pto-
pter immcnfitacem continentia’ vnitiue.

Hoc confirmatur per illud Anfclmi nem cil , quo maius excogitari non potejl , fcd Profulo.e.
quacunque vnicaperfcftioncfimplici, non includente omnem pcrfe&ioncm fim-
plicitcr, poteft aliquid maius excogitari, vt puta entitas aliqua, omnem perfectionem
continens vniriuc : ergo cftcntia diuina cft talis entitas, includens vnitiue omnem
perfectionem (impliciter.

Secundo, ad idem arguitur fic : 11 in omni crcarura cflentia, eo modo quo diftin-
guitur ab exiftentia, videtur cfle prior illa, ficut potcntialc Se fufccptiuum , cft prius
actu fufecpto : ergo videtur fimiliter in Deo : fed fecundum difta Auguftinific Da-
mafeeni iamaddufita, cflentia accipitur pro exiftentia aftualr, licut apparetpcr illam
auftoritatem Exodi, qua ambo vtuntur , Qui eft , ficc ergo fecundum iftas aufto-
ritates exiftentia cft prima entitas, fic non cftcntia, vt cftcntia, vel falcem illae aucto-
ritates hoc non oftendunc.

Ad primam , quarre lolutionem fuper primum dislinlf. 8. quariio. 3 . de ^Attri-
butu.

Ad primum dici poteft , quod effentia includit totum perfeffionem diurnum vnitiue , dr Additio
identice , licet non formalucr comprehendo t omnes perfeci tones diditus, dr ftc intcthgen-
dum eil didum Damafeni , vt putet in 1 . dift.i. quoji.}. prirrcipult , eircajinem quaftic-
ms , perfettiones HU etfi fini identice ejfcntiu , tomen djhnitu funt ex nuturu rei dr for-
mtliter.

Ad conjt motionem de Anfelmo , putet puriter quod effentia ejl vnitiue dr identice omnis
petfeilio : non lumen formultter , dr ex naturo rei. Fnde licet quolibet pcrfellioftmpliciicr
jit formoliter infuttu : non turnen rudiculiter , euiufmodt ejl ejfcntiu dr exiftcntiu

Det.

Ad fecundum dici poteft K quod ejfcntiu, cr eius exijlentia in creaturis fe halent fcut q ni-
di tus CT modus : ideo difinguuntur. In d minis autem exiftentia eftde conceptu ejfcntiu, dr
prodicatur in primo modo dicendi per fe,fc, quod propofitio illo per fe eft primw.Cr immedia-
to, od quum omnes alia rcfoluuntiir, vt potet in primo d.i.qc. Quare in 4.46 d.q. ydr pri-
mo Reportationum d.q}j].i. dr d.x.part.i.q.i. dr infra.q.q .ar.j.dr x. dift.i .q.x. plura od
propoftum harum obscii tonum.

Aliter dicitur, 'quod ifta ratio, fi quid valet, videtur cite contra illud, quod qua:- Al qoo fo]._
ftio fupponit , fcilicet aliquam cfle immediationem eflentialis ad cflcnciam, fic qux- poiim .juV-
ric quanta. Proifto autem fuppofito arguitur , quia omnis perfedio (impliciter eft m 'iu* *
fimplicitetfimplcx. Probatur : fi cft aliquo modo refolubilis in diftinfta, fine cA,S c
S , neutrum poteft efle perfeftio (implicitet Cmplcx : quia tunc vnum non facercc
perfe vnum cum reliquo : quia non cft per fe vnum ex quibufeunque diftinftis,nifi
vnum fic ficut aftus, fic aliud ficut poccntia.

Scoti Optr.tom. X 11.

C 0 M

Quodlibet.

f i

C 0 M M E N T A R 1 V S.

g Contra iila tju* diti A funi. Htc D Ocior in-
'tendir probare per duo argumenta , quod cfscn-
- eia non prxeise illa prima enticas diftin&aab
aliis attributis. Se perfe&iombus (impliciter, fcd
quod fit omnis perfe&io (impliciter. Et probae
lic : Primi per Damafccnum.diccntcm totum in
fe continent , Sec. fic videtur includere omnem
pcrfc&ioncm diuinam ;crgo non datuualis cu-
ritas lic prxeise diftincb ab aliis pcrTc&iom-
bus.

h Secundo ad idem arguitur fic , Se ratio ftat
in hoc : exiftenria diuina cft prior clfcntiai ergo
•clfcntia neneft prima emicas. Antecedens pro-
bae, quia fecundum Auguftinum cilenria diuina
accipitur pro exiftentia , contrarium videtur cf-
feiu creaturis , quia edentia eft prior cxilkutia,
iicut potentialc , Se fufceptiuum exiftentir.

Reipondet Dixit or ad primam rationem , &
eius confirmationem , quod clfcntia cfik vnitioi
& idcnticc omnis perfedio diuina , non amem
formalitcr, & quiditatiuc , vt clare patuit in
primo dift-8. q.penult.

Txfcfuio Nota tamen p«o clariori intclligcntia , quod
1** mdujn efTenru diuina prius natura cft edentia in vltima
aiiaalitate,5: formalitcr inhnita,& in illo priori
non includit nec formalitcr , nec vnitiuc perfe-
ftiones attribucalcs ,cum in illo priori non prx
intelliganiut habere ejje in fe formalitcr. In fe-
cundo verd figno naturx fune illx pcrfe&ioncs
attributales , qux pullulant ab edentia diuina.
Cura ergo Dodor dicit, qubd cft neccdc ponc-
^ • re aliquam enti tat em abfolutam omnino prima,

cui comparantur cdcnrialia» Se notionalia in ra-
tione priori s,Se pofterioris, ita quod vnum illo-
rum immediatius iniit cdcnrixdiuinx , Se pcc-
conicquens prius, &c.Eft quxrcndum an illa cn-
titas prima lir pelagus , Scc. Et (it id quo maius
cogitari non poteft,(kc.Si lic, contra, in illo prio-
ri non continet omnem pcifodioncm (implici-
ter , vt patet. Si non, ergo cft pcrfc&illima enti-
. tas>& audoriutes non funtverx. Et vitri, ergo
. non continet vnitiui , Se fic refponfio Dodoris
tooetiinu!* non »tiones*Dico*quud in illo priori non
~ continet vnitiui , Se tamen eft pctfcdiflima cn-
titas.quia vt fic, non tantum cft formalitcr infi-
nita, (cd etiam vircualiter, & originariae infini-
ta, vt patet a Dodore in i.dift.t.q.pcnul.Sc talis
infinitas originariua non conucnic pcrfe&ioni-
bus aliis diuinis.vt patet a Dodore vbi fupra,
Ciun dicitur , fi non continet omnem perfe-
9 * dionem (impliciter non eft pelagus , nec id quo
maius cogitari , &c. Dico, quod fufficic quod in
tali priori fic talis entiras>a qua pofiit originari,
vt fi; idem fibi tcalitcr omnis perfedio attribu-
jimUmta talis, & fic in fecundo inftanti naturx (in quo o-
tuUuUnt sb riginamur.vcl pullulant ab elTcntia diuina) iden-
eJfmttA. riheantur rcali ter cum illa. Dico vitri, qu6d cft
maioris perfedionis c(se in fe talem eiuitatem,
propter cuius perfedionem nccefsariu pullulant
perfediones Formalitcr infiniexqui continere
illas tantum formalicct. Hoc pofsct probari per
did5 Dodoris in primo d.i.port.i.q. i. Vbi pro-
bae quod maioris perfedionis cft in prima caufit
concinere virtualiter caufalitatem fccundxcau-
fe, quam continere formalitcr. Hoc idem in

piopofito per illam propoficionem fatho&m Do-
doris , videlicet Qualu ejl ordo inter aliqua, vbi
re.diter diftinguuntur , talis ejl ordo , ratio-
ne dijUnguuntur. Si ergo |>cr poflibilc , vel
impoffibilc perfediones illx rcalitcr diftingue-
rciuutab efscmia diuina,adhuc ipfa cfsct id quo
maius , Scc- quia nihil cfscr, quod pofsct origi-
nariae continete huiufinodi perfediones. De
fado tamccotinct illas vnitiuc pioptcr infinita-
te,qu»a iufinitu identiheat fibi rcaliter quicquid
bi poteft efst.vt patet a Dod. in i J.iJifajj. j.

Si iterum dicatur , videtur enim quid etiam j'

attributum aliquod, puta bonitas in dminis poflk
dici prima entitas , quia talis bonitas propter fui
infinitatem ideiitificat fibi omnem aliam perfe-
ctionem fimplicitcrrpatet, quia infinitum conti-
nct vnitiuc realitex quidquid ibi poteft ede, ve
patet a Dodore vbi Jupra. Rc(ix>ndeo . quid ******
quamuis bonitas diuina fit formalitcr infinita , £*' "f***
non tamen continet vniciui rcaliter edentiam
diurnam, (cd bcn£ ccontra , quiaedcnria diuina ftd no» i/u.
originat fuo modo illas perfediones fimplidter,
ve idem fibi realicer. Sicut etiam dicimus,quod
anima intcllcdiua continet per identitatem rca-
lcm intclledura^c voluntatem. Se non ccontra,
vt patet a Dodore in i. dift.\G. Dico ergo, quod
efsdia diuina cft fic prima entitas abfoluta/juod
ex fua infinita perfcdiooc ex neccftitate natur*
emanat omnes perfediones attributales in fiim-
mo , quia vt innnicas formalifer , vt fupra patuit
k Dodore in primo di.S.q. penul. Se illaspcr-
fcdidlme fibi vnit inquantum fibi vniri poliunt,
hoc cft, in perfcdidiraa identitate rcali.

K sid fecundum dici jtottjl. Rcfpondet ad il-
lud de exiftenria, concedendo qudd exiftentia in
creaturis eft poftetior edentia,*: diftinguitur ab txifUiuiM
illa, cum fic modus cius. Sedfort£ hoc non di- *tnino
cit (ccundum intentionem propriam , fed (ccun-
dumThomx,qui ponit exiftentiam ede accides „tn
edentix, fecundum vcr6 Dodorem exiftenria Jnm Seorno*
no n diftinguitur rcaliter ab clfcntia, ve pateti* ftdmodm
fecundo difi.i. Se in tertio difl.6. eft enim gradus tortnfoem.
intrinfecus edentix. Sed quidquid fit , in diui-
nis non ponitnr exiftentia diftingui ab edentia,

( c^m ipfa fit de ratione formali elleurix diui-
nx,vt etiam patet a Dodore i* i.d.i.partei.q.i.

&qux ibinotaui co»fidera)& per confcquens in
quocunque priori inrclligitur edemia diuina, iu
eodem inrclligitur fua exiftentia, Se fic non le-
quitur quod exiftentia diuina fit prima entitas,
circunfcripta edentia diuina.

Aliter dicitur htc , Scc. Hxc refponfio vide- * * *
tur elle ad primum argumentum , Se ad confir- \

mationem.quod pater, quia in primo argumen-
to probat quid edemia fic omnis pci fcdio
fimplidter, Se per confcquens non eft vnica ta*
lis entitas fic prima in diuinis , cui comparentur
elfcmialu, & notionalia, vt mediatittf,&imme-
diatiils , quia vbi non eft aliquod primu, ibi non
poteft ede immediatius , & medi mus, vr fupri
patuit. Etquddfic inrclligatDodor , patet per
hoc , quod dicit , quod ratio illa fi quid valet»
viderur cfse contra illud , quod quxftio fuppo-
nit. Quxftio autem fupponic aliquam imme-
diationem dscntialis ad efsenciam.

Cum

Quxftio I.

Cuin quxritur in principio quxllionis , an
dfcmialu iinc immediatiora clienti* diuinx
quam notionalia ? ergo quxflio lupponir , quod
dfcnthlu , Sc notionalia in fune clienti* imme-
diate.

Et quxrit qu.rftio quanta fit talis immedi-v
rio, an Icilicet cflcntialia inlint immediatius
qoamnodonalia.

Ec fic patet quomodo primum argumentum
eft contra illud , quod qu*ftio fupponit , quia
fi ellcntia eft /impliciter omnis perfedio cllcn-
tialis, ergo non erit ibi iminodiatio aliqua. Pro-
bat ergo Dodor ibi. Id quod quoji to fupponit, vi-
dclicet , qu6d cllcntialia inlint immediate diui-
n* e/lcnti* , vt vni emicari omnino primx , Se
vnic* , Se non iinc vnum totum cum illa , quia
omnia cllcntialia in diurnis diccutia perfe&io-
nem fune pcrfc&ioncs /impliciter Se Iimplicitcr
fimpliccs.ergo cui mfuntdmmcdiace infum,quia
'non per partes c&m non habeant.

Si enim perfedio /impliciter haberet partes,
vna edet potenrialis, Se alia adualis , & fic incl-
(ct prius per partem porcmialem. Patet in limili
h Dodorc in primo , dift. 3. 9. 1. de cognitione
habituali,& virtuali,d»/?.j. & 17. de dtenda ve
quali materia, Se in ^.dijh 1. quoji. 1. Cum ergo
pars rotcntialis fecundum t rationem fic prior
aduali , ita condirutum ex illis prius perficit
fecundum partem poccnt ialcm. De hoc vide Do-
dorem in z.d»//. 16. contra opinionem fandi Bo-
naucntur*. Si ergo perfedio /implidter cft/im-
pliciter fimolex , fcquitur cui ineft immediate
ineft,& fic /tat fuppofirumquxftionis.

In litera tamen Dodoris occumtnt aliqua
dubia. Primd in hoc , quod dicir,quod perfedio
/impliciter fit fimplicirer fimplcx. Hoc non vi-
detur. Tum, quia refoluirur in plures conceptus
quiditatiuos. Nam lapientia Dei refoluitur in
(apientiam tranlcendcntcm , vt videtor innuere
Dodor in primo, dift. 8. qnofi.x. relpondendoad
vlrimum argumentum principale. Tum , quia la-
pienti a in communi prxdicatur de fapientia
creata A' incrcata in quid vt patet a Dodorc in
pnmo dijl.j.q. 1. in tertia ratione, quam facit pro
vniuocarione entis. Tum,quia ens pr.tdicatur in
quid de lapientia incrcata , Se fic refoluitur in
ens quidicatiud , quod habet rationem deterrui-

7 •

mbilisA per confcqucns erit potemialcA emi *
tas contradi ua habebit rationem adus.

Secundo ftubitatur , quia pofito quid fapien-
tia diuina , qua: eft perfectio fimpliritci iit fimi
plicirer fimplcx , non umen Icquitur quid iniit
immediate , quia diceretur iccuudim primum
argumentum , quid ellcntia eft omnis perfedio
iimplicitcr A non eft rairs entiras prima , cui ve
priort mfic perfedio cllcntialis immediate , fed
eft fimplicirer illa.

Rcfpondco ad primum dubium , eft opinio d)

aliquorum , quid perfedio fimplicirer non eft wf
compofita ex rebus rcnlitcr diftindis . quia tunc f'
partes coniti tuentes non clTcnt pcifcdioncs
iimplicitcr.quia nihil habens rationem partis eft
pciicdio fimplicirer ,cum necellarii pars inclu-
dat imperfedionem , ve palet a Dodore w pn-
&S.&S. Perfedio enim fimplicirer
non poteft componi nifi ce perfedionibus lim-
plicitcr. Aliter tameu dico,qu6d omnis perfedio
Iimplicitcr in diuinis eft formaiirer inhnita , Se
in vltinuadual itate , de eft fimplicirer fimplcx,
ita quod non eft reiolubilis in priores conceptus
quiditatiuos. Er dico.quad nec ens , nec fapien-
riacommunis . nec tranlccndens prxdicatur in
<jmd de fapiemia diuina , accipiendo in ve
lie de quidirate illius > de prius ex natura rei. Er
de hoc vide qux notaui in primo difl. i. pone e.

9* 1 • exponendo illud argumentum Dodoris.quo ,
probat, quid non poliunt cilc plura nccclfccllc.

Vide etiam qux dixi fupet primo Dodoris dift.j.

9- J. de conceptu Iimplicitcr fimplici. Vbi dccla-
raui quomodo Deus dicit conceptum fimplicirer
limpucemA quomodo non.

Ad fecundum dubiutn fore e pollet dici non
aiferendo tamen , quod Dodor loquitur ibi de /"«""fi»»
ciTentia diuina, qux ex quo eft perfedio fimpli-
Citer , ideo non eft conftiiuta ex omnibus petfe-
diombus fimplieiicr, quia tunc vna h.ibeter ra-
tionem adus , de alia rationem putenrix , de fic
non Client perfediones Iimplicitcr ;crgo in illo
priori, quo edentia eft cllemia , fcjlicct in fuo
cluarriali, Se quidiraiiuo non includit huiufmodi
cllcntialia , de perconfequcns (i mfiint eflimix
diuinx , infimi immediate vt embati vuicxlic
primx A lie patet priinus articulus.

S C H O L I v M.

Expltcot eflentixle ttpttd rhil fiphos effe id,quod opponitur ttcridcn!ijcmmuni,(f proprio-
■ Theologice outcmod drerrar clicntialc , quod reuhter ccnueutr tribuo perlinis , & ,?. ' f

ponitur notio noli, quod cmmbu, perfomt non conueuil , fed fucii od nomum diHinctionu
f erfon.tr ur/j. /

DH altero “ termino, fcilicet efentiole, duplex diftinaio videtur. Vna, quid aliter /j, r„.,e
vtuntur communiter hoc nomine ejfentult Philofophi,4e aliter Theologi, fpe- uti h,L
cialicer in diurnis. Nam in Philolophia accipitur communiter ejfentule, vt dillineui- termimEf.
tur contra .iccidenute prout ocridentult continet fub fe omne accidens per accidens i
fiue accidens commune: Se accidens per fc, fiuc proprium. Vndeibi, ejfentute di-
citur quod per fe includitur in ciTentia, quemadmodum in coinpolitoteali materia
& forma dicuntur fibi c(TentiaIia,& in compofico rationis, vel in iplo definitio, genus
A differentia dicuntur partes eflcntialcs rationis, fiue rei definitx. Theologi vc-
r6 ■ alitet vtuntut hoc nomine ejfentule , ili diuinis. Ciim enim cllemia fit omnino

A 4 primum

8 Quodlibet.

primum. vc iamdi&um cft:& fimiliccr cft commune, communicate reali, quia dicitur
de qualibet perfona , & de omnibus fingularitcr , & ideo quodeunqUe etiam aliud
prsedicccur iimili modo in diuinis , dicitur cilcnciale ,quia fimile e fle ner* in modo
prxdicandi,fiuc in communitate reali.

National e Et per oppofitum , nouonalc dicitur illud , quod nec fle prxdicatur , nec habet ta-

tjuid fori- jcm communitatem, fcd quod pertinet ad notitiam tliftin&ionis perfonarum Sic cr-
go diflinguit TUcologuscJfcnttalc contra nouonalc . De hoc Auguftinus j.dc Trin.c.f.
Jn rebus a eatis, at que muta bilibus , quod non fecundum fubflanttam dicitur , reflat vt fecun-
dum accidens dicatur : In Deo autem nihil fecundum accidens dicitur , nec tamen omne quod
dicitur fecundum fsbilantiam dicitundicitur enim ad aliquid ficut patet ad Filium, & Filius
ad Patrem. Hxc ille. Vult ergo quod in creaturis diftinguieur ejfcntiale contra acciden-
tale jn diuinis autem non diflinguitur contra accidentale , fcd contra rclatiuum ad in-
tra, quod icilicct dicit relationem perfona: ad perfonam , Se per confcqucns pertinet
ad diftinftam notitiam perfona: a pcrfona:& ideo ve datur regula ibi.c: 4. de di&is de
Deo fubftanrialicer,&: rclatiue, communiter dicitur nouonalc : licet Auguftinus hoc
vocabulo non cft vfus,fcd fit vfus vocabulo,rr/4//#i vel ad aliquid.

COMMENTA R l V S.

m r\ E altero termino AcUiceifjfcntiale. Hic
I J Portor exponit (e de quo cllcnciali in-
cendit loqui , cum quxrit an clfcnualia Imt im-
mediatiora, Scc. Se Utera cft fatis clara. Nota ta-
men cum dicit de compofito reaU , 3c rationis,
Scc. accipit compofuum reale quod cft corapoli-
tum ex rebus habentibus verum ejfe reale , quod
cft exiftentix. Compolitum vcr6 rationis,
quod cft compofitum tantum conccptibilitcr,
ncut conceptus hominis componitur ex con-
ceptibus omnium fupcrioruin , Se omnium qux
«flentialitcr includuntur in illo , quod tamen
compofitum non dicitur compofitum [rationis,
vt fecunda intentio dicitur ens rationis. Et quod
dicit de definitio , quod cft compofitum ratio-
nis,non debet fic ablolutc intclligivndc cft no-
tandum ,quod definitio poteft multipliciter ac-
DiBindio dpi. Vno modo formaliter vt cft declaraciua di-
ptufi mmlti- Cxt res, puta quid cft homo , qux ve

//iri/tr *r«- ^ fundatur in conceptibus , in quos cft diuifus
f ' conceptus definiti , Se fic cft prxeise ens ra-

tienis, quia huiufmodi declaratio obierti diftin-
fta non cft nifi relatio rationis, ficut etiam dicit
Dortori» prinu>,dij}.x.parte i.q.i. & d.i7-qu6d
• declarare obiertum cft relatio frationis , ve fic

definitum , vt tantum habet ejfe declaratum eft
TUpnitam ens rationis.vt para.

tfHsmcdt ac- Aliquando accipitur definitum pro illa re,
apuur. qua: eft fundamcntnm declarationis pafliuz,
, nae qux eft terminus declarationis artiux : Se fic
Jifinicum erit ens reale, licit definitio fbrmali-
tcr fumpta , fciltcet pro declaratione , fic ens ra-
tionis. Poteft criam accipi definitio fundamen-
taliter, & fic accipitur pro illis conceptibus, ex
quibus conftat definitum , vt cum homo prius
cognofeitur confuse , fiue concipitur, poftea in-
tcllcdus diuidit ipfum , formando duos conce-
ptus de eo , fe ilicee animalis , & rationalis , qui

conceptus diftinrte declarant quid fit homo, &
forte illi duo conceptus declarantes hominem,
non funt ens mere rationis.

Aduerte tamen . quod licet homo vt confuse j .
conceptus, fit tantum ens rationis , quia concipi
pafliuc cft tantum relatio rationis , in fe tamen hem» fit «w
etiam vt prxfcindit ab omni fingularitatc * cft raiituu.
ens prztcr artum intelledus , vel ens , cui non
repugnat artualis exiftentia vt in fuis lingulari-
bus.Pariformiter dicoqudd animal, & rationale
vtfunt concepta ab intcllcrtu , funt tantum ens
rationis:vt ver6 in fe confiderantur, fune prarter
omne opus inrellertus, vt verd definiunt tornu-
liter , fiu£ vt diftinrte declarant , quod homo
confuse importat, funt tantum ens rationis ; hu-
iufmodi enim declaratio non poteft fieri , nifi
per artum inrellertus. Et de noc vide aliqua-
liter Dortorem in x.dift. j 6. foluendo argu- »
menta Henrici. & vide qua: ibi expofui , &
notaui. & dijl. 8. primi , queft.). Et fic patet ifta
lucra.

n Theologi vero vtuntur , &c. quia effenria-
lia habent fimilem modum prxdicandi e fient i. r
diuinz , quia ficut efientia diuina cft communis
tribus, communitate reali, fic & quxlibct perfe-
rtio cficndalis , quia ficut ifta eft vera, tres per-
fonx funt rcalitcr Deus, & fic & ifta: , tres perfo-
rx funt fapientes rcalitcr , & fimplicirer eadem
lapientia numero. Et nota qu"d commune com-
municate reali cft tantum lingulare exiftens,
quod veri, Se realircr prxdicatur de pluribus, &
includitur in illis, cuiufmodi cft fola efientia di-
uina : commune autem, quod non cft lingulare,
non poteft rcaliter communicari , nec ve que,
nec vt quod. Et quomodo vniuerfa/e dicatur
commune pluribus, vide Dortorem w fecundo d.

$• qu, 1 . Se ibi qux notaui in exponendo ratio-
nes Dortoris.

•i*

SCHO

Qua?ftio i. $

S C H O L I V k

Ponit duplex cftentiale in diuinis, olterum,ijaod dicit refpdlum odextr'o,vt ere.tler/ox-
femotorjitpponit tomen pro abfoluto in Deo, con notans diflnm rejprcium, quia non oque pri-
mo dicit vtrumque,ahequin non diceret vnum conceptum, ncc ille refpelha conuenit Deo, mji
per aliquid pii intrinfecum ,& commune tribui.

EX ifto fecundo patet breuiter de tertio vocabulo, quid iit notionale , quia omne
notionole • etl tclatiuum ad intra , quia tunc elTet commune , &: non com-
mune.

Secuda diftinftio huius vocabuli, quod eft ejfentiale. prout in diuinis fpecialiter ac-
cipicur.poteft poni talis, qu6d aliquod eft eiTentialc quod importat refpc&u ad extri
Sc aliquod non.Iftius diftin&icmis primi primu mcmbtu exponatur. Poftea fccundu £femiale
probatur , quia forfitan ab aliquibus poiTct negaii.De primo certum eft.-quiafi Deus d'

dicatur relatiuc ad extrajoportet aliquodqubd illa relatio conueniat Deo fecundum rxlrd
aliquod fundamentum proprium, quia non comparatur Deus ad extra , nili fecun-
dum aliquod incrinfccum fibi,8t illud poteft dici fundamentum. Ex ifto fundamen-
to intrinfcco,rum (it reale,& refpc&u ad extra, cum (irrationis, non poteft cftc ali-
quid habens conceptum pet fc vnum ; ergo Ii aliquod nomen ftmul importat illud
intrinfecum Deo, quod cftfundamentum comparationis ad extra ,&cum hoc, il-
lam comparationem ad extrii Illud nomen vel non (ignificabit conceptum perfe
vnum, vel non figniiicabit ambo illa.fcd tantum alterum fignificabit.Jc alterum con-
ii ocabic.fj7?/«i.»/r ergo in Diuinis, quod fcilicct habet conceptum per fe vnum , non
includit iimufSc per fe abfolntum.Sc refpefhim ad cxtra:& per confcqucns fi indu-
datrefpeffum ad extra, non perfe illumincludittfcd principaliter, 8cptim6,Sc perfe
includitabfo(u:um,quod eft fundamcntumiillum autem refpcfium connotando in-
cludit, Sc hoc modo intclligitur primum membrum huius difiin&ionis. »'•

Commentar i y s.

j[j, o A {ne notionale eft rei * tinum ad intra , H!c

loquitur Dockor Jc rclatiuo.vcl pertinen-
te ad originem, vel quod eft ibi ratione perfona-
rum, & non ratione edentia: diuimr ; quod dico
propter relationem identitatis , Sc fitnilicudinis
• & aequalitatis in diuinis qu* non funr norionalia.

Dubium tamen eft dc ipiratione a«ftiua , an di-
catur relario norionalis,quiaper illam «6 cogno-
* fcuntur peribas diftin&c, cum fit communis Pa-
tri , & Filio. Dc hoc vide in primo dtft. 1 8. Sc
li non ponit inter notiones ,non erit verum quod
omne relatiuttm ad intra fit notionale, nili fbrtd
imcllig.it ur lic , quod omne relatiuum ad intri
conftituensperlbnam- Si etiam dicatur innafei-
bile, eft notionale , rc parer, quia per innaicibi-
liratcm cognolciiur diltin&c prima pcrfoiu , Sc
tamen non eft rebriuum , vt paret, imo nec for-
ti ens pofitiuum , vt videtur tenere Do&or , tn
primo dtft. x 8! Poteft dici, qudi loquitur de no-
tionali , vel pertinente ad originem , vel confti-
tuente perfonam in rali ejfe pcrfonali.

Egenti*!* *n p Secanda dtft tu lito hmm vocabuli , ejnod eft
gyw ejfentiale, Sic. Piitnum membrum probat , qux
probatio eft latis dati in litera. Non enim in-
tendit Do&or qu&f aliquod fit elfentialc in di-

j £gid dita-
tur n otiena-
Ir.

‘urnis, quod per (e, Sc qui Jitariuc ihcludat tcfpe-
ftum ad creaturam, quia nullum eft tale, vt pa-
ret in Utera. Si dicatur quod rcfpe&tK creationis
In Deo conuenit tribus, ergo edentule, At tamen
ille relpe&us rationis, qui nccellario terminatur
ad aliquid extra , dicit vnum conceptum per fe
vnum. Dicit Doftor, qudd nullus talis refpe&us
immediate conuenit tribus perionis , fcd tantum
mcdianrc aliquo fundamento , quod conuenit
tribus , in quo immediate fundatur, vr patet de
rcfpc&u creationis , qui immediate fundatur vel
in adlu’ voluntatis diurnae, vel in voluntate diui-
na s & quia ifta funt in tribus perionis, rcfpc&us
talis erit fimiliter in tribus. Dicit igitur Do&or
quod tale cflentialc vt puta creare , vel fimul in-
eludit relpedhim ad extra , Sc fundamenrum ab-
fblutum, Sc tunc noh erit vnus conceptus per fe,
led tantam per accidens , quia conflans cx ente
reali abfoluto , Sc eme rationis , dicit tantum
conceptum per accidens. Si vcr£> tale cllcnriale
fignificat aliquem vnum conceptum per le.non
poteft fignificare nifi abfolutum in diuinis , con-
notando rcfpe&um ad extra , qui fundatur in
tali abfoluto.

S C H O L I V M.

Probat contra alios quatuor rationibus dari alterum etifemiale, quod nullum rrffeflum
ai extra includat. Prima , quia perfettio fimpliciter non includit aliquid , cui repu-
gnat ejfe perfechouem fimpliciter , de quo i.d.i. quaft. t . & confirmat primo , quia rtfietlui

io Quodlibet.

ad extra e II relatio rationi s. Secundo , quia nulla relatio fotejl ejfc perfe Itio J, impliciter . Se-
cunda , ejfentia non dicit re fit Ilum ad extra ; ergo ncc tntcllcclualit.u , qua includitur
in illaficut rationale in homine. Tertia , intellectus diumni ,<fi clTentialc (fi prior omni re-
fpellu ad extra, quia hic Jit per altum intellectus , qui necejfaribfupponit intellectum ejfc.
Quarta, altus comprehcnfiuus Dei efi infinitus ,quu comprehendit obieltum infinitum:er-
go non includit refpcclum ad extra , cui repugnat injinilat , qua etiam omni refpeclui re-
pugnat. Quod an tn fecunda ratione intellectualitatem ejfc de quiditale Dei , (fi non
attributum , intelhgit de natura mtclleiluali ( quia fi Deus definiri pojfel , hac in defini-
tione poneretur ) non de potentia , quia fecundum eum inlellctlui (fi e voluntas fiunt prin-
cipiaformalia dhscrfarum rationum , qua non pojfiunt ijfie de quiditale eiufdem , cum neu-
trumfit determinabile : na habet I . dtjlmlt. 1 1 - (fi dtHtnCl.t.q.y.ad q. 4. (fi infra, quodl.i.
num. 10. 19. 7(ec tamen ifia potentia funi attributa proprie, quia non perficiunt quafi
per modum altus fecundi , ex Doli. 1 . dijl. 16. num. fq.(fi dfitncl. f . quafi. 4. vide hic
Lenchet.

DE fecundo membro huius dillinclionis , dices forte : qudd nullum ell ejfcntiale

Vtdc Iter- ^ -

ucnrn quo- I / non includens rcfpectura ad extra, fcd fola edentia ell hui ufmodi,quodcunquc
hbtto aute aliud comunc tribus, vel ell rcfpcflus ad extra , vclincludcsrefpcflu ad extra.
piiu.q.i c Quia vero s folutio quillionis dependet ab illa diflinflione ejfentialis prius po-
££*»■ fica, quod fcilicet aliquod clTentialc cil abfolutum ad intra,aliquod veri dicit rcfpe-
amiqutt. . £lum ad cxtraildcb probatur fecundum membrum, quod negandum forfican alicui
videretur, fcilicet quod aliquod clientule non includit aliquem refpcflum ad extra,
primo per rationem fundatam in aufloritatc fumpta ex ratione perfcflionis fimplici-
al.quia tuc teriSecundb per rationem fumptam ex ratione diuini edentizi Tertio per rationem
elfet in fumpta ex ratione incellcfhis diuini:Q_uartb ex ratione aflus, vel operationis diuina;.
mcUiT' Prima ratio talis cfl : quod ell perfcflionis fimplicitcr non includit perfe relatio-
cum Iit nctn a<^ creaturam i fcd aliquod cflentialc in diuinis cft perfcflionis fimplicitcr : cr-
petfoSio go.&c.Probatio maioris. Perfcflio fimplicitcr non includit aliquid per fc , cui repu-
iimplid- gnat per fc ratio perfe perfeflionis fimplicitcr: f quia tunc non elfet inquolibet,
ter. & non melius, cum includat aliquid, cui repugnat ratio perfeflionis fimpliciter:Sed relationi
eir« '■> ad creaturam repugnat, quod fit perfcflio fimplicircr,ciim fit ad terminum impetfe-
quo t, ftulrljg^ potcntialcnvquod autem nccefiario cocxigic aliquod ens potentia !c,co mo-
do,quo relatio cocxigit terminum, tanquam fcilicet aliquid fecum fimul natura, vel
prius i illud fic coexigens non ell fimplicitcr ncccfianum : ncc per confequcns (im-
pliciter pcrfcflum Minor patet cx intentione Anfelmi,monol tj.vbi ponit talem di.
Oc\nCtioncm,quicquid efi praler rclatiua, aut cfl tale, vt omnino melius fit ipfum , quam non
ipfum,aut tale,vt non ipfum in aliquo fit melius quam ipfum. Et expolita & declarata illa
dillinflione, concludit, nefias efi putare, vtfubftantiasuma natura fit aliquid, quo me-
lius fit aliquo modo non ipfum ,quim ipjiim j fic necejfe cft , vt fit omnino quicquid melius efi
ipfum , quam non ipfum. Et poilc.i infert in fpcciali quid non cft; Non efi ergo, inquit,
cor pus, nec aliq iideornm,qua corporei fenfus difeernunt. Et poli fubdit in fpcciali, quid vel
quale cft:;/«.tre,inquit,»«r^e efi ipfum ejfc viiicntcm, finientem, omnipotentem, verum, tu-
Jium.alcrnum,(fi quicquid abfoluti efi melius ipfum, quam non ipfum. Planum ell autem,
quod multa illoru funt cflentialia in diuinis. Habetur ergo illa minor, quod aliquod
cficntiale in diuinis cft perfcflio fimplicitcr : quia melius ell in quolibec ipfum,
quam non ipfum. Illa fententia Anfclmi videtur polfe accipi ab Augulbno 1 j. de
Idem 1 l.ci- X tin.C.+.PiUentia non viucnlibus,intelligenlta non intelltgentibus,'iniuftis tu/la , beata mi-
0.16.&II. feris praferenda -f indicamus. Ac per hoc, quoniam rebus creatis creatorem fine dubitatione pra-
Met. texi. jtmmus > npqrtet vt per fumme viuere (fi cunlfaiutelhgere , tufiumque (fi benigni fimum efi
deCilucr' beatifiimum fateamur. Hic ille. Tenet autem hic confcqucntia per propofidonem
uuimjib.x. hanc : ncccfic ell vt creator fit quicquid in c ntibus prifcrcur ipfum non ipfi : vel vt
tu/. I . Anfclmus dicic:'JVf;/;»J efi ipfum quiim non ipfum.

Pro illa fententia ' potcll adduci Hilarius ix.de Trin c.pcnult. qui loquens ad Pa-
trem ait Perfelti Dei,qul (fi verbum tuum, (fi fapientia,(fi virtus cft, abfoluta generatio efi:
vt infeparabihter a te fit fcrnper.qui tn his atemarnm proprietatum tuarum nominibus, ex te
nasus efi. Hic ille.Nihil autem Dei Filius per naduitatetn accepit, quod dicat rcfpc-
flum ad extra.

Relatio no
cft perfe.
Ilio fimplt

Item fecundd, cx eodem medio potcll argui accepta pro maiori extremitate hoc

citer. • quod cft relatio rationisivt fit maior illa , perfcflio fimplicitcr non includit telatio-

Qu^ftio I. ii

nem ratiotusiminor, qu* prius : &: fcquiturcondufio.qirod aliquod efientialenon
includit relationem rationis : omnis autem rcfpedlus Dei ad creaturam ell rationis
tantum, ex primr.ctgo aliquod efTentiale nou includic rcfpcdtum ad extra. Ma-

•iorem illam de rcfpedln rationis probo, ficut primam de refpedu ad cxtraiqura rela-
tioni rationis repugnat pcrfedlio (impliciter : quia cfl ens diminutum minus habens
decnricatc.quamquodcuuquc rcale : quia tantum in confideratione inccilcdtuscll
habens fuum effe.

Item tertio, cx eodem medio potell argui, accipiendo pro maiori extremitate, re-
lationem incommuni, fic: pcrfedlio fimpliciccr non cil relatio aliqua, nec includit per
fc relationem aliquam vitra vt prius. Hic maior probatur : quia relatio originis non
cil pcrfedlio fimpliciterili tamen aliqua relatio eflee pcrfedlio limpliciter, maxime de
illa videretur.

Ad illas rationes', qax procedunc ex eodem medio , potell ficrcfponderi , quod
aliud cil dicere aliquid c(Tc pcrfe&ionem firnpliciceriSe aliud, aliquid efle perfectio-
nis fimplicitcr. Primum importatj quod illud circntialucr,fiuc quiddicaciuc fit perfe-
dlio fimplicitcr.' Secundum importat , non quod clfentialitet fit pcrfedlio , fcd quod
omne tale denominatiue foli pcrfedlioni fimplicitcr conucniat.

Ipfum ergopcrfcdlionis (impliciter cil quam requirit in illo, de quo prxdicatur de-
nominatiue, it quamollenditfibi inclTcivtpote ■f quam vniucrfalitcr confequitur, Se
fic cil perfc&ionis fimplicitcr triplici modo, fcilicct prxexigcndo : oftendeudo , fiue
manifcftandoiSc pcrfedlionem fimplicitcr confequendo.

Confimilitcr exponatur illud Anfelmi fic : In quolibet eft mcliui ipfum quam no»
ipfum, quia hoc verum eft intclligendo de prxdicationc denominantia, ac prxexigcn-
do, oltcndendo, & confcquendo,vel,r*^«»A4r/ eft netlnu ipfum, quam non ipfum, quem-
admodum efle ipfum denominatiue ponit illud elfc fimplicitcr perfcdlura , non qui-
dem ficut aliquid efle album ponit idem elfc coloratum , fed ficut aliquid cfie al-
bum, vel coloratum ponit idem effe (upcrficiatum. Vnde fi in aliquo non eft melius
ipfum elfc fuperficiatum, nec pec conlequcns erit melius ipfum cfie album.t

Conlirmliccrcxponacurdidlum Auguitini de prafcni.Quz autem fit intentio An- Quare hi.
felmi quxre cap. 1 7-vbl akiEodemmodo , ci“ vnaeonjiderationt eftquicquid eft ,dr omnia i.q.y.
illa nomina idefignjicjnt. Nomina, inquam, de quibus looutus cil ftmi:bonut,iuJlui,Stc.

f Ite, inflatur contra rationcmiquia concludit quodcunque cflentiale elfc ad le:
quia quodcunque illorum eft pcrfedlionis (impliciter, fed illud illarum cil falfumive
patet in cxeplis Anfelmi Sc Augu(lini,quia Augtillinus pemK,potcntifimum,iujh(>im».
ti Anlelmus ponic omnipotentem, luftum, Stc.St tamen illa dicunt rcfpcdlum ad extra.

Secunda ratio ad cunfiderationem talis eft. In Dao eft eflcncia fub completa
adlualicate cflcncix.Sc hoc meri ex natura rei, fic intelligendo.quod nec elfcntia.nec
aliquid per le inclufum in illa , vel adlualicate eius , fic ibi prxeise cx confideratione
cuiufcunque intcllcdlus.Hxc propofitio fic intelledlafatis patee ex didtis in principio
illius articuli, exponendoquid intelligcndum fit per iftu terminum , qui eft ejfentu.

Ex hacpropofitionc fcquitur illa,qux eft maiorrationis,fcilicec quid fi aliquid ell
idem eficntialitcr effentix , illud eft a diu in Deo mere cx natura rei , Si hoc fiue fic ’

idem eficntialitc r identitate adxquata, ficut in creacutis eft illud idem , quod incelli- aquata.
gitur per definitionem, ei, quod intclligitur per definitum : fiue fit idem tanquam in-
clufum cllcntialicer in illo, quomodo illud quod intclligitur per partem definitionis
poficc dici idem ci.quod intclligitur per definitum.

Nam concradidlio videtur cfie, quod aliquid fit realiter adlu ,St quod illud , quod
eft idem (ibi eficntialitcr, hoc modo, vel illo, non fit rcalicer in adlu. Nunc autem in- IneUeUua.
ccllcclualitas.fiuc vita intclledliua , vel intcllcdhialis , eft idem eficntialiter efientix i,,‘" ‘fl dt
diuinXjiic intclligendo, qufid non tantum eft idem rcalicer ipfi cflentixiJSC hoc iden- ^
titate fimplici.ficuc forti quodcunque attributum ponitur idem ipfi efientixtfcd hoc
modo eft idem fibi.quod fi ipfaeficnciadiuina definiretur, vica inccllcdlualis, fiue in-
telledlualitas.non cfiet extra eius definitionem, ficuc fapiem,ve\ bonum.

Maior patetinam, fecundum iam didla in principio illius articuli, cfientia eft ibi cx
natura rcitergo quicquid includitur in ratione efientix. Minor fic intclligitur , qudd
incclledlualitasquidcmnonhabctrationem attributi quali fecundi aduenientis ipfi:
led rationem perfcdlionis omnino intimi, quemadmodum vita etiam in Deo ell
adlus non attributus, fiue adueniens.fcd omnino intimus, Se idem eflcntix.Illa criam
vita perfcdla,quzfoIiDcocoucnit,cuiufmodi eft vita inccllcdlualis, eft ide cfsctialitcr

77 dt n.

MttJcx.
com. jj.

Itltm i

ile Amm*
•i.ryi.

■AI. /fi.

Intelleftut
Dei poitjl
eompMr.ne
ad exora.

T.j».

Ai DITIO.

ii Quodlibet.

ipfi primae eiTcntix.Hzc minor fic intellecta probatur aufloritatc Sc tationctauflori-
tate Auguftini ij.de Trin.c. J.^atvra.inquit.V/ririir m Dco,'pfa ifi effcntia tini, atque
natur a-, hac autem vita non talis eft, qualis ineit arbori, nec qnalts meji pccon, quod habet Jen-
firmJed nullum habet intcllctlum-.al illaviU,qua Dem ef/ffenlit atque tnleiltgil cmnta , t*r
fenttt mente, non corporetquta fptritwefi Deus.Hxt ille.Vu! tergo diccic, quod illa vita,
qux cft edentia diuina cft per fe intcllcflualis.

liem ,6 de Tnn. c. v!t. loqucnsde Deo, ait Ite Vbiefi prima, & fnmmaiita,'ui non rfi
aliud vtnere,& aliud effeffed tdem effe^ffviuerctie quale lit illud v/iirrr.qitiaintellefltia-
lc,fubdit,pnm(r ac fummtts intellectus , ent non ejl aliud v tuere, ahud intelligere , hxc ille.
Minor etiam ifta ratione probatur fic : Cuicunquc non repugnat efle idem alicui
lubftantix cilcntiuliter, illud non conucnic vcrifiirae i- alicui lubftantix, nili conue-
niat (ibi e(Tentialiccr:fed intcllcftualitati repugnat efle idcmlcui conucnit^eflentia-
liter . fient pacccin creaturis : quia qtizcunquc fubftantia cft intcllcflualis : intelle-
ctualitas efl intra rationem cficntialcm cius.Sieut etiam in fpcciali patet in homine.
In t uiuc ratione ponitur ralnnaic. Et per conlequens ifta intclleflualicas , qux per fe
intclligitur per rationale, eft idem homini cflentialitcr, imo vt aftualillimum ,V eon-
•plctiflimum in cflcntiaicrgo cum Deus vcrilfiuie Iit intellectualis, ciusimellcfluali-
ras erit idem efientiaHtcr cius cflentiz.

Tertia ratio ‘ fumitur cx parte iutclleflus diuini fic: Nullus intelleflus habet
effe actuale proprium, Sc primum iutcllefhis per aliquem aflum intclligcndi conuc-
tiientcm fibi.vel fuppofito fecundum ipfum. Hoc patettquia omnis a cius intclligcdi,
vel naturaliter prxcxig cintelleflum, cuiuseft, habentem proprium afluale ejje in-
tcilcctus, vel faltcm coexigit, ita qubd nullo modotalc effe afluale proprium intcllc-
f>.H',ncc aliquid per feinclulumin tali effe -i luali , per aflum intelligendi ipfi inteh-
lcfitii attribuitur. Quia omnis aflus eft poftcriorjSc ideo prxexigit fuum prius i ergo
in Deu iiitcliefltis, vt intellectus fuum primum e [fe afluale, nec aliquid per fe inclu-
fuUrin illo ejfe , non habet prxeise per intelligere diuinum i fed comparatio cflenine
diuinxadquodeunque extra habet proprium & primum ejfe fuum afluale per tn-
telltgerc diuinumtergo intelleflus in Deo , vt aflu intelleflus , non includit aliquam
comparationem ad extra. Probatio minoris : comparatio cuiufcunquc intrinfeci in
Deo ad quodeunque extrinfecum , cum lit rcfpcfhis rationis, habet effe fuum 'pri-
mum proprium per aflum alicuius intelleflus comparantis ; fed quodeunque in-
trinfccitm poicft ad quodeunque extrinfecum pcrqucmcunque aflum intelleflus
creati comparari, illud ad idem comparari poteft per aflum intelleflus diuini , quia
intellcfhis ille poteft obicflum illud fub omni ratione ex parte obiefti intelligere,
fubqua cft intclligibile “ cum fit ei adxquatus,8f cius comprchenfiuusifcdquicquid'
intelleflus diuinus poteft ad quodeunque comparare * intclligendo, hoc aflu intel-
ligcndo comparat, quia nulla cft ibi potentia fine aftu ad quodcunqueintrinfccum,
ergo per aflum intelleflus diuini aflu comparatur quodeunque intrinfccum ad
quodeunque aliud, ad quod poteft intclligendo comparari , & per confequens com-
paratio cuiufcumquc talis ad quodeunque tale , habet effe fuum proprium afluale
per aflum iutcllcfius diuini comparantismon dico quxeunque comparatio huius ad
lioc.quia non formaliter illatquia intelleflus creatus comparabit, fed aliqua compa-
ratio huius extremi ad hoc extremum.

Ex hoc vlterius patet fecunda pars minoris, fcilicct quod comparatio alicuius in-
ti infeci ad aliquod extrinfecum habet fuum primum effe fic proprium per illud r/r—
lelhgerc:c\i\a illud ntclligert cft primum intellegere refpeflu huius obiefli, & primita-
tc clTcntialijfiuc perfcftionisifc primitate duiationistquia zternum. Nec enim eft fi-
mul perfcflionc cum intclhgere creato , nec pofteiius : quiavtroque modo Jequitur
quod clTet limitatum, 8c menfuratum,ncc cft fimul,nec pofterius duratione quocun-
que intelligere creato, quia tunc (equeretur quod intelhgere in Dco,vt intelligere, effet
nouum.

t'el fic pote fi formari ratio : nulla potentia habet fiwm primam efle per operationem fuum.
Hoc palet de fetuuia nihil feipfnm producit ad effe, ft fit. i de Trin.arr per confequens aliqua
potentia per operationcm,qua eil ab ipfa, accipit fuum efle primum : fed omne intelligere eil
operatio tnt efle Itus ,vt intellechuiergo intellectus ,vt intelleflus , non habet primum effe in
1 'eo per operationem [nam : fed quicquid efl tn Deo per tcmparal tonem ad extra , mquantum
hniufmodt , habet fuum effe per intellectus operationem f iue intelleffienem,quia effe eius con-
fidit in confideratiene intetlec7as:<umfil cffcreluiiotis ranonir.cigo,tcc.

Quarta

Quxftio I. 15

Quarta ratio fumicutrex parte operationis , fcu artus intetligehdi , Se hoc Ce- *• a‘ ~
Adus illc.quo Dcuscomprehetidic dTentiam fuam.vt obicdum beatificum, fub ra- ""f '
rionc.qua ralis.cft in Deo ex natura rcfifcd per mtelUgere, vt inttlhgere3 comprehen-
dit cifcntiam fuam vt obicdum beatificum, ergo. Maior probatur, quia infinitas in-
tcnfiuanon competit alicui enti rationis, led folum enti rcali.quod arguo, quia omne
ens rationis cft fola telatio rationis, f cd nulli relationi infinitas competit, etiam rcali:
vt patebie infra q.y Illud autem quo Deus comprehendit clTcntiam fuam , Vt infini- Inf*SA>
tam, fub ratione.qua cft comprchcniiuum.cft infinitum, quia infinitum obicdum, vt """
infimtUjComprchcdino poteft aliquo adu nifi infinito, ve infinitoiergocum infinitum
fimpliciterin perfedione no includat per fc aliquid , cui intrinfeci repugnat infini-
tasdequitur, quod infinitum fimplicitcr non edens rationis, nec includit per fe primd
ens rationis.

Idas propofitloncs expolitas , S£ probatas coniungendoloco maioris, Se minoris ih .
fyllogifmo , arguitur fic.IUud quod cft e dentix diuinx idem eficntialitcr cft adu in
Deo mere ex natura rciifcd intcllcdualitas,fiue vita intclledualis cft huiufmodi,or-
go cft in Deo meri ex natura rei.

Ex hoc vltcriusiqurcquid cft adu intellectuale fiuc viucns vita intc'leduali,Schoc
meti ex natura rci.habcc adu, vel poteft habere adu incellcdum, vt intelledum , Se
tntelhgtre , vt intclligerc, Deus autem cft adu intellcdualis , fiue viueus vita intclle-
duali meri ex natura reisficurconcllifumcft in primo fyllogifmo i ergo Deus habet
adu, vel adu poteft habere Intelledum, vt intelledum, & intclligerc vtintelligere-ScA
non poteft habere adu aliquod ens realc, fiue ex natura rei, quod iam non habet ex
natura rei , quia hoc edet contra eius (implicitarem : ergo Deus adu habet intclle-
dum.vt intelledum, & intelligerr,vtinttlligere , Se hoc meri ex natura rei : fcdnullus
rcfpedus Dei cft ad extrl, nec aliquid per (e includens ralem rcfpcdum cft in
Deo adu ex natura rei, quia rcfpedus cius ad extra non poteft e (Te nifi relatio ratio-
nisicrgo aliquod cflcntiale,puta tntelltgert eft fic abfolutum , quod nec cft rcfpedus
ad extra, nec per fetalem rcfpcdum includens. Maiorfccundifyllogifmiprobacur
ficnatura viucns veri habet realitcr.vclhabcre poteft operationem vitalem , qux fic
ens reale,licintelljgendo,qu6d nec fit ens rationis, nec per fetale ens includcnsiqtiia tjf
operatio talis cft propria perfedio naturi intcllcdiux, vndeSt in lfta ponitur confi- tx namrb
ftercbeatitudo talis naturae Propria autem perfedio , St prxeipui beatifica naturx ni.
habentis r^tviuum ex natura rei, non poteft eifc ens rationis nec per fc includens enS
rarionis:quia ens rationis eft ita diminutum, quod no poteft ede perfedio per fe entis
rcalis, nunc autem intcllcdio.vt inrelledio, cft propria operatio naturx viuentis vira
intclleduali.

Et fi proteruiendo negetur hoc in Deo, Philofophus videtur fpecialitcr hoccon-
cedere de ipfo 11. Met vbitradans quxftioncmde lntelledu Si. mttlligerc dimno,
ait fic fi non mtelhgat, fapple Deus , i(tu,fcd habet fe quemadmodum fit dormiens , quid
rriyvr, inquit, tjfet tnftgne (jr venerabile , fiue intelligatinon ejl tutem hoc , quod fua iutilli-
genttafed potentia. Non erit iuquc optima fubXantta: fer intelllgete etttm et honorabile
mejl.ldeo 10. Elhic.c. 10. Petfeff a ftlictt at, quoniam /Jeculaliua quadam ejl operatio, appa-
retor hinc vtiqne apparebit. Veos enim maxime fufpicati fumus beatos & felices effi : a Ilio-
nes autem quales attribuere debitum e fi ipjis , Se poft cxclufis ab cis adionibus virtutum
moralium , fubdit : ftd tamen viuere omnes fufpicati funi cas,dr operari , non enim oportet
dormit r.Et pauli pift concludit 1 quare Det operatio bealitudine differens /jreculatiua vti-
qut erit,d~ humanarum vlique,qua huic eegnatijsima feliciftima.

Commenta %,iv s.

(J zero fib** • &c* Hic Do£kor intendit

probare qu<\d fint multa ellentialia in Deo,
qux nullum refpc&am includunt ad exui, &
probat quatuor rationibus.

r Prima ratio talis tft , quod ejl perfethonis
fimpiiciter.Dc hoc vide qu.r expofui in primo.d.i.
parte fecunda dJUttJ. Quidquid enim per fe in-
cluditur in pcrfe&onc limpliciter ,eft perfedio
/impliciter : patet, quia cora entitas perfe&ionis
/impliciter eft ex omnibus per fe , & quiditatiuc
Scoti Optr.tom. A 1 1.

irtclufis. Sequitur in HteratSVd relationi aA crea-
turam repugnat quod jit perfeUio jimpltciter t Scc.
Tou probatio huiits flat in Hoc , quia fi r ebrio
ad fui ejfe de neceflitatc co&rieic fecum ens im-
perfedum,vel potcntiale,quod falictt natum eft
efle fubie&um accidentium, vel poflibilc , quod
poteft cfle,$c noh efTc,necefTari^ etit imjcrfeda;
patet.Tum,quia dependet ad ens imperfecW.Tu,
quia tali termino deftrudo neccllario dcftrui-
tur relatio , cum in- fuo ejfe ribceffarib depen-
B kd«nt

Quodlibet.

dcat ab illo, & fic non erit necceffe eftc , nec per
confequens peifedio (impliciter. Et quod dicit
de coexigeria fecum fimul.vcl priAs.Aliqui expo-
nunt fimultatein icfpcdu rclatiui , quia relatiua
fu ut (imul naturi, A: prioritarem exponunt de ab-
fultuo correlatiui. Sed hxc expolitio non vide-
tur ad mentem Dodoris,quia tam Jim ul , quim
prius debet referri ad terminum talis relationis,
& non ad cortclaiiuum,patct per litcram Dodo-
ris cAtn dicit: Eo modo quo relatio coexigit termi-
Kubi tanquam fcilicet aliquid fecum, Sec. Dicit er-
go quid fi relatio coexigit ad liti ejje terminum
potcntialem , fiucqOod ille terminus neccllario
iit (imul. duc lit prius iplaAc. Sequitur ibi.Afi-
nor patet ex intentione Anfelmi. Illa minor cft:
fed aliquod cffcntialc cft perfedio fimplicitcr-
Qux minor probatur audoriracibus Si Aitfclmi
Monol.rj.A: Auguftini i \ .dcTtin.c.^.vcl {.qux
probatio clara cft in litera.

In ifta tamen litera occurrunt aliquxditHcul-
'Di^e-ltui tates Prima in hoc, quod dicit, quod perfedio
9tt*nJd. fimplicitcr non includit aliuuid per fc, cui repu-

§iut ratio perfedionis fimpficitcrA hoc videtur
ubium. Tura , quia ertcnria diuina includit per
fc propriam hxcccitaiem . cui tamen repugnat
ratio perfedionis limplicitcr.vt patet. Quod au-
tem fic per fc includat ,patet a Dodore ut primo,
d.x. d.y q.i. & alibi . vbi dicit qu&d Deitas cft
formalitcr dc fc hxc. Tum etiam , quiavltimx
differentia: ex quo non funt ens quiditatiuc, nec
pallionesemis , non videntur perfediones fim-
plicitcr tamen per fe videntur includi in ali-
quibus perfedionibos fimplicitcr, vrvltima dif-
ferentia , qua bonitas inhnita differt a lapientia
diuina infinita. Et quod talis differentia vitima
per fe includatur in caritate cuius efi,vidctur in-
nuere Oodorw i .d.3.9.3. Tum, quia conceptus
entis vt huiufmodi , non dicitur quAd fit perfe-
dio fimplicitcr,quia vt fic, non includit miiiuca-
tera , & tamen per fc includitur in per fedione
£mpliciter:patct,quia per fc primo modo prxdi-
catur de Deo , fc de inteiledu diuino , vt probat
Dodor d.\.q. +.& d.S.

SccuudA dubitatur circa hoc, quod dicir,quod

ili li repugnor perfeilio J Impliciter , quod coexigit
fecum,-, tl ftmul, vel prius natura lermi/.um imper-
fttium, quia intclledio diuina cfl perfedio (im-
pliciter,fc tamen nccclTarid cft ad tcrml lura iro-
perfcdum.quia ad obieda fecundor ia. Eft enim
impofiibile c(Tc intcllcdioncm diuinamquinad
obieda fecundaria terminetur, vt pollet patere h
Dodorc m i.d.j. quejl.^, dijf. j). 36.45. dr in
Quodhb. qucjl. 15, •*

Tertio dubitatur in hoc,quod dicit, quod illud
quod non ejl /impliciter necejfanurn non e/l perfe-
ttto /impliciter : quia aut loquitur dc nccctfariA
formalitcr , & cx fua ratione formali ; aut quia
rcalitcr idcmificatur alicui , quod cx fua ratione
jfn ditnbtn* focali cft nccclTe cllc.Si intcliigatur primo mc-
fimi ftrfttiio- do.uon videtur clfc v et ii, quia attributa multa in
mei ftmflui - diuinis fuuc perfediones (implicitet , fc tamen
ttr • non videmur fonnalitcr nccdlaria. Non enim

bonitas Dei formalitcr fuiupta <• videlicet pro
fua ratione formali , videtur formalitcr neccfi-
faria. Tum , quia in diuinis cllcnt plura neccilc
ellcadu cxi(lcntia,quia neceQitat eft conditio
cxiftentis.Tum,quia ratio formalis bonitatisnon
videtur fbfnulitcr nccclfc efie , quiatunc ( cum
differar formalitcr a lapientia diuina, vt paret i
Dodorc m primo, d&.q.pcnult . ) id in quo conus-

nirct quiditatiuc cum alio attributo , & id quo
diffcrrct,efict nccclfc clfc A lic in bonitate diui-
na edent dux rationes ncccftatio cllcnJi.ctli, per
poftibile.vel impoffibile. circunlcripra alia ratio-
ne ncccdariA diendi eflet neccilc ellc,& non ne-
cc(Te efle , vt faciliter poteft deduci per argu-
mentum Dodoris dijl.x.par.i. primi Smttntta-
rum.

Refpondeo ad difficultates. Et ad primam di-
co ,qu5d omne inclufum per (e primo modo in
perfedione fimpliciter cft perfedio fimplicitcr
propter rationem Dodoris. Adinflantes, cum
diciturde hxcceitatc Dei. Dico quod hxcccitas
Deitatis nullo modo differt a Deitate, cum Dei-
tas lit ex fua ratione formali hac , ita qudd hxc-
ccitas non dicitur proprie de formali ratione
Dei, cum nullo modo differar. Non enim cft ali-
quo modo adus cllenrix diuinx , vt patet a Do-
cture in primo , d j.f.i. Edentia enim diuina vt
cilcMta.cft in vlcima,& perfediflima adualitatc,
vt patet ii Dodore in pluribus locis.Pofito etiam
per impoffibile, quod differret ab clfcnriaA c(!et
dc clfcmia ipfius , dico quod hxcccitas illa c fi-
let perfedio fimpliciter , quia etiam in creaturis
dicerer perfedionem additam naturx crcatx, vc
paret a Dodorc w primo, d.j.q.i.dr in 1 d.},q,6.
Si ergo in diuinis diceret per fcdionem.non pof-
fet dicere nifi perfedionem fimpliciter, cum
omnis pex fcdio diuina fit peifedio fimpliciter.
Non elt autem fic de adu pcribnali , quia talis
nullam perfedionem includit, vt patet a Dodo-
rc in pnnto, d. 16. & alibi ftpe.

Ad fecundam inftantiam dc vltimis differen-
tiis , fic. Dico ,quAd bonitas diuina forte fcipfa
differt a lapientia diuina , quia fortA non habet
qflo conucmar,& quodiftetac^tli conueniunt in
aliquo conceptu communi in auid , non tamen
forte conueniunt in aliqua realitate quiditatiuc.
Polito etiam quAd in bonitarc includeicmr per
fe ex natura rei aliqua vitima differentia , dico,
qodd illa elTet perfedio fimpliciter , nec enim
cft neccilc quAd omnis perfedio fimplicitcr fit
ens quiditatiuc , aut pallio entis , fuUicit enim
qu6J fit entitas, cui cx fua ratione non repugnet
infinitas.Quxcunque enim entitas dicens perfe-
dionem,vel cui cx ratione fua formali non repu-
gnat perfedio , (i ponitur formalitcr in diuinfs,
erit nccelTario peifedio fimplicitcr , cum ibi
nulla fit perfedio nifi in fummo.

Ad tertiam inftantiam dcconceprti emis , &'c.
Dico ptimA, aui>d ens in communi cft perfedio
fimpliciter. falrem permiffiui, quia poteft «Ucin
aliquo adu perfedio fimplicitcr. Dico fecundo,
quod ctli conceptus entis prediertur in quid dc
Deo^dhitc non (equitur quod infertur , quia di-
ftinguo de pradican tn quid. Aliquid enim prx-
dicarui in quidde alio, ita, quod cft vci c de qui-
ditace.de Client ia illius. St per (e includitur in in-
rcllcdu eius.dc quoprxdicatur. Abquid vero di-
citur prxdicari in quid tantum. conceptibilitcr,
non ramen cft de efscntia illius.fed cx hoc dicitur
prxdicari in quid , quia abftrahitttr ab entitate
quiditatiua. Hoc fecundo modo conceptus entis
prxdicatur in quid dc Deo.non autem primo rao-
do.Et de hoc Vide quxexpofui fuper primo Do-
dor.d.i.p.i q. 1 . ar.vlted • d.i { q.vnica.DKO ter-
tiA.qudd accipi&lo entitate qux dicitur de Deo,
pro entitate cx natura rci,illa «it peifedio (im-
pliciter.

Ad fecundum dubium principale eft facilis
rcfponfio.

1 8.

Rt/sknjio

dlfjitmUmiee,

Ai frmmm

difficuUm-

Irm,

Ai fteundi.

Aliquid ivi-
lue frtiicmri
in qniiiuom
bm 1 modii.

Quaeftio I.

Ai fecundi rcfponflo , quia CCfi ad us intcllcduS diurnus tc:-
mm' minetur ad ODic&j fecundaria , non ramen fic

cOcxIgit illa fecum, nec fimul,ncc in aliquo
priori natura: , cum illa fim produda in tali ejfe

skiAi •ll.i _/l : n

ab altu illo. Simpliciter enim cft prior adus in-
telledus diuini quam fint obic&a fecundaria

imo intcllcdin dialru clt etiam prior perfoms
diuinis, ciim /ic perfedio clientulis , Si perfonx
fum iirnplicitcr priores obicduTccundaiiis, cum
pcrfou.r ititclligarttur clfc in prirtio initanti na-
cutx,& obieda fecundaria (unr tantum in fecun-
do initanti narurx ,vt fibri lirer probat Dodor
infecundo , d. t . ej,i, & ibi vile qux lingularitCr
notaui de i itis ordinibus prior» j , Si pefleriofit.
Dico fecundo, quid Dodor limitate loquitur, &
non fic abfolutc : inrclligit enim fic, quando
coegit fecum B ad fui ejfe , vel llmul , vel prius
naturi, ita quod// non cxiflente iinpoflibilccft
A clle,$cc. Et qubd fic intclligat , patet cum ibi
dicit: Qttid autein ne cejf.tr io co exigit aliquod em
potent tale, eo modo quo relatio coexigit terminum.
Sic. Se d relatio fiecocxigic terminum , quod clt
impoifibile iplam efle.terminbtton exifteme. In
ptopofico autem imellcdio diuinaadfui ejfe non
coexigit fecum aliquam crcarurain , Scc. pater,
quia in fccjl prior , etfi ,per impoflibile , nulla
creatura cllct , nec in eJJe /impliciter, nec in ejfe
fecundum quidt cllct ucccfTarib intellectio di-
AJvltimum u,na-

duktum.

Ad vltimum i dubium dico, quod cllrt forma-
lirer ncccflc cllc.iu, qubd entitas bonitatis diui-
nr effet Iirnplicitcr neceflaria formaliter , licet
originatiue ab ellcntia diuina. F.t cum dicitur,
quod tunc cflcnt plura nccejfe ejfe Dico , quod
non cft inconocnfcns elTc plura nccejfecjfe pan-
ium focinalirer diftinda , cilet bene inconuc-
niens.li cllem rcalircr diftinda. Et cum vltimb
dicitUr/iubdxflcnt in illaplurcs rationes forma-
les neccfiarib cilcndi, Patet rcfponfio cx bis qux
.1 .. notaui in primo d.i.paite t^.i.arr.vlr.

1.0. r pro ,j}it fen terit ia poteil adduci Udarim ,
&c. Hoc cfl extra lircram Dodoris vfque il>i:.Vr-
ennda ratio ad conclttflonemjkc Non ramcncre-
do illam lircram contiiicrc aliquid falfi.rcdc in-
' telligcndo.Et quia illa tres rationes, qux fumutur

exprima ratione videntur concludere de omni
jdBpcdu ad extra, qubd non fit perfedio firrtplf-
otcr , cuius tamen oppolitum pacet per Anfcl-
tnuin & Augufttmtm , quia Augultinus ponit
poteutijlimnm^,i(}rfJimum%Sc c. & Aniclmus ponit
o/nnipot entem tiufliJhhum,Scc.Si tamen illa dicunt
jtliud * ‘l tf- tcfpectum ad extr*.

p, f4tft.i i- Rcfpondct dillinginmdo dc perfcdfdnc fim-
*tt fimfliei * plicircr. Quia aliud e ft elfe perJelUonij flmplici-

ter. altui tfr^ aliud clle perfeciionem ftmpUciter. Sccuti-
rtnmfrn- ^ura c^c effentialiter , A: quidicatiub

fluiter.

perfedionem fimplicirci , ita quod illud tale prx-
cist- lumptum in luo ejfe formali , fiuc clfcmiaii.

ctrcunfcriptb.omni co , quod non cft de intcllc-
dit cius , dicit perfedionem /impliciter. Et hoc
modo quila relatio, fiuc ad intra, fiuc ad extrajfi-

uc realis.fiuc raci6rti$,efl perfedio fttnpliciccrvCSc
fic ilic rationes concludunt. Primum eerb im-

portat , non quod tale fic perfedio fimplicitcr
quiditatiuc.fcd quod tale denominatiuc foli per-
fedioni fimplicitcr quiditatiui acceptx comie-
niar. Et hoc motio funt mulrx perfediones fim-
pliriter in Dco.ficut rcfpedus omnipotentis, qui
terminatur ad obicdttm poflibile , qui tantum
futiJatut in aliquo abfoluto.in Deo diccnuper-
Sciti Oper. tem. XII.

fedionem omnino i II imiu tam , flue perfedio-
rtem /impliciter : paret . quia talis rcfpcdus non
potvft fundari in aliqua creacura,qua:nuis perfe-
clifTIma.Hoc idem dico de multis aliis relationi-
bus adcxtri,& hoc modo illx tationes non pro-
ccdunt.Hoc eriam qiodo aliquid |K»tcfl dici per-
fedionis /implicirrr tripliciter- Piimb, pixcxigc-
do.vt creatio rcfpcdus prxcxigit neccftuib ali-
quid,in quo fundetur quod fit pcrfcdioifimplici-
tcr.puta.volunraccm diuinatn Secundo, oflcnden-
do,liue manifeflando.A: fic cognito iflo rc^cdti,
qui cfl ere.tre manifclEuur nobis aliqnaratio for-
malis abfolura , qux fit ratio formalis creandi,
qux erit perfedio fimpliciter.Tcrtio,confcquen-
do perfedionem fimplicitcr, ficut relatio acato-
ils ad creaturam coVilequitur potentiam creati-
uim.qux nccellarib ell perfedio fimplicitcr, ac-
cipiendo potentiam crcariuam taiubn fimda-
inentalitcr. His ergo tribus modis potcfl conce-
di tefptdum aliquem , fiuc rationis effe petfe-
dionis fimplicitcr.

f Item inflatur contra rationem. Hic Dodor
inflat contra primam rationem principalcm,quia
fi nulla perfedio fimpliciter includit rcfpeduni
ad extra , ergo nullum eflentiale includit rc/pc-
dum ad extra^im omne ralc fit perfedio fim-
plicircr. Hoc autem cfl folfum, Sc contra Anfel-
mumA' Augu(limim,qui ponunt muhaclleutia-
lia indudete rcfpcdum ad extra, qux, fecundum
cos, dicunt perfectionem fimplicitcr , vt patet dc
0/u.upetenre Sc iuftiijmo.

Refpondco, quod fi acciriturclfcntialc illucf,
puta omnipotentem , pio icfpedu folo ad creatu -
rfttn.fic non cft perfectio fimplicitcr, liede polTit
ctfc perfedionis fimplicitcr , modo prxexpofuo.
Si vero accipiatur pio immediato fundamento,
quia omnis talis rcfpcdus immediate fundatur
in aliquo abfoluto, vt funra patuir,tuu c erit per-
fedio Jimplicitcr,quia fundamcimim illud erit
aliqna perfedio abfolura in Deo ; & eronis talis
cft pcricdio fimplicitcr. Si verb accipiatur pro
fimdameuto , & refectu limul.tunc non dictin*-
vnum conceptum per fc,vt fupri patuit i Dodo-
rc Et fic patet ad initandam.

Secunda ratio principali/. Hxc cfl fecunda ra-
tio principalis , qua Dodor intendit probare,
quod aliquod attributum, fiuc aliquod cficiuiale
non includat per fe refpedmn ad extra, & accipit
in ifti ratione eJJetmalet\\o\\ tantum pro elTentia-
li attributo , vt bonitas , qux non eil de ellcntia
Dci,& tamen cft c lient iule. Sed etiam accipit lue
ejpntiale pro eo, quod cft dfc cflemta Dei, cuini-
modi cftintelledualitas,5cc.Et licet in ifla qur-
fUonc principaliter incendat loqui de efTcntiali,
quod non cft de quiditace Deitatis, cumquxtic
an cflcntialia fim miraediatiora cllcntix ,quam
notionalia , incidcnralicer tamen pnibat hic dc
edentuli quiditariuo , quod non includar refpe-
dumjad extra, vt vult Thomas vbi fupra,& Got-
ftddus , qu bd in Deo funt ibi intcllcdtu. , & vrV-
lilntaSjtancum pet comparationem ad exn a, con-
tra quam opinionem eriam fubribter arguit Do-
dor in prin/Oyd.Z. q.ptnult.Si vide qux ihi cvno-
fui.Hoc pr.rmillb,cxi»ono ratione Dodoris.Cum
dicit , quod in Deo cft cfietia meri* cx natura rei,
qux ex fc nallu includit refpedu ad cxtra.Etboc
flarim intendit infeire .qu^d omnia qux funt de
ebeeptu quiditatiuo cf:eux,(int ibi cx natura rei •
F.dab omnibus communiter conceditur, qubd in
Deo cfl edentia fnb ratione abfolutiflima , lio
1 B i qrt'd

Mllquio fo~
te;1 dut ftr~
frdjtmii jtn-
flittttx tri -
fUtittr.

iV.

■V;

; m

: ■4*-

'Quodlibet.

k«

InttUfBud-
Uiai ponitur
i» tftaiia
J>m jtmilittr
vito.

V1-
r <

45.

Ofitta ah-
Tf»trum Sil*
uftorvm.

fer"

14.

//?» »4» /e.
ijuaimr / r -
fN.iJun in-
trmitmam.
Smi. *

*»

quod nullum includit 'rtfpeftum ad cxtri , (c-
quicur quid habent hoc idem concedere dc in-
icllcdnA: vuluntate.

His prxmrffts foftnartxr ratio : Quidquid eft
idem alicui habemi tjfe ex natura rei, idem dico
'Cilentialiter illud , quod eft fic idem, eft ibi meri
cx flatura rei : led imcllcdualitas ell idem eflen-
tialiter cllcwix diuinx habenti verum effit cx
lutura rei j ergo imcllcdualitas cll in Deo raerd
■cx natura rei. Maior declararur quomodo imelii-
gatur.&poftca probatur. Dicit enim, & hoc fiuc
hc idetn cll. mialircr identitate adxquara , id eft,
'conuertibili , vr etiam expofui in primo , dift.x .
/Jur.i.licut in creaturis delinit io eft idem defini-
■co. Siue fic idem tanquam inclufum cllemiali ter
in ilio.quomodo illud quod intclligiturpcr par*
■tem definitionis pollet dici iJem ei , quod intcl-
jigirur per Jchnicum. Hoc prarmiffo, probat tua-
iorem lic;quia videtur contradidio quod aliquid
lic (caliret iti aClu , & qti6d id quod cll idem cfi
lcmialiter,fiue adxquatc, fiue non adxquatc non
Iit realirer in adu.Minor paret, quia intcllcdua-
litas lic cll idem elienrix diuinx, quod fi ellcntia
diuina definiretur , non eflet extra definitionem
cius, fictu lapiens , vel bonum ellet extra defini-
tionem clienti* diuinx.fi dcfinirctur.Etpoft de-
clarat quomodo vica,& imcllc&us funt idem cf
fitntix, quia non habent rationpm attributi, quafi
aCus fecundi aducnicnttsipfi, fcd rationem per-
fcdionis omnino intima: , & hoc probat tam de
vita , quam dc imcllcdualitatc per audoritates
ij.de Trin.cap.j.vcl 7 .qua: funt clarx in litcra-

Ponitur vnum Extra. Pauli ante ibi .•
licet aliquid pojfit ejft in re ex natura rei, licet enu
definitio, vel pars definitionis non fit allu completo
in re fcd tantum inintellctlu conf der ante , tamen
id quod intelligiiur per definitionem , vel partem
definitionis , ficut fignificatum per ipfium fignum,
rteceffario eft in re actu, fi id quod tntelligitur per
definitum fit in re aliu. Sed quomodo hxc litcra
imelligatur.vtde qux fupri expofui de definitio-
ne in prxfcnti quxllionc, quomodo definitio po-
tcft dici ens rationis,& quomodo non.

Aliqui tamen Scoriftx arguunt , probando
qu6d vita intellectualis non itt de ellcntia Dei-
tatis. Et arguunt ficrlntcllcdus & voluntas non
funt idero formalitcr clienti* diuinxrfcd vitain-
tcllcdualis fumitur ab intcllcdCi ; ergo non eft
idem perfeda identitate eflentix diuinx. Ref-
pondetur , prxinit tendo vnum » quod prxdicata
quxdam lumuntut a compofito.puta ab homine,
genus, & differentia fecundum aliquos Scotiflas,
lumontur a pane, puta rationale ab intellcdu, 6c
genus a parte materiali , puta ab anima fenfitiua.
Illi umen dicunt quod prxdicatum formale tan-
tum fumitur a tertia tnt itate, puta ab humanita-
ie,6c fic eft dc efitiuia ,& quiditate ipfius. Et fic
dicunt quid vita intellectualis non fumitur ab
imcllcdu dfofrio/ed ab cfsentia diuina.

Dico primo , quod illi non loquuntur Icctin-
diun intentionem ^coti fcilicctquod differentia
fumatur tantum a tertia entitate. Dodor enim
cxpre& \*\un primo ydifl+ quoji 4. quid fuma-
turi parte formali, vbi fic dicit ad lireram : Di-
ftinguo , inquirar differentiis , quia aliqua pot eft
fumi d pare e effient iaJ 1 vlhma,qu*eft res,& natura
alta ab ilio fit quo fumitur conceptus generis. Sicut
fi ponatur pluralitas formarum t& genus dicatur
fumi a parte effcnliali priori , & differentia fpeci-
fica a forma vltima.tunc fient tus dicitur in quid

de, Ha parte effentiali , a qua fumitur differentia
talis fpecifica , ita dicitur quid de tali dfferen- -
na itt aoftraUojta quod ficui hac eft itt quid, Aui -
m.i intcllc&iua eft ens , accipiendo eundem conce-
ptum entis fecundum quem dicitur de homine , vel
dealbedine , ira hac eft tn quid. Rationalitas en
entxHxc Scotus.ltemin primo, difl.8.quxft.a.fic
dicit:/// aliquibus , inquit, creatum genus , & dif-
ferentia accipiuntur ab aha , & aha re , ficut po- '
nendo plm es formas in homine , animal accipitur a
fenfitiua, cr rationale ab mtelleihua , <$■ tunc iDa

res a qUA AUtpltHr ^tttns y Vfr'e ejq ^tentialis , ab

tUa re, a qua accipitur differentia, siliquando ibi
non funt res,& ret, ficut in accidentibus falttmin
vna re eft aliqua pnma reahtas, a qua fumitur gt-
"\jS * ^ 4/14 ****** V,a J*">i"*r differentia.

Hxc ilie ad litcram. Hoc etiam idem patet in
pluribus aliis locis , fcd illa fulficiant pro nunc.

1 oilet etiam probari ratione oltc«fiua,&: ratione
ducente ad impoffibilc , quod vltima differentia
incompofitoteali nonpotcft fumi i rerriaen-
ntate. Sed quia hoc edet multum declinare i
principali propofito , ideo adprxfens omitto. Et TaeeUtOad-

taaliicrpotcft relpondcti ad rationem illius, & luas ,jj &

dico ,qu6<! incellcZtualitas cll de cllcmia Dcita- dei.
tis , quicquid fit dc IntcUc&u .quia vt fic , forte Ulit’
non ponitur dc cllbntia, & fimiliter quiditas
voluntatis eft dc cllcmia , ctfi forte voluntas , vc
hc,n6 fit de edentia , Sc tunc fi vita inrcllcdualis
lumiturab iflis,patct quod erit dccfletia Deitatis.

Sed occurrunt aliqux non pafux difficultates. , f

Prima cll dc hoc.quod dicit Dodor quod intcl- DigJhorh
ledualiras cll dc eflencia Deitatis , quia fi fic, fe- muimJo.
quicur quod voluntas erit (insilirer dceffcntia,
cum non fit maior ratio de vno.quarrfde alio, A:
fic videntur fequi aliqua falfa-Primo , quia tunc
eirentia cjfct neceiTaiia duplici ratione formali
neceflttatis , & nunc per argumentum Dodoris
tn pnmo ft.x.p.x.q.i.art. vlt. per impoflibile cir-
cunfcripta viu ratione formali, neccf&rio cifcn-
di,eiTcntia diuina eflet fimplid ter necetocfse,
liante vna ratione formali necefsari6 efiendi , 6c
tunc cfsct necefse efsc alia circunfcripta. Sed in-
tcllcdus,& voluntas funt dux cmitates dillindx
in cfsentia diuina,& formaliter r.ccefsarix.vr pa-
tertergo. Secundi, fcquitur quod intcllcdus , &
voluntas fi ponantur dc ellcntia Dci.dicunt du%
exillentias alias ab cxiflcntia cfscmix diuinx;
quod videtur inconucniens. Patet confcqucntia.

*1 um,quia cxiflcntia ponitur de cfsentia Dei, er-
go quxamque funt de cfsentia Dci.verc exiflunr,

Hc vt exilium funt dc cfsentia Dei A* fic dux exi-
llcntix nb inuicem dillindx funt dc cfientia

Dei, quod videtur omnino abfurdum.Tum.quia

per Dodorcm prsfenti quaft. qui facit hanc con-
fequentiam , cfsentia eft in diuinis fimplicitcr cx
natura rcijergo quicquid ell de cfscnriu cius , cll
ibi cx natura rei, fupplc in aduali rxiftcmia;crgo.

Tum , quia ponuntur principia formaliaperfe-
diffima.tam operar i ua, quam ptoJudioa, vt pa-
tet a Dodorc in pluribus locis , ergopropriam
includunt exiflentiam.

Secunda difficultas eft, quia ponendo intello- t&.
dualitntcm dc cfsentia Dci^rtatim videtur cfitra-
dicere didis fuis, quia ponirTritcllcdum dici vni-
uoce dc imcllcdu cicato,&.' de intclledu diuinoj
ergo ciim intcl IcdiU creatus non fit dc cfsentia
animx, led tantum cius potentia , vt patet ab
ijftbiti z. d. iC. /equitur quid etiam intelledus
diuinus non erit dc ctonrfci Dci.Patct confeque-

ri*.

Quatio I.

tia,quh intellegas creatus, & diuiftus funt ciuf-
dera ritionis,cum cor.ucniat quiditatiue in intel-
lectu communi ; ergo fi vnus non cft de edentia
alicuius, nec alius Umiliter erit.

Rcfpondeo, S: primo fuppono aliqua. Pri-
num»,quod quicquid cft in diuinis ex natura rei,
• fic cft m vlrima , & pctfc&iffima achulitate , ve
libi omnino repugnet pofle determinari , vel
coutiahiad aliquam maiorem a&ualitaccm.Hoc
(atis patere poteft ex multis dictis Dodtoris in
pruno, dtjl.i ptr.l- qnaji. «• & pnr.i.q.lj.^. f.X.
JtujniJ ejf* i.x6.&lic intcllcriusA voluntas funi ibi exna-
it ifintiA tura rei in vluma actualiuic. Secundo fuppono,

ZiZti £ quod aliquid clle de edentia alicuius, poteft mul-
ottf irutlli- tipliciter intclligi. Primo , qndd fu de edentia
I*. conftiiutiuc i ita quod fit rcalis quiditatiue con-

ftituens aliquid in ejfe cflenriali, vel quidltatiuo.
Secundo aliquid poteft dici de edentia ,quod K-
cht non conftituac , tamen cft ita intimum illi,
quoti non diftinguitur ab illd , nec vt quafi paf-
2o,fed circitnfcripca omni pallionc adhuc eft in-
timum,& fic intiinura.vt ipfo dreunferipto eifec
impoflibile pcrfir&c imelligcrc illud, cui ponitur
liciiuimurmlic ve nec perfcftc cdcntialitcr, iiuc
quiditatiud imelligi potlccA hoc ex natura rei.
Terti6,aliquid poteft dici de edentia i non quod
quiditatiue couftitoat , nec fit ex natura rei di-
iiin&um, fcd quod fit talis cnritas, a qua per in-
ItUedhxm pollic abftrahi aliquis conceptus di-
dtus in quid, eo modo quo cxjK>fui in primo , d.i.
par.i.qi^r.vlt.d.if.q.vmca.Vidc ibi aliqua val-
de notabilixQuartd aliquid poteft dici de eden-
tia alicuius, ex hoc, quod eft talis tmitas , qux fi
realiter , vel ex natura rei diftingucrctur ab illo,
cuius ponitur de edentia » verd includeretur qui-
ditaciucA ex natura rei conftituerct quiditariutf.
Dico tunc , qudd primo modo nihil poteft poni
de edentia Dei ,quia tunc edet ibi faltem quafi
compolitio, qux omnino fonat imperfectionem.
Et idcd Do&or m primo, di Jb.f.qtufti.& dijl.iS.
negat in diuinis omnein compoiicioncm , vel
quafi compofiuonem. Secundo modo poteft
aliquid cllc de ellcncia Dei , quia hoc modo
nullam ponit compoficionem , nec quali compo-
firioncin , nec fonat imperfectionem aliquamA
hoc modo intcllcCtiulitas ponitur de edentia
Dei , vt patet a Dodore prxfenti qtujl. Tertio
modo forte poteft poni aliquid <3c edentia ,quia
conceptus entis poteft abftrahi ab aliqua rcaliri-
te,qui dicitut in quid de Deo : fcd illfc conceptus
cft iimpliciter pofterior ; nec tamen fic intelli-
go , quod podic abftrahi ab aliqua tealitacc ef-
Siuix diuinx , ita quod talis rcalitas poflit ex
natura rei intclligi prior ipfa edentia , quia hoc
fonat imperfedionem. Non enim ibi poni poteft
talis tcalitas ex natura rei. De hoc vide qux cx-
poliii in primo , dijl. x. dift. 8. & xf. Quarto
modo poteft poni aliquid elle de edentia Dei,
quia libi intcllcdualitas cllet diftinda ex na-
tura rei , ibi conftituerct , vel quali conftituc-
rcc quiditatiue , quia conftitutiuum quiditatiud
diftinguitur a conftituto,& hoc fi fit conftitu-
tiuum ex natura rei , vt patet de anima intelle-
riiua A vbi communiter eft talis confticutio , eft
compofitio.

Ex his patet refponfio per ordinem ad rario-
nes fadas pro illis difficultatibus. Ad primam,
dimcultlit:. cum arguit , aula tunc edent ibi dux rationes
primales nccdlarid edendi. Dico , quod fi intcl-
tectus A voluntas edent ibi vt conftitutiux qui-
Scoti Oper. Tm. X l /•

dtrariuc edentix diuinx ,Sc inter fc formilit er
diftin&x, argumentum concluderet , ficut etiam
concludit argumentum Scoti ut primo , di/t i.
quia fi duo eilent dij, non ditferrenc fpecie , fed
Client eiufilem fpedei fpecialiffimx, fic fic habe-
rent ex natura rei quo convenirent quiditatiue.

Se quodiderrent numeralitcr,flc per confcquero
efscnc ibi dux formaliutes ex natura rei,ex qui-
bus conftituerctur vnus Deus , vt fupri expofui. ~

Sed intelle&us, Se voluntas non fune huiufmodi, . &

vt patec.Ec pofito quod intellegas , & voluntas x»i*nui i»,
diltinguancuc in Deo ex natuiarei, vel edam jhnfumtut
formaliter, adhuc non fequicur , quia nullo mo- m
do edentia diuina,nec fecundum retn , nec quafi
fecundum rem dicitur conditui ab eis , fed om-
nino funt intimx ellenrix diuinx. Dico fecun-
do, qudd quando Dodlor loquitur de intelle&ua-
litatc.quod non loquirur de intclleChi.vt cft po-
tcntu.lcd loquitur de natura imelle&uali.fiuc de
cnticatc incellcdtiuli , ad quam immediati filo
modo pulluhuu incclle&usA voltmras, ficut di-
cimus, qudd anima cft natura , fine entiras intcl-
lc&oalis , includens fuo modo intellectum , Se
voluntatem , qux anima proprii eft de ellcncia
hominis , non tamen inrcllc&us , nec voluntas.*
patet, quia non funt de edentia animx incelleCti-
ux , nec e contra. Sic dico in propofico , quod
entius inrclledualis cft de edentia Dei , non ta-
men conftiiutiuc , c&m ex natura rti fit omnino
idem ellenrix , Se fi definiretur i definiretur per
huiufinodi cnticarem, qux entitas eft realiter , Se
vniriuc intellegi iis,& voluntas,vt funt portntix.

Et fi in aliquibus inueniatur dictum qu^d in-
tell&ftus fic. voluntas funt de edentia Dei , expo-
natur, vt hic. Et qudd Dodtor non inrelligat quod Sjferuia .
fine de edentia Dei , patqt , quia vult in primo ,
d.i. par. t . q. 4. & alibi , qu6d fint prinripia for-
malia omnino diuerlarum rationum. Vtide in ita Dei.
q.cjuodl. vult , qudd generario,& fpirario omni-
no fint alterius rationis , quia fime a principiis
produ&iuis alterius rationis. Hoc idem patet
d. 1 j . primi. Tunc vltri.fi fune dux potentix ex
natura rei fbrmalitcr diftin&x , Se certum eft
qu6d vna non eft determinatiua alterius , cum
line ibi in fumma a&ualitate.nec funt tales enti-
tates in quocunque, quod vna fic dctenniiubilif
ab alia. Tum etiam , quiatunc fequeretur quod
diftinguerentur formaliter ab edentia, fi ab inui-
cem diftinguerentur formaliterA fic non edlnt
de circntiaeius.Si dicatur.ereo videretur qudd fi
incellc&us, Se volunras non lunt de elfcnria Dei,
qudd fine attributa, cuius oppofitum patet htc,&
in primo, d.S.q. penult. Dicd, qudd non (equitur^
fed funt fic intimx , qudd dreunferipto omni atT
tributo, adhuc imeilc&us , Se voluptas elfent ibi
ex naruca rei ■, attributa enim quafi perficiunt in
adu fecundo, vt patet i Dodore tn primo, d.Z.q.
qenult. Nam infinitas non ponitur de edentia
Deitacis,& tamen non cft attributum , vt patet 1
Doriore , tn primo J. 5^. 1 .& in quolib.q.f, .

Ad aliud de exiftenria.patet qudd fi edent for-
malitcr diftindbe , & de edentia Dei, qudd dice-
rent duas exiftentias ab inuicem formaliter di-
ftin«ftas ,3c hoc . non habeo pro inconuenienti,
ponere plures exiftentias formaliter diftinftas in
Deo.norvtamcn realiicr,quia tantum eft viu.Di-
co tamen.vt fupta, qudd intellcrius, & voluntas
non funt de clfcmia Dei.vt funt potenti*. .

Ad fecundam difficultatem. Dico>qudd pofi-
40, qudd fint de edentia Dei , non {equitur qudd

intellcftus

18 Quodlibet

intcllcdus noder Tu dc edentia anim.T»nec e co-
tn,d intelledus noftcr no crt de cfsccia.ergo ncc
diuinus,vt patuit iu primo, d.i.p.i. f.x.cxponcn-
do quomodo cxiftemia Dei iit dc cliauu Dei,
tJc exili curia creata non iit dc cxillontia crcaturx,
fcd tantum giadus mrriniccus. Vide ibi. Dico
etiam, quod ilta propoiitio non eft abfoluta vera,
iciiicct, ♦j^i'4 furti eiujdem rationis , tjuod conut-
Ntt v/u conuemt & reliquo i fcd eft vera dc bis ,
qtixeonnenium fecundum illam rationem , fe-
cundum quam conucmunt i patet , quia aibedo.
Se nigredo fune eiufdctn rationis in colore , fcd
tabedini conuenit diigregare : ergo Se nigredini.
Non (equitur , fcd bene (equitur, quod competit
albedini fecundum rationem coloris , competit
etiam nigredini. Dico tertii», qudd fi illa propo-
dtiocft vera , erit tantum vera quando illa qux
dicuntur ciufdem rationis , funt ciufdcm rationis
in aliqua re, vel rcalitatc,non aurem vt funi ciuf-
dcm rationis unuint in aliquo conceptu. Mod^
intcllcdus creatus , & dininus, ctfi lim ciufdem
rationis in conceptu intcllcdus , non tamen in
aliqua rcalitate,vt fupra expofuiin primo, dtji.x.
par. 1 . <]u cjl. 1 . artic.vlti.& diJI.S .«yn.i.cr dut. 1 f.
Et lic patet rcfponlio ad difficultates , quas be-
ne nota.

t Tertia ratio futuitur ex parte intelledus
diuini, qua probat quud in Deo eft intellectus ex
natura rei , Se nullo modo per rcfpcdum ad ex-
tra, iu quod per fe includat talem rcfpcdum, Se
formatur lic rario : Nullum piius includit per fe
poftetius, vt patet ; fcd intcllcdus diuinus eft
prior rcfpcdu , quo aliquid intrinlccum Deo
comparatur ad extra , ergo intellectus nullum
re fp cCkum per fe includit. Minor probatur. Tum,
quia quod eft prius ptiqrc , clt prius pofteriore:
fcd intellectio eft pt ior omni rdpcdu ad extra,
patet, quia rcfpcdus ad exui caulatur per actum
intellectus diurni comparantis aliquid intrinfe-
cum ad exui. Et probae Dodtor ibi : Qtodeun-
queintnn/ecum petejlad ijuodiumjue txntnfccum
per ejucmcunque udum intclltclus creati compara-
ri, Se e- Sed intellectus eft prior adu fuo , Se ille
eft prior rcfpcdu ; ergo intellectus erit iu Deo,
ve prior omni rcfpcdu ad exui , & per confc-
quens eft ibi ex n.uuta rei , non includendo re-
(pedum ad extra Et iic patet illa ratio.

u Iu illa tamen lucra pro maiori declaratio-
ne occurrunt aliqua dubia. 1’runuiu eft in hoc,
qaod dicit , quod intcllcdus diurnus potejl obit -
itum fub omni ratione ex parte obietb wtcHitfre
Jub qua ejl intelligdtUt. Hoc non videtut verum.
Tum , quia eft intelligibile abfttadiuc , Se per
fpccicm mtciligibilcm, vt etiam patet aDodere
tn fecundo, d.j. f. to. vbi habetur quod Angelus
potuit cognofcere Deum fub rarione Deitatis
per foedem iutclligibilcm cicatonv.Tum , quia
poreft cognofci fub ratione entis , & dc abftra-
diuc. Tum, quia hoc fpecialitctnon videtur ve-
rum de obic&is creat is, quia corapodtum natum
eft cognofci confuse. Tum , quia natum eft eo -
gnofci prxeise fub conceptu entis , qux omnia
repugnant inteUedui diumo.

Rdpondeo , quod didum Scoti debet fanc
intelligi, videlicet ,qu6d podit coguo&crc illud
fub omni ratione non includente imperfedio-
ncm.Omnia enim cognofcit pcrfcditlimeunodo
cognofcere abftradiu* eft huiufmodi. Sed co-
gnofccic edendam diuinam , vt comparabilem
od creaturam ^puu inquantutn eft imitabilis ab

omni creatura , nullam incluJit iraperfedio-
netn. Et quomodo relatio rationis cognofcarur
ab intellecta diuino, vide glollara quara fcci.crc- ,M[

do,in Dodorc di//.8.^.j.Dico fecundo, quod Do- fiaturTtL
dor multum limitate loquitur , cum dicir fub ttlltilu imi-
omni ratione ex parte obiedt , Scc. Quia habita 94
prxfenda perfed» obicdi , illud pctfcdiflimc
cognofcit fub omni ratione, & vt fic,non eft na-
tum cognofci abftradiu*. Cum ergo intcllcdus
diu inus habeat omnia imrinfcca in perfediflim*
pr. cientia fecundum omnem rationem , qua funt
ituclligibilu:&4imiiitcr de habet omnem crea-
turam , quia edentia diuina eft pcrfeditflma fi-
lio reprcfcncandi imelle&ui diuino omnia obic-
dafccundaria, vt patet a Dodorc in primo , d. 1.
par.i^.t. & d.i9. & inquoltb. 4. 14 &alibiSc-
quiturquud intelledus diuinis cognodrit fecun-
dum omnem rationem, &c.

Secundum dubium eft ibi:$tpcqmd 'mteUedtu , .
diuienu potejl ad (juodcitnqHe coparare intelligedo. 7

Primo dubitatur .quia aut loquitur dc intrinlcca
ex natura rei;aut dc intiinfcco non ex natura rei.

Si primo modo, non videtur q«6d poflic com-
parare diuinam voluntatem ad creaturam quo
ad fuum cjjt exifteutix , nid prius talis creatura
habeat tjfe Volitum i voluntate diuinaiquta ante
determinationem voluntatis diuinx , nulla crea-
tura exiftit pro aliquo tempore, vt patet a Do-
docc in pluribus locisjcrgo (i intelledus diuiuiis
dc copaiar, talis conparatio erit contingens : pa-
tet, quia imcllcdio diuina icquens detei mina-
tionem voluntatis diuinx eft contingens , quia
licuc voluntas diuina comingenrcr deter mina, ita
intelledus diuinus contingente* intclligir.vt pa-
tet i Dodore iu primo, dijl.tf. Et vide qux ibt
expofui,& fic talis comparatio non erit intrinlc-
ca Deo , Se per confcqucns non (equitur quod
qtiicquid poteft ibi ede hoc modo.adu ibi dt.Si
veri loquitur dc intrinfeco non ex natura rei,
tunc non lcquitur quod quicquid poteft elte ibi,
adu fit, quia refpedus rationis,quo dicitur Deus
doni inus, tantam ineft ex tempore , vt dipra pa-
tuit in primo, dift. jo. Prxter ea, aut loquitur Jc
omni comparatione /qux poteft fieri ab imtllc-
du diuino comparando intrinfccum ad excraj
aut tantam de aliquibus.puta de iliis , qux prx-
ccdunt omnem adum voluntatis diuinx ad ex-
trahi primo.hoc non videtur, quia ilia propod-
tio : Sduod poteft ejfe in Deo , atlu tbi eji , renet
ex aliapropodiione,(cilicct,qud*d omne , (juodeft
in Deo ejl /impliciter nccejfe ejfe. Hoc pater a Do-
dorc in pnMojiiJl.i.par.iq.i.& par iqutfl.i.C’
in qu olib.q.i.& ahbi.S cd non omnis comparatio
intcllcdus diuini eft nccclliuia.quia non iila.qux
tantum (equitur adum volunutis ad extra.vt di-
xi dipra. Si fecundi , adhuc non videtur fcquL
quia talis comparatio non eft dmplicucr ucceA
(aria, quia nccetfitas eft conditio exilfcntis, 4

Reipondeo ad omnia illa , vinea rcfpon- 3 1.
done , videlicet , qudd in propoiftp taurum
loquitur de comparatione , qux fic per adum
intelledus diuini , Se non creati , illa enim
femper adu eft. Et idc& Dodor dc dicit cir-
ca finem rationis , comparatio ctuu/cunque ra-
iu , pura imrin/cci , ad^uodrun^ue tale , vide-
licet extrinfccum , babet eile futim aditale per
adum uttclledat datim compar anus j>on dico ejue-
cunqut comparatio huim ad hoc, qmanon forma-
liter 1 lla,(jud intelledus creatus comparabit , fup^
ple habet effe adualc, Se ncccilauo fetmaliret tn

Deo

\ f

Qusftio I.

Deo , /W aliqua huius exirem intrin/cri ad bsc
extremum cxrrfcifccam. Dico lecumld.qiiod lo-
quitur dc omni compacarionc intcllc&us cfiuini,
ime feqnens achun voluntatis ad exrri.fiue pro-
cedens,quia intellectus diurnus neociTariu com-
parat , &c ab «terno. Non enim poteft compa-
rare ex tcrapotc, vt probae Dodor in pr.ms,
d*Jl.}0. Qgainuis ergo voluntas diuina deter-
minet comingenicr ad exua , tamen quia quic-
>quid vult , ab artemo vult , vt probat Dodor
m pruna, difl. 3 9. & fpccialiter 1« 4 f • intelledus
diuinus, qui agit de neccllitate natura-, ab xter-
no comparat quicquid comparat. Et conce-
do quod talis comparatio (equens adum volun-
tatis diuinx cft ne cellaria , quia prxfupporita
determinatione tali , intelledus diuinus necef-
farid comparat , & non poteft non comparare»
licet dicatur contingens pro quanto fequitur de-
terminationem contingentem.

Nota illa vctba, quando dicit, qubd intelleSlm
diuintu imteiUgettd* comparat, debet *fic fmcIJigi,
quod coAiparatio pfxfilpponit extrema cognita
adu» quando adu comparat illa ad inuiccm.
Nili enim prxcognolceret,n6 pollet comparare.
An modo comparatio illa fic adus intelledus»
aut inteiligendi , aut alius > Dico , quod non eft
adusintelligcnJi, vt pacet; nec eft proprie adus
caulae us » nec ab incclledu , nec ab ada intelli-
gendi , quia omne tale ellct nccctlario ens rea-
fc, vt expofui in primo, ejHtfl. *. anipre-
Cemfaratia bando opinionem Gothofredi in fine improba-
*di. tionis» vide ibi. Dico ergo qtt&d comparatio cft
qnidam rcfpcdus rationis dcrclidus ab adu
comparatiuo intelledus comparantis duo obre-
da cognita ad inuiccm , qui cft in obicdis co-
gnitis compararis. Sed an talis comparatio fit
cera fiibie&iuc in creatura comparaca?Dico»qu6d

fi comparat creaturam ad Deum , quod erit ib»».
Sc non erit inconucnicns vnunt relpedum ra-
tionis fundari in alio , vt p2tct dc icctmdis in*
tcnrionibus.

y <H**rta rati* fumttxr ex porre sperat ion
Hic Dodor intendit probare quod adus intel-
ledus diuiiii fi: in Deo ex natura rei , nullum
per le. includendo refpcdum ad extri. Et ratio
ftat in hocNullum formaliter infinitum in Deo
includit per fc aliquid , cui fonnaBtcr repugnet
infiniras:hoc patet, vt iupri in prima rarionc»vbi
probatum eft, quod nulla pexfedio ‘fiiriplicittt
includit per fc aliquid , cui repugnet pctfcdib
fimplicitcr, Scc. Sed relationi rationis, dk prxei-
pue ad extri, repugnat infinitas; paret , vc fupra
in prima ratione , quia formaliter infinitum cft
fimplicitcr nccelJarium , & tale non includit per
fe aliquid, quod non eft necellarium , vt vbi pa-
tuit. 1'robat etiam Dodor per ar gumenta i for-
tiori , quia relationi leali repugnat formaliter
infinitas etiam relationibus diuinis , vt probat
cjucdhb. ergo multo fortius repugnabit
relationi rationis : ied intelhgert diurnum eft
formaliter infinitum. T um, quia perficio fim-
pliritcr. Tum, quia 'eft adus comprchenGuuS
obiedi formaliter infiniti , quia obiedum infi-
nitum cft natum tntelligi infinita intclledione ;
ergo non perfede comprehenditur » nili adu
intcllicamr infinita imellcdione , & nulla po-
teft cfle nifi diuina ; ergo fi per le non inclu-
dit ref^edum ad extra, erit ibi ex natura rei .
& fic paret ratio. Et tota litera fequens vfque
ad dcclararionem quarti termini , clara cft ^
nec indiget alia expoficione : tora enim de-
pendet ex fiipcrius declaratis iu quatuor ra-
tionibus.

litAUprt
dtumfirr. ift

fumahitt

infinitam.

S C H O L I V M.

txphc.1t hic terminum immediatius & ejucmodo dupliciter Jumitur-.poJitiueJd esf,qusn-
do ipjum cfl medium inter olnjuo , O" uegoUui ,idefi , cjucci mogis ex t ludit medio , ejuitm
illud , vt in exemplis potet. Epilogot dollrinom dorom de ejuotuor terminis quoji tonis :
fro enim rcfelunonc Attendendum ejt od duplicem diftinihoncm dotom,de cflcndali Cr
immediatiori.

DE Quarto termino , J fcilicct immediotim, eft diftinguendum, quia dicitur ith-
medarius aliquid dupliciter : vel ita quod ipfum iit medium inter primum, i&a
vltimiim,& tunc cft immediatius politiae Vel ira quod inter ipfum, & pnmum non
Jit medium, aut pauciora fini media, quam inter tertium & primum, & fic eft imme-
diatius negatiue- Exemplum : fuperficics eft immediatior fubftantiz, quam co!or :
ita quod habet rationem medij pofitiuc inter iHa :fed rifibilceft immediatius ho-
mini, quam color ncgaciuc. Non enim mediat inter illa extrema pofitiui, fcd
magis excluditur medium intet hominem) Sdrifibilc, quam intet hominem, 3. co-
lotem i vt fic breuiter dicatur crte immediatius pofidui , quod canquam medium
inter extrema includitur : Si illud immediatius dicatur negadud , vbi aliquid tan-
quam medium tfiagis excluditur.

Pofict autem alio modo diftingui dc immediotiori , fecundum item , Jc rationem :
quia immediatius, & minus immediatum, vel mediadu: non iunt fine ordine. Or-
do autem non videtur pofle inteUigi fine diftin&ionc , fed quia hic non quzritur,
qualis cft diftin&io elTendalium a notionalibus, vel vtrorumque ab crtciuia.idcb irta
dtftinclio immedtottoms non traftatur ad przfcns : fed qualifeunque fit diftinSio ef-
femialium a notionalibus , vel vtrorumque ab edenda , fecundum tfta dicetur, quod
illotum fit immediatius ipli edentia:, puta ejjcnuoleq 4 1 nttionole .

/ B 4

afl.Vel Ita

JL1U.1 jp-
um non .
iit mcdid
imet illa,
tuneitina-
go exclu-
ditur me*
dium intet
ipfum &
ptiinum
tjua intet
aiiud Se
pnmum &
ume eil
immedia-
tius nega,
tiud.

de boc I d,
s.f4.x.i7;
&d.iaj.7o
»•4«. & do

lj.jr.tj.itf

Epilogaiio

di&otum.

" 34*

ImmeAitrim
dicttur mIi-
qm id duf lin-
ter.

Txrmilum.

JmmrAixtmi

fe/iliHt quid

Coclufio 1

Nulli* rta-
t tortui e mt-
duttiuj po-
ftiue, e f* i
tid vllo ef-
ferti iuli.

Cbdufio i

Notio/tale
ntfutine ,
quandcjHe
medianus
aliquo tf-
fentiulijp-
f tjfentu.

io Quodlibet.

Itaque recolligendo de ifto primo articulo , ejfentia cft illud , ad quod (it eorum
comparatio , quorum quxritur ordo : cffentiale autem Se nolionale funi illa , quorum
quxritur ordo in comparatione ad eircnciam:dc immcdiatione autem illorum ad
illud primum , cft quxilio Se principaliter rcquititur , propter folutionem , duplex
diftinftio polita inhoc articulo : vna de ejfenttali, alia de immediatiori. Prima de ejfen-
tuli talis cft : alicuius ciTcncialis ratio, liuc a£lualitas totalis, cft meri ad intra, alicu-
ius autem ad extra. Secunda de immediatiori talis cft, quod aliquid dicitur efie im-
mediatius poiitiuc , ica quod ipfum ponitur medium. Aliquid priuatiui, ita fcilicet
quid non requiritur medium aliquod inter ipfum, Sc primum , ficut inter aliud ex-
tremum, Sc primum.

Commentar i y s.

a r\ E quarto termino ,/ciluet immcdmrius ejl
YJ dijtineuendum , q uia dicttur tmmcdtatim
aliquid dupliciter. Vel quod fu medium inter
pnmunt , & vltimum. Excinphitn.fupeificics cft
immediatior’ fubftantiz quam color , ita quod
habet rationem medi) politiui inter illa. Secan-
do dicitur immediatuu negatiue ex hoc, qubd
inrer ipfum , Sc primum non iit medium, nufc
pauciora funt media, quam inter tcrtium,& pri-
mum cxemplam . rifibilc cft immediatius no-
mini , quam color negatiue. Non enim mediae
inter illa poiitiuc, («i magis excluditur medium
inter hominem, & rifibilc, quam inter hominem,
Sc colorem. Ec breuiter immediatius poiitiuc
cft, quod includit tanquam medium inter extre-
ma,^ immediarius negatiue cft vbi aliquid tan-
quam medium magis excluditur. Et dicitur im-

mediatius pofidue, quia tertium non oofle incf*

fe primo , puta color fubftantiz , niu mediante

fuperficie,quz cft ratio recipiendi colorem, prius

enim recipitur color in fuperficie , quam in fub-

ftantia. Immediatius negatiue , quando ibi non immtdiaeto

requiritur medium vt ratio recipiendi, fed dici-

tur immediatius per carent iam plurium , quia

inter hominem , & rifibilc plura excluduntur»

quam inter hominem , & colorem, patet, quia

rifibilc lic iucft immediati homini, qubd forte

nihil mediat, fahem vt ratio reccptiui, ita qubd

immediate recipiatur in aliquo alio ab homine,

color verb non ineft , ni fi immediate recipiatur

in quantitate, Et ideb inter hominem , & rifi-

bile plura media excluduntur , quam inter ho- ,

minem , Sc colorem. .w ?

S C H O L I V M.

frima conclufio , nullum rationale c/1 ejfentia primo modo immediatius aliquo ejfentiali,
alioqmn ejfenliale non pojjct tnejfe ntft prafuppqfiso nottor.ali. Secunda conclujlo. Ejfentiali
ad extra aliquod nolionale eil immediatius fecundo modo , quia hoc conucnit ejfentia ex na-
tura rei , illud non. Tertia conclujlo. Omni notionalt cft ahquod ejfentiale immediatius ef-
fentia viroque modo. Primo, quia [i memor ta facunda realitcr differret a dicere, imme-
diatior ejfet i(ft quam dicere. Secundo , fotentta immediatior efl ejfentia, quam acfso eius
produUtua , cJ-cfic nolionale ejl talis aflto, vel [apponit illam.

DE Secundo articulo b dico tres conclufiones, quarum dux funt bteues, tertia ’*•
principalis.

Prima cft illa : nullum nocionalc cft immediatius ipfi cfTcnrix diuinx aliquo
eflcnciali, Se hoc loquendo de immcdiatione primo modo. Hoc probatur ficQuod
cft immediatius primo non cxccdicur a tertio, cum fit per fe medium inter ipfum
primum, Sc tertium: fed omne cflcnciale excedit quodcunque notionale, quia ef-
fentialc cft commune tribus : nocionalc vera non : ergo, Sec.

Secunda conclufio cft talis: omni edentuli includente refpedum ad extra im-
mediatius cft cflcnux aliquod nocionalc , Se hoc loquendo de immediate fecundo
modo. Hoc probatur, quia tale cdcndalc non conucnit ipfi Deo, nili per operatio-
nem intcllcclus comparantis ad extra : notionalc autem conucnit cficntix ex Datura
rei abfquc omni comparatione incelle&us ad extra:ergo requiritur medium inter ef-
fenciam , S c nocionalc , quam inter eflentiam, Sc cficntiale , vbi nccefiario mediae
aftus intcllcflus.

Tertia concluGo cft. c omni nocionali cft aliquod cffentiale immediatius cficntix
vtroque modo immediationis. Hoc probatur dupliciter. Primo fic : Qualis ordo J
perfercalis eflet inter aliqua , fi efienc diftinfla rcalicer, talis per fe crdo cft, inrer
illa , correfpondcns illi diftinftioni, quam habent, vc poti racionis, fi diftidguancur
ratione, Sc hoc fiue ratione fumpjfa ex parte rei,fiue meri caufata per aftu inteUeilus.

Nunc

» f-9

Quxftio I.

Nunc autem, ficflTct difhnftio rcalis inter iftaj fciticct t/featie .memoria ferfcftj, Si di.
cere perfectum , memoria cflct per fc in ordine rcali immediatior ipfi cllcntii, quam
duerc i ergo , Si quocunque modo iit diflin&io inter i!la, eo modo cllimmcdiatio
corrcfpondcns. Maior probatur a poilcriori, lio : Vbi e It diflihflio rationi', Cuc vuo
modo, liucalio, accipiendo rationem : ibi concludimus ordinem lic dilHnflorum ex
hoc , quod illa lic diftinda liabercnc ca'cm ordinem rcalcm, vbiclTcnt didiufla
rcalitcr.

Secundo probatur a priori maior: « Per fc ordinem intelligo ,qui eilexpcrfc ra-
tionibus extremorum : Si hoc accipiendo per fc rationem effcntialcmfuiequidics-
tiuam, non denominando illud , cuius elV ratio adf^r in re , vel in intcllefhi, Ii qui-
dem illud, quod indifferenter pocelf habere vtrunque effe, videtur habere rationem
quidiratiuam intclligibilem non t determinando ad hoc, vel illud e/fr. Ex hoc patet
maior. Nam vbi manet per fc ratio fimilis ordinis, ibi manet fimilis ordo ,fcd in illis
didin&is in tali , vel in tali ejft, manet per fc eadem ratio conlimilis ordinis, quia ra-
tio quiditatiua t-xT ,& ratio quiditatiua B : ergo ,tcc non enim efe in intcllc&u dat
ipfi rationem quidltatiuam. Minor patet, quia fi illa ibi polita effent realitcrdi-
ft infla, efict talis ordo rcalis, qudd quiacfictcifcntia, natura intellectualis perfeCta,
ideo haberet intelleflum perfectum, & vltcrius haberet, vel habere polfet obieftum
actu intelligibilc proportionabilitcr fibi piifcns. Et vitra; idcd eflet, vel effe pofict
memoria pcrfc&a. Nam hatccfl ratio memoria: perfectr , intellectus habensobic-
'Ctiim intelligibilc proportionatum actu fibi pnfens. Et ex hoc vltcrius, fi ipfa effer,
vel effe poffec fuppofito habenti ea perfecte principium exprimendi, ergo exprime-
ret, vel exprimere pofTet notitiam declaratiuam corrcfpondcntcm ilii memoria:;
hunc autemiprimum norionalc.faltem quod includit primum rcfpcftum pofitiuum
ad aliquam petfonam,eft dicem ergo primum notionalc habet cflcntialcaliquod im-
mediatius edentia: vtroque modo, Si pcrconfcquens quodcuntjue aliud notionalc.
Sicut autem argutum c(l de memoria & dicere , fimiliter pofiet argui de voluntate Si
obiefto fibi pizfente Si a£tu fpirandi. ...

Secundo ad idem fic ; f Elfentia: immediatior e It potentia, qulm aftio rcalitcr pro-
duftiua fecundum illam potentiam Omne autem notionalc c(t actio produfkiua
fecundum aliquam potenciam in natura diuina, vel fupponens illam : quiaclt pro-
ductio alicuius fuppofiti , vel fupponens productionem : omnis autem talis aftio cft
alicuius potenti* , qua: habet rationem eflcntialis , vel quia cft ipfiut intellectus, vel
quia dt ipfius voluntatis, ergo , Sic.

Sic igftur quanruta ad idum articulum , patet quod edentuli ad exua nctionalc
cft immediatius fecundo modo. Nullo autem edentuli edaliquid notionalc im-
mediatius vtroque modo, quolibet autem notionali cd aliquod edcntialc ad intra
immediatius vtroque modo , quia faltem intellcitus cd immediatior, quam cinere ,
quod cd primum notionalc : Se ita per conlcqucns quocunque notionali: voluntas
etiam immediatior cd ipfo /jurare, Si pcrconfcquens quocunque pertinente ad pro-
ceffionem Spiritus fanai.

C 0 M M E N T A \l V S.

Memoria
eft imme-
diatior cf-
fciui*iqu*
dicere.

Al. Deter-
minaram ,
vel dcfci-

MemonV
‘perfe&a
quid cft f

Piimuni
notionalc
eft dicere.

Nuliu no

nonale cft
immedia-
tius veroqj
modo vito
cllcncfaji.

b TA E fecundo articulo principali. Dico tres
concltifionet. Etnota,qu6d immediatius
primo non exceditur \ tertio , quia tertium pr.r-
lupponit fecundum , &non ccontta, ideo non
• (equitur icpnucrfij , albedo ineft lubftamiar,cr-
go quantitas 'tiecellaricS ineft , fed non fequitur
quantitas ineft /ergo & albedo : Si ergo norio-
nale cflet medium pofiriue, clientule non pollet
inclTc , nili pi a: fuppofito notionali , Tt medio,
quod cft falfum.

Secunda conciujic. Omni ijjfintiati,8cc.

Sed occurrunt aliquxdifKcultatcs.Primd cir-
ca hoc quod dicit, quod nullum notionalc eflitn-
fnedi.inm pofitiui aliquo ejfentiali ipfi ejfentu.
Hoc non videtur ex dictis Docturis (opponendo
kliqua. Primo clTcntialc ad extra pro nunc acci-
pirur extrii , vt rcTpe&u* crea-

tionis , te talis refpefhis cft nfccefiarib pofterior
pctlonis , quia omnis produ&io adextri , fiue-
fimpliriter , fiue fecundum quid de neccflitate
rrxfupponic, produ&ionc ad intia.vt extat pro-
batum a Do&ore in fecundo, dtft. i.qu.i. Et vide
qux ibi expofui. Secundo fuppono , quid pro-?
prictatcs hypoftaticx funt immediate in^cftentia
diuina,quje cft immediatum fiind^rocntum pro-;
paetarum perioralium , vt patet a Doltorc if
primo, dtfl.i. par. x,q. J . dift.fJqtreft.l diD.xG.O'
18. Et tales propricutcTlunt cnutates pofiriue,
vt patet ^ Dofftote expreGe in tertio, dijl.i. q.x.
licet dobiiatiue de hoc loquatur in primo , dtft.
x8. ^n perfora dicat pofitiuum an negationem^
Tertii (upporiO, quid ctfi elfcntialc ad extra fit
communius notionali, quia ipfum prxdicanir de
ointa pcrlona , non autem notionalc, fi tamen
“ accipRtur

2.A XJuodlibet.

Y.-'dpiatui communiit/ , ixjuo non conuertitur
'fnbwftcnJi confcquentia , nocionalc potcft dici
communius , quia bene (equitur , clientule ad
<ctracft, igitur nocionalc ad intra cfl.non ccon-
nerfo, vt pater. Illis prxfuppofitis (equitur, quid
‘iiotionalc fit immediatius pofitiue aliquo eflen-
kioli ad extri. Tum criatn , quia paternitas iu
diuinis piius ineft edentia: diuinx , quam rcfpe-
£lus ad extra , vr conceditur i Scoto in fecundo,
dift.x. e]u*/}.t. fi priis, ergo immcdiatiiis, Se po-
•iitiuc, cum fit entitas pofititia.- Tum.quia quan-
do aliqua duo fic fc habent , quod vnum ell idc
realiccr alteri ex natura rci,& inrrin(ccc,& aliud
non ell idem realirer, Se intrinfcce, Se ex natura
extremorum. quod cft idem, cft immediatius po-
fitiuc illo, quod nbn eft fic idcm:patct, quia non
tdem realiccr non potefl elle immediatius eo,
quod cft idem rcalitcr. Sed paternitas propter
infinitatem tfflenti* diuinx cft idem rcalitcr, Se
ex natura propria cllcntix , fcd rcfpc£his ad ex-
tra ; & fi non poflit (eparari ab edentia diuina ,
(altem aliquis tamen non dicitur idem rcalitcr
eflentix, quia ulis infeparabilitas non eft ex na-
tura extremorum , Vel alterius extremi, fcd tan-
tum ell ab exrtinfcco , feilicct a caufa ncccflarib
caufanre talem refpcwlfim,vt patet a Dodorcr;
fecH-dt. difi.i.

Secundo dubitator circa fecundam conclu-
fibnem, quia videtur quod eilcntiale ad extri fic
immediatius effentix diuinx notionali, loquedo
de immediate fecundo modo.Tum per rationes,
quas fccifuper fccimdo Do&oris dijl.uq.iuett.i.
probando quod produdio ad extta fecundum
<juid cft prior produdionc ad intra, quas ratio-
nes vide. Tum, quia pofito per impolfibile.qood
nullam notionalccflet , quia Se Pnilofbphi hoc
exprefsi negauerunt.fed pofucrunc primlm cau-
fam ede vnum ens perfedi (limum ex natura rei.
Se lingulari flimum , vt patet 1 Do&ore in primo
in pluribus locis. Ec tunc fi poneretur tantum
■ablolutum Dei , adhuc pollet producere ad ex-
tri > etiam per impoflibile circunfcripta produ-
ctione ad intra , ve patfct 1 Dodord tn fi eundo,
di.l.q.l. ATt. x. ergo talis rcfpcdus poftee inclfe
-immediatius notionalibus. Si tamen Dodkor hic
intendat loqui, quod fic nocionalc cft immedia-
(ius,& prius eflcnriali.quod per fc poftibilc, vei
impoflibile .circunfcripco notionali, ulc clien-
tule non pollet inclfe.

Rcfpondco prxmittcndo aliqua. Primo, quid
per immediatius pofitiue nofi intelfigo illud ,
quod cft pedium inter primum , & ternum, &
pofniudrn , quia vt fic , paternitas inter edentia,
Se edentule ad extra dicitur immediatior, quia
prius ineft , probatum cft in fecundo, difi. i ,<ju. t .
srtic. i. Sed voco imrnedi.it tu/ pofitiue, quod fic
de ncceflttate prius ineft primo pofitiue, ficqubd
cft (Implicitet impoflibile tertium incile medio
iplb non exlllcnre , Se hoc , fine illud medium
requiratur v^oriiidpium formale produ&iuum
rclpedlu terrijTffi^quod eft omnino impoflibile
ternum inefle , nifi fit producum a principio
formali produ£tiuo,& hoc modo intclfcfttis di-
ninus cft immediatior adltl intclligcndi ipfi cf-
fcntixdiuinx.Siuc ponatur irnmedi.it iu.',\ t ratio
formalis fic recipiendi tetriutn',1 fic cft abfolutc
impoflibile tertium inefse primo , ipfo fecundo
per podibile, vel impoflibile circun(CTipto,& fic
«dor ineft fuperficici, Se a£tus volendi ineft vo*

V • * k, £ i, fi W

luntati ; nam voluntas non tantum cft ratio fot-
malii producendi velle , fcd cft immediatum te-
ceptiuum ipfius. Et fi pcrpoffibile. vel impofli-
bilc non ciset voluntas , nullum velle pofsct ede
in aliquo fuppofito. Ex his ergo patet tefponfio
ad obic&iones. Ad primam, Concedo omnia illa
prxfuppofita , & cum vltimb Infertur ergono-
tionafe eft immediatius pofitiue : fi intclligatur,
qr.od liefit medium inter edenriaro,&cllemia-
le ad extri, qubd per impoflibile notionali cir-
cunfcripco , tale cficntiale nuflo modo poflet in-
efse cfscntix diuinx , negatur quia per impofli-
bile , circunfcripta onmi produdlionc ad intrl ,
adhuc Deus pofsct producere aliquid ad extri,
non tantum in efse fecundum quid , fcd etiam
in cfsc (impliciter vt patet a Do&ore in fecundo ,
di/l.i.tj. i . Si vero inrcllieacur qudd de fa&o me-
diam , non tamen ncccisarib requifitum, conce-
do,fcd hoc non eft contra Do&orcm quia tan-
tum loquitur de medio primo modo non fecun-
do modo. Et (rmilicer concedo, quod paternitas
ineft pri&s edentix diuinx ,qoam cfscntiale ad
extri , Se eft entitas pofitiua, non tamen propter
hoc dicitur immediatior pofitiue modo prxcx-
pofito, quia non tcqnititur de nCcefEtarc,vt me-
dium pofitiuum , vt tertium nonpofsit inxfse,
tali medio non cxirtcnrc.

Ad aliud qiundo dicitur , quud paternitas eft
idem realitcr cfsentix diuinx ex natura excremo-
rum , vel alterius extremi , & quod efsentiale ad
extra ( accipiendo ipfum pro folo refpcdu ratio-
nis ad extra ) non eft fic idem : torum concedo,
& cum infertur, illud quod eft idem in primo
modo cft immediatius pofitiue illo ; quod eft
idem tantum fecundo modomegatur, quia illud»
quod eft fic idem, non dicitur immediatius , nifi
requiratur ve medium necefsarium modo quo
prxexpofui. Et hoc patet euidenter, quia rifibi-
Ic cft idem rcaliter homini , Se color non : non
tamen dicimus rifibile cfse immediatiuyofi-
tiuc , quia per pofsihHc , vel impolnoile ,
circlinfcripto rifibili, adhuc color pofsct in-
efse homini , quia color non ineft ratione ri-
fibilitatis ,fcd ratione corporis , mediante fu-
pctficic.

Ad rationes facias pro fecundo dubio , folue
illas eo modo quo fblutx funt illx , qux faclx
fune in fecundo, dift. i. quxft.x. Et vidiequx ibi
notaui.

Ad fecundam fpecialitcr dico , concedendo,
quod fi per pofsibile , nullum cfsctmotionale,
fcd carnum natura abfoluta fingulamsiina, talis
natura pofsct habere reipe&um ad extra, & ille
rcfpedlus cfsa immediate fundatus in tali nati*
ra abfoluta. Et cbiu infertur , ergo paternitas
non eft immediatior ncgatiu£tali cfscntiali. Di-
co, qubd fi inefsct paternitas de nccefsicatc.cf-
fet immediatior, qma fi ineft de ncccfsitareprius
ineft , & de nccefsirare plura media excludit,vc
patet 1 D ociore in fecundo vbijuprA. Et fi, per
impofsibilc, non inefiet talis ufiSBfn*. inefset ,
& ex hoc apparet, qud.l nutionalc non ponitur
immediatius pofitiue , quia ipfo circunfcri-
pto efsentiale tale pofsct inefse , Se lic patet
icfponfio.

C Ceuclufio terti a tjl , &c.

Pro intdligcnria maioris fuppono aliqua.
Primo , qubd ratio terminorum non variatur in
fc, nec per hoc , quod vmis rcalitcr Jiilinguitur

s*-

Txrfilit

quorumdam

SftiJUnun.

Quxftio 1

ab alio, nec per hoc, qubd vnus realirer identi-
ficati* alteri , quia rationes formales termino-
rum abftrahuntur ab iftis conditionibus, quod
cft: clTc idem rcaliter , vel diltingui rcaliter, &
quodammodb accidit cis fic efie idem , vel di-
ftingui. Polito cniro quod homo rcaliter diftin-
guatur a rifibilicate , adhuc ftat pcrfeCifsima ra-
tio, tam hominis, quam rifibilitatis, lictu & mo-
do ftat cuin pcrfcfta identitate reali vtriufque.
Secundi prxfuppono , quod li duo termini ad
inuicem rcaliter diftinguantur fex rationibus ter-
minorum , cft impofsibilc , quod duo a! if ter-
mini ciuftlem rationis cura primis, ex rationibus
rerroinorum rcaliter non diftinguantur , aliter
non cisent ciufdem rationis cum primis. Et lic li
in nobis intcllc&us , & aCus intelligendi ex ra-
tionibus terminorum realirer diftinguuiuur , io
quocunque erunt, erunt realirer diftin&a, ex ra-
tionibus tertninoru.niii aliud addatur, & fi in ali-
quo erunt tcalitcr.diftinCa Sc in alio rcaliter idc,
fed fola ratione diftinCa.crit propter aliquid aliud
prxter formalem rationem terminorum , Sc fic
in nobis aCus intelligendi cft rcaliter diftin&us,
quia cft vere produCns , 8c vitra quia cft in in-
celle&u limitato ,& formalicer finito, cui vtfic,
repugnat habere operationem propriam eandem
libi rcaliter , quia omnis operatio finita^c limi-
tata necefsario cft accidens, & forti qualitas ab-
foluta, vt infra patebit, qua.fi. i j. In diuinis verb
intellectus , & operatio funt idem rcaliter, quia
intellectus eft fimpliciter illimitatus, & formali-
tcr infinitus, cui vt fic , repugnat habere forma-
liter aliquid quod non fit rcaliter idem : parer ,
quia aliter efsct perfc&ibilis, quod repugnat in-
finito intcnfiuc. Tertib prxfuppono, qnbd nui-
do duo termini ex rationibus formalibus fic ic
habet, quod vnus necefsario prxfupponit alium,
vel in ratione principi) formalis produ&ui, ficut
necefsario , & adxqtutc , eft fimpliciter impofi»
fibile, quod I cernulus terminus fit, nifi a primo,
vel ilupplcntc perfcCc vicem illius primi, vel
quod prxfupponat in ratione principij immedia-
te receptius , ita quod fic impofsibilc frcundAm
terminum polfi: in aliquo recipi, nifi immedia-
ti recipiatur in primo; vel quod alio modo prx-
exigat primum terminum , vbicunque fimiles
termini, fine termini ciufdein rationis reperiun-
tur , dc ncccfsitare talem ordinem habebunr,
qubd fecundus prxexiget primum , Sc vbi reali-
tcr difttnguutmir , rcaliter prxexigunt , Sc vbi
ratione tantum diftmguAttrur, fecundus prxexi-
gir primum fecundum rationem , 8c fimpliciter
eodem modo, quo diftinguuntur, vnusprxc-
xigic alium , quia talis ordo confcquens dene-
ceisitatc enritarem extremorum , nunquam va-
riatur per quodcunque pofterius , puta per
tcaletn identitatem. Et fit; patet illa maior
Do&oris.

d Nec ifta maior iuuenirur habere inftanriam,
nifi fotfo in a!iquo*juod non eft ad propofitum,
Sc illud fufficicnter excluditur per exceptionem
iftamfi addatur in maiori fi c.Quahs ejlord t rea-
h/, talio, & TMionif, nt fi fortem Mflin&iine rta-
U , illud quod efipofieriut aliquo , in dtjhnthonc
minori haberet veritu ojfe iDo , illo,quod fibicor-

refpondet, &c. Iftaliteraab aliquibus cxcellen-
tiftimis Scotiftis fic exponitur ,nifi forte indi-
ftinCionc reali id, quod cft pofterius aliquo, (Sc
fiat hic pun&us) in diftindione minori haberet
verius «fic ilio , & illo quod fibi correfponder.

id eft, ficut albedoin patiere rcaliter JiftinCa ab
illo cft pofterior pariete, in diftin&ione minori,
qui differunt in c^coguito in intdicCu diuino,
ipfaalbcdo liabcret verius ejfe fimpliciter illo,
videlicet pariete, vt paries cxiftft in fe,& illo,
quod fibi correfpcmdet , id eft, aibedinc rcaliter
exiftente. Vel nat punitus ibi , nifi forte in di •
fimllionc reali, punCus , illud quod eft fofhnut
aliquo in ehfiincttono minon haberer, Scc. id cft,
ficut albedo in diftinCionc minor i,ldlicct ratio-
nis qui differt a pariete, vt eft in cflc cognito, &c.

Edicit propter reueremiam tanti vit i non in-
tendam contradicere , videtur tamen hic non
enacuare inftanriam Do&oris quia comparatio -
tantum fit inter diftinCa rcaliter , Sc diftincta
tationc, id cft,qubd qualis ordo cft inter A,Sc B,
vbi rcaliter diftinguuntur , talis eft vbi A Sc B
tantum ratione diftinguuntur. Ided alij expo-
nentes dixerunt qudd DoCor cum dicitpiifi for-
te , &c. id cft, qubd fi poirct dari talis cafus, vbi
A , Sc B in reali diftinCione, B , efsct pofterior
A, Sc in minori diftinCionc , id cft, vt tantu ha-
bent ejfe cognitum in intellectu diurno,# habe-
ret verius ejfe A in ejfe cognito, & etiam ipfb A>
in ejfe reaii , vel ipfo B, in ejfe reali , non curo.

Exemplum efsct ad propofitum . quia B in efpe
cognito non haberet ordinem pofterioris ad A
vt ad prius in ejfe cognito , Sc tamen B in ejfe ,

rcalis exiftentix, vt rcaliter diftindtum ab A ef-
fet pofterius ipfb A. Sei cafus cft impofiibilir,
qnja fi 'B habet pofterius ejfe in c fic reali de ne-
ccfficatc , vbi >4 & # , in minori diftinCione
habebit firoile efjc. Aliqui tamen textus ha-
bent illam literam extra literam DoCoris Sc
fic non pertinebit quouis modo ad ptopofi-
tum. ^

c Secundo probatur illa maior a priori. Per fi
ordirtem iritelligo , Scc. Siquidem illud vtrun-
quei-j fe videtur habete rationem qnidiratiuam
intelligibilcm, non determinando a i hoc, vel il-
lud ejjc , & licera fequens 'cft clara vfque ibi :

Secundo ad idem fic.

( Secunda ratio principalis ad probandum
aliquid cftcntiale efle immediatius tam pofitiuc,
quam negatiu^ ipfb riotionali : &: ratio ftat in
hoc, quia cfientix cft immediatior potentia, qui
actio rcaliter produ&iua , ( qux dicitur rcaliter
produCtiua , vel quia terminatur ad realirer pro-
duCVum, vel quia cft via inter producens, & pro-
ducum , qux realirer diftinguuntur) fecundum
illam potentiam ; omne amem notionalc eft a-
Cio produCiua fecundum aliquam potentiam
in natura diutna , vel fupponens illam ,quia eft
produdio alicuius fuppofiri,crgo.Et quod dicir,
qubd omne nottonale efl allio produp.iua fecun-
dum aliquam potentiam , debet fanc intclligi,
quia filiatio non eft aCio produCiua,nec fpira-
tio paffiua , nec fimiliter parernitas qux vr fic ,
vltimatc abftraCa non dicitur aCio produCiua.

Dico qubd aCio produftiua , qo.r in propefito pnfk-
acripicur tantum pro aCione refpcCus , poteft ? ,fK
dupliciter intclligi, fcilicet vel fonnaliter , vel 3?; **
confcquutiu^. Ptimo modogcnciario afliua di-
citur fonnalircr aCio.fiuc produCio. Secundo ,
generatio pafiiua dicitur aCio produCiaa cou-
comitantcr, eo quod fcqtiitur ad adionem pro-
duCiuam formalitcr. Primo modo eft fecun-
dum aliquam potentiam , id eft, quod cft aCus
alicuius potenrix , & accipithlc pdtenttam non
formalirer pro refpcCu , fed fundamentaliter;

puti

*■ * ytf ' ’ . ' ■ • ■■■'.. t

2,4 Quodlibet.

$nna pro intellc&u , vel voluntate , vel fupponit
illam, quia cft produClio alicuius fuppofui.quod
potcll dupliciter intelligi, vel quia cft a&us fup-
pofui prodicentis , vel quia terminatur ad ali-
quod luppofirum produ&um,

_ Ei loquitur hic Dodlor dubitariu&, quia hic

^ * non determinat, an pro ludio fu tantum ipfius
fuppofici , vel etiam pofllt e fic ipfius memori*
fercundx. De hoc inferius. Sufficit enim quod
fiue fic, fiuc fic , dencceflitatc pr*fupponit po-
tentiam, vt aliquod ablblutum. Sequitur in litc-
ra, ibi : Vtl fuppenent produlhonem. Hoc nullo
«nodo potcll teneri i ad aCtioncm aCliuam forma-
liter,patet,quia cficc proceflus in infinitum,quod
cft inconucniens, led debet referri ad asionem
pafljuarn, fiuc ad generationem pa(liuam,vel Ipi-
lacioncm pailiuam , quia omnis talis generatio,
vel fpiratio de ncccfliute prxfupponit asionem
ptoduCliuam fbnnaliter. Dicit crgo,cx quo aClio
paffi-n prxfuppotnc de neccflirarc a&iuam for-
nukir,&aCliua fornraliter, dc neceflitatc prx-
fiipponit potentiam , qux cft perfc&io edentu-
lis, fcquitur quod omne notionalc prxfupponat
aliquid cficmialc.vc immediatius vtroque modo.
£t quod dicitur de paternitate , hoc nihil cft,
quia ibi tantum cft differentia rationis.Concre-
tum , enim Sc abftraChim finu penitus idem
prxtcr omne opus intcllc&ns , vt patet a Do-
Clorc in primo jlifiinB.i. parte 1. ejutilx dij}. 8.

41. Sed occurrit dubium, primo in hoc, quod di-
cit,quod ejfe quiditatiuum conuenit rd, non dc-
D iffumluHi tcrminando,ncquc ad ejfe in inrcllcClu, neque ad
unande cmm ejfe extra intelicdum, quia fi intendit hoc etiam
*4r*£ refti' comparando ad IntelleClum diuinum , videtur
' fibi contradicere , quia ipfe vult in primo, di fi. \ .

q * 4.qu6d omnia obic&a fecundat ia tantum ha-
beant ejfe per a&uin intelleChis diuini, iraqubd
ante aduro illum ejft habent. Hoc idem dicit
difi.)6. contra Hcnricnm & in di fi 43. &: diffusi
in fecundo , difiintlione 1. <jue.fi. 1. & in qnodhb.
quift. 14. , . , .

Dico breuiter , quod Do&or loquitur hic
dc ejfe quidiratiuo formaliter.non originatiuc;
bene vettiru eft qubd tale ejfe tantum originarur
ab a&u intclleClus diuini. Et hoc etiam apparet,
quod ejfe quiditatiuum hominis non cft ejfe co-
gnitum , quia vt fic , tantum habet ejfe in inrcl-
lcClu diurno, fcd cft ejfe, vt prxfcindit fecundum
intcllcdum a tali ejfe cognito.

Sccundb dubitatur in hoc , qu6d dicit, qu6d
per fc ordo aliquorum, puta poftcrioris,& prio-
ris clTcnrialitcr , accipitur fecundum clTc quidi-
tariuum extremorum. Si intelligitur, qudd talis
ordo includatur quiditatiuc in extremis, hoc non
poteft efsc, quia tunc relatio includet ctur quidi-
tatiuc in ente abfoluto-Si veto intelligitur, quod
clTe prius quiditatiuc includitur in cntitate,qux
dicitur prior ellentialiter , Sc fimiliterefie pofte-
rius , hoc non videtur, quia prius eft in ic qui-
ditas talis, quam dicatur prior, vel pofterior.Di-
co ergo , quod ordo talis conlcquitur naturam
extremorum prxesse confidcratorum fccimdiira
ejfe quiditatiuum , Sc non prout talia extrema
habent ejfe in intclle&u , vel extra intclle-
ftum.

Tertid dubitatur in hoc , quod dicit, quod
aliqua actio produ&iua , accipiendo pafliuc , vt
expofui , ptxfupponat productionem aCtiuam,
jtnd magis videtur Ccontra. Tum, quia vult ipfc

in primo, dift.yqnafi.t. contra Henricnm de ilia
racirudinc, quod relatio creatur* cll pofterior
ente abfoluto produClo, Sc in tali priori compa-
ratur caufa , Sc in ejfe abfoluto ,& poft fcquitur
relatio pcodudionis,qux formaliter dicitur pro-
duco rcfpcClus. Tum , quia in fecundo, difi.i.
qutfl. 1. cxprcfsc dicit quod ad ablblutum in
caula , fcquitur abfolutum in caulato , Sc poftea
fcquitur relatio caufati ad caulam, Sc ^contra,
imo cxprcfsd dicit in fecundo, difiinll.i.quafi.i.
quod priot cft refpeCtus caufati, quam relpeCttts
caul*.

Rclpondeo , quod fccus eft in Deo, quia ibi
pccfonx conftituuntur per rclationes^juia gene-
ratio afliocft conftitutiua Patris, vt patet a Do-
Clorc infra , qtui 7.4. & in primo, difi.it. Sc vide
qux ibi expofui.Et ideo generatio adio cft prior
(altem origine. Et de hoc vide qox notaui in
primo in pluribus locis ,prxcipue difi.i. tju. t.
ibi : Pater prim origine efi beatm , quam generet
filium, Scc.

Guillemus Ocham in prologo, quzft. princi- *
pali , improbare nititur hanc propofitionem.vi- oomUoAM
dclicet : Qualis efi ordo inter dtfiinfht realtter, euura S.-tt.
Scc. Prim 6 arguit , quia non fcmper eft fimilis
ordo iu rebus , Sc in conceptibus correlpondcn-
tibus. Exemplum , homo, Sc albedo ordinantur
ficut obicdum , Sc accidens ,non tamen fic or-
dinantur conceptus correlpondentcs. Similiter
homo, & animal , fi diftinguerentur rcaliter, v-
nura efset potentia , & aliud adlus, Sc neutrum
efiet de altero prxdicabile in primo modo , fcd
camAm in fecundo modo.nec vnuro efiet dc in-
tellcChi alterius , & tamen vbi modo non
diftinguuntur rcaliter , led tantum ratione,non
habent ordinem talem , quia vnum prxdicarar
de altero, non fecundo modo , led primo modo.

Eodem modo eft de ente , Sc Deo, qudd fi di-
Aincucrcntur rcaliter, vnum efiet vere potentia,

Sc aliud aClus, Sc tamen non cft ita mod6 vbi di-
ltinguuntur ratione. Similitet fi Deus , Sc Deitas
diftinguerentur realiter,vnum efiet pcrfetftius.de
aliud imperfedius, nec alterum de altero praedi-
caretur praedicatione dicente hoc cifc hoc, & ta-
men illi conceptus non fic ordinantur. Etidcb
ex ordine rerum , vel de fa&o, vel dc poffibili,
non ex ordine rerum polita politione impofii-
bili includente contradictionem , debet accipi
ordo conceptuum. Non erg6 etiam in illo cafu
cft femper confimilis ordo inter res , Sc conce-
ptus, vel rationes. Patet etiam falfitas illius pro-
poficionis .quia fi corpus, animal, homo, <3c ifte
homo , diftinguerentur realiter, interca non cf-
fet ordo fecundum fuperius , Sc inferius, quia fi-
cut aliiis declarabitur , iuter res non cft ordo in-
ferioris, Sc lupcrioris, & tamen inter iftos con-
ceptus cft ordo inferioris , Sc lupcrioris. Eodem
modo dc ente, Sc Deo, quia modo habent ordi-
nem illi conceptus fecundum fuperius , & in-
ferius, & tamen tunc non lubcrcnc talem ordi-
nem.

Addit dicens .quod illo cafu impofiibili po-
lito, natura intclIcClualisperfcCh, Sc intcllc&us
pcrfcClus le habcrcncficur fubicdum, S: aed-
dcns,quia cum illa politio includat contradi-
ctionem , ideb non oportet qubd fit confimilis
ordo nunc inter conceptus i nec oportet nunc
quod vnum pofsit cfie medium concludendi a-
liquid dc aliquo , ficut fi Deus, dc Deitas diftin-
guerentur rcaliter, vel includerent diftin&a
realiter.

Qusftio I. 2$

rcalitcr, vnum elfct pars alterius, vc! fttbieftum nitiditate hominis:vel fi vt rcalitcr uiftinftum

alterius A per conTequfnt v^ura pollet ede me- fer de qttiditate hominis , circt etiam vbi fun'

dium dcmonftraudi aliquid de reliquo,* tamen idem rcalitcr. F.t ratio iilcrum cft , quia qtue-

moda non eft fic. cunque mutuo fc refpiciuut fecundum efe qui-

■Rcfpondeo dupliciter. Primo, quAtl cafus illi ditatiuum terminotu.ordo talis non vatiator per

fum omnino impoffibilcs, & idef. niKlLfcquitur quodcunque poilcrius , « lupri expofui Etlic

ad contra ptopofitioitem Doftoris. Dico iccundo fcquinir de fafto , quid qualis cft otdo inter a-

rc.ponJendo ad fmgulas iuftantias. Citm dicit liqua vbi tcalitcr dtftinguunmr , talis cft etiam

pritni.de homine, & albcdiiic, Scc. Dico, quhd vbi fola ratione diftingiiuntur, Ac econtra,ftame

non intclligii mentem propolitiohis, quia non femper ratione formali terminorum , & fic accf-

dicit Do itor quod qualis elt ordo inter rcaliicr dit animali ■ quod fit idem rcalitcr homini , vel

diftinfta . talis cft infer conceptus carum, fed di- quod fit dift initum rcalitcr.Nec ralis ordo com-

cil quod telis eft ordo vbi file renone dtfiingtti- petit, vt quia idtm, vel dicerfum.fcd pnrcisc cx

r*r. Sicut dicimus qualis cft ordo inter intcl- ratione quidiratiua terminorum. Sicut polito

Icdtum. Ac aftum intclligendi, vbi imcilcitus, tc quod aibedo fit idem rcalitcr homini A' tantum

aftus intclligendi rcalitcr diftmguutmtr, talis cft ratione diftinguatur ab homine , fi vt rcaliterdi-

vbi intelleftus, Ac aftus intclligendi fola ratione (linfta , habet ordinem dependentis , Ac infor-

diftinemmmr, quia hic otdo fumirur cx ratione mantis tantum aceidcntaiitcr, fcquitnr qudd ta-

quidttatiua terminorum, vt fupta expofuiA htc lem ordinem habebit , vbi tcalitcr ijcntificarur,

cft fenfus propolitionisA non debet itftcrri quod tiro nullo modo vatictut ratio quidiratiua

talis fit inter conceptum intelleftus. Stconccp- terminorum ex hoc, quod termini lunt iJcm

tum aftus inteUigendi. Dico fecunda, & quito rcalitcr.

ab eo quid imciltgit per cencfli I aut accipitur Ad aliam inftantiam de Deo , S,- ente. Dico 46.
conceptu* pro aftu cAdpicnli quo a|iquidcohcl- primo, quid fi potiatur ens dcconceptilquidita-
pitur , ichoc modo non eft ad propcSlitunifluia duo Dei , quod llatim fequitur quid vbi tcali-
Doftor non accipit in propofitionc diftinfta ra- ter diftingutmrur , ens eft in potentia tealiad
tione pro conceptibus corcclpondcntibus rebus Deum, fic vbi fola ratione diftingunntur fecun-
rcalitcr diftinftis , quia etli aibedo dependeat in dum rationem , ens cft in potentia, quia vt fic ,
eft rcali , puta ipatictc.tamen cognitio albedi- non.variaiur fotmahs ratio terminorum. Dico
nis non dependet a cognitione parictis.vt patet. (icundo , quid conceptus entis non poteft poni

Aut accipit conceptum pro re, vt coftcepta.ltuc vt cflede quidilate Dei. vtexpofiu ia prime, dtft.i. d. , lyfim
habemer/r cognitum: nec etiam hoc modo in- fenei, f.t. Eft enim conceptus entis pofterior T",,,
telligit Doftor,quia etfi aibedo dependeat in 1 fc ipfo Deo . licet, fit ptiot ptioritate communita-

rcali i pariete A nata fit rcalitcr inclfc.tamcn efe tis . vt ibi expofui. Eft enim efienjia diuina de

cognitum albedmis , non dependet 1 pariete in netjeflutate naturi in pctfcftilfima afttialitatc A
«Je cognito, nec vt fic, nata cft incile fecundum inpeifeftiflima cxiftentia,ttaquod tridentia eft
ifttioncm parieti habenti efe cognitam. Aut ac- de quiditate eius.vt fupta patuit, tc in illo prio-

cipitut conc eptui pro quodam idolo fabricaro per ri, quo eft in vlrima aftualitate, nullus cuccpms

aftum intelleftus r vt etiam ipfe Ocham aliqui- cutis eft, quia vt fic tantum ell ellcntia vt clfcn-
doaccipit.Et hoc fimilitermodonon eftad pto- tia, vt patuit in ptimo articulo
riodtum propofitionis , quia vnum idolum non Ad aliam inftantiam de DeoA Deitate Dico,
l?e dependet ab alio.vt patet. Aut accipitur con- qui d eft falfa imaginatio, fupponendo quod idc
ceptus pto entitate conceptibili. Ac fic propoli- diftinguatut a feipfo. Dens entm. At Dcitasran-
tio £>oftoris debet intclbgi.qnia qualis eft ordo tum ratione dilfctunt. Et pofito.pcr impolliblle,
inter albcdtncm , Ac parictcm.vbi diftinguuntut quod diftinguerentur tcalitcr, adhuc nihil fcqni- ,4, quomrCe

tealitet , talis ell vbi funt idem realitet , & di- tur contra Scotunt , quia hoc pofito,ipCa Deitas dferm.

ftingnuntut fola ratione, quia ficut aibedo fc- elfct tota petfcftio quiditatiua huius concreti

eundum fuum tft qulditatiuum . nata dl inelfe i)e»,quia Deus ellct Deitate Deus, Ac fi I .cita»

parieti , Ac dependere realitet ab eo quando di- non cIlct,Detts nihil clfet.Nam cmqnc <]t>3 adi-

Ifingimuiur realitet, fic fimilitct fi in aliqua fub- qnate cotrefpondct aliquod 91 tod, vel qnu, quod

iefto tantum ratione diftinguetetur fccundhm cft (implicitet tale tgli quo , liue entitate fic ab-

fitum tft quiditariuum nita elfct fccundtai ta- fttafta.vt patet inprimo,difi.i. pene 1. qneflunt

1 donem inelfe , Ac dependete. prime, dtlitn.e.queft.pnme, & 1 . Ac drji. quinte ,

. Ad aliam inftanriam de animali. Ac homine fi quejl.i. St tamen eflent diftinfta, Ace. Dtco.quod

rcalitcr diftingncrcntur , Scc. Dico primo, quod leruata ratione quiditatiua terminorum , qubd

cafus eft impofftbilis. Dico fccundo.quod etiam lemper dlct talis otdo vbi lola ratione diftin,

hoc pofito.Jiud illorum fequerctur, vel fi diftin- guuntur , qualis elfct vbi realitet diftingucv

diu realitet non ellct de qttiditate hominis , etia tentnt. Ex his patet tefponfio ad vitimam in-

quando nondifttnguetentut realiter.non cilet dc ftantiara.

• S C H O L I V M.

csfdducit umr.t ciuei felienti pro tertie conrlujioitt impugueticea Htneici Jl.ttim
htc, quid ente verbum prodeUium nulle tjl dijlinll io inter eff enti em, (f-mt mertem cqute
omnis dijhnclie retients ftejutturverbum , ergo memor ie mediet inter ejfcnitem, c,- dicere,
nec efi principiem ipfim dicere. , f-

Scoc.Oper.tom.XlI. C. De

2/6 Quod l ibet.

, 'pxEtcrfiogarriciilo indatur contra iftasduasntioiies poCtaiWi.^/. pro teit»
iuM i„. •L' «ncWfione. Contra prima fic.Vbi non manet eadem ratio ordinis non opor-

ftai,M. tM roncre eundem , vei confuniiem : icd in diuinis , vbi iftoram edentia , fcilicci
memoru, dicere, oft ioki d.ftinaio rationis, non manet eademratio ordinis , qux cft
vbi ifta lunt iliftinfta realiter : ergo, &c. Probatio minoris, in creatura rationali idc6
Hen.tr.i7 memori* praccdit dicere : quia ip(a cft principium dicendi , non fic autem in beo Io
<lucndo dc memoria, vt memoria, fiuc vt diftinSa ab cfTcnria.imd ratio principian-
&«H,dl \ di emanationem perlonalcm,cft effenti* diuina (ola fub ratione eflenci*, vt ci con
?.j..i r jn. iungitur rcfpcaus realis. Quod probatur dupliciter i Primd fic : Verbum cft ex-
c.i,. ftilic. prelliuum omnium illorum, qux in eflentia diuina quafi inuolufi contincnrur-efgo
iara pio- in Verbo diuino intelligit Deus , quodcunque difttnfti intelligit, ergo non poteft
'q»a!is drftinctio aaualis accipi in inrcllcftu diuino inter cflcmi.mi& memoriam
praecedens quodammodo productionem Verbi. Primam probatur per Auguftim
6. dc Tr,«. Uf. vtt. vbi dicit , quod Verbum eft ars Patris , plena omnium rationum
viucntium.

h Item, diftin&io fccundim rationem non poteft cflenifi fecundum aftum in-
teUigenditin Deo autem primus aftus inrelligcndi cft principium emanationis ver-
bi fuppofiu proprietate pcrionali , cum verbum producicur naturaliter : & aftu na-
turali ipfius intellcCtus : ergo nullo aCtu, quafi priccdentc produCtionem verbi po-
teft haberi diftinCtioad extra , vel ad intra. Et fi quxratur ■ ab cis, quomodo ergb
diftinguitur in Deo intellcdus, te voluntas, fi non prxfupponitur in Deo diftinCtio
productiombu' perfonarum i

Dicunt, quid politis illis produCtionibus, dichonc, & fpirsthne, te hoc perfolam
eflentiam vt principium formale rclpedu vtriufque produCtionis, poteft intelleClus
diuinus comparare eas ad aliqua fimilia in creaturi,. Vni autem fimilis eft produ-
ctio intrllcdus in creatura t quia ipla cft, nulla praciiippolita, alteri fimilis cft produ-
Ctio voluntatis tquia ipfa eft altera priluppofita : te ita, ex tali comparatione ad ex-
tra, intellcCtus concipit iftas produCtiones : vnam quafi intelleClus, te aliam quafi
voluntatis, propter ftmilitudinem iftarum adiftos aCtus ,te propter iftud iftarum
produCtionum principium productilium , concepit intellectus fub ratione iftorum
duorum principiorum , fcilicct intcllcCtus te voluntatis. Per hoc impeditur fecun-
da ratio, quia memoria, vt memoria, vel intellectus , non habet rationem princi-
pij rcfpectu dicere : fed ipfa eflentia : te bene conceditur qu6d eflentia , vt eflentia,
prior eft notionali : fed non habetur per hoc, quod aliquod cflentialc, aliquo modo’
diftinctura ab eflentia, eft immediatius, quam aliquod notionalc.

COMMENTARIIS.

4% S r* ^ t,r*io articulo. Hic Do&or adducit
'* JU/duas rationes Henrici comta duas ra-
Ofim» Hen- r,oncs pro tertia conclufionc. Contra pri-

rid amodl. 17 mam : fic arguit Hcnricus, probando qudd non
f». 6. fit fimilis ordo inter memoriam diurnam, Sc gi-
gnere, qua: ratione diftinguuntur , qualis cft in-
ter memoriam crcatjm , & dicere rcfpc&u verbi
creati , qux realiter diftinguuntur. Hc tota ratio
ftac in duobus , primo , quod memoria creata
cft principium dicendi , fiuc principium produ*
ftiuum verbi creati. Secundo , quod memoria
diuina, vc memoria cfti&T vt aliquid diftm&um»
ab cilentia diuina , non cft principium dicendi»
fiuc non eft principium produttiuum Verbi di-
uini, & per confcqucns non cft fimilis ordo in-
ter memoriam, & di ere, qualis eft inter memo-
riam crearam , S< dicere creatum. Et qu5d me-
moria diuina vt memoria cft, ( qux vt fic, inclu-
dit intellcdhim, & obic&um in ratione obiefti )
non fic principium dicendi, probar, quia inrcllc-
&us paternus non habet c dentiam diuinatn prx-
1 entem in ratione obic&i a&u intclligibilis, nifi
vc in filio» fiuc vt in Verbo, ficuc patuit ut pri -

wo, dtp. i.f.l.Et hoc probat; quia Verbu eft ei.
prefliuum , fiuc dcciaratiuum eorum qux in cf-
femia diuina quafi inuolute continemur , Se pet
confcqucns mtcilcaus paternas nec edentiam,
nec aliquid contentum iu cilentia, nceaiftii,ncc
habitu intelligit anteprodiiaioncm verbi. Cum
ergo imcllciftus patemus non habeat cllcntiam
dininam , ncc aliquod contentum in cilentia
vt obie&um pr.viem in ratione obiefii imcl-
liglbilis , nifi vc in Verbo, Sequitur quod me-
moria Patris vt memoria ( qux vt dixi inclu-
dit intcUc&um paternum, SaclTcmiam prjefen-
tem tali intdlc&ui ) prxcxfgir i pium Verbum ,
Sc per confcqncns gtgnfrioncm Verbi. Et fic fe-
quitur qued cft principium gignendi Vetbura.
Sequitur etiam , quod gigmtio Verbi fit imme-
diatior cllentix diuin* qium memoria diuina
vt memoria. Et quod Verbum fit fic exprediuu»
&c. probat audtoricacc Aoguftini V.deTrin.CAp.
v/r. qui dicit quid Verbum cfi an Patrie plena
omnium rationum viuentima. Vult ergo Henri-
cus qudd fola edentia diuina fub ratione eflen-
tix , vt tamen coniungitur ei rcfpedlus rcalis^it
principium

H*.

Quseftio I if

nilnriplam emanationum, it* qa&d fo! a e (Tenua
diuina cft ratio formalis tam dicendi, quam fpi-
randi. Sed per generationem a&iuam determi-
natur ad dicendum , & per fpirationem adiuam
dercrmiii. 'ur ad (pirandiim Spiritum firn&un).
Et dc hoc viif» in primt, d:Jt. 1 8. Et c&m dicit
Hernicus ibi-, $u*d probatur dupliciter, primo
jtc. Verbum txpreJJmHm , Scc. debet referri ad
hoc fdlicer, qtiod memoria diuina, vt memoria
non eft principium dicendi.

h hem dijtmtho fecundum rationem. Scc. Per
iftam rarionem probat Hcnricum qu&d per pro-
du&ioncm Verbi nullo modo memoria diuina
diftinguitur ratione ab edentia diuina, quia di-
ftinttio fecundum tation^ eft tantum per aiftum
intelligendi. Sed primus adhis intelligendi in
Deo, fuppofir a proprietate perlbnali ,uuefup-
pofita prima pertona , cft principium produ&io-
nis Verbi, quia Verbum producitur naturalirer,
& a&u naturali ipftus intellc&us , Sc per confe-
uens per nullum aiftum quafi prxcedente pro-
U&jonem Verbi poteft haberi aliqua diftin-
dho rationis , Sc fic tam memoria quim ipfum
dicere arque immediatd infimt edentia: diuinx,

S C H o

imo ante proda&ionem Verbi fimt prxdsc ipli
edentia diurna, quia in illo priori nulla eft dt-
ftinftiotd , nec rationis. Et iic patet quomodo
ifta fecunda ratio impedir fecundam rationem
Dodoris.

1 Et fi queratur ab eis. Hic Dodor qtixrir,
fi anre produdionera Verbi nulla eft didindio,
nec re , nec ratione , quomodo ergo iit Deo in-
rclledus, & voluntas diftinguuntur, qui przcc-
dunt produdionem Vcrbi.? Dicit Hernicus quod
poliris produdionibus diurnis. fcilieet didione,
Sc fpirarionc , Sc hoc per folam edendam vt
principium formale produdiuunt refpedu vtri-
ufque produdionis . porcd intellectus diuinus
comparare eas ad aliqua fimilia in creaturis.
Vni aurem fimiiis cd produ&io inteliedus in
creatura , quia ipfa eft , nulla alia produdione
prxluppofira , alteri fimiiis eft produdio volun-
tatis , quia ipfa eft altera prxfiippo/ira, frilicct
produdione per intelledum. Ec ira inteliedus
diuinus cxxali comparatione ad exui concipit
iftas produdiones , Sc hoc modo diftinguuntur
ratione.

L I V M.

Refutat impugnationes Hernici. Primo , quia Suarum pro duHionum 'diuerfa rationi non
poteHeffcvnum formale principium, quale e it effcntia.fcd generatio, crjpiralio funt diuerfa
frodnil tones , quarum vna fupponit aliam ex i Jiji.6 .dr 1)- Secundo, quia non daretur de-
terminata plue alit M m produihonibus ncteff artis : dr dscis rationes Hertnci ad oppojitum, in-
fert que ex ea fecundam perfonam non magis produci perirttelleiJum, quam per •voluntatem,
quia cjfcntia non minus eft hoc , quam illud. Vide Doflorem t.difl.S. & 1 1, dr z. dijl. i .
quafi. i . o rd i ■ pro Hcnria explicat quomodo Pater inte! ligat omnia l’erbo, de quo late agit
l.dilf.ji.q.i.

Ontra k jfta ratio pofler multipliciter improbati : quia duarum productionum
V valrerius rationis non videtur pofTc poni idem principium formale produftiuum*
& fpecialicer talium produ&ionum, quarum vna non poteft poni, nili iam altera po-
natur. Non videtur etiam ratio' quare produ&iones fine alicuius determinata: plu-
ralitatis , rcfpcclu quarum vnum cft principium formale ciufdcm rationis Sc hoc in
prodiiflionibus ncccfiariis : ramen ifta vfque ad proximam quxftioncm dilferatur,
6C hic tantum ratio prima confirmatur. Cum enim accipitur, "'Contra maiorem pri-
mi rationis, quid non manente eadem ratione ordinis, non manebit idem ordo:
conceditur dc ii!a,qux cft prima Sc per fe caufa, Si ratio ordinis : ficut vniucrfaliter
tenetur dc prima perfe ordine quorumeunque. Et iuxta hoc arguendo ad oppofi-
tum a dumo hanc maiorem. Vbi manet prima perfe ratio ordinis, eadem, ibidem
manet idem per fc ordo : fcd prima perferatio iftorum ordinis, fcilieet memoria, Sc
Jpfius dicere j eft ex per fc rationibus iftorum , fcilieet quid memoria cft memoria, SC
dicere eft dicere i in quoctinque ergo cjfc rcali, fiuc diminuto, ifta concipiunruriftarim
habetur ex rationibus iftorum , quid memoria cft immediatior ipfi eficncix quam
dicere : ergo manentibus per fc rationibus iftorum duorum cxcrcmorum occurren-
tium inrclle&ui.fiue habentium effe rcalc, iiuc rationis quodcunque, femper mance
eadem vel fimiiis perfe ratio ordinis.

Et vltcriusncum dicitur in minori, quid in ditlinis non manet ifta ratio memorix
& dicere, qux in creaturis, quia non cft ibi ratio principi) ad principiatum : edo quod
illa eflee ratio ordinis, fcUicec ratio principi) formalis agendi, Scaiftionis, adhuc ha-
bebo propofitum :quia fecundum Auguftinum i ). dc Ttin. C.14. Sic hoc verbum no-
Jlrnm de noflra feientia naftilur , quemadmodum illud Det verbum de feieulia Putet' natum
e!>. Ec vbique vulc, quid dc ratione Verbi eft nafei de fcicnria qux eft in
memoria, Sc fic vbique dicicur Verbum nafei de memoria, filius autem cuius pro-
duci eft diu, fecundum ipfum, Verbum e(t.t).qu.quafl.6y vbi vult quid op-
timi pofirum eft illud : in principio erat verbum , quantum ad ctanfiarioncm no-
Sect.Oper. lom.X 1 1. C 1 mirus

Hcrbu auf-
ertur de
fcicnria &
quomodo t
Mtmona
eft princi-
pium pro -
a limum
foetida per-

fona

Quodlibet.

minis fecunda: perfonx : cft ergo memoria principium produdiuum fecun-
da: perfonx : Sc ica maner illa ratio ordinis inter memoriam Se dicere.

Confirmo hoc „ quia fi nonprocedat fecunda perfona per memoriam , vt me-
moria, fed per memoriam, vt eflentia: Non magis ergo producitur per feperadum
'memoris, quam per adum voluntatis : quia eflentia, vt effencia, non magis cft hoc,
quam illud, ergo produdio cius, in fua rcalicate, non cft magis didio , quam fpira-
'tio, nec ipfa magis cft ex reaiitatefuz productionis filius, tiue Verbum , quam Spi-
ritus faudus, quod cft patenter contra intentionem Auguftini.

p Ad argumenca ptobantia , quid cflcncia fub ratione clientis, vt tamen con-
jungitur ei rclpcdus rc-tlis , cft principium formale proximum producendi fi-
lium.

Ad primum , cum dicit : Deus q lodcunquc inccllcdu diftiride intelligit, Verbo
iam produdlo inreHigit , verum eft , qudd Verbum eft sternaliter productum : fed
i) em ver- non quxricur liic de ordine durationis, fed originis. Sic autem intclligendo, quid
it inittli- Pater non intclligat quxeunque diftinda in fc,vt eft prior origine Verbo, falfum eft:
i" txPjr' Se contra rationem. Se contra Auguft. iy. deTrin. cjf. 7. vbi vulc. quodquzlibct
x*“'j \ perfona fibi meminit , libi intelligit, (ibi diligit ; Se fic infert, quod fi ftho tntelligt-
1“°\ ’ rei Pater-. Paler non effit fipiens de fieiffo^Jed dr filia.

Ex hoc formatur prima ratio fic : Quamcunque perfedionem Pater habere po-
Onm per- tcft, habet eam vt cft origine prior Filio : quia habet eam in fc : nullam enim perfc-
feilit eft dionem poteft habere nili a fe: ergo nec Filio, ergo fi Pater pollet nofccrc diftindS
'd ai^u omnc incclligibile, nouit vt cft prior Filio origine, non nouit ergo aliqua intel-
oouidu' 1'E'hilia diftinde prscise in Filio. Hoc etiam patet per Auguftinum tj. de
qui. Ttin. cap. 14. Nouit Deu Puter amnia in fe , ntuil & in Filio : in feipji lanjuamfe-
ipfitm

Ex hoc formatur fecunda ratio Pater, vt eft ptiot origine Filio, nouit fcipfumi
’ Puter eft non tantiiin per memoriam fiucadu primo : fed pet intclligentiam fiuc adu fccun-
pt itr eripi- doiquod probatur , quia confimiliscft ordo originis Patris ad Filium in habendo in-
itrftlie tum tclligciuiam perfedam , qualis cft in liabendo memoriam perfedam , quia vni-
per mereo- acr(a|itcr ciuldem pet Ic eft habete intclligentiam perfedam, cuius eft habere me-
'?u‘' morum perfedam : ficut ergo Pater non prscise in Filio nouit feipfum, quafi per
terriiam. memoriam, lcd per fe ipfum vt cft prior Filio : ita St de notitia aduaii pet intclligcn-
tiam: St tunc vitra • ficut ergo aduaii notitia , fiue intelledionc per intelligcntiam
nouit Patet fciplum ptiiis origine , quam in Filio, ita aduaii intelledionc per in-
tclligentiam ingenitam nouit omnia diltinda in fe prius, quam in Filio.

q Ad probationem, cum dicitur, qubd Verbum cft cxprcftiuum omnium, qus in
eflentia diurna quafi inuolutc continentur, concedo: fed non prscise Verbum, nec
ip!a prscise relucent in Verbo: lcd xqui diftinde relucent in intelligentia Pa-
tris, vt Pattis cft. Quando autem probatur illa prscise cfle relucentia in Verbo, per
Vide I7.d. illud 6. de Trin- de orte. Ad hoc rcfpondet Auguftinus -j.de 7><».r.i.Ica cft verbum ars
r.q.j. Se d. Patris quomodo lapientia Patris, St qualiter hoc eft i ita, inquic, dicnurjitnu fipieniia
Patria quomodo /nriien Patrii est ,/cihcel vt quemadmodum lumen de lumine virumque
idem lumen , fic intcl/igitur fapiemia, de fiapientia & vtraque vna faptentia. Hsc ille.
Siquxratur, quare Verbum dicitur magis ars Patris, quam ipfemct Pater.
Refpondco , fecundz perfonx ex vifuxprodudionis competit, quod cft notitia
declaratiua , quia cft produda per adum memoris exprimentis talem notitiam. Et
ideo appropriati1 dicunturdc ea , quxpertinentad perfedionem cognitionis adua-
lis, magis tamell proprie dicitur lapientia, ficutloquitur Apoftohis, quam ars, ficut
loquitur Auguftinus, quia ex produdionc fua magis cft notitia declaratiua sterno-
rum, quam fadibillum.

r Secunda ratio innititur illi propofitioni:Primusadus intclligendi mdiuiniseft
principium proprium producendi Verbum. Ula cft falfapi opter duo. Primo, quia
nullus adus intclligendi cft proprie principium producendi Verbum. Secundo.quia
non cft primus adus intclligendi, ficut ipfc incendit loqui de illo. Primum probo,
cU qT ad ft0** adui intclligendi comuniicr accipitur pro ipla operatione, qus cft intcllcdio:
4! Sed', 6- Si ergo primus adus intclligendi cft principio emanati unis, vt ipfe accipit, hoc inrelU-
gitur altero iftorum duorii modoruuutita videlicet quod eft principiu formale , quo
Verbum pcoducitur,ficuc calor in calefaciente rcfpedu calcfad 10145, cft principium,
■ . aut

*S.

1. Cor. t.

Ad i.Hcr.
j.nu. iS.

de lioc 1

Quxftio I. 29

aut ita, qudd eftprinripinm emanationis, ficut a£hi5,produfHuus, ficut calefaftidv
dicitur principium produftiuum caloris produfti; ncucto autem modo poteft intel-
ligi : quia omne imilligm eft ipfius intclligcnciz, fecundu Auguftinu r
Ixtelhgtmum t/uf, qut intetlipmui ttgiuntn : producere autem Verbum, (i ne habe-
te principium formale producendi, non competit nifiratione memorat.
ll# Secundum patet ex diftis , quia prodwftioncm Verbi praecedit origine intelle-
aio diflinda , quiconuemt Patri iccundum incelligcntiam propriam ingenitam
non ergo producitur V erbum primo aau intclligendi, loquendo de prima origine; lUc nf-
ficut ipfe accipit : cum probatur per hoc, quod V erbum naturaliter producitur, co- pon.fuppa-
fcqucncia no valet; quia quorumcuquc aftuum intclleaus eft principium omnium "" •fyitf
illorum per modum natura. Vel poteft breuiter dici ad iftam fecundam probatio- *t!“
nem , qudd licet Verbum producatur in diuinis per primum aftum intclleaus : Io- ‘jJfrfCn
quendo dc primo aftu produaiuo.qui tamen non dicitur proprii adus mtelligendi, & ‘
licet fit .uftui intclleaus : non tamen primo aau opcraiino, qui proprie dicitur aaus aequa

intclligendi : fcd prior eft origine aau intclligendi , vtcft intclligcntix parerna, Jc j.

rfto, vc de priori, intefligit pater eflentiam propriam diftinftc : non autem in Verbo
produ&o. Illa diftinaio dc aau producriuo, Sc operariuo patebit poft j. 1 j. Actus c,?-'xsrQ
enim operatiuus non habet terminum productum : fed eft vltimus terminus : vt pa-
tet ex 1 . & ro. Ethu. Actus autem productilius femper eft alicuius termini per fc, Ux*[t.
qui per ipfum accipitrer.

Refpondeo ad fecundam rationem , politam ab ipfo : exclufa eft per hoc, quod
probatum eft , clfentiam vt eirentiam , non clTe [immediatum principium for-
male productionis, excludendo memoriam, vt memoriam;, a ratione totalis prin-
dpij.

Commentar i v s.

49 ■

k Ontra. Do&or improbae hanc rationem
multipliciter, fcilicet, qudd fola edentia
diuina eft ratio formalis produ&ionun aJ intra.
Et primo fic:f«4 duarum produlhonum alterna
rationis neu videtur pojft poni tdem principium
formale produtliuum , CTfptaaliter talium pro-
duilionum , quarum vna non poteft poni, nifi tam
alttra ponatur. Ciim ergo generatio, 6c fpiratio
line altet ius rationis, imo hmplicitcr primd di-
uerfx, vt probat Doltorin primo dift. j.& ij.
& fpiratio neccftarid ppefupponat generatio-
nem, Sequitur qudd reipedht illatum non poteft
poni idem principium formale produfbuum)
Seotm arguit quale elici li foU cllchtiacllct principium for-
tftra Hmr. ,UiJe tefpoftu illaritnt produftionum. Nam ab
iftis ponitur , quod fola edentia eft fic prind-

Iiiura , vt tamen determinatur per alium , Sc a-
ium rcfpccium , non quod refpc&us fic aliquo
modo ratio formalis producendi , led fola cf-
/cmia. Et hoc fiitis paruit in primo dift.6. & 1 5.
vide ibi.

i Secundo arguit, quia non videtur ratio qua-
re produSltones Jint alicuius determinata plurali-
tasu , refpeflu quarum vnum eft principium for-
male eiu/dem rationi t%& hoc in productionibus ne-
— cejfariu , tamen tfta vfque ad proximam quaftio-

ftem differatur. Nam ibi probat qudd fi fit idem
* ' formale produ&iuum eiufdcm rationis, loquen-

do dc productione neccilaria , quod pro.ludio-
nes ab eodem principio, ncceflarid effcnceiuf-
dem rationis* & dicit de necejfarin, quia plure)
alterius rationis contingentes poliunt effc ab
eodem principio , vt patet de productionibus
creaturarum ipecie diftin&arum , qux differunt
fpecie, & tamen funt ab eadem voluntate diuina
iub eadem ratione foohali , vt patet a Do&ore
m 1. dift. t.q t.Sc infra m quodl.q.%. Secus eft fi
produftio eft ftmpheiter ncccffaria , vt ibi expo-
Scot. Opcr. tom. X / /.

firf. Et fi produAiones funt ciufdem rationis nort
apparet determinata pluralitas, vr ibi prolixe pro-

batut.

m Cum accipitur contra maiorem prima ratio -
nu, &c. Nam ratio prima, & per fe ordinis ait-
quorfi adinuicem, fcilicet ordinis prioris , & po-
fterioris , mrdiarioris , & immediatioris accipi-
tur ex prxeifa ratione formali terminorum :ficut
dicimus quod caufa eft prior effc&u , quia acce-
ptis rarionibus formalibus caufx.Sc effr&us.cau-
& eft prior effeftu. Sic in propofito, accipiendo
memoriam vt memoria,3cdicfrf vt dicere, vt (ci-
licet confidcrantur fub fuis prxcifih rationibus
formalibus, memoria eft prior ipfo dicere : patet»
quianecedario prxfupponitur ipfi dicere. Nam
non eft intelligibile qudd fit dicere ,& quid non
fit memoria, vel quod non prxfupponat memo-
riam , fequitur ergo quod memoria ex fua ra-
tione formali fit immediatior natutie, cuius po-
rtitur memoria quim ipfum dicere, vbi memoria
Hi dicere , diftinguuntur realiter , ficut in nobis,

& cum eadeft ratio ordinis fit in memoriam di-
uinam , &: dutre diainum , fequitur qudd me-
moria diuina erit immediatior effentic diuinx
ipfo dicere diuino.

n Et vlxerntt cum dicitur in minori quod ia
diuinis tton manet tfta ratio ordutis fcilicet memo-
ria,& dicere qua in creaturis, quia non eft ibi ra-
tio principi), & principiari , ficut eft in creaturis,
vbi memoria eft principium dicendi, fiuc produ-
cendi ftlbum. l)icit Do&or qudd etiam pofiro
qudd iftaciler ratio ordinis , fcilicet ratio prin-
cipij formalis agendi , & a&ionis, adhuc habe- g\HtrHe^
bo propofitum , fcilicet , qudd in Deo memoria mcmon*fit
eft principili formale dicendi Verbum, & probat frimdfium
per auiftoritates Aug. Nam fecundii Auguft. 1 y . firmaU
de Tri. c. if . Sic hoc verbum noftrum de noftra timil v*rW*
fcientia nafdtur, quemadmodu illud Dei Vcrbu
C j de

it-

is.

Quodlibet

dc fciciui* P^riAstHtun» cft,& vbiquc vult quod
cx ratione Vesbi cft na (ei dc (cientia , qux fcien-
tfaeA ir. memoria. Nam Auguitinus accipit ibi
fu.nam pro memoria, liuc pro obiero rclu-
vcivc in memoria', vt prolixe expofui in primo,
*6. Ce dici:iir obicchiin cile in memoria,
pro quanto ipfum cft prxlcns inicllcdui fub ra-
iiouc obiecti adu iiucilieibilis, & eft pars me-
moriar. Et hoc eft quoti dicit, fcilicet, qua feien-
t ut e fi vi memoria, id cft, obicdum adu intclli^i -
bilccll paisrnemorhe. Et hrc omnia prolixitis
patent in primo d. a pane i.q.).&d.6.q. vnica.

o Confirmo hac , Cee. Nam dicitur fpi ratio,
quia producitur per modum voluntatis, & liber-
tatis, Ce dicit it: gcncratio.fiuc didio,quia produ-
cit per modum liatur* , liue per modum intclle-
ns, ve patuit in primore.

jt. p A A «r^mnema probantia , Cee. Dicit Do-
Cto quod hoc etl verum , fcilicet quod Verbum
cft xtcrnalitcr producum , tamen cum hoc ftat,
quod iit porter ius origine Patre , vr clare pacet
aDodotc in primo, A. 1.6.1 1.16. in fecundo, aiji.i.
q.\.& in epodi. <7. 8. 5c (ic Pater vt prior origine
hlio , in (cinfo dirtinde inteiligit omnia, vr pa-
ret per Augullinum 1 j.dc Trin.c.7.qu6d quili-
bet potiona libi mcminic,(ibi inteiligit, libi dili-
git^ infcn,qu6d Ii lilio intclligeret Pater, Pater
non elfct lapiens dc fcipfo.fcd dc filio. V ulc di-
cere , qnod Patet habet in le formali ter memo-
riam,qux crt principium formale intclligcndi Et
fimiliccr habet formaliter in Icadualem imelli-
gentia , fiuc i ntcllcdionem omnium. Et hoc crt
idcm,cutn dicar. lutclhgit fibi , id cll , quod ha-
bet formaliter intcllcwonciu quali libi inhx-
rcnccm, qua formaliter dicitur iutclligcre. Etlic
patet quomodo Pater formaliter inteiligit per
User p<r me - memoriam formaliter libi inexirtentem , Intclii-
morusm. git, dico, per memoriam habittialitcr,& per adua-

Icm intcllcdioncm libi formaliter inexirtentem
adu.dicitur founajucc mtclligerc , Ce non dici-
tur formaliter imclligcre nec habitualicer , nec
adualiiec,pci Verbum prudu&un», quia tunc cf-
ftt lapies uo formalitcr,!cd cantu lapiecia genita,
fcilicet Filio , quod cft contra Augullinum vbi
fiipra. Ex hoc ergo formatur ratio iic prima:
Qualemcunque pcrfedjoncin Pater habete po-
uit,habci eam vt eft prior origine filio,quia ha-
bet cara a fejiullara enim perfedionem poteft
habere nifi a fc.crgo nec i fijtojcrgo Ii Pater pof-
fet nofcerc dirtinde adu omne imclligibile. no-
uit id vt crt prior origine filio , Ce fic fcquitur
quod non nouic dirtinde aliqua imclligibilia
prxeise m filio , fcd formaliter in feipfo vt expo-
fui. Vnde Augurtiuus 1 f. deTtin. e. 14. Nouit
Deus Paitr omnia infe , nouit & ut piso , OT m
feipfo rs>ufHAM fcipfum. Vult dicere , quid nouic
omnia in fc tanquam fcipfum, id cft, qu<Sd ficur
habet for^uJucr iule uoric ia qua fcipsu nouit.it a
habet formaliter in le notitiam, qua nouic omnia
alia Er. cumdrut , quod nouit amnia tu filio , hoc
debet iutclligr , quia; filius habet eandem noti-
tiam in te formaliter, quam habet Pater, ctli per
filium imcUigii omniadiue in filio, debet intcllvs
gt non formaliter, led umiuu denominatione cx-
trinfcca , C( hic prima Facio procedit de notida
habicualiqui Pater nouit fc , Ce alia formaliter,
Remeat pro quanto habet fomuli icc in fe memoriam,
y*ttr nent- qyj. pnucjpiuin fomulc producendi , fiuc
incomma m H11^1 producendi adtialeui iiuelligcruiam , fiuc
uueUcvriuncm.h v hoc dido pariformiiei forma-

tur fecunda ratio , qui crt de aduali notida. qui
Pater nouit formaliter omnia.quiaconfimiliseft
ordo originis Patris, Ce filiis in habeudo intclU-
geutiam perfedam , id cft , adualein intelledio-
nan , qualis eft in habendo memoriam perfe-
dam. Sicut ergo Pater non prxeise in filio nouit
fcipfum quali pet memoriam, fcd per fcipfum vt
cll prior filio.ua Ce de notiria aduali per intelli-
gentiam. Sicut ergo aduali. notitia fme eiuello-
dioue per intclligcmiam nouit Pater fcipfum
prius origine , a uam in filio , ira aduali inrclle-
dione per intelligcntiam in genitam nouit om-
nia dirtinde in le, priufquam in filio , Ce accipi-
tur afimala mtelUcho pro illa operatione prx-
cuc , Ce wtclhgcntia accipitur pro iurelledu ha-
bente fomulitcr adualcm intcllcdioncm. Et
vult dicere qu&d Parer per intcllcdum vt per-
fidum aduali intellcdioue inteiligit omnia.

q Ad probationem qua Henricus* probat qu6d
Pater intdligir omnia prxeise m Verbo , quia
Verbum eft cxprdfiuum , Cee. Dicit, quod bene
crt expreifiuum.fiue deebratiuum omnium, qux
virtualiter concinentur ellemia, fcd non prxeisi
Verbum ,quia etiam Parer vt habens formaliter
notitiam omniutn.eft per illam dcclaratiuus om-
ni um. Nam per memoriam foimalirer inexirten-
tem Parri eft habimaliter dcclaratiuus omnium,
qux vimuliter continentur in ellentia diuina,
qux cft pars mcmorixi& per adualc intclledio-
ncin formaliter fibi inexirtentem eft dcclaratiuus
adualiter omnium, ita qu6d omnes crearurx ve
adu non intclligunrur, (cd vr funt prxeise obie*
da fecundaris virtualiter contenta in cilentia di-
uina , habitualiter dicuntur relucere in memoris
diuina , pro quanto , fcilicet cft produdiua illo-
rum in ejft cognito , ficur funi nata cognofci. Vt
vero iplx crearurxjadu intelliguntur a Patre, di-
cuntur relucere in intelligemia Patris , id eft, in
intellcdu Patris formaliter perfedo aduali in-
tcllcdione illarum , quia lic cogniti adu di-
cuntur declarati Ce nunifertatx , quia tunc adu
intelliguntur , fecundum quod erane inrclligibi-
les.Et cum probatur , quod prxeise relucent In
Verbo , quia Verbum cft ars Parris per Augufti-
num 6.de Trin. Dicit Dodor quod ita Pater cft
formaliter pars ficut Ce Verbum. Er probae per
Augullinum 7. dc Trin. e. 4. Nam ars cft notiria
fadibilium , ficut lapientia notiria xtemorum,
modo vt fupra dixi.ita Pater habet formaliter in
(e notitiam omnium fadibilium , ficur Ce Ver-
bum ira Parer eft ita formaliter ars omnium,
ficut & filius. Appropriat£ tamen filius.fiue Ver-
bum dicitur ars, quia Verbo ex vi lux produdio-
nis conpetit notitia dcclarariua, quia cft produ-
dum pet adum memorix exprimentis talem
noririam,5c ideoappeopriate dicuntur de ea qux
pertinent ad perfedionem cognitionis aduaiis,
magis tamen proprid dicitur Verbum lapienda Filius appro.
quam ars, quia ex vi produdionis lux magis eft fn*u dlct~
noritia declarantia xtemorum,quam fadibilium,
quiapropric producitur de ellbuiadinina lecun- pnf *
dum iuiimefe fimplicitcr , A: de aliis ramum le-
cundum tjutd.B t de hoc vide in d.17.

in x.d.t.qjA infra in quodl.q.8.

r Secunda ratio muttitur ifU propofinom fal- ^4.
(kJalic&Prwinx atius inttlltgcndi tn dsutnu eft
principium proprium prodmendi Verbum. Et pro-
pter duo elt'falhuPr imo, quia nullus achis inrclli-
ndi cll proprii principium producendi Ver-
m.cumbt finis potentiae operatiux, cui ve fic,
non

Qusftio I.

vV-:’

jrimtts *&** n$n correipondet aliquod produdum. Er hoc
pjolix^ probarum cft i Dolore iv i M.tfurte i.

"** 1-+&d.6. Secundo quia non cft primus adus
inrclligendi principium producendi* iicutipfe
Hcnricus twendir de ilfojquia adus imelligeodi
eft opcr.irio,qux eft ipfa imellcdio. Si talis adus
eft principium, &c. auc eft-principium formale
produdiuum fundamentali-, ficuc calor eft prin-
cipium formalccalefaciendiiaut eft adus tantum
ptodudmiis,lvut calcfadio.fiuc licut generatio,
vel produdio formaliter. Nullo alio modo po-
teft mrelligi qu&d adus fmelligcndi iit princi-
pium producendi Verbum. Non primd , quia
adus iniclbgcndi tanrilm attribuitur intclligcn-
ti*,id eft, auAd tantum accipitur pro imelligcn-
tia,qui formaliter dicimur inreUigerc.fed incclli-
gentiz non attribuitur produdio Verbi, (ed tan-
tum attribuitur caetnorkr,quc proprideft princi-
pium prodocendi , vt patet per Auguftinum 1 4.
de Thux.y. Non fecundh, patet, quia intelledio
indiuinis cft prior origine produdionc Verbi,
quia omne cllcntiale dicens peifcdionem eft
prius origine norionali , vt fupri patuit; ergo
udus intelligendi non eft formaliter adus pro-
dodiuus iiue formaliter produdio Vetbi. Et
cum probatur per hoc, quid Verbum naturaliter
producitur , hoc non valet , quia intcllcdus cft
principium ner modum natur* , refpcdu euiuf-
cunque adus/iuc fit adus inrclUgcndi,fiucadus
producendi. Et qiumuis adus producendi prx-
tiipponat adum intelligendi , non tamen ex hoc
(equitur quod adus producendi non fit per mo-
dum nature. Ncc eft fimiic de adu producendi
voluntatis, quia ille non dicitur liber ex hoc folo,

' quia pratfuppemit produdionem per modum na-

turx.led dicitur liber, quia a potentia libere pro-
dncente.Et addit rcfpcnifionem breuem,cimi di-
citur,Verbum producitur per primum adum in-
telledus, veram eft,qu6d nerpriroum adum pro-
JuilUam dudiutnn. Nam iiuelttOfef dhiinut hibec dupli-
*"'»»■ »*- cem a^urn prodtidkmm , vnom , quo producit
h*t Vcf^u|rt , & hic eft primus : Sc almm,

qoo producit creaturam in eje obiediuo , & in
s ejfe cognito. Verbum ergo producitur per pri-
mum aduin produdiuum , Sc non per primum
adum (implicitet, qui eft adus imelligendi.Nam
intellectus cft prius operatiuus quam produdi-
uus.vt fatis patuit tn 1. d.i.purtc a.f.j. & infra
paret tj. t ) • Q*?dl. modo adus opeiatitms non
habet terminum produdutn,lcd eft vltimds ter-
minus potenti**, vt patet exprimo , & 10. Etbi.
Adus vero peoduebuns (emper cft alicuius ter-
mini per (c,qui terminus per i pium adum pro-
ri udi uitm accipit effe.

Rcfponfio ad fecundam rarionera pofita ab f|>-
foexdufa eft per hoc,quod probatum eft>cilemia
vr edentia , none fle principium formale produ-
cem! i,excluriendo mcmoriain.vt memoria eft ,i
ratione talis principi) produdiui. Ifta refponfib
Henrici pofira cft ibi ; Et fi ulr eu quo-

modo er£0 dijt npwtur tn De» intelleQui , & vo-
lunt aj, Sc partun infra refoondet ibi .• Dicunt,
anod pofttts ifiu pioduOiemhsu Mthone,& fptru-
tione , & hoc ptr ftUtn ejftntium tyt prius firmult
-ji nufijnt preduth i ,&c . v rd eribi .

In noc articulo occurrunr aliqua pania dn-
,yf* bia. Primo in hoc , (cilicet quod idem non pottfi
tfieprtuaputtnftrmule produiUuum rtfpeih t dm-
rum produci tonum ulterius r utienif, & fptciuLuer
tuitur» produttionum , qaurum vnu non pottfi pe -

tujtifi prius altera ponatur. Inftnrar fieprimd,
quia produdio ad ituri , Sc produdio ad extti
lunt alterius rationis, quia Sc termini alterius ra-
tionis,& produdio ad extri non poteft poni, nili
priiis polita produdionc ad intra, vt probat Do-
dor us fecundo, d.t.cj.x. Sc tamen vetaque produ-
dio cft ab eodem principio formali. Patet , quia
produdio Verbi cft ab inrclledu diuino, Sc pro-
dudio crearurx in tjfe imellfgibili , fiue in ejft
cognito cft ab eodem inrclledu. Similiter pro-
dudio Spiritus fandi eft a voluntate diu i na , Sc •

produdio creaturae tam in effe volito quam in
tjfe rcalis exi dentix eft ab tadem voluntate.

Secundo, quia volitio diurna ,qua Deus vult
encmiam,& Spiritus iandus, funt altet ius ratio-
nis. Patet, quia Spiritus iandus eft perfona in-
communicabilis , volitio commiinicabilis , tum, .
quia perfona Spiritus fandi cft relatiua , volitio
abfoiura;ergo & produdio Spiritus (andf,&: pro-
dudio, iiuc quali produdio volirionis diuinx,
funt alterius rationis, & produdio Spiritus fandi
ptxfopponit volitionenr eirentix diuinx , & tr-
men lunt ab eodem principio formali , quia ab
eadem voluntite diuina.

Tcrtib , qnia volirio finis in nobis , Sc volitio
euris ad finc,futn alterius rationis, quia & obieda
volita funt alterius rationis;& volitio imis ad fi-
nem,volendo illud propter finem , prxfupponic
volitioncm finis, & tamen vtraque eft ab ej<!cm
voluntate.Similitcr notitia conclnlionis demon-
ftratx , & notitia principrj funt alteiius rationis,
quia notitia conclulionis eft cuidcns proptef
principium , Sc notitia princfpfi cft euidrtis non
propter aliud, Sc notitia concfufionis prxfuppo-
nic notitiam principi) , Sc tanien vtraque notitii
eft ab eodem principio, fcilicct intellcdu , Sc ab
eodem obiedo virtual iter concinciite talts noti-
tias vt expofui in primo ergo.irc. .

Quarto. Ab eodem principio norcft efte pro-
dudio difpolttionis id fortham fubftantialcm, dc
produdio ipfius formx , qux dilfcrunt non tan-
tum fpecic , fcd etiam genere , Vt patet dc forma
ignis, qnx eft fubftanria , Sc dc difpofitionc prx-
nia.qux communiter cft qualitas * Sc produdio
formx fubftahrialis prxfupponic produdionem
diipofitionis nece(Tari& requilHxtergo. Lt fic de
mulris aliis poifet inftari.

Qnintri , mftatur fpedaltter , probando quod Vfi.
produdio Spiritus fandi non necelfario prxexi-
cit produdionem Verbi, probatur fic : Voluntas
habens effentiam diuinam perfed^ prxfcntcm
in ratione obic^i amabilis amore infinito, «ft vc-
rt produdiua Spiricns landi : hoc pdtet a Do-
dore tn phmo,d.i.purte xjj. y . d. Io. & in fecun~
de , 4 1. 9.1. narura habens cfteuriam fic prxfon-
tem eft vere opcraiiua.fk produdiua. Sed eden-
tia diuina cft fic perfede prxfons.vt adu cognita
ab inteiledu diuino , fit enim prxiens per foltim
adum intelligendi, quia voluntas non fertur nifi
inobiedum adu cognitum. Pofito ergo per nof*
hbilc.vcl impoflibile , quod Paret non gcnmftee
fiiiumA babetet ciTentyam pwrirntem volur :xti
fox vt adu cognitam, tunc poiTet vere clTe
ntiuus , volendo . eam in fc. Sc veri produ lituus
Spiritu? fandi , iiue amoris, infiniti fpfrari ; er-
go produdio Spiritus iandi non prxcxigit uc-
ceiurli produdionem Vetbi ,quau edet impofo
fibilc ipiana ellc , circunicripca prodadione 1

Vetbi. 4

Pollet etiam inftari , probando generationem
C 4 Verbi,

• . ; •” ♦ : .

32, Quodlibec.

Vctbi , & fpirationem Spiritus iandi non efle poteft poni , nili prius ponatur produdio per
prodtidiones alterius rationis, quia nec Verbum, modum natur* , licet produdio per modum na-

ncc Spiritus fandus funt pcrioni alterius rario- turi non ncccflirii prxexigatm ad f/ripfius
ms.Sed de hoc dilfusc didum eft i u pnma ,d.7. fpirationis,fcilicet quid circunfcripti generatio-

q.vmca& d.tj. ,.»««. lie Verbi ,qubd fit finiplicitcrimpofl&ilefpira-

57- Rcfpondeo ad iftas inftannas. Ad primam tionem clfe , fed dicitur necefllirio prifupponi
dico , quod etfi produdio ad extra de fado quia produaio per modum natur* necefliii eft
■ prifupponat produaionem ad intti , tamen ii prior, «r fic Dodor intelligit fecundi , non afle-

produdio ad intra, per poilibile.vcl impoflibile, rendo tamen , quid forte generatio Verbi lic ne-

non eifet , adbuc pollet e!Tc produdio ad extri ceflario prxcxigitur fpirarioni , quid ii illa non
tam in tfe cognito , 4c volito, quam etiam in eft eifet ,e(Iet impoflibile ipfam cfle , quia ftcut eft
rcali.vt prolixe patet i Dodorc mfecundaaliji.i . limpliciter impoflibile principium libemmelle
,, „ „ opetatiuum circa aliquod obtedum, nili princi-

Dlco fecundo, quid Dodornon intelligit de pmrapet modum natur* , quale eft intclledus,
produdionibus alterius rationis, qualitercunque non Iit prius opetatiuum circa idem obiedum,
accipiatur ahenut rationis, fed ipccialitcr loqui- ita videtur impoflibile quid tale principium li-
tur de produdionibus alterius, rationis proquan- bcrum fit produdiuum circa obiedum , quin

to diftinguunrur penes alium , Sc alium modum principium per modum naturi, quale eft intelle-

producendi , quia vna eft per modum naturi, Sc dus.non fit prius produdiuum circa idem obie-
alia per modum voluntatisrtales enim produdio- dum.Prima tamen rcfponfio videtur melior Sc

nes non polfunt elle ab eodem principio forma- magis ad mentem Dodoris & magis confona

li prodndiuovt dare patet ^ Dodorc m t. d. x. vet irati, Sc fic patet.

/ur(t d.ioA infra f. i. ijiuMit. Et lo- Secundi principaliter dubitatur de' illa pro- e*,
quendo de talibus , illa qui eft per modum vo- pofitionc , qu* eft de ratione ordinis , quia in ’ *

luntatS non poteft poni , nili prius ponatur illa, creaturis accipiendo quiditatem, puta lapidis , Sc

qui eft pet modum naturi : nam prima limpli- exiilcntiam cius , vt pricise coniiderantut fub

citer motio , Sc prima limpliciter produdio eft rationibus formalibus terminorum,exiftcntia nc-

per modum naturi , vt clare paret a Dodorc cellario eft pofterior cflentia , cum fit gradus in-

tnquodl.quifl. 14. triniccus cius. Ergo fimilis ordo erit inter eflen-

Et pet hoc patet rcfponfio ad alias tres inftan- tiam diuinamA eius exiftentiam.quod tamen eft

tias. Vndc ad fecundam dico primi . quod ili* fallum^uia exiftemia in Deo eft de edentia eius,

dux productiones non diftinguuntur per alium, vt patet it Dodorc 1» pruno, d. 1 parco , tjf. 1. <j-

Sc alium modum producendi, vt patet. Dico fe- q.praftnci arc. 1.

eundi, quod illi produdiones non funt alterius Relpondco.quod non eft fimilis ratio ordinis, Sxi/ImU
rarionis, quia fi amor clfcntialis eflet realircr di- quiaedentia diuina eft de fe hoc , Sc ex fua for- 4nula
ftindum a perfona fpirante , eflet amor veri fpi- mali ratione eft de ie exiftens, Sc idci exiftemia
ratus, ficut patet de notitia ingcnita,liuc edentia- eius nullo modo eft pofterior fua edentia , fed c

li , Sc de notitia genita . vt diffuse didum eft it contrario eft de edentia Sc exiftentia creata.

Dodorc m prma .dift.i. parte 1 .qttafa- Sc vide Poflet edam dubitari in hoc,quod dicit, quid

qu* ibi expofiii.Etfolutacftilla difficultas de re- Pater vt prior origine Filio intelligit omnia di-

latiuo A abfoluto. ftinde , quia obieda fecundaria nullo modo ha-

}8. Adtcniam dico primo vt dixi, quid non di- bene oJJi , nili Filio iam produdo ; ergo Patet in
ftinguunntt penes alium, Sc alium modum. Di- dio priori , in quo intelUgicur Pdius produdus,
co lecundo.quod quamuis produdio difpofirio- non intcUigac dia. Dico breuiter , quod accipit
nis fit alterius rationis dprodudione fottn*, prius origine , pro quanto Pater non habet tu-
tamen produdio fbrmz non priiupponit ptodu- telligtre omnium ab alio , fed prxeisi a fe. Non

dionem difpofitionis. Si enim agens eifet petfe- creo intelligit , quod Patet in aliquo priori in-

dum ficutprimura agens, ftatim induceret for- tclligat omnia diftinde , in quo priori non in-
roam.Ad illud de volitione finis, icc. Dico, quid tclligitut Filius iam produdus ,imo in quocun-
quis abiblutc poteft velle ens ad finem , abfquc que inflanti Pater intelligit omnia obieda (e-
hoc, quod velit ipfum finem.licct nonpofllt vel- cundaria , in eodem etiam Filius intelligit ea-
Ic fub ifto rcfpcdu , icdicet propter finem- Ad dera , Sc cum hoc ftat quid Pater intclligat

, vltimuns Dico primo quid produdio, qu* eft illa i fcA'fic vt prius origineA Filius a Patre A

per modum voluntatis , neceflarii eft pofterior fic vt pofterius origine. De hoc vide fiiper fo-
produdionc per modu naturi, Sc fic ipiratio non eundo, dift. 1. quadi. 1.

1 S C H O L I V M.

t^sfd argumentum principale dat ictum rationem, quare attributa funt immediatiora na-
l*ra,quam fuppofita in Dtaiais, focus tn creatis. Suppanti fnppaftta diuina con/fitniper refpe-
elustquad late Irae/ at t.d.iS.a num. i. Et dat hic rationem , quare nen jefunt canffitui per
aliquid eitefdem generis cum natur attamen ili nurn.i j .la^.fuadet pojfe fufinericanflitui per
alfoluta,& folutt argumenta in contrarium num. 3 1 . er fcqqJOcquc illa Jent entia quid quam
halet periculi, quidquid dicant nonnulli ad tenfurandum nimis proclines.

1 J' A D argumentum principale/ fupponit quod perfona diuina confticuitur per
XX aliquod notionalc, Se pro nunc fupponatur.

Quxftio 1

».4.

Ad maiorem ergo refpondco per diftinAioncm , qudd aliquando fuppofitum
conllituiturpcr aliquid eiufdem generis cum ipfa natura, & tunc videtur polle con-
cedi maior, quia rioriforam natura immediatius le habet ad fuppofitum , fed etiam
adillud formale, quocoi. tiiruirur lippolicum Se hocaliquaimmcdiacione.

Si aurem frppt fitum conflitu-turpcr aliquid alterius generis, quod cilct remo-
tius it natura .quam genus illius quod eli proprietas narurz,iunc maior cifct falla. Si
enim Socrates conliituerctur pcr relationem : cum relatio p us dificr a genere fub-
'Aantizquam q -alitas, vel quantitas, falfum cflet quod conftitutum Socratis cifct
Immediatius humanitati, quam quaitas.vcl quantitas.

N unc autem iuppofiti illa opinionc.qiiod relatio conAituit perfonam (iue fuppo-
fitum diurnum , oportec dicere , qtAd fuppofitum ibi non conAkuitur per aliquid
eiufdcm generis cum natura, eo modo, quo ponitur ibi genus : fed per illud quod cft
ad alterum, Se natura e A ad fc

11 ud autem conAirutiuum , aliquo modo magis diAat a natura , quam proprietas
natura:, quia fi ibi prop-ic elVcnt genera, fapientia pertineret adgenus qualitatis, Se
paternitas ad genus rclatiomsj ergo ibi, fuo modo , proprietas poteAcUe immedia-
tior pii narurx il!o,quodcA conAiturilium fuppofiti.

Si quarratur quare non potcA hoc fuppofitum conAitui per aliquid , quod eA
eiufdcm generis cum naturaiHxc quxAio cA de eo, quod quzAio fuppenit : nec per
confcqucnscA ad propoficum : fed ad quxAioncm de conAirutiuf perfonatum p r-
tinetitamen concedo ad przfcns , fuppofitum : Se tunc potcA dici ,qubd vbi cA ali-
quid dc fc , Se tamen non cA incommunicabile non potclt inter igi aliqua derernii
nano vlttrrior nifi ad incommunicabile : EITentia autem diuina clt de fe hxc , Se ta-
men cofrimt nicabilis. vi ergo debet intefigi aliqua determinatio ad fuppofitum
cum fuppofitum fit incommunicabie, oportet quid hoc fit per aliquid quod cApri
mo incommunicabileitalc non potcA cllc quod cA ad fe,quia quicquid eA ibi ad fc

/» erutu
perfinJu
tM in»;c-
dtAtur ha~

propr.ttA-
tri it diui-
mt non.

& tjnAre}

fecundum iftud fuppofitum , cft pcrfe&io limp iciccr, & (i coninnimcabilc , $£ iu
oportet confhtutiuum fuppofiti differre a nac> ra genere, non qualiccrcunquc,fcdea

Dift.iG,

(f.A ■ U.l.

0 r a ad
obiclhopct
«41.

(. ftuarefiip -
pojuffw di-
urnum non
pateti cjfe
abjolHtum ,

differentia, qux tft inter rem ad fc,& rem ad alterum. Probatio utem maioris pnn*
cipaiis, non procedit, nitide conftitutiuoiuppoiui pertinente ad idem genus cum
natura.

Vifo dc ordine cflcntialium , & notionalium in Pluinis, patet cx hoc ordopro.ee-
dend in quxftiombu- dc Deo , quia fi aliqua fuiflec mota dc cflcnua , vel efl. nriali
ad imra,illa cflcttra&anda anreq ufeftiones dc notionalibus. Nulla autem efl mota
decHentiali mfi quod Importat refp dum ad extra ,& quodeunque notionale ,fuo
modo c(Vp iusq ocunqucrali c flentia Ii ided primd tradam xfunrquxftioncs mo-
ta: dc nodona ibus.Nociona ia aut m,vcl funt relationes , vel p odudiones , flue il!a
fine idem, flue non, non curo-Eft ergo prirad quxftxo talis dc notionalibus, liuc proda*
diomblis.

Ordo

rexdornrr.

'Commentariis.

S6. f A D .trgumtntum priActpAU.higsh probando
J \ quod noiioiulia fint immediatiora eflen-
tialibir», pater, quia natura immediatius fe habet
ai fuppofitum proprium ,qulm ad proprittatem,
quia de (uppotaoprardicarurin primo modo, &
de proprietate ranium in fecundo modo: ergo
conftiiuiioum fuppolici, quale cft notionale, im-
g .. [UIUm medianus fchabft ad naturam quam proprietas
iiom*U asm t»wtx. Refpondct Doctor qu&d harc ratio fup-
nii»n*U tfk ponit^j iod nippofituindiuinumconftituaturper
UUi , quid notioiu c , quod fupponitutpro nunc , & vocat
tdmtri1*" not,pn-^e prfapnc&nm rcutiuam.vr paterni-
tas & filiatio . quiaper ilia notionalia inho-
tefcunt pc.fbiu: dium.r,6can modft eonftituitur

{»er proprietates rclatiuas, an per abfbluras, pro-
ixedifpuranitin primo diji itf.vbi,vt dixi, vide-
tur tenere magisquod pet abfolutas proprietates
conflit namur, quam per rclatiuas; Supponendo
tamen hic quod condituanrur per telatiuas.
Refpondct ad rationem , qu6d maior cft vcu.

quando fuppofitum cd eiufdem generis cum na-
tura , ficut loanucs qui ed eiufdem genens cum
natura humana quia vtrumque pertinet ad genuf
fubdanri* , non tamen yuelligcndo loauncm
prout includit illam negationem duplicis com*
municobilitatis/cilicet vt quo,6c vt t notat

Dodlor 1« prnnoydtji. i.paru i.q.t fiucvt inclu-
dit negationem duplicis dependentiae ad aliud
fuppontum,i!c qua per Do&orcm paicti« 3 d.\,
9.1. quia talis negatio nullo modo peitinet ad ge-
nus Subdant ix, cum (it nihilifeJ acdpitur/wppi»-
yifwwpro illo fingulari coi dm to ex natura , &
fingulatitatc.nato per f dare . cui incd talis ncT
gatio.vt prolixi expoful fuper 3 d. 1.9.1. cnam
ahbi.Et lic de tali fuppolito natura prardicatur in
primo modovt aliis expofut. Loquendo eigo
tali fuppolito in nobis , conceditur quod natura
immediatius Ic h. bct ad illud,&ad pofitiuu con-
ditutmum illius , Sc mcdiatius ad proprietates
natutr ,puta ad rifibili tatem. Sic etiam conditu-

tiutim

Quodlibet,

tiuuum fiipnofitl diuini cffct eiufdem generis,
quod eA falfum.quia cft relatio, & eflentia fub-
ftantia abfoluta.Et licet multx proprietates dini-
nx.vc bonitas, lapientia, & huiulmodi, non perti-
neant fbrmalitcr ad genus SubAantix imo di-
cunt quali qualitatem, adhuc tamen Ittnt imme-
diatiores, quia ficut genus Qualitatis cft imme-
diatius SubAantix quam genus Relationis , fic

3uali genus Quanritatis cft immediatius naturx
iuinx quali genere Relationis.

Si quxratur quate non pote A hoc fuppofitum
conAitui per aliquid ciufdcm generia cumna-
tura.*Hoc e A de eo , quod quxAio fupponit , nec
per confcquens e A ad propolitum , (cd adqux-
llioncm de conAitutiuis perfonarum pertinet,
tamen concedendo pro nunc fuppoficum , fcdi-
cet quod non conAituatur per aliquid ciufdcm
generis. Ec oAendic quomodo non conAituatur
fuppofitum idem per aliquid ciufdcm generis,
quia vbi e A aliquid de fc hoc, Se tamen commu-
ni cabilc , non note (l intclligi aliqua determina-
tio vlietior,nmad »ncommunicabilc:patct , quia
Angulare non poteA vlteriiis determinari ,nifi
quod determinetur per incommunicabile , Se
cvtin fuppolitum fit fimpliciter incommunicabi-
le , fequicur quid vltimatc conAitutiuum illius
fit fimpliciter incommunicabile , quia luppofi-
rum per tale conAitutiuum habet quod m in-
communicabile. Cum ergo natura diuina fic de
/e W, Se tamen vere comnnmicmbilis , fuppofi-
cum naturx diuinx fit fimpliciter incommuni-
cabile , ergo conAitutiuum talis fuppofiti erit
omnino incommunicabile , ergo erit rclati-

tram , quia fupponhnr hic quid omne abfblu-
turo in diuinis ut perfedio fitnplirirer , Se oranil
talis cA communicabilis. Si ergo conAitutiuum
fupnofiri diuini eflet eiufdem gentris cum natu-
ri diuina,e(fet vere abfolutum licur, Se natura di-
uina,Se per conlcquens incommunicabile, ex quo
pater quid fuppofttum diuinum non cA ciufi*
dem generis cum natura diuina. Tenendo tamen

J|uou fuppoficum diuinum conAituatur per ab-
olutum , diceretur quod tale conAitutiuum non
.eflet pcrfe&io fimr>licitcr,vt dicir Dodlor in pri-
no , A. 16, Tenendo etiam qudd fic conAituatur
per cnticaccm ablolutam , adhuc diceretur qu6d
cficntialc dicem perfe&ioncm eflet immediatius
naturx dininx.quim talis emicas abfolutaTt ad
rationem, diceretur ad minorem quid talis cnci-
tas non eflet eiufdem generis cum natura diuina,
quia tunc eflet petfc&io fimpliciter ficut etiam
hxcceitas in Ioanne perquam loanncs cA fingu-
laris , & ens per fc , fi fibi relinquatur , non cft
eiufdem generis cum natura Ioannis vt patet i
Dodorc in iuL). q. 6. & talis dicit etiam perfc-
rftionem additam naturx ,vr patet a Do&orc in
primjI.f .q.i.drA.iS. Sic fimiliierfi confiityri-
uum fuppofiti diuini eflet eiufdem generis cum
natura diuina diceret pcrfc&ioncm fimplidrer,
quia omnis perfe&io diuina, quxeunque fic illa,
cA perfcdio fimpliciter. Sed tale conAitutiuum
nullo modo eflet perfedtio fimpliciter, licet eflet
entitas abfbhua. Et in hoc non oponet multum
infiAerc. Pollent tamen adduci aliqua dubia in
hac litcra , qux fdlicct breuitatis caufa relinquo
tngeniofiori,& fubtiliori me.

Vtrumin Deo pofint 1 ejfe plures productiones eiufdem rationis?

cnf. t.p.tj.iy. m. y.D.Thom.i. p.i/.ijert.isi' i).^i.*rt.«.& tj.fo.nrt. i. Scot.iJ.1.^.7.
Piclvitf-r 1.7 1 *J' Suarct truU.fJik^x. 1 o. Bellar.li£.i.dr Chriftec. 1. & hi.

SVacritur, Vtrum in Deo poliunt efle plurcs produftioncs
eiufdem rationis. Arguo,qu6d fic. Prodnflio fuppofiti in ejft
naturx fubftantialis , cft generatio: fcd in Diurnis cft duplex
produftio per modum naturz-, ergo duplex generatio, U per
confcquens duplex produ&io eiufdem rationis.Minor pater,
quia omnis productio fuppofiti in natura diuina cft in r//r na-
tura: fubftantialis.Probatio maioris.nam per hoc diftinguicuc
gcncratioab aliis mutationibus,per Philofophum j .P/^-.quia
ipfa cft ad fubftanciam.fiue ad efle fubftantialc:ergo,&c.
Contra, fi polfunt cifc plurcs produftiones eiufdem rationis.vel ergo plures genc-
rationcs:vcl plures fpiraciones,fie per confcquens plures fitij , vel plures Spiritus fan-
diiconfcqucns falfum,quia plurcs clfcnc pcrfonx.quam tres,crgo,&c.

iw.vt ciufdcm fpcciei ipeciahifiinir.quia licdr In
Deo non iit aliqua fpecics , ii tamen poncro-
rur , paternitas Se filiatio fpccic diilingueren-
tur,plus enim differt paternitas i filiatione,
quam paternitas i parernitatc.titulus qua Hioms

Tntm in dee poflint tjft plura
produffienei eiufdem rntiemt.
Titulus quzflionis fic imeUigi-
tur de ptodiidtione eiufdem ra-
tionis,accipicndo eiufdem rene-

Qu^ftio I.

Ck jnttllighur, an in Deo poflxnt i !Tc plores ce- re« (pirationes , & pec confequellj plure Spiti-
ntaiioiies.&peiconliijuensplurcsfilij.vclpTu- tuslanili.

S C H O L I V M.

Supponitur, fecundum fidem non dori pluris produliicna eiufdetn rotiomsied (juod restio-
ne probondum odducunsur cjnotuor .tegumento D.Them.cr ollorum Primum , Fo/mo tmfdcm
rotsouss no» multiplicor ur mfi per Moteriom.ijoo in diurnis non dolur Secundum, Deus minio
intellegis vno ocio, ergo produltio per inlelleltum ejl Ionium uno. Tertio, per fonn procedunt
notnroluer, determino! ur nutem noturo od vnum. guprlum , ohojain Filius non ejfet
perfectus. *

Hic concordant b omnes Theologi in conclufione negatiua,fcd oportet videre an U

iftafola fide teneatur, an per rationem. Adipfimautcm dfuerli diucrl..saffc- Theorcmo.
tunt rationes. Primh ergo tangentur rationes aliquorum, qux ad conckifionem iftam fropofiuo-
ponuntur Secundo dicctur,qnid magis circahoc videtur clfe tcncndum.T cttio qui- ‘r‘-

dam dubia occurreritia excludentur. , eorum.

De primo apponuntur * ad hoc quatuor rationes.

Prima eft ilia. Forma eiufdem fpeciei , fiue quod magis proprie diciturin diu inis,
eiufdcm rationis, non multi plicatur nifi fecundum materiamimateria autem inDiui- ,<r.

nis ciTc non poicft. Vnde in diuinis non cft nifi vnica filiatio fubliftens, ficut albedo t..s j.44.
fubliftens non poteft efle nifi vna. ‘r!- 1 • cr

Secunda ratio. Deui omnia iotclligit vult vno aAu fimplicitcrgo non porctl c(Te 1*’**"-^
ibi, nifi vna perfona procedens per modum verbi, Si vna per modum amors. %r.'i!‘i '

Tertia ratio , quia perlbni trocedunt nati raliter : natura autem determinatur ad * ‘
vnumtcrgo.SCC. pnitio

Quarta ratio Ex hoc cft pcrfrftus Filius, quia tota filiatio diuina in eo continetur, osug.
non ergo poteftibi efle .liqua alix -7-

C° M ME NT A %IV S.

ifta [ub fiant ia fint txifi entes txira materiam, c»’* Phyf.c .

necejfe efi vt fint aterne Et ibi Commentator , * d
efi,<? quiaifia fub/lantia funi monenti /fint aliqua
potentia , ntcejjr tfi vt jint fine amm tnatma,cuTn
tu ce fi* efivt fint xterna , omne enim a emum e fi
di.hopMta.blxc ille. Secunda M»

Secunda ratio,L)cus omnia intclligit , 8e vult tit.
vno a&u fimplici»ergoA'c. Antecedens patet 1 2.

Metata.) 1. vbi ptobatur quod tnteUtgrre primi
non cft aliud a fubftantia primi , & per conic-
quens eft ibi tantum vna intelletfio. Tfrtl4 T4t;tt

Tertia ratio, quia petfonx procedunt harura-
liter;ergo tantum eft vna vnius rationis. Confe-
quCntia patet, quia natura tantum detci mina-
tur ad vnum , vt patet fecundo de Generatio*
ne /ex. cap. f6. vbi fic habetur: Idem rntm &
firmis ter Ji habenj,/etnper idem nat ii efi facere. Sc
loquitur ibi dc agente naturali , vt pater in textu.

b T~ T7c concordant omnes Tatolott inconcluf 2»-
X 1« negatum , fcilictt uUod non poliunt
c(Tc plure* piodu&ioncs eiuftfcm rationis , fed
oportet videre, an hoc lola fide reneatur , an per
rationem.Etdiuerfx a diuerlis adducuntur ratio-
nes. Prima opinio cft Thomx prima parte fum-
ma,q. 4 jtrt.O.Sc quatuor adducit rationes. Vnde
in ilU qua: Ilione funt videnda , per ordinem.
Prim5 tangentur rationes aliquorum ad hanc
quxftionein. Secundi dicetur quid fit magis tc-
ncndum.Tcrti6 , quxdam dubia excludentur 8c
quarto erit f ‘

C l ,

net a Thoma vbi fupra. 1’rirttt, quia forma ciuf-
dera rationis non multiplicatur , nifi fecundum
huteriamjmatcria autem irt diuinis efle non po-
tcft.vt patet r i. 'Merjtxx. *o. fecundum aliam
traiiriarionem vbi iic habetur : Op«rttt(\nc]un)vt

c folutio principalis argumenti
!/»•• c D« pruno ad hoc ponantur quatitor ratio -

S C H O L I y M.

Impugnkt primam rxtiontm D .T hem. quatenus iit formas fpiritttaUs non }oJfe multiplica-
ri mfi per m.untdm. Prtmo , quia coniradtiito ejfet tntelltgcre naturam Jngchcjm , mfi vt
indtH.Auam. Secundo ex b ama f. Tertio per tres articulos Par/ten/es. epuartb , tjuta aniT
ma prius ejl hac cr creata , quam tnf undatur corpori $ de hoc agit Doclrr late X.dift.) ,'juaj; 7
per totum. Vide eum 3 .dtjl.%. quali. 1 . num 6. vbi docet plura accidentia eiujdcm l pecte t pojfe
ejfe tn eodem jnbteclo tac per confequens non tndiuiduantur per fubutfum , vel m.uoum.
Probat hic num. 6. dari vmuerfale a parte rei, quod lati probat 1. diiitntt. 3. qnajl. r .
(jr 6. Et 1 . dtJHntt. 3. quoji. t. num. 8. Et 4. diffin&.i. quali, z. num. 6. & dtjltnPl.^\.
qua/l.t.num. 1 1

‘fi'*-

cijjimum
contra Ati-
na furio t.

al. in t (llc-
Elum Efi
I6.C.I7.

£ft 40.C.6.

i j.

al. non in -

teHigimr
de formis,
&c.

Simul in

potentiA, ft
n6n repu-
gnnnt , effe
pojfunt Ji-
thmI in

jinitnA
prius hic,
ejujm t tui-
tu.

35 Quocfiibet.

PRhha 1 ratio videtur c(Tc tranfcendcs propofitum, S£ affnmcrc dubium, fiuc f.il-
fum, fecundum mnltos.Illa enim propofitio maior, fcilicct ijuod forma ciufdem
'rationis non multiplicatur nififccunduramaccria,qux fecundum cos, xque baberec
locfi de Angelo, ficut de Dco;aut intclligitur fic,quod forma quxcuque immaterialis
fit de Ic hrc.fiuc ex ratione fuxquiditatis , ficut Deus deitate cft hic, ira quod nihil
aliud intelligendo nifi deitatem, efi contradidio formalis, Deum non effe hunc. Aut
intclligitur fic , qubd quamuis forma immaterialis aliqua nonfithxc formaliterfua
quiditate,tanie ipfa in re multiplicari non potcft.quia Vnica forma talis fingu laris , It
lignata habet in fetotaentitate illius formx,8c intciiufr,Sc cxtefioc.vt patet de Sole.
Siintelliginir primo modo, fequitur qubd ratio fotmx fpecificx in Angelis includit :
«pugnantia , imb contradiftioncm ad plurificari realircr, St ita , ficut non fiat cum’
conceptu hominis, qubd cocipiatut irrationalis, vel cum conceptu Dei, qubd cocipia-
cut tanquain indifferens ad phires Dcosiitanon fiat cum conceptu talis fpecici,qu6d
coucipiatur plurificabilis ; fle per confcqucns quicunque pofucmnt fpecicm Angeli-
cam poffe plurificari, habuerunt in intcllcdu fuo conceptus;formalitet repugnantes,
quia conceptum talisfpeciei,fc pluricabilis.&pcr confequens quicunquc concepe-
runt ibi effe rationem vniuerfalis (impliciter, fciliwc dicibilis de pluribus : imi con-
cipiendo naturam in tali vniucrfutirare, includitur m illo intelledu repugnantia for-
malis inter obicduin , inccllcdum.8c modum concipiendi. Ifiud confequens no vi-
detur probabile, cum multi Theologi St Catholici, fic concipientes naturam Ange-
licam, ii Ipeciem , ficut alij, fine omni repugnantia conccptUum , conceflerunt ibi
piurificationcm, ii vniucrfalitatem prxdidam. Sandi etiam videntur ad hanc pat-
tem declinare, ficut Damafcenus Elementario cap. 1 1. dicens , qubd vncum e/i in-
communicabile & "t commtinicabtle : ipfius tutem quod vntus Jpeciei communicatio , c' tpfa
beti a uilurA in tribui conftfttt hypoftsfibus Et fequitur poft hoctSecundum vnumquemque
ordine dngeloru cr virtutum different et hypofiafes condi Ut, non folumjtot fcd etiam fecun-
dum vnamquamque /pedem, vt vtiejue communicantes adinuiccm naturam £ Audeant adin-
uicem,cr naturo/i beatitudinc copulati udtnuicem fecurc , efi amtcalHtter dfponantur. Hxc
Damafcenus.

Et articuli damnati tresvidentut ifium + articulum prima facie reprobare. Vnut
cft a Domino Stcphano condemnatus, quid dicit fic , quod quia tntelhgcntta non ha-
bent materiam, Deus non poffet ctufdcm fpeetei facere plures, error.

Secundus, quod Deus non poteft multiplicare tndtuidua fui vna fpecieftne materia, error.
Tcitius, quod forma non recipiunt diu jionem nifi fecundum diu fionem maceria , error,
nifi/ intelUgatur de formis eduihs de potentia materiate rgode formis non cdudis de
potentia materix hoc diccre.eft error.

Si videtur fecundus inccllcdus • propofitionisitunc fequitur, quod natura fpecifi-
ca Michaelisdcfc non efi hxc, ergo non repugnat fibi contradidorie non cfTc hanc,
ti non eflTe in hoc, per illam ergo potentiam, qux poteft in quodlibet , quod non in-
cludit eontradidionem, poteft natura illius fieri, St non in hoc.

Dicetur forti, f qubd non poffet ftante illo. Hoc non excludit propofitum , St ta-
men efi falfum Primum patet, quia dcftruatur ifte.Sc tunc fiat natura in alioinon er-
go omnino cft ncccffc Michaelem effe hunc vnicum.Secundum patet, quia qux fi-
mul funt in potentia adiua agentis , nec inter fc repugnant, illa poffunt fimul effe in
effcdu,hulufmodi funt.iftc Michacl.Sc ille Michael,fi natura non cft de fc hxc.

Efto etiam s qubd fecundus intellcdus edet verus , falcem ad propoficum habe-
mus,qubd ifta propofitio , forma eiufiem rationis non poteft purificari nifi per materiam,
non concludit omnimodam impofftbilitatem plurificationis filiationis in Diuinis,
cum tamen illa plurificatio fit impoffibilis fimpliciter includens eontradidionem.
lftacrgo propofitio1' non concludit propofitum, fcilicct conclufionem , quam rene-
mus.Iicuc ipla cft vera, nifi accepta fecundum primum intcllcdum qui rationabiliter
videtur multis effe fallus.vt didum eft.Non enim cft dodrina conucniens , conclu-
fionem certiffimam , St fumme neccffariam ttnerc pi opter rationem nimis genera-
lem,qux videtur multis habere plures inftancias.

Prxtcrea, Inftatur de anima inccllcdiua,qux prius natura eft terminus creationis,
quam infundacur.Primus autem terminus creationis.vt talis, formaliter cft hic: ergo
anima naturaliter prius cft hxc, quam vnitur materix, It pari ratione de alia anima,
prius natura cft hxc,quam vniarur materix. V nde ifta anima eft hxc fua propria fingu-
jatitacc,& inde cft hxc.& no illa.SC per confequens prima diftindione fingularitatis

diftinguitur

Quseftio II. 3?

'diftinguittir a lingulari diftinfta ab illa i ergo diftin&x fnnriftx animas prius naturi
quim vniantur materiz, non ergo per fe Sc primo diftinguuntur fuamateria.Prima
propolitio probatur:quia illud quod line concradiflionc poteft clTe fine alio, 4: non
i conuetfo, eft prius naturaliter illo : hoc accipitur j . Metaph.c. de Priori, iyfhqua 7,x- *•
inquit, fecundum naturam, drfiiitamiam Junt fnora , quaeunfue contingit c fi fine ahia, /Jfg p.

0- illa non fine illis : Si in fine capituli ad illum modum reducit omnes modos Prio- s

faScini. Mctaph Fjfe, m^fafubitaiitiaefiprimum omnium, U hoc probat} aliorum
,, e it jifatabilt a fiifiantu , id eft , potens efle fine fub(lantia,hxc autem
folaJ, lupplc poteft qlfe fine aliis , quantum eft de fe. Concludit ergo •, fecundum
Phiiofophum", fcparabiUta* illa prioritatem fecundum naturam : anima autem non
folii m fecundum lubftantiam Sc effentiam, fcd fecundum exiftenciam, Si vt termi-
nus crcsttonisdiuinx poteft c fle fine materia : ergo porcftclTc fine hoc, qu6d vnia-
tur materiae : nullo modo autem poteft clfe in materia, nec per creacionera,nec ali-
quo modo qualitcrcunquc - nifi ipfa fithzc propria fingularitatc , fcquitur ergo illa
propofitio prima, quifuit hic probanda.

Si dicautr * qubd non »11 hate fic per materiam , fcilicet per vnionem aftualem, yUtfitutc
vel per cjji aftualc in ipfa, fcd per aptitudinc cfsedi in ipfa maceria, Scipfa no eftprior i. uanra-
illa aptitudinc. Illud no euadit argumctu.quia natura ipfa abfoluca cil prior natura
ipfa aptitudine.Sc hxc anima habet aptitudinc hac ad corpus, 3e illi animae repugnat
apcicudo huiufraodiad corpus hoc, & conuenic fibi alia apti cudo ad aliud corpus.

Tunc arguo fic : Quod conuenit huic, Si repugnat alij eiufdem fpecici, non con-
uenit huic pet fe lecundum illud, quod eft commune illis, vel falcem prxcxigic di-
ilinftioncm in illis ncceffatfo, fcilicet huius ab illo •, hxc aptitudo conuenit huic, Si
repugnat illi : ergo nccclTarid prxcxigic diftin&ioncm huius ab illo : ergo prima di-
ftmftionon eft peraptitudinem ,ncc prima (ingularitas huius, & illius. ,

Confirmator : Ratio aptitudinis , fbrmaliter loquendo , non eft ad fe , nec eft
ratio entis in achuPrimum probatur, quia fi intclligcretur ad lcscrgo pollet intellieii
& ndn adaliod vt ad tetminum.Secundum etiam ex hoc patet, quia aptitudo pollet
efle ad rerroinum non exiftemem : qndd autem neceflai id exigit aliquid nOn exi-
ftensi tpium eft r.on exiftens in a£lu: nunc autem hxc anima cllfingulare abfolu- t ;
tum . 8c fingularitatc abfoluta, Si fingularitatc in a&u, 8c fingularitatc aci u ali : etgO
' aptitudo non eft ratio formalis fuxfingulai icatis.

Ex illa inflantia de anima hic habetur, qudd non eft omnino ncccflarium , hoc
eft cuius oppofitum includit contradiftionem , qu6d forma eiufdem rationis non jmruti\ib
poteft plunficari line mntcria.Sc licte habeat aptitudinemad materiam, tamen prius
natura habet plurilicationem i ergo prima ratio plurificationis non eft materialltas dmiJuar,
generaliter. Et qu6dimmateri.iliias“ non Iit ptimaratio formx eiufdem rationis cf- nc m*tt-
lendi hanc, nec matcrialitas prima ratio plurificationis in forma, Probatur.quiaquo
aliquid eft in aftU extra caufam, & iniclleflum, eo eft hoc primo, quia fic efle noti ’ ‘r
competit nili huictimd vniuerfalitas lliue nonhoc, non poteft alicui competere
nifi in intellcflui nunc autem ° quxcutijuc enticas, ptxcipue abfoluta, feipfa primd
eft in fuo cjfe , quia Icipfa P primi recedit k non effie ad ejfe, quia licic multa concurrit
adluumr^r.ficutmatetiaad r^r formx, St forma adrfie materix / camcn nullum
concurrens eft (ibi prima ratio edendi infuoefie : ergo feipfa ptimd eft hxc. Si per
confequens filiationem diuinam efle hanc, accipietur prim6 ex ratione filiationis
talis, noti ex immaterialitate , qux tantum aliquid ponit, vel excludit aliquid annea
xum proprii fingularitati.

Confirmatur ’ hoc per auftoritatem. Quia materia non eft perfe caufa focmx , 2,tftr j.}
licet fit materia formx, fecundu AuicennamSC nullo modo videtur aliquid elfe hoc Texx.ij,
per illud, quod non eft per le eius caufa, Si hxc eft intentio Phylofophi ii. Uet.c.

1 vbi vult , quid tam caufa materialis quam formalis, Si efficiens habent vniratem ic
dillinftionc Ipecificam Si numeralemproportionatam ipfis principiatis://rra,inquir,
tjua fini in inde n.uura,Jinerfa,non fifeciefipple fiunt (rineipia,Si fubditj fed rjutajingula-
rii altttd Iu. i materia ,& mouh.dr fipcciet,dr mea, ratione ante vnmcrfill eaelc.Hxc ille. V-
trumque enim per fe principifi compoiiti oportet habere indifferentia confimltcni
indifferentix c6pofiu,& determinatione fimilem denominationi copofiri.quia neq;
indifferens conilae ex determinatis, neq, determinatum ex indifferentibus indlffc-
rccia vniuerfalitatisiergo fru (Ira quxritur ratio fingularicatis; 4 i hxc prima ratio lina
gularitatis determinatx, per aliquid cxtrinfccu.tanqua per principium formale, quo-
* modocunq; cxtrinfecii Iit caufa aliqualis cocomitas, quia fempet oportet qudd pri-
raa ratio formalis fingularicatis fignatx fit per aliquid per fe.intriafecum lingulari.

J coii Oftr. Ioni. X ll, D, CV M:

urs

Quodlibet.

C O M M E N T 4 R 1 V S.

T>ifnf>»fri-
PU r<*«i»f m
i. lb<r-A.

Fimi attieu»
ImdJbuttu.

P Dodor oftendic quomodo ift$ rationes no
concludunt ptopolitum. De prima patet, quia cft
nimis tranfccudcns. Illa enim propofitio. Forma
eiufdem rvionu non multiplicatur , m fi per mute -
rw.potcft habere duplicent fetifum.Prirab.quod
forma immaterialis fit de fc W cx ratione fux
qui di ratis , flcuc Deus deitate eft hic. Secundo,
quod forma immaterialis non fit hxc for mali-
ter fiia quiditate , tamen ipfa in re multiplicari
non poteft , quia vna forma talis lingularis , &
fignaca, habet in fc toram emitatem illius former,
Sc inrenfiuc& extenfm£,yt patet de Solc.Si in-
tclligatuc primo modo, tunc forrnr fpecificx in
Angelis includunt contrad irionem adpluiifica-
ri realiter,qubd cft concti multos, Sc contra Da-
mafeenuro in Slem.c. 1 1.

e Si detur fecundat fenfitu propofitionie, (ctliccc
quod quamuis forma, puta Miclu Us,n6 fit hxc
ferrnalitcx fua quidirate,in re tamen multiplica-
ri non poteft. Et hoc intendit probare Dodor:
ulis natura fpccifica Miehaclis cx quo non cft
dc Ce hxc, non repugnat libi contradi Florie non
cire in hoc puta in Mfchacle. Vult dicere, qubd
fi dc fc non includit hanc hxcceitatem, ncc il-
lam, erit indifferens ad plurcs, & fic pluri ficabi*
lis. Sicut ergo natura Miehaclis non cft de fe
hxc. Sequitur quod per diuinam potentiam pof-
fit fieri , & non in hoc indiuiduo, fcd in alio.

f Dicetur forte, quod non poffiet efxt flante iBo.
Dicit Dodor quod hxc refponfio non excludit
propofitum, quin videlicet talis natura fpecifica
multipl.cati pofJic,& addit.qood efl falfium fup-
ple-quod ftante tali natura in vno indiuiduo n5
potTu ede fimul in alio : & probar primum per
hoc , quia fi definiatur Micfucl.Je tunc fiac na-
tura in alio ,3c fic non necefle Michaclem efle
hunc vnicum. Secundum probat • qufa qua fi-
mul fient in potentia attiua agenti t , nec interfio
repugnant . hoc dicit propter illa qux inter fc
fbrmaliccc repugnam.qux licet fimul fiim in po-
tentia adiua primi cffcditii , ex parte tamen eo-
rum repugnant fimul ede : fed naturam ede in
pluribus indiuiduis non repugnat cx parte natu-
rx . & fic habens hoc in potentia fua poteft A-
lara fimul facere efle in pluribus indiuiduis.
g E flo etiam , quod fenwdm intellegat ejfitt ve-
rut. Dicit Dedor qubdpofitO quod fcnfusillius
propofit ianis fir veru^cx quo tamehVon cft fira-
pheiter impoflibilis, fcilicet includenscontradi-
dionem. fcquttutquod non erit fimplicitcr im-
poflibile duas filiationes elfein diuinis,quod ta-
men eft (impliciter impodibile. Si dicatur, quod
fecundus fenfus cft fic nccelTario vetus, quod eius
oppofitum cft fimplicitcr impodibile , Sc fi hoc,
non fequirur quod dux filiationes poffiht effe in
diuinis. Dico, qu&d fecundus fenfus eft tant&m
neceflarius fecundum quid , quia natura vt in
tali fingulari exiftens, non poteft efle in alio An-
gulari , quia tale Angulate, vt didum eft fupth ,
includit totam emitatem huius nlturx , non ta-
men cft fimplicirer repugnatu ex pane naturx,
vt poffit ede in alio fingtilari /tfi non fimul cum
•lio. Sed filiatio in diuinit fic ex natnra fua cft
tantum vna, quid non poliunt ede plurcs & ita
fimplicitcr dc neccffitatc eft tantum hac, qudd fi
per impodibile illa non efler, nulla edet, vt infra

•» ; : • * :

parebit, prxfenti quxftione, Sc fic cft fimplicitcr
maius impodibile filiationem in diuinis plurifi-
cari, quhm talis natura.

h /fla propofit 10 fcilicet forma cin filem rario-
• nis non multiplicatur nifi fecundum uurcriam,
non tone ludit propofitum , fcilicet conclufioncni,
ejuurn tenernui ( videlicet qubd eft fimplicitcr
itrmoffibile clfc plures filiationes in diuinis);fc*f
ipfa eft vera, &c.

i Praterea inflatur de anima intelleiliua. Hic gatmode «-
Dodor inftar contra illam propofit ionem, fcili- **m* ImulU-
ccx Forma em fidem rationis , &c. Et ratio ftat in &'** *?■***
hoc, quia anima intellcdiua prius cft hac quam tlnoriVtua*
vniarur corpori •, patet , tum quia eft terminus ttu.
creationis , qux m?n terminatur primo nifi ad
fingularcadu exiftens : tum, quia rcalirer perfi-
cit corpus>& non poteft rcalitir perficere nifi vc
adu exiftens Angularis : Erit ergo hac hxcceica- 4

te fibi intrinfeca, Sc non per matcriam*cui vnl-
tur.Sed omnes animx intcllediux funt emfJcin
rationis : ergo anima imdlc.liua,qux in fc nul-
lam includit materiam,efl multiplicabilis in plu-
res animas eiufdem rationis , 5: non per mare-
riam. Qu&d autem ipfa anima fit prius natura
terminus creationis quam infundarar, probatur
per Ariftotclcm libro quinto Mctaphyfirorum
ttx. coram. 1 6. qui vult , quod illud, quud fiuc
contradidiune poteft clfc Ime alio, & non ccon-
tra, eft prius naturaliter illo. Vbi fic ait : Mia
vero fecundum fiuhflantiam CT nat uram, ijuacun»
tjuc contingit efle fine aliu,(fr tQa no fine illi/ , eju4
~ dmifiont vfm efl Plato. Hxc ille. Et ibi Com-
mentator: Quadam , inquit , dicunt pnor a natu-
raliter, & fiunt illa qua cum futuit, non /equitur
vt pofleriora fini, & fifofleriora fuerint , tHa note
erunt. Hxc ille. Hoc Idem in 7. Met.tex.coin.^.

Suh flantia , inquit , effit omnium primum ratione,

& notitia , CT tempore , & natura , aliorum enim
cattgortmatutn nnlfum efl frpatabJt ,hte autem
fitla firparabili/ efl. Hxc ille. Vult diccte, qudd
fubftantia cft prior altis Prxdicamcnti$,quia po-
teft elle fine illis, & non cconcra. Et vide Com-
mentatorem ibi r modo in pt opofi to anima in-
rellediuanon folum fecundum fublUntiam,«Sc
eflentiam, fcd fecundum exiftemiam ,6c vt ter-
minus creationis diuinx poteft effe fiuc mate-
ria : ergo poteft ede fine hoc , quod vniatur ma- v

tetix.

k Si dicatur , quod eft hac per vnibilitatetn
in ipfa materia.Sed noc nihil cft^uia natura ipfa
abfoluta eft prior ipfa vnibilitate, quia hxc ani- *
ma habet aptitudinem ad hoc corpus, & hxcap- Anima quo*
titudo repugnat ali) animx ad idem corpus , fcd
conucnit fibi alia aptitudo ad aliud corpus:$i cr- 2l

gb hxc aptitudo cfiuenlt vni animx, A' repugnat
alteri, necellario ptxcxigit diftindionem aiumx
ab anima.

1 Confirmatur. Hic Dodor cofirraac rationem d .
de apcuudine per hoc , qubd aptitudo illa non
dicit cnritarem abfoluum: anima autem eft enri-
fas abfoluta: ergo etit /«epet emitatem abfolu- «
tam, vt fatis patete poteft cx didis a Dodoce in
fecundo, dift. 5. q.<*Je ratione indiuiduaU.

m Et quod immateriaht.u non fit prima ratio
firme eiufdem rationi r effindi hanc , utc materia -
U tat pnma ratio plurificationit informa. Ptoba- '

tut ratione • Sc audoriute,6c tatio ftat in hoc, > '

r l Wy Wi I ' 1 ^ vfo

t, ;

4. . M

r - _

, *

Quxftio II.

quia quo aliquid eft ia adu extra canlarh Se in-
relictum , eo eft hoc primo , quia fi e elle non
compctir nifi huic- Vult dicere , quod illud,
quod habet e/feex ira cauiam, & intcllc&um, id
eft, qu<\d adu cxiftit,cft hoc Cui propria hxccei-
cate.quia fic habere ejfe , tantum competit lingu-
lari actu cxiftcnti.Ec fic fi aliquod abfolutum ha-
bet aliquo dejfe extra fiiam cauiam , quomodo
ponitur habere ejfe extra cauiam , eo modo po-
nitur ciTe lingulate , terminat autem adionem
cau/xvt ens ablblutum : ergo erit lingulare tan-
tam per embatem abfolutam.Et hxc eft lenten-
tia huius litcrx,quam tamen aliqualiter declaro:
Cum dicit, quo aliquid ejl extr 4 Caufam , & in -
ttUcdum,\d eft, illud quo mediante habet verum
ejfe adualis exiftenrix , eo eft l/oc primo. Patet ,
quia fi Francilcus per entitatem adu exiftentem,
&fingularem,habet (impliciter cj/i extra cauiam,
per eandem erit hoc lingulare . non enim habet
<JJe primd extra caufiun , nifi inquaUlftm lingu-
lare adu exi (lens.

n Sequitur,**» vniuerf alit as, fiue non hoc, non
poteft alicui competere, nifi in intellelht. Vult di-
cere , quod nunquam vniuerlale, vtprxdicatur
de luis lingularibus habet ejfe extra intclledum.
Licet enim natura fit prior fingularitate prxrcr
omne opus imclUdus.qaod tamen dicatur vni-
uerfalis non poteft ejfe nifi per intcHcdum , vt
paruit in fecundo dirt. j . q.t .

o Sequitur , nnne nutem qisscunqiie entiras,
praciVue abjoluta fctpfit pnmo ejl tn fuo ejfe, id eft,
qu6d entiras , puta Francifci , leipla fupplc for-
roalitcr eft in luo ejfe , licet illud ejfe fit ab alio
Ofiginaciu£.

P Sequitur , quia fitipfo primo recedit a non
efle nd ejfe, id eft,qu5d entitas Francifci, fcipla
formali ter reeedit a non ejfe id ejfe , id eft, quod
prius non habuit eft e, puta cxiftcntir,& cflen-
tix, & tunc habet ejfe eiTentix, Se exiftentix , Se
habet illud leipla formaliter , id eft , qu<Sd effit
eftentix , Se exiftentix conucnit (ibi formaliter,
licet illud ejfe fit orfginatiuc ab alio, ficut etiam
didum eft in firaili tn primo dijlxparte.x. f.j,
*n rtfponfune nd primum arg. principale , quo-
modo aliquid dicitur ex fe ncccfle elle formali-
tet .licet ab alio originariu£. Sequitur, quin licet
multn concurrunt nd fuum efie, jicut mnteria nd
elle formn, & formn nd elle mnterin, quia mate-
ria non exiftic nifi fub forma, nec forma exiftic
nifi in materia, tamen nullum concurrens ejl fibi
prima ratio ejfrndt in fuo elle, hoc eft, ncc mate-
ria dat ejfe fornix , nec e contra. Materia enim

fua propria hxcceliare, & exlftentia eft Tue , Se
fiinilitcr forma. Sequitur, <$• per conjeque/u filia -
tiortem diurnam ejfe hanc, accipitur pnmo tx ra-
tione filintionu tulit, non ex tmmnt eri alitare, qua
tant um aliquid ponit, vel excludit aliquod anne-
xum proprut fingularitati , id eft , quod Ii fi-
liatio in diuinis eft hac, erit Timpliciter h
quia talis filiatio, Se non, quia immatcrialis,qux
lupple immaterialius tantum ponit aliquid an^
nexum ptoprix fingularitati, %'el excludit aliquid
annexum.

q Confirmatur hoc per auRoritatem , Se cort-
firmario Ibat in hoc , fi forma eft hxc per mate-
riam ergo materia erit aliquo modo caufa fonnq:
paret , quia hxcccitas conftituit lingulare vlti-
mate , & intrinfece , vr pitet in fecundo dilLj.q.
6. Sed materia non eft per Ic caula formx fecun-
dum Auicennam Sc quod forma non fit hac per
matcriam.probat ex intentione, per Philolopnu.
Ii* Metaphyf. tcJt. c. 17. vbi fic habetor: Prin-
cipium enim fi regularium jingulare, homo 'quidem
homini t vniuerjaltter , fed non ejl /Tullius, v erum
Peleus Acbillu, tui vero pater , & huius fyliabt
BA, B. Se A. jiue totaliter , fiue particulariter.
Vult dicere, quod principium entium fingulariu
eft lingulare , ficut & principium vniucrlalium
erit vniuerlale : homo enim vniucrfalis eft prin-
cipium hominis vniuerfaliter, fed non nuUius^d
tft.quud nullus eft homo vniuerfalite^fubfiftens.
Se idei non eft aliquod principium vniuerlale
hominis vniucrfalis, led lingulare lingularis , Se
hoc rcaliter loquendo , quia omrics adus , Se
generationes funt arca lingularia rx primo Met.
in proermio vt Peleus eft lupple pater fiue prin-
cipium Achillis & B particulare huius parti-
cularis fyllabx BA. Sequitur in textu parum
infia. Et eorum ( inquit ) qua funt in eadem fpe-
cie, diuerfa non fpecie, fed quia fingularikm aliud
tua materia , & /pecits & monens , Se vide ibi
Commcnratorctn. Ex illa audoritate paret, quo-
modo vtraque pars compofiti fit dc Ic hac : Sc
nulla eft hac per aliam , &: quod Jicir Dodor,
qudd verumque per Ic principium compofiri
oportet habere indifferentiam conlimilcm indif-
ferentix compofiti,& determinationem fimileni
determinationi compofiti , id eft, quod ficom-
pofitum eft indifferens ad plura, ita Se prina‘pia
intrinfcci componentia. Et fi oompoGcum eft
determinatum, puta ad vnum fingularc.ita quod
fit tantum vnum fingulare, Se componentia in-
trinfcci , erunt dc neceditare lingularia, & fic
patet litera.

Auic.x.trut.

“fX

Quomodo
matma no »

tfl for je tau
fa forma, <$r
vtraque fari
ttmtofiti 0} I

de fi h ic.

S C H O L I V M.

. \ ;

Rciicit fecundam talionem D. Thema fofttam na. 1 . tjuiaijto in nohi vnilat inttlligtTC
infert vnitate dictu , quia eft lenhinu formalis eius , quod in Deo locum non habet Jn quo
frias eft incelligere quam dicere. Fraterea lices non pl in aliquo nifi vna ratio abjoluta pro-
dutcndt , poteft habere piares afl tones, vt patet de luce Stlis.

DE Secundat ratione. Confequentiaeftenthymcmatica, & videtur ifti propo-
fitioni inniti , vbi non poteft cflfc nifi vnicus aftus intelligendi, ibi non poteft j'
efle nifi vnicu verbum, fiue vnicu J/rrrr. Hzc propofitio,gracii materiz, veritate ha- 'f„ °
betin intelleclu creato, non quia illo actu intelligendi producitur verbum. ficut alias quod Jict-
diccturdmdafiu dicendi, qui non eft aliquis afius intclligcndiifcd quia omne intel • ie,/cc*«5
ligere in nobis , expreflum eft per aiftum dicendi , &pcr omne diceu, exprimitiir Vto.

Scoti oper. ttm. XI/. p , aliquod

j.fhjfC.jS

Intelleflio
eft fort/ut
abloluta t.

mu. iO.

Tnu intcl-
ligcrc in
nobv in-
fert vnum
dicere ,fe-
cm in Deo.

40 Quodlibet.

aliquod intelligcre , Sc per aliud dicere , aliud imelligere ■ ideo li vnicutn eft mttlligert
v.ncum cfl dicere : icd ifti propofitio omnino non h ibet rationem vcritjcis in Deo :
quia non omne intelligcre diuinum cft per aliquod dicere : imo intelligcre paternum
refpecftu cuiulcunque obiefti, non eft per aliquod di ere Sc idcd poflet Pater, quan-
tum ad hoc, habere imelligere vnicum rcfpc&u omnium obic&orum, lieit haberet
fingulai&ovrcfpe&ufingulorfi obicftoru.fi figula obic&a haberem propria verba.
Vei brcuitcr.hijV propofitio no videtur neceiraria gratia formxtquia licet in vno no
fit nifi vna forma abloluta ciufdc rationis, ipfum tamen poieft habere pluresprodu-
&ioncs aftiuas plurium terminorum. Exemplum : Iicic Sol vna luce fit himinofus:
tamen poteft habere plure» .t&usilluminandi. I»re//»jor autem f eft pcrfcaioinrel-
ligcntis, Sc forte forma abloluta , faltem cft pcrfe&iocxiftcns operanti : non auccm
produ&io alicuius termini : dicere aurem dicitur a&io produ&iua terminimon ergo
gratia forma (equitur : fi intellegere non plurificatur 1 ergo nec dicere.

Sed dices, 'quod dicere non cft a&us tranfiens, ficut illuminare :imd terminus
cius etiam manet in eodem intdle&u : Si ergo imelligere quia immanens, non eft
nifi vnicum in intclle&u diuino ; pari ratione non erit nifi vnicum decere, Iftud
quidem verum eft qubd cft vnum dicere in intellc&u diuino , ficui vnum intelligere ,
fcd quxrcnti rationem, opoitet probare confcqucntiam : qui enim poneret Filium
in diuinis dicere : poneret duo dicere, vnum Patris , Sc alterum Filij : quia non eodem
a&u dicendi Filius producitur, Sc producit, Sc tamen non poneret nifi vnumintell.-
gere : quia imelligere cft communicabilc in diuinis, ficut fi quodlibct cflcntiale : fi
ideo per-t-quofeunque a&usnotionalcs communicaretur, femper ipfum efletindi-
ftin&um.8i tamen f ibi a&u notionalcs cfient diftin&i : ficut modb efientia cft om-
nino eadem, quamuis communicetur pluribus produ&ionibus,magisdiftin&is, quam
Client duo dicere, quia diftin&i' Icnindum rationem formalem. Ifta tamen propo-
fitio, imelleilui habens vnum inteMIgere habet luium dicere; vera eft in intclle&u crea-
to gratia materix, pro tanto, quid imelligere eft ibi terminusformalis a&us dicendi,
Sc ita verum cft ibi quod alterius a&us exprimendi alius cft terminus formalis, pro-
pter limitationem ipfiustcrminitifta autem ratio non' renet in diuinis, quia ter-
minus formalis a&us exprimendi , eft illimitatus, Sc ideo non oportet quid di-
ftinguatur fecundum diftin&ioncm a&uum exprimendi, qui (unt a&us perlonalcs.
Tamen videtur " quid ifta propofitio : ubi cft vnum intelligcre, ibi ejl vnum di-
cere , poflet habere aliquam cuidentiam , comparando ad obic&a: quia ille iutel-
lc&us, qui poteft vno a&u intclligcndi comprehendere plura : pari ratione poteft
vnoa&u exprimendi exprimere notitiam dcclaraciuam plutiumifC tunc tantummo-
di ex illa confequentia habeturquid in diuinis non eft aliud, & aliud dicere propter
diftin&ionem obic&orum, ficut nec aliud imelligere. Sed vitri, ad habendum to-
tum propofitum , oportet probare quid non eft ibi aliud dicere refpe& j eiufde ob-
ie&i , Sc hoc vel alterius perfonx dicentis : vt pote fi ponatur Filium dicere iuum
verbum, vel ciufdcm perlonx dicentis, vt pote fi ponatur Patrem dicere aliud
Verbum-

Commentar i v s.

r TX E fecnnd a ratione, . Hic Do&or oftendit
X J fecundam rationem propofitum non con-
cludere» quia ifta confequentia non tenet gratia
fornix, videlicet . eft tantum vnum tnt el liger* ,
ergo tantum vnum dicere : fcd tenet cama gratia
materix, quia fi in creaturis cilct tantum vnum ,
imelligere , efiet tautftm vnum dicere, quia intel -
ligere in creaturis exprimitur per a&um dicendi
& quodlibct imelligere , eft verbum in creaturis,
iu ouod fi inreHigtre cft pctfc&um , verbum cft
perfecturo, Sc fi imperfedum, verbum erit im-
pcrfc&um, vr patet a D odo re eUft.17. primi. Et
idcd fi in creaturis efiet tantum vnum imelligeret
efiet tantum vnum dicere , quia illud non pollet
produci, nifi per a&um dicendi, qui a&us dice-
di non eft aliquis a&us intclligendi.fiue aliquod
uiitlUgert , fcd cft adtiode genere A&ionis.vt

paret a Do&ore in primo dift quaft.j. & dift,
17. & alibi. In diuinis autem imelligere , qu6d
cft commune tribus perlonis non exprimitur per
a&uni dicendi , quia omne tale rcalircr diftin-
guirur a perlbna dicenre , vt patet a Do&o-
ve diflinB. 17. & per conlequens vitra intel-
ligere poteft cfie aliquod verbum , qu6d ve-
re exprimitur per a&um dicendi , idc6 dicit
Do&or quod ifta propofitio non habet veri-
tatem in Deo , quia non omne imelligere diui-
num eft per aliquod dicere , propter caulara fu-
peritis didam. Sequitur, imo intelligcre pa-
ternum rcfpttl h cumfennque obit ili neu eft per
aliquod dicere , quia tunc tale intellegere ef-
fer realitcr diltin&utn a Patre : Sequitur , &
ideo pojjet Pater quantum ad hoc habere in -
telligere vnicum refptlht omnium ebicllo-

rum ,

Qu^ftio II.

rftm, licet haberet finfula dicere rtfpeUu figulo-
rum obicti orum , fi jmgula obiefla haberent verba
propria. Vult dicere .quid fi lingula obieda ha-
berent verba propria , quod eft intellego pro-
pria, vel effit cognitum proprium.quid haberet
lingula dicere refpedu talium obicdorum.Nam
aliud , fic aliud obiedum habet aliud , fic aliud
ejft cognitum ab adu intdledus diuini , fic rt-
% fpcdu illorum eft aliud, Sc aliud dicere, accipien-
\fio ly dicere , ncra pro adione reali , qua produ-
citur in effe reali, fcd pro alio refpedu, & fic idc
intelligere diuinum licet fit vnicuin in Te, tamen
f ‘vt tranfir fuper aliud , & aliud obiedum cogni-
tum,dicitur diuerfificari fecundum alium, & aliu
refpedu m fecundum quod ttanfit fuper aliud, Sc
aliud obiedum, vt (aris patuit in primo dtfi.19.
Vel melius ad intentionem litcrx. Pater poliae
habete vnicum intelligere refpedu erfentix di-
uinx, fic aliorum obicdorum, puta refpedu ho-
minis, lapidis , Scc. licet haberet fmgula dicere
refpedu finguloruro,fi lingula haberent propria
verba, id cfl, qufid li lapis, homo, fic Tic de aliis
obiens pollent cflc pars memorix Patris m di-
uinis(qux memoria includit intellectum Patris,
fit obiedum patris ) fic per confequcns pollent
habere finguli verba, tunc ibi ellet rantum v-
nam intelligere refpedu omnium obi edorum,
fic etiam aliud , fic aliud dicere refpedu alterius
verbi hominis , fic refpedu alterius verbi la-
pidis, Scc.

f / n re lligere autem eft perfeUio intel ligent ie
ferte forma abfoluta. Hic dicit forte, quia adhuc
Smmedod, - non dcterininauic an intclledio Iit forma abfo-
tondicatur luta.qtaia hoc habet declarari infri f.15.vbt pro-
bat quod eft forma abfoluta.

Et pofito quod non lit forina abfoluta , vel
quod iit forma abfblura,fa!;cm ipfa non cit pro-
ductio aliaiius termini, vt fupri patuit in primo
dift.i.p^.qu. 5 . Dicere autem dicitur a dio pro-
dudiua termini, non quhd terminus producatur
ab ipfa, nec quid fit ratio formalisproduccndi,
fcd quia rcfpicit aliquod produdum ,ad quod
terminatur, imi prius inrelligitut abfolutum
produdum quam intelligatur relatio producat-
tis , quia ad abfolutum in caufa prius fequitur
abfolutum in eftcdu, vt dicit bodor in 1. dift.
t.q.i.& ;. fic vide qux ibi diifusc expofui. Non
ergo gratia formx fequitur , d intclligere non
multiplicatur , ergo nec dicere. Sed edet bona
‘difficultas circa hoc,quod dicit Dodor quid in-
tellcdio non eft produdlo alicuius termini.Nam
obieda fccundaria producuntur at adu intel -
lcdus diuini, vt patet a Dodorc in primo d.$,q.
4.difl.if. 5 6. 45. fic alibi. Tum etiam, quia per
adum intclligendi.vt per caufam pardalem pro-
ducitur habitus, vt paret 1 Dodorc in primo
dift. 17 Sc tamen inrcllcdio eft vera qualitas ab-
foluta , vt patet ab ipfb infra.q.tj. Eft etiam dif-
ficultas, quia dicit, quod inteUetlio inexiftit tpft
operanti. Nam vnu» Angelus loquens alteri An-
gelo de aliqua rc producit intcllcdionem illius
rei inaltero Angelo , vt patet a Dodorc vt 1.
dijl. 9. Similitct quando Angelus fbperior illu-
minat inferiorem de aliqua re > caulat intelle-
dionem illius rei inaltero Angelo , vt patet }
Dodore in i.d. 1 x. Sed folutio harum difficul-
tatum, Sc multarumaliarum ad hoc propofitum

pertinentium dimittatur vfque ad quxft. 15.

t Sed dices, quod dicere non aUm tranfunj fient
illuminare. Patet, quia terminus eius, puta intel-
ligere td in eodem inrclicdu : ergo fi tantum
clt vnicum intclligere imellcdu dioino, erit tan-
tum vnum diterc.

Rcfpondct Dodor, quod ile fado eft tanr&m
vnum intelligere in imclJedu diuino, fictantiim
vnum dicere , fic tamen incclligendo, qufid illud
dicere , non fit refpedu ipfius intelligere » quia
inteBigere diuinum non dicitur , fcd ponirur tan,-
rumvnum dicere refpedu Verbi prodtidi,quod
ficur eft rantum vnum, ita eft tantum vnu dicere.
Et addit audor,quod quxrcnri rationem , quare
Tit tantfim vnum dicere, fi tantum eflct vnum in-
tt Ili gere ? Oportet allegare rationem, quia fi pet
impofiibile , VcrbunrdiuinumpolTct producere
aliud Verbum , de ncccffitatc clTent ibi duodi-
cere. Vnum refpedu primi Verbi , fic aliud re-
fpedu fecundi Verbi , Sc tamen vnicum tantum
eflet inteBigere cum fit jrcrfcdio cffimtialis,
eft idem in omnibus fuppontis.

Sed occurrit parua difficultas in hoc.quod di-
cit , quod fi Verbum diuinum produceret aliud
Verbum , ejfet ibi aliud dicere ,/cilicer Fili} , &
dicere Patris, Nam Dodor in i.d.n. vult qudd
Pater Sc Filius eadem fpirarioric fpirent Spiri-
tum fandum propter eandi rationem formalem
fpirandi, qux eft in Patre , Sc Filio , fic m fecun-
do d 1 .f . 1 . vult qubd tres perlonx eadem crea-
tione creent propter eadem rationem formalem
creandi exiftentem in eis. Sic videretur didum
in propofito,quia eadem memoria ftrcunda.qux
eft ratio formalis dicendi , eft in Patre, Sc Filio,
quod etiam fit idem dicere Patris, & Fili).

Refpondco , quid refpedu fecundi Verbi eft
fimplicitcr idem dicere refpedu Patris , Sc Filij
dicentis. Sed dico”, quod dicae Patris refpedu
primi Verbi , quod rantum competit Patri , eft
aliud 1 dicere refpedu fecundi Vcibi.quOd dicere
eft commune Patri , Sc Filio.

u Tamen videtur qubd ifia propofitio , SCC.
Hxc litera prxfupponit vnum,quod Icilicet Do-
dor loquitur de notitia vera exprcfTa per adum
dicendi, oporter, ( qua realiter diftinguicur a di-
cente ) quod fit cxprella per adum dicendi,non
tantum uc memoria fcrcunda , fed etiam dc om-
nibus intelligibilibus ad hoc vt dicatur expref-
fiua, & declaratiua omnium intelligibilium. Et
dc hoc vide qux prolixi expofui in loundo dift.
t. q.t. Vel fi accipitur notitia declaratiua, prout
dicit relationem rationis refpedu omnis obiedi
intelligibilis, tunc accipitur pro ipfo intelligere 't
vt para 1 Dodore in primo dift.17 . & *» fecundi
difi.x. qu. 1 . & fic poterit clfi: tantum vnutn di-
cere, quia rantum, Sc vnum intelligere. Sed tunc
adhuc habetur propofitum , videlicet qudd fi
in diuinis fit tantijm vnum intelligere , qu6d
tantum fit vnum dicere. Ad habendum ergo pro-
pofitum oportet probare, quid non eft ibi aliud
dicere refpedu eiufdem obiedi , & hoc vel re-
fpedu alterius perfonx dicentis j vt pote fi po-
natur Filium dicere fuum Verbum, vel eiufdem
perfonx , vt pote fi ponatur Patrem dicere aliud
Verbum.

D , sckB

Seot. Oper. tm. X/I.

le.

<«.

teUirert ia
tnttOeibi &
uiof.

Dutiibri

Ktfjfimfc.

tl.

Vnum ifl &
erre in iiU A
na.

41 Quodlibet.

- ,

S C H O L I V M.

Reticit tertiam rationem fupra allatam, explicans ierit illud ; Natura determinatur ad
vmim ,idejl,advnum modum produtendi,non advuum productum j Keiieit tjuarlomratic-
nem,juta Ftliuj elt perfetfus Deus, Hiet non habeat Deitatem cmni mede habendi eam , juta
non cjl aje,nec per alium voluntatis.

Natura E tertia ratione, * ifta propofitio : Natura determinatur ad vnum , non concludit

determina - |__yqUdd tantum pollet vnica perfona naturaliter, fiue per modum naturx produ-
tur ad vuu C1;(^uja Ilon f0]um natura fpecifica eadem i fed natura vnica in vno lingulari poteft
txpemtur. c(pcprincjpjum producliuum plurium naturaliter , licut patet de igne producente'
plurcs ignes naturaliter. Eft ergo intclleflus huius propofitionisiiMOra determinatur
advnnm.nun quidem ad vnum producibilc , vnum, inquam, numero, flue Gngularc;
fed determinatur ad vnum determinatum modum producendi i quia non eft ibi
principium indeterminatum refpcftu oppofitorum, ficut eft voluntas.

Si dicatur , quod idei natura poteft cfie principium plurium produflorum per
modum naturxrquia producit de pluribus maceras, &. ideo prxcxigit plura oppofita,
dc quibus pioducit. Hoc autem producens non producit de aliquo oppo(ito,nec
etiam poliunt plurcs ellc materiar, dc quibus fiant productiones.

Hoc non obftat , quia fi agens naturale , quod habee in virtute fua aftiuaefFe-
flum fuum partialiter, quantum ad formam, poteft in plura producibilia , multo ma-
gis agens illud quod in virtute fua aftiua habet dfeflura totaliter , nullam materiam
prxfupponcndo poteft in cade, vel in tot producibiliarquia perfeftio virtutis afliur,
in habendo eftecium totaliter, non limitat ipfura rcfpcftu producibilium : nunc au-
tem,per te, agens naturale, quod habet in virtute fua a&iua cffe&um fuum partiali-
ter,fcilicct inquantum ad formam, poteft idem manens plura producibilia vnius fpe-
ciei producere : ergo fimiliter pollet fi haberet cfFcftum fuum totaliter in virtute fua
jtfeue aftiuainulla, fcilicct materia prarfuppofita. Et illud patet manifefti : quia ficut agens

vmut fpe- vnius fpeciei poteft generate multa fimul, ita U Deus creare, non ergo fo'um per
tiei petii} Eoe eft pofiibihtas rcfpeclu plurium poflibilium ab eodem prodi dliuo ad eadem
peucrare produccnda.quia producit , vel producere poteft dc pluribus principiis palfiuis , fed
JU ‘‘ propter rationem ipfius potentia: adliuac , ii propter communitatem fiue pluralita-

tem termini producibilis Oportet ergo, ad probandum vnicum cfie terminum pro-
ductionis,vel etiam vnicam die produCtionem vnius rationis , probare quod termi-
a. I. prodit- nus.produdionis non poteft competere pluribus + produCtionibus eiufdcm ratio-
tibilibui. njs i (juc ptoduclio fuerit de aliquo , fiue dc nullo , fiue principium fit natura,
fiue non.

ftliuj eil De quarta ' ratione Filius eft perfeci us Deus : & tamen non habet diuiniratem
perfeUut, omni modo habendi eamumo poteft diuinitas haberi ctfi non alia, tamen in alio fup ■
at non ha- polito : Cic alio modo habendi canvcrgocx hoc quod eft perfcCtus filius intcnfiuc,fi-
bet detta- cut c(p perftaus Dcu tnon fequitur.qubd non habeat omnem filiationem poftibilcin
medo ha- extenfiue, vel faltem non omni modo pofiibili. In filiatione autem cum non fit ea-
btndt tam, dem communicabilis pluribus , non oportet diftinguere inter alietatem filiationis^
alium modum habenditimo ficui diuinitaspoteft efle pcifefta in aliquo , 4: tamen
alio modohaberi in alioiita filiatio poteft cfie perfefta inaliquo,& tamen alia ha-
beri in alio.

Commentar i v s.

12,. 35 T^V £ terti, 4 r.vmrt. Hic D ocior oft emi ic, quod

Ran# L/ tertia ratio fu&a 1 S. T horna non conclu-
Th.m. nm dacpiopoiitum.quia illa propofitio, fcilicec quod
temludit. tuitur a determinatur nd vnum, non dcbei intclli-

gi , quod (ic determinata ad vnum numero , vel
vnum fpccic:patct . quia idem Sol poteft eile
principium produdliuum non tantum plurium
numero , fed etiam plurium fpecie. Intclligitur
ergo , naturam determinari ad vnum , fcilicct ad
vnum modum producendi,quia non eft ibi prin-

cipium indeterminatum refpe&u oppofitorum
ficut voluntas.

Si dicatur qubd ideu natura poteft cfie ptinci-
pium plurium , quia producit dc pluribus mate-
riis >&ide6 praxxigic plura oppolita, de quibus
producit ,£xcmplum<fc igne, qui quamuis agat
per modum natura* , non pollet tamen produ-
cere plurcs ignes^iifi dc pluribus matetiis, vc de
materia ligni,& dc materia acris , & huiufmodi.
Que matri ix infime ccmpofitis producis , U

fic

io.

QpfdmeJ*
neumrd dt-
tttminmtmr

Quxftio II.

«5-

QgomoJ* fi
Hmfiifrr.
ftdmt Dw .

«4*

Om« Co-
Ut. sr/Mit
tmtra Stet.

IiWM C*-
m*Mi antro
imum.

fic prxcxigic plura oppofita , dc quibus produ-
cit. Naturi ignis producit ignem de acre, vt de
oppofico, quod ideo dicitur producere de opp o-
fito , quia agit in acrem , corrumpendo formam
acris, qus opponitur formx igni s , introducen-
do formam ignis libi fimilcm. Modo in diuinis
non funr plurcs materis , nec producens produ-
cit de afiquo oppofito.

Dicit Dodor quod hoc non obftat>& hsc rc-
fponlio liat in hoc , quia agens, quod habet in
potcftate fua totum eifcdum, nullam materiam
prxfupponendo , poteft in illum, quia fi agens
naturale tantum habet in virtute fua adiua plu-
res effedus panialiter , quantum ad formam,
poteft in plura producibilia, quanto magis ages,
quod habet totum cftcdu in virtute fua poterit
produccrerfed de hoc vide dariis qus dida funt
in fecundo, diftind. 1 8. Se vide, qo* ibi expo-
fui , Se quomodo paflum oppofituni, de quo a-
gens producit , non ncccflaiii requiritur ad a-
tlior.cm agentis naturalis , Ce ifta lucra cft
latis clara.

Ve <jH.tr [4 rdticrtt , fili IU cft perfelltu Deut,

&c. dicit Dodor quod ex hoc , quod Filius <ft
berfedus Deus intenfiuc , non (equitur quod
habeat oinncxn filiationem pudibilem exten-
fiuc , vel falrem non onuii modo podibili',quia
ficuc cifcntia diurna alio, Se alio modo habe-
tuc iit Filio , Ce Spiritu fando , ita ii Client ple-
res filii, effemia diurna habetetur a primo
filio k folo Patre , Se a fecundo Filio , k Porre,
& Filio.

In filiatione autem citm fit eadem communica-
btln plnribtu , id eft , quod cum via filiatio non
fic communicabilis pluribus, non poteft. diftin-
gui in alia , fic alia perfbna , fecundum alium. Se
alium modum habendi, quia vna filiatio cantum
habetur in vna perfbna vno modo ItabeAdi , Se
tamen habens illam cfTec perfedus Filius, St fi
alia haberetur in alio Filio , illa eflet peifedus
Filius, ficut habens clientum alio , & alio modo
habendi eflet perfedus Deus, &c.

Super prima pane fummx S- Thomx qu. 4t.
art.6. Thoinas Ga et. nititur (alture S.Thonum
Se (oluere i nft antias Dodor is contra fandam
T hornam. Et primo prxminit aliqua. Et fecun-
do fblnit initantia» Doduris:vnde fic dicit ad
litem n.

Ad horum cuidcntiam nota primo, qudd mu-
teris nomine hoc in loco intelligitur omne re-
cepduum. Nam conftat quod charitas forma cft
vnius fpecici mnltipiicata ad mulcituditicm bea-
torum Angelorum , Se hominum , Se tamen
nulla cft in voluntate nuteria,qux eft pars com-
pofiti.fcd reccptitia tantum potentia. Vnde fen-
fus ptopofitionis eft, quid forma fpedfica non
multi plicatur, ni fi fecundum reccptiuum , Se in-
tendit quod fi cft forma receptibilis , pluri (ica-
tur ad phirifieationcm reccp tinorum adu , vel
pocemi.1 : qudd dico propter animam intclle-
diuam. Si autem eft hrecepobilis , eoipfo eft
implurihcabilis. A iurtte fccundi.quod vt patet
f -Mctaph. vbi fundamenta omnis (cientis tra-
duntur, dum omnium feminum rationem ha-
bemus , vnnm numero funt , quorum materno eft
vna. Identitas igitur numeralis penes vnitatetn
attenditur materis, nec cum vnirate materis
flat pluralitas numeralis fbrmz ciufdcm fpe-
cici. Er propterea Ariftotelem (equenrcs, nega-
mus omnia in inflandis aflumpta, quoniam itat

formam c(Te vnam in eflen Jo , & multiplicem
in dependendo, vel rcprsfcntando, vel rcfpicien-
du, vel aliis huiufinodi, Se fic fimilitudo albi ad
omnia alba vna cft relatio id cft,eiRndo,& mul-
tiplex in refpicicndo. De defcdu autem relatio-
nis ad defcdutn termini diftingue, quod relatio
deficit ad defedum termini adsquati , non autc
inadxquati , cuiufiuodi funt (ingula rcfpeda ab
vno, ungulum enim inadsquatur cxrenfiuc,&
ideo altero remanente non fufticit ad hoc,vt de-
fit relatio , qus erat ad ipfura, fcd adjhoc, quod
definat ipfum rcfpiccre, fpecies quoque m me-
dio etiam rcfpcduobicdorura intcnu, & rem i (E
vnicaeft fecundum ^.multiplex autc in rep^-.
fentando; & dependendo. Et proptcrea.vtii ten-
(io eft huius, ducit ad hoc , Se vt illius ad hoc.

Se vt illius ad illud , Se fimileeft de lumine, cft
enim vnum lumen fecundum rJfe,Se multiplex
in dependentiis. Et pcopceiea conceduntur
multz illuminationes , Se conceditor , quod
cft multiplex fecundim vias , feu pendcnrus,

& obftatula. Er ptoprerea appatenc mults
vmbrs. Stat igitur in (uo robore aflum-
pta propofuio in rradatu de Angelis ftabi-
liendo. . t

Ad primam aurem rarionem Scoti dicitur If.
primo , quod ipfe non intellexit propofitionem . ,;l

tanto (ludio a /c impugnatam, non enim imna- Ai finito
terialitas, id cft, carentia materis , qus cll alte-
ra pars compofiu , fcd immaterialius, id cft,ca- tu'
tentia materis . id eft i potentis receptius, cft,
de qua adoc loquitur , vt manifcftauimus , 8c
eriam litera infinuat hic in exemplo de albcdi-
ne, fi fubfifteret Et propterea vanr articulos Pa-
ti lienfes, qui de maceria , vt marctia loquuntur»
affert , cum fecundum veritatem nutcru,vt po-
tentia rcceptiua fornubtet loquendo i», nae
propoficione intelligatur. Vcrihn ne eadem ar-
gumenta fierent conrra irrcceptifcilitatcm , re-
fpondeturad (ingula. Ad pnmmn quidem, falU
eft puior , quia vnumquodque eft primi extri
cauum,& intclledum efle fignificato per fecun-
dum adiacens, Cc tamen non eft illo hoc. Proba-
tio veri illa valet etiam fecundum apparentia.

Ex hoc quid non nifi lingularia aliqua duo^

(cilicet efle .extra intclledum , Se Sc olle

hoc conueniunt inferens identitatem fdrnulco*
vtriufquc Quo ad fc udum vero,quid nec fotg-
niauimus, quid forma in materia exiliis fic ha f
pet nuceriam intrinfcce , feu forma! it er fe^
caufalitcr^c liccr mateiia fecundum Auicennafa
non ficcaufa materialis fbrms , (cd compofiti j
quiacaufa materialis nominat causa imrinfecati#
dl tamen materia cau(a fbrms in genere cautj*
materialis. Educetur enim de ea, vt materia. St
hoc fuffidc. Ad ca veri , qus de Angelis tan-
guntur . fuo loco dicetur, Sc ditium eft in com-
mentariis de Encc, &.£flentia, vbi etiam articu-
los Panfienfcs glaflauitnus.Et aduerte, quid hsc
dodrina modi tradita non cft 'noua , (ed forti
afeendens ad altitudinem intenti D.Thuras.No-
minauit autem iitecepribilitatem immatetialii
ratem. Tum , qnia in fubftamifi (cpar.-uis trre-
ceptibilcm, non nili immateriahrarera fubfiften- ' »*
tem in fpede fignificat, tum quia potentia rece-
ptio* ex parte maceris fe tener. Se facile propre-
rea erat ex hac illara intelligerc. Se fic patet pri-
ma tatio fumpta ex communibus omnibus oro?
nino in materialibus formis fubfi (lentibus ; nbc
inconucnit caro adduxiiTc ad proprietates perfq-
D 4 tulei.

Quodlibet.

nales , imA neccffc fuit quoniam ipfc de talium
numero funt, Sc non cognofcimus eas fecundum
feipfas, fed emercaturis , vt po (fumus ad cas ac-
cendimus, vt teneamus conci ulioncm ccrtam,&
neccflariam cx propofitiunc ccrtifliroa communi
omnibus Philofbpnis, imo communi animi con-
ceptione faprcnrom.

16. . Secunda ratio fumitur cx modo fpccificante

pcoccfliones.fdlicec per modum verbi . &amo*
AJ fititUm r,*s# sc fundatur fttper vnitare adus intelligendt,
rMtmtm. oc v ni rare adus amandi in diuinrs, contra quam
rationem indant quidam fic : Si vnitas adhis in-
tclligcndi infert vnitatem filij, aut intendis dc
vnirate reali . aut fecundum rationem. Si reali ,
ergo vnitas rcalisadni fntellcdus, Sc voluntatis
infert in Deo vniratem peifonx produdx.Si fe-
cundum rationem,crgo diflindio (ecundum ra-
rionem infcixct diilindionem perfbnarum, licuc
enim vnhas ad vniratem , fic didindiio ad di-
ftindionem fc haber. Scorus aurem w quoM. vbi
fupr 4 contra hanc rationem dicit , quod non cft
valida, quia fundatur fuperhac poinionc, vbi
non poteft efle ni(i vnicus adus int. Higcnd>
non poteft elfe nifi vtiicum dtcere Sc vnicum
verbum : hxc autem propofuio vera cft in no-
bis gratia tnateux , quia in nobis omne tntellt-
|rrecft expteflum per adum dicendi non fic au-
tem eft in diurnis , Scc. fctbreui ter, inquit, ex
vuitate formx eiufdcm rationis non poteft in-
ferri vniras ptoduchonis, & termini vuiuctlali-
rer , Sc in omni mareria:crgo cx vnirate intclie-
dionis non (equitur gratia furuix vnitas didio-
nis, & Verbi.

Ad hoc bteuitet dicitur , quod hic eft fermo
de vnitate numerali, que (tipponit vniratem for-
malcm.vt patet y. Mettpb.c. de Vite, quoniam
de multiplicatione utunetali cantum penonacum
cft quxliio. Ita quod rauo confidit in hoc:inccl-
leftio Dei eft vna numero : ergo Verbum eft
vnum numero , Sc ft effenr intclicdiones Dei
plures fecundum numerum ,cllcnt plura Verba
lccundu numcru.Ad argumentum ergo dicitur,
quod imendit dev ni rate numerali formali, idefl,
qu.r infert vnitarem formalem , non autem de
vnitate numetaji tdcntifica* qiulis cft inter adu
intclledus , Sc Voluntatis diuinx , & propterea
negatur feqnela. Quomodo autem ex diflin-
dionc formali fecundum rationem inter intel-
lcdum , 5r voluntatem inferatur diftindio per-
fbnarum m quejl.iy. declaratum fuir,& didum,
quod hoc non (equitur immediate , fcd media-
td ordine originis. Ad obiedionem vero Scoti
dicitur , quod ratio lirerx non fundatur fitpcr il-
la propomione, fcd fuper hoc, quAdvbi cft vnu
lautilm intelhgtre , & dicere adxquatum illi, ibi
non cft nid vnum dtcere » & vnum Verbum,
quod patet cfle verum , fupcrfluercc namque a-
liud dtcere, Sc fimiliter cx vniute fornix abfblu-
rx optime infertur vniras formx refpediux , •
feu adiouis adxquarx. Ec ad hanc adxqua-
tionem infinuandain dicitur in litera , quod
Deus omnia firaplici adu intclligit ac per hoc
dicit.

j j' Tcrria ratio fumitut cx communi modo pro-
cedendi , qui verdeft modus, quo feilicec nroce-
A4 ttrtUm ^Um natur*l*M* , vt diftinguitur contra libere ^c
fundatur fuper hoc , quAd natura determinatur
ad vnum. Contra quam rationem inflant qui-
dam : auc intendis , quod natura determinatur
ad vnura numero , Sc hoc cft felium» ctiain in

naturis limitatis: ant in vnum modum pro-
ducendi , Sc hoc eft felfnm in natura infi-
nita. Neutro igitur modo ratio valet ali-
quid.

Ad hoc breoiter dicitur, quAd intendit tertio
modo, quod natura dctcrminatur‘ad vnum for-
maliter lub hac, nifi fubfumatur, Sc rede de na-
tura eadem pluribus modis commtinicabiii.quAd
fecundAm vnnmqucmque modum cft determi-
nata ad vnum fbrmalirer illius modi, Sc confe-
quenter , quAd hxc non fecundum hunc mo-
dum cft determinata ad hoc vnum : fic conclu-
ditur vnitas numeralis produdi vnomodo. Et
induda eft hxc ratio ad offendendam differen-
tiam inrcr narurale,& voluntarium agens in lar-
giendo vniratem numeralem effedui vnica frtnu!
adione agendo. Ab agente enim voluntario pofe
funt fimul plura produci, vr inquit Aucrrocs cdP.

44. 1 1. Metmphyf. A nacurali autem non, nifi v-
nuin ab vno. Et ex his patet rcfponfio ad obie-
dionem Scoti vbi fupra , infringentis, quoque
hanc rationem, quia natura non determinatur ad
vnum numero

Quarta verA rario ei perfedione diuina fu-
mitur , Sc fundatur fuper hoc, quAd omnis res I***1*"»
diuina habet quxquid inuenhe poteft infra la- rMunnn-
titudinem filius rationis formalis. Ex hoc enim
matiHeffe feqaituT , quAd non compatitur fui
partionem , Sc confcquentcr nec pluralitatem.

Sed contra hanc quoque rationem inftatur,
qubd nihil valeat , quia fic fequeretur quod ef-
fer vnum tantum produdum in diuinis,& pro-
batur fequeia, quia produdum cft res diuina, ac
per hoc habens quicquid infra latitudinem inuc-
niri poteft . Sc fic excludit multiplicationem
fui , quAd fi hic non valet , ergo nec in ratione
tua.

Ad hoc breuiter dicitur, quAd fundamentum 1 $. -
illud intelligendum eft de re diuina, qnx cft vna
per modum fpecici fpecialiffimx , Sc non de re
diuina, qux eft vna per modum generis : quo-
niam lub fpecie non nifi materialis rcftat diffe-
rentiarfub genere autem latent multa, & ficdire-
de deferuit propoli to, quoniam de plurirate nu-
merali , vt iam didum cft , quxtirur , Sc ccflant
obicdioncs, produdum enim no fpccificam.fed
geneticam rationem fignificat. Filius autem fpc-
cificam, Sc ideo de filiatione renet ratio, de pro-
dudionc autem non. Er nota hanc rationem,
quoniam concludit vniucrfaiiter nullum prxdi-
catum fpecificum , fiuc abfolurum, fiue rctpe&i-
uum in Deo . plurificari. Vnde patet qubd nulla
fit inflantia Scoti vbi fupti, contra hanc ratio-
nem , quia Filius cft perfedus Deus , & tamen
non habet Deitarem omni modo habendi , ergq
filiatio poteft elfe perfeda , Sc tamen haberi a Et
ab alio. Similitudo, enim nulla cft, vt patet.quia
cft k modo habendi ad diuerfirarem numeralem,
imA quia filius cft perfedus Dcus.fcquirarxrgo
habet quicquid eft infra latitudincmDriratis,&
confequcnier eft multiplicabilis fecundum dei-
tatem. Hxc ille.

Contra hanc opinionem Thomx Caiet. mul- 1 9 •
taefiem dicenda, fcd oro nunc aliqua improba-
bo in fuis prxfuppoutis. SecundA, offendam LJckt,ttt
quomodo inflant)» Dodoris contra Thomam ',4
minime foluuntur , etiam accipiendo nuutrutm,
vt ipfc expouir. PrimA » quando ipfc dicit quod*

Thomas accipit meterUm tantum pro icccpt iuo,
fic intclligcndo , quAd omnis forma receptibilis
in aliquo

Qua?ftio II. * '45;

in aliquo receptiuo plurificarar ad plurificatio-
nain rcccptiuorom. Sed an hxc expolitio, fit ad
mentem Thomx difficile ell iudicare.Dicic enim
Sic Thomas vbi fupra : Cum enmperfon u diui-
“ne fint ipfe relatione/ fubfiftenta non poffunt effe
pluret Putret vel pluret Filq in dtuinu, nifi effient
pluret paternitates, & pluret fi! ut tones, tjuod qui-
dem effit non poffet , nifi fecundum muter talem to-
rum difiinUionem. Formo enim vniue fpeeiei non
multiplicum ur , nifi fecundum materium. Hxc
ille. Sed quicqnid fic de intentione Thomx non
oportet amplius explicare. Secundo dicit , quod
diftin&io numeralis eft tantum pro diurmre-
ceptiua, adducendo Ariftotelcm pro fundamen-
to in f. Metapby. cap. de Vho. tex. commen.ii.fic
dicit : vnum numero funt , quorum miteneefi
vnu , fcd certi io ifta pane non rc&i intelligit
Ariftotelcm, & quomodo Ariftotelcs inrclliga-
tur, vide Do&orem in fecundo, dift.y quaft.6. Ac
quod materia non fit caufa indiuiduarionis ip-
uus formx, patet per Philosophum primo Me -
taphy. /ex. comm*n. 17. In fundamento nurnru
nihil eft diflinUum. Vnde fecundum tranSlario-
nem Arabicam Sic habetur : Quomem entem in
fundamento neturo non eft aliquid dtftin&um ,
mumfeflum e fi , quia non vere dicitur in ille fub-
fiunnu , quod eft ulieuiui dtfpefittonit. Hxc ille.
Et ibi Commentator Sic ait : Quoniam entem
memfeilum eft , quod m principio ex quo eft gene-
ratio , fctltcct principium fecundum neturum non
debet effe eliquid eorum , quo generentur ex eo e-
Bu,manifeftum efl, quod idud principium non de-
bet effe in aliquo difpofitiont eorum , quo fiunt ex
eo, neque fecundum quali tot em accidentalem Hxc
ille, Sed de ifta materia vide diffusi Do Soretn
in fecundo, vbifupre. Et quod tertii dicit, quod
Similitudo albi ad omnia alba , vna eft tantum
relatio in c (Tendo , fcd multiplex in relpicicndo,
& hoc eft manifefti falfum, Ac fubtiliter impro-
batum i Do&ore in tertio, dtfl.% Ac vide qux ibi
prolixe rxpofui. Et qudd quarto dide de Specie
in medio re(pe&u obic&orura eft tantum vnica
Secundum effe , & multiplex in reprx(emando,&
dependcdo,hoc ctii reputo manifefti falfum.Et
quia hoc improbare no eft prxfentis fpcculatio-
nis,nec pertinens ad intentionem principalem,
idci pro nunc admittatur , non eft inconue-
niens plores Species colorum efle in eodem pun-
&o acris diftin&x realitcr : & Similiter plu-
ra lumina , vr patet a Dixftorc 1 n \ . Metapby-
ficefue.

Cum dicit ad primam inftantiam DoAoris
quod Do&or non intellexit Tbomam. Dico, vt
apparet ex litera DoAoris quid Si Thomas in-
tellexit tantum de materia rccepriua , pcrfc&c
intellexit Thomam , nec eft verifunile Dolo-
rem meriti fubtilcrapofitioncm Thomx in hac
parre ipnorafle. Nam ciim probat , quid anima
R\ultiplicerur,oftcndit ipfam multiplicari, n5 per
aliud, & aliud 1 eceptiuum, vt patet ex litera Do-
loris. Ec quod dicit de articulis dani natis, qu6d
non loquunrm dc materia recepriua : Hoc patet
manifefte falfum, nam in rertio articulo vbi ha-
betur lic : fomu non recipiunt diuifionem, nifi fe-
cundum diutfiontM metens. error.qnid non !n-
tdligirur.niu de materia teceptiua. Et tenendo,
quAd Thomas cantam loquitur dc materia tan-
tum reccptiua , Ac quid forma omnino irreccp-
tibilis Sic implutificabilis, rationes datx ab iSto

ad inftitias Doloris minime (oluit illas,& dole®
qubd Sic Sicco pede tranSit illas, ncc verba, nc c
Scnfum verborum adducit , quafl Si re&i intellt-
geret, aut illa approbaret, aut non Sic expedite,

Ac quodammodo fupetficialiter tranSiret. Non
enim verba Do&oris funt prxmittenda, cum ip-
fc inter omnes Do&ores rcfoluriftimns fuerit &
idc6 volens improbare tantum DoAurcm opor-
tet fideliter adducere ca qux dicit contra Tho-
mam , Sicut & ipfe DoAor fideliter opinionem
Thomx , adducit. Quid ergo dicit, quid illa
maior eft falfa, Scilicet , quo primo aliquid efl in
eliu extre euufem , & in intellellum , eo tfi hoc
primo , illa propoiicio Si rcAc intclligarur.vt ip-
fam fupri expofui , nullam patitur inftantiam :
quod CTgo dicit , quod vnumquodquceft primo
extra caufatn Ac intellcAuro, elfc Significato per
fecundum adiacens,Ac tamen non eft illo boc. Sed
ad hoc videtur implicatio , quid Francilcus Sit
extra cautam, & intcl lcAum,Ac quid non tantum
Sic , fcd quod etiam non fit Singulare, Ac indiui-
duum, videtur omnino impoflibile.

Et Si dicatur, quid illud eft Singulare per ma-
teriam rcceptiuam. Contra hoc eft ratio Do-
Aoris quam ipfe non adducit , videlicet, quid
ipfa anima intelleAiua in aliquo priori naturx,
quam infundatur corpori eft vere terminus crca-
rionis,& vt Sic, ccrmhiara dc ncceSIitatc erit boc •
Sc fingu!aris,quia creatio non terminatur primo,
niSi ad ens reale a&u exiftens , &c Singulare. Ec
quod dicit de effe Significato per fecundum adia-
ccns, videlicet, quod vnumquodque extra cau-
faro, &intclle&um, eft primA ipfo effit Significa-
to per fecundum a Jiacens.quia quxroSi A vt eft
terminus creationis eft ipfo effit primo Significa-
to, Scc. Aut A cantum includit ipfum effe quidi-
taciue i aut effe exiftentix : aut effe eftentix , &
exiftentix, 5c effe Singulare. Non primd.quia effe
quiditatiuum , vt prxcedit oinnem exiftentiam
non eft terminus creationis. Si fecimdd habetur
intentum, quia nihil primo habet effe exiftentix,
nifi lingulare, & per conSeqoens dicere quod A
eft ipfo effe primo Significaro per fecundum ad-
iacens , Ac quod non fit Singulare, eft implica-
tio. Ec quoi dicit qubd A non eft illo effe hoc,
id eft, quod A non eft Singulare per effe (ignifi-
carum per Secundum adiaccns,in ifta parte.licuc
Ac in aliis intelligit Do&or Sicut nec in multis
aliis locis , non enim dicit qu&d A fit hoc ipib
effe. Dicit enim Sic Do&or quo aliquid tfi m atlu
extre ceufem,& intelleflum,to tfi hoc primb.quie
fic effe non competitur , nifi buic.

Ifta litera debec fand intelligi , poreft enim
habere multiplicem fenfum , quia ly effe poteft
multipliciter intelligi, in propofito tamen intel-
ligitur tantum de effe exiftentix primb,qoia effe
exiftentix ptimo coucnit lingulari, ita qudd effe
exiftentix primb de neceSTitate includit Singula-
ritatem , prius enim intclligirur natura Singula-
ris , quam imelligatur adlu exiftens, vt paluitix
fecundo , difl.$. imA effit exiftentix primdeonuc-
nit Singulari, vt gradus inrrinfecus, licet inter effe
exiftentix. Ac Smgularitatem Sit aliqualis diftin-
Aio. Imelligirur ergo ifta propolitio fic, quo oli -
quid eft in oilu extre ceufem& vf*«//f#w,talfccc
in aAuali exiftentia, eo eft boc primo,\d eft, qu5d
effe aAuale exiftentix primA , conuenlt Singulari,
quia cui conucnit effe adualis exiftentix , primo
ei conuenu cSIe.Hoc non dicit ergo D9^or,qu6d
eodem

Quodlibec.

eodem formaliter fica&uscxiftens, & fit hxc,(ed
Vote. eft adu exillcns fiu exiftemia» Sc eft hic fiu pro-
pria Kzcceirate , fcd quia cfft cxiftcntix prim&
conuemt lingulari , ideo illud nuod eft tali ejfc
prini6 eft primo lingulare. Et hic fcnfus huius
liter*, quem ipfc non adducit,qui enim vult ha-
bere fenfitm Do&or is oportet per multum tem-
pus illi dodrinx vacare omnibus aliis prxtcr-
tnidis proprer eminentes fenlus in verbis eius
contcnros. Ec quiSd dicit, quod probatio Dodo-
ris nihil valet, etiam fcctmdtltn apparentiam, ve-
rum dicit , quia non intelligens propofitionem,
minus edam probationem percipit. Elicit enim
iftccx probatione minoris Dodoris qu6d ede
extra intellcdum , Sc caulam , & ellc hoc dicant
eandem fbrmalitatem.quod Dodor non didr,vt
fupra paret, declarando illam propofitionem. Ec
polito etiam ,quod clTe extra caulam i & intel-
lcdmn , &edc hoc, fim idem formaliter adhuc
inter illa potcfl ftarediftindio ex natura rei, &
per confcquens A non erit eodem clTe , Sc ede
hoc, licet eodem Itnt realiter r/7#,iSc e fle hoc,c um
ejfc hoc, 8c ellc lint (impliciter realiter idem , vt
/upra pacet & Dodorc i n fecundo , dijhnil. j.

Ad aliud, quod dicir, quod nec (omniauimus,
quod forma in materia exidens lit hic per mate-
riam intiinfccd , fcu formaliter , fcd caulailter ,
quia materia cll caufa formx in genere canfx
materialis. Dico, quod hoc dl miuils bctfc didu,
Sc forte eniin edet minus inconuenicns dicere
formam ellc hanc per materiam intriufcc£, cum
forma maximi materialis habet tantum rjfe exi-
ftens in materia, quam dicere ellc hanc caulaii-
ter per materiam , cum materia nullo modolic
cauta formx , nifi tantum rcccptiua. Et vitri fi
forma elt hac per materiam caufaJ iter , quxro
an hxcceitas per quam eft hac , qux elt entitas
politiua, etiam fecundum ipfos, lit caulata a ma-
ceria in ipla forma, aut iit ipfa materia i aut tan-
tam i pia forma ? Non primo,quia materia nihil
caulat in forma : qnam recipit. Tum etiam, quia
fecundam ipfos , materia eft camum ens in adu
per formam , Sc per conlcquens ipfa forma erit
nxc imrinfeca , & non per aliquid caufatum i
materia, aliter ipla materia per fornum non eftet
in adu. Tum etiam , quia forma vere perficit
materiam , Sc realiter, quod non cllct , nili clTct
inuinfccc lingularis , quod enim dat tjft alicui
priiis includit proprium efft,Sc propriam hxccei-
tatem Non lccund6 , quia Sc ipli negant quod
materia fit hxcccitas fornix. Non tertio, quia
forma non eft formaliter hxc fcipla , fcd aliqua
hxcceitate ipfam contrahent e.Et polito quod ef-
fer hic leipfa , adhuc habeo intentum , quia non
erit hic pet materiam , ncc intrinfccc.ncc caula-

■iiter. Ec quod dicit, qudd per materiam non eft
hic intrinlccc, fcd tantum caulaliter.aut hoc di-

cit ex propria intentione , aut ex intcntioncS.
Thomx- Si primd eadem facilitate contemni-
tur, qua & probatur,ncc mininum adducit pro-
bationem. Si lecund6 , hoc non habetur ex
verbis fandi Thomx. Prxterca ifta expolitio
conttadicit priori expolitioni.Dixic enim primo,
qu&d T hornas accipit materiam tantum pro re-
ceptiuo. Receptiiiuin autem inquamum huiufi»
modi.nullam caufiditarem dicit rcfpcdy recepti.

Ad rationes Dodorit de Angelis pro nunc
nullum dat refi>onfum,fcd remittit Ic alibi, Sc in
hoc optinfc facit.

Rcfponfio ad fecundam inftanriam Dodoris
patet exprcfsc, quod non eft ad mentem S.Tho.
mx fic exponendo Thomam quod fic intclligir,
quod vbi eft tantum vnum intelligere , 3c dic en
aJxquatum illi, ibi non eft nili vnum dicere , &
vnum verbum. Hxcexpofirio non videtur polle
dari ex vetbis diui Thomx, dicit enim fic in li-
tcra, vbi fupra Secunda vero , fupplc ratio, eil ex
modo precejftenum , tfuia Deus omnia imelligit,
& vult vnot & fimpltci adu, vnde non potefi tjft
nifi vna perfona procedent per modum Verbi, qua
efi filiut , & vna tantum per moaum am. ru, qm
eil Spiritus farti ut. HxcThomas. Si enim in-
tclligcifct dc wtcihgere , Sc dicere adxquato illi,
nulla eft probatio. Nam apud omnes in Deo eft
tantum vnum intelhgere numero : & cum infer-
tur, ergo tantum vna perfona per imcllcduro^
cum probator , quod tantum lit vna, quia ibi eft
tantum vnum dicere, tranfear : fcd adhuc rema-
net difficultas quomodo ibi eft tantum vnum
dicere. Si probatur per boc quia ibi eft tantu vnu
intelligere, ergo tantum vnum duere. coiWcquc-
tia eft cnthymcmatica , nec eft vniuctlaliict v«,-
ra , vt fupra patuit. Et cum dicit ifte noutu ex-
politor , quod Thomas tantum loquitur dc it r-
telligere , 8c duere, qux ad inuiccm adxquantur,
oporteret cum probare qu6d iplara dicere adx-
quetut ipli intelligere , quod non probat , fed
tantum lupponir. Et vitra fi fic exponit Thomas
tunc videtur petere principium , fupponendo
quod probare debet. Ec vitri, qux conlcqucmu
eft ifta, fi intelligere eft vnum, «5c dicere adxqua-
tur illi, ago titum eft vnum Verbum. Non enim
conlequcntia formali poteft fcqui confcquens
verum ex antecedente fallo, vr paret prime
‘ Priorum . Nam hoc antecedens , Icilicct intelli-
gere, & dicere adcquantur, non eft vniucrfiditcr
verum. Tum etiam), quia nullum confcquens
poteft fcqui verum cxantcccdcte includente fal-
fum, liccr lequatuc ex vna parte illius antecede-
tis,& fic in propofito, verbum titum clTe vnum,
fequitur cx ifta pane antecedentis, ex hoc, quod
duere eft vnum : fed non ex hoc , qu&d intelli-
gere eft vnum, vt fupra patet i DoOore : quia li
Vccbum produceret aliud Vctbum , cllct fim-
plicitcr vnum intelligere in vtroqne Verbo, &: rr-
men ellcnt duo Verba , & duo dicere cottcCpon-
dentia. Et quod dicit ifte expolitor, quod cx v-
nitate formx abfolute , optime infertur vnitaa
formx rcfpe&iue, fcu a&ionis adxquat^. Si ab-
folutc intelligit , hoc patet effe nianifcfte fal-
fum. Nam eadem rcsabfoIur£ fumpta poteft ha-
bere plurcs adiones,guia etiam t>lura produ^U,
vt patet dc Solc/jui Iccund^ra luumr^a abfolu-
tum poteft ede caufa plurium.

Deinde quxro quid intelligit, ci>m dicita-
Hioncm adxquari formx ablolutx? fnmelli-
git gudd ab vna forma abloluta nun poteft ef-
fe, nifi vna adio , hoc patet manifefti falfuip,
Sc hoc etiam polito , adhuc non probat inten-
tum , Jquia duere non eft a dio ipfius intelle-
gere, cum intelligere, etiam fecundum Tho-
mam non fit ratio formalia producendi Verbum
in diuinis. Vult enim Jj>le in prima parte fitm -
me. *r/.;.quod edentia ditiina lit rauo for-
malis producendi filium , vbi fic ait : Sic igitur
dicendum efi quod petentia generandi principale
ter figmfiau diuinam efennam, vt Magifter di.
cit feptimn difi. primi , non autem tantum rela-
tionem , net etiam , ejfenttam w quantum efi idem
rehtioni

*4-

guemtdo ia

Dea fit xmM
iweliiftrt.

*r-

Quxftio II.

reUh9m.Ec in frudem, inquit, quo Puter gener m
efi natur a dimeta , iet tjua fibi Ftlim aflienilatur.
Et fecundi hoc Damafccnut dicit quid generatio
efi opus natura, non ficut gee:erantt/,<fedficut eius
equo generant generat. Et ideo potentia generandi
Jigmfiut in redo naturam diurnum, fcd tn obliquo
relationem. Hxc ille. Et licet ifte nonus expoli-
tor exponat ibi Thomam , qubd accipit diurnam
naturam pro omni abfoluro in diurnis. Sed
qufctpiid lit , parum cft curandum , praecipue
cum verba diui Thotnx finr ita clara , 6c aper-
ta , quod non oportet ea retorquere ad alium
fcnfimu

Ad illud > quod dicit ad tertiam infantiam
Dodor contra Thomam, quod narura Tumendo
fecond jin vnum modum communicandi/coin-
dura illum raddara ell determinata ad vnum
numero. Sed hoc patet efle falfum , quia eadem
natura mirivero /etiam Iccundiim modum natu-
ralem agendi, non tantum poreft in plura nume-
ro ditlinda luccefliuc , fcd edam limul,!icct for-
te non xque pcrfc&c, vt patet dc Sole applicato
diucrlis pallis , patet etiam dcinrclle&u,qui fi-
ta. mul plura intelligit. Et quod dicit, Ou^d in hoc
differt agens naturale ab agente voluntario. A-
gens enim naturale hmul vntea adione vnum
tantam producit effe&utn. Agci» vero volunta-
riam poteft fimul plura producere , Sc allegat
-* Commentatorem tr. Metnpbvf. cap. 44. Sed
cette hxc non cft differentia agentis naturalis,
ot Sc agentis volunrarij Sed hxc ponitur d:ffc-
& rentia, videlicet, qudi agens naturale ntituquam
poceft elle ad contra Ji&oria', l»c£r podic cilc ad
difparaca, quia agit per modum natiuXjiSc de ric-

ce ditate naturx,& idcd flante dti politione agen"
tis,Sc padi lic dc neccditatc agit, quod non po"
ted non agere. Agens mo voluntarium podit
in oppolita concradidorie. Et hxc ell differen-
da quam ponit Ariftotclcs 9. Mcraph.tcx.comm.
3. Palam , inquit, quia & potentiarum alit erunt
irrationales, alui cum ratione , quapropter omnet
artes, [cientia falUua potentia funt ,id eft.qu^d
practicx feientix, vt puta mcchanicx, & mora-
les potentix funr.fcilicct rationnlcs.Et parum in-
fti. Et qua quidem cum ratione omnes contrario-
rum funt eadem. Et qua irrationales vrta vnius,
vt calidum calefaciendi folum, medicum* nutem
infirmitatis , & ftmtatis.Ei vult dicere, quod po-
tenti* rationales fc habent ad oppolita , irratio-
nales autem non , led ad alterum oppofirorura
tantum. Et pptcntfa rationalis non tantum di-
citur ad oppolita pofiriuc» led etiam priuariuc>&
contradictorie , vt patet in eodem tcx. Vide ibi.
& qux expolita funt a Do&ore fuper primo ,
difi. t.Et lic patet quod ili .ion differentia inter
agens naturale , & volunrarium,quamipfeadi-
gtut.Et quod adducit de Comcmatore 1 2. Alet,
comm 44 patet in illocomtncnto^quomodo^ec
ex intentione Commentatoris , nec per vctba
cius prxeise addetur talis differentia inter agens
naturale. & voluntarium.

Ad illa, qux dicit refpondendo ad initandam
Do&oris contra quartam initandam Sanfll
Thoinx,non oportet alitet improbare, cum nec
vere nec apparcnccr foluant rationem Dodoris.
Et lic patet , quomodo refponlio illius noui ex-
politoris minime cuacuat rationes Dodoris con-
tra Thomam.

S C H O L I V M.

Tuitio Henrici, quod repugnet dari plures productiones eiufdem rUtioms , cft ,
qu\a produflum cft adxquatum, &• femper manet idem actus producendi , & fte ex-
hauritur tota facunditas producentis, pro quo adducit Pblofpbum. Refutat Doffor
banc rationem, qua fupponitur fecunditatem exhauriri, quod probandum erat. Se-
tun£b,fipoienti*pofiet producere alium actum, fi hic actus non e fiet, non efi contra-
dictio quod producat dium , quia quod non repugnat priori , id efi, potentia , nip per
pofleniu, id efi, peractum , non repugnat ei fimpliciter, (fi declarat exemplo.Tertio,
quod au deprodutlo adaquato, fi fumat adxquatum mtenfiuc, non tollit quin fiat
alia produ£lio\fi cxfer.fiue, petit principium. Circa has rationes habet pulcherrimam,
JttbtihJfimam do firmam.

AD Conclufioncm • negatiuam opponitur ratio talis 1 quibufdam : Si tora fetf- It
cunditas ordinata ad generationem Filij fit cxhaufta in vnius Filij generatio- Henlic.
ne.impoifibile eflet cum illo alium generari , quia ille alius generaretur line omni fuSA. 6.
facunditate ordinata ad Filij generationem : fcd in Deo toca facunditas ordinata j.t.
ad Filij generationem exhauritur in vnius Eilij generatione : quia vnico a£ht gene-
randi, femper manente, producitur vnus Filius fetliper manens, & cx eodem fem-
per Vnifurmitcr fchnbcme : non polferefgo reflare facundicas ad alterius Filij ge-
nerationem , nili poflent fiinul clfcduar produftioncs omnino ciufdcm rationis, &
cx eodem, quod cft impoflibile: ficut impofilbilc cft vnamSe eandem materiam g.
fimul inoucti pluribus motibus generationis, vel altcrationis in idem fecundum fpc- circiter.
ctem, dilfetcntibus autem fecundum numerum : & hoc iuxta artem Philofophi,qui Utm j.
determinat y. Phy fi non cfifc pofiibile, qu6d idem fimul moueatur pluribus moribus Pbjfa.i,.

iccuudum

Quodlibet.

Ehauriri

Auflicacr

fmmttHr . •

lccund&m camilem fpeciem motus.Habetur ergo minor, quod in diuinis in genera-
tione Filij exhaurirur tota facundius ad generacionem Filij, quia aftus ille fcmper
manens eft ex eodem fcmper vniformicer fe habcnce.

Gonfirmatttr per exemplum. Si vnus homo haberer vnicum femen, & non
<ALho ' ' c^cc P°®ki!e ‘5ao a<^ Scnerjtionem hominis , k de illo -f femine fcmper
m>,e efiet iflc filius genitus, impofiibiic adet alium filium generari.

Hic breuirer formando arguitur fic. Arius adxquatus principio , k fcmper
vniformicer {tans, non compatitur fecum alium eiuidem rationis ab eodem prin-
cipio aftiuoi a A lis vnicus generationis in diuinis cft adxquatus fuo principio , &
lempcr Hat, ergo, Jcc.

De prima ratione, verbum illud e xbturimr , (i proprii accipiatur in corpo-
ralibus , denotat nihil illius quod exhauritur remanere in illo in quo prxfuit ,
vc patet de aqua in puteo : illo modo non potell intelligi in propofito , quia fa-
cunditas non ,cxhauritur fic per produ ftionem filij , quin tota ipia eadem fcmper
mancae in patre > ergo oportet qudd fecundum alteram fimilitudincm incelli-
gatur, vt videlicet, dicatur exhauriri, pro quanto, fcilicet quid manet in pa-
tre ad alium aftum produftionis vel generationis alterius filij : ficut fi non ma-
nerec aqua in fonte quanciim ad alium aftum potationis , polfct aliquo modo
dici cxhaulla pet aftum potationis. Conceditur ergo maior : quia exhaulla
illo modo tota facunditate ordinata ad generationem filij, non pofict alius ge-
nerari ■■ fcd illam minorem, quod in diuinis fic exhauritur in generatione vnius
Filij tota facunditas, qttz cft in diuinis ad generationem Filij, oportet proba-
re. lunuitur aucem probatio eius per hoc , qudd generatio illa lemper ftat, Sc
cft de eodem principio quali de quo , k de eodem principio quali palfiuo ,
tc ided non polfunc clTc limul plurcs produftioncs , ficut nec plures mo-
tus.

Contra illam rationem, qudd non concludit fufiicientcr propolitum, potell ar-
gui fic. Quzcunque potentia pofict habere alium aftum , fi ille aftus non liaret
fcmper , illa fimplicitcr potell habere alium aftum: fcd potentia gcncratiuain diui-
nis, per tc, folum ex hoc non potell habere alium aftum, quia ille aftus fcmper
'■ ftat : ergo illa potentia abfolute potell habere alium aftum, ita qudd in hoc non ’
eft contradiftio : fcd fi potell habere alium aftum tergo necelfarid habet -.nihil
onim cft ibi pudibile, fcilicet, qudd non includit comradiftioncm, quin fit in aftu :
ergo ibi funt in aftu plurcs generaciones. Confequemiaeftfalfa,.crgo altera pr«c-
mifiarum t non maior, ergo minor, qua: videtur eue accepta ex ratione argumenti
,, tui. Probatio maioris, ratione, k exemplo. Ratione fic. Potentia naturaliter priot
7>.v. [j dr cft aftu, quicquid autem non repugnat priori naturaliter nifi per illud, quod eft po-
indt. denus naturaliter, fimplicitcr non repugnat libi, quia contradiftio fimplicitcr
i QyJrtpu non eft alicuius, ad prius per hoc, quod illud habet comradiftioncm ad po-
jnu prien {jcrju5 natura : fi ergo aftus alius non repugnat potentix , nifi quia poten-
ftr pffe- t-4 fcmpcr eft fub jilo aftu , abfolute non repugnat potentiz (Ilius aftus , k
'fimpllculr ‘u f"lnc oontradiftione fimplicitcr, potell alius aftus fibi competere.
ciuinfH- Exemplum huius cft, fi Sol illuminaret vniuerfumvn» illuminatione adxquara

£*«. fibi intenfiud , quia fcilicec ita pcrfcftd ficut polfct illuminare , k cxtenfiuc ,
quia fcilicet illa illuminatio efiet totius illuminabilis , quod pofict ede illumi-
natum a Sole , fi ille aftus fcmpcr liaret , ita qudd Sol non pofict habete aliam
illuminationem , hoc non efiet , quia fimplicitcr repugnat Soli , vt cft princi-
pium illuminatiuum , qudd [fit principium alterius illuminationis , imo folum-
modd ex hoc, qudd totale iuum paftiuum cft proportionabilitcr aftuatum:
abfolute ergo Soli cft compofiibilis alja illuminatio, k per confequcns fi Sol ne-
cefiario caularct omnem illuminationem, quam polfet caufare, Sol haberet il-
lam illuminationem in aftu. Nunquanl eft ergo necefiitas fimplicitcr illius vni-
cz produftionis, nec eft ncceflicas illius vniutis, ex hoc qudd vna produftio fcm-
pcr ftat.

Confirmatur illa ratio, b quia fi potentia ex ratione fui non neccfiario determina-
tur ad iftum aftum , fcd tantummodo ex hoc , quod ille aftus fcmpcr ftat elicitus a
potentias illa potentia 'abfolute vt prior aftu , polfct extendere fcad alium aftum',
ergo irrationabile vidccut quod ille aftus magis efiet ab ifta potentia quam ille, k

pet

Qusftio 1 1.

pet confcqupns cum neuter poflet cffc minus neceflirius altero , vel vtetque £mu)
eft a potentia vel neuter

Videtur ergo breuiter e quantum ad iftam rationem , quod nec per hoc quod -

aftus femper ftat. nec per hoc quod vna potentia non poteft limul perfici di- jllllu
uerfis a&ibus .habetur conclufio rationis fufficiencet probata, ficut ipfa eft vera: ejf„ i

im6 oportet probare , quid fic cftnecdfitas ad vnam productionem vnius ratio- p.tn , «s
nis , quod fi per impoflibile illa non femper ftarct , vel nunquam effer , adhuc *l*“' ‘f’
nulla alta p offer haberi in Diuiiliseiufdcm rationis , Vt quemadmodum fi hic Pater T°S"-
non effet in Diuinis , omnino cbntradi&io eflet dicere Patrem in Diuinis Ira fi hic
pater hac generatione non generaret, vel per impoflibile generaret , actu tran- .
ieunte , ii non flante nullam aliam generationem poflct habere , quia non
pofita abloluta , 8c omnimoda neceflitaic ad vnicam produdionem, ibi poflibi- ■
litas ponitur ad aliam , & per confcqucns neceflitas , quia quicquid cfl ibi poflibile,
eftneceffarium.

Ex hoc patet quid fecunda ratio de adarquatione,abbreulans iftam, non condu- GcnMul*
dit.quia aut maior accipit adxquationcm intenfiuam cantum, vel extcnfiuam , & in- D,c

cenfiuam.Siintenfiuam tantum , ex tali adxquationc non concluditur quod fir vnica
produflio poflibilis,imo alia poreft effe poflibilis, licet non fimul flans. Habetur ergo
tantum , qubd vnica cfl pofsibilis fimul , fed vbl non habetur de vnica productione ”
pofsibiU nili fic,qu6dalia non ficfimul pofsibilis, ibi non habeturquin alia fit (impli-
citer pofsibilis , Ic per confcqucns fn propofito neceflaria'fimpliciter. Si accipiatur
adatquatio fecundo modo , minor non probatur , nifi forte innitatur ifli , quod vnica
produflio femper ftat.Sc dc hoc taflum cfl fupra .

t 0 M ME NT AR l VS.

a \ jld concluftonem negatiuam.HicDaQLax
Oft*.H*nr. probandum quid non poliunt elTc

ypJl.c.n.i. plurcs Filij in piuinis , adducit vnam rationem
Henrici Sc ratio (lac in hoc:Adtu$,fiue produdu
adxquatum principio produdtiuo inrcnfiuc , &
femper dans lic.quod (emper producitur, vt adx-
quatum principio|nrodu^iuo , non compatitur
(e cum alium a&tW, fiue aliird produdhim eiuf-
dem rationis, (tlpple quod fit producum ab co-
dem principio produdtiuo. Sed adlus generatio*
MBfbericA. nis in diuinis» huc filius» qui e(l totalis terminus
adxquatus illius generationis, eft adxquatus me-
moria: fcecundx , vt principio produdtiuo , &C
femper ftatrergo in diuinis ell tantum vna gene-
ratio,& tantum vnus Filius. Maior videtur nota,
Sc minor probatur, quia in Deo tota fcecunditas
ordinata ad Filij gcncraqpnem c(l cxhaufta in
vnius Filij generatione. Patet, quia vnico adtu
generandi iemper manente, producitur vnus Fi-
lius femper manens, & ex eodem femper vni for-
micer fe habente. Et confirmatur , quia ficut e(l
* impofiibilc vnam , Sc eandem materiam fimul

moucri pluribus motibus generationis , vel
altctationis ad plura folum numero differen-
tia , ergo fic eft impofsibile plura (olo nu-
to mero differentia cflc ex eodem principio fem-

per vniformiter fc habente , quorum quodli-
bet adxquatur illi principio. Antecedens cfl
notum , quia eadem materia ligni non fimul
” mouetur ad duas formas fublbntiales ignis
(olo numero differentes , ncc fimiliter fubie-
iw dium fimul poteft moueri ad duas albedines

i olo numero differentes. Et hxc cfl expref-
(a {ementia Philofophi tertia Phy fic. text.
comnun. 19. fic dicentis .• hiconueniens , inquit,
tfi perduci motus fimul moueri , quodam nam-
que eruut sUterationes duo vnius , & in vnam
Scoti Opcraom.X I /.

/pedem , fed impqffibilc efi , & ibi Commcntatdrt
Deinde , inquit , contingit aliud opinabile , dr
eft , vt idem numero moneatur duobtu motibus di-
uerfistvt idem numero. Hxc ille. Hoc idem patet
tertio Pbyfic.Ttx.commen. j7.confcquentia vide-
tur nota.

Secundo propter quxdara verba Dodtoris ro- 15;
ttftfic formari ratio:Vbicunque aliqua tota Fac-
cunditas in generatione alicuius fic exhauritur,
qubdnon manet ad alium adtum genera, ionis
alterius filij , ibi tali facunditate non poteft elle
alius filius ; (ed in generatione Filij in diuinis
fic tota facunditas Patris exhauritur , quod non
poteft manere in Patre refpedu altcuus Filij
ergo.&c*

Rcfpondetnr a Dodtore negando minorem,5c
concedendo maiorem. Et cum probatur illa mi-
nor per hoc,quod generatio Filij femper ftat, &r.
dc fic probatio minoris poteft elle ratio prius fa-
£ta,(cilicec adlus adxquatus principio adtiuo , &

(crapcr fta»s,&c.Scd adlus generationis in diui-
nis eft huiufmodi ergo , &c. Et Dodtor negat
iftam maiorem primx rationis, qux affumitur au t

probandum minorem fccundx rationis , tc noii
tantum negat illam maiorem , fed etiam contra •
iplam inftat ib v.Contra iftam rationem , efuod nok
deludit fujficienter propofttuforrft argui fictQua-
cunque potentia t dc c. Iftarario ftat in tribus di-
dtis. Primum , qu&d aliquid repugnare alf- Primum
cui , poteft dupliciter incelligi. Primi fim- a** r t** ‘
pliciter , & abfolutc , & ratione proprix eil-
titaris , ficut dicimus , quod rudibile repu- mtttft.
gnat homini fimpliciter. Secundi , quod tan- x*-
tum repugnat ratione alicuius pofterioris adiit
inhxrcntis , ficut dicimus , quod nigredo re-
pugnat homini actu exiftenti fub albcdine,& non
repugnat komini abfoluid , (ed tantim ratione
E albcdinilt

5°'

Quodlibet

Sr eundum nlbcdints ftariffrmhohfinc. Secundam didura

dtflum e**- e{^qUOj repugnat Mimo modo alicui nunquam
P°lc^ *ncHc» cnam per quodcunque poilenus in.

illo,cui repugnat, quia quod repugnat alicui,lim-
' plicuer, nunquam fiet non repugnans per quod-
cunque pofterius, vl patet a Dodorc Jtn pnmo,
dijh j . ej.j. contra Hcnricum. Et quid repugnat
fcchndo inodo j*ot cU limptictrc; meile, quiacir-
• cunfctipto p-illcnon.cui repugnat, poteit incile
priori, cui cantum repugnat ratione i lias poltc-
Ttrtium i t- riocis. Tcctium ditium e (1, quod quicquid elt iit
{Ium. diuinis' lic cft ncccllc cllc , quod clt lunplicitcr
impoflibile i pium n6 cllc in quocunque initanti.
Et quod non repugnat in duritiis fiinphciterad
intra, illud tale clt ibi de ncccdicatc n.nuta:. Jlbs
prxfuppofiiis infert Do&or intentum principale
. contra illam propofitionem , fcilicct qu$d adus
adxquatus principio ptodudiuo,& femper ftans,
alius eiufdcm rationis non pote» meile. Si ergo
alius filius rien poteit cllc in diuinis ex hoc,
. quod primus filius adaquatur irt' perfectione
pi incipio produdiuo , letnper (tu-, fequitur
quod non repugnat limplicitcr , quia ramum re-
pugnat rjt^jone primi hili) icmpa ftamis. Sed
quod non repugnat limplicicer in d. ulnis illud
\cit limplicicer poifibile A omne poflibile ad in-
tra elt ibi Je ucceifirate natura; , Se per conle-
* quem Ii illa ratio Hernici clt vera , concludit
plores filios e le in diuinis Dicit ergo Dodor
lic : Que. un pie potentia potcli habere aliuin
adum,u ille adus non Itaret icinpcr.ilia (impli-
citer pote Ii habere alium adum.fcd po entia gc-
nerattua in diuinis, per Heiuicum, iuiuui ex hoc
non potcli habere aliuin actum , quia ille adus
femper ftat;ergoilla potentia abfolme pote» ha-
bere alium adum. Et probat illam nuioicm ra-
tione, S: cxemulo:rj(iouc lic,quu potentia natu-
Tetemu i efl raliccr prior clt adu , vt patet j>. A ieuyh.texi.
frmr seiu.f. comme rt. i). Et vide ibi quomodo potentia iit
met * fit. ( en ^ prjor acfcu ccmpote,qu:a ccnum cll quod potentia

^ a/lvtli mlT Wllrt rll nrwir n^hitnln nriwln.

Zf.

Ext**; Ium
dednnnle.

adiua, qua; citin adu, clt prior adu iplo ptodu-
do.Modo.quod non repugnat prioti naturaliter»
nili per illuihquod ell pulici tus natura.limplici-
rer non repugnat libi , ve fupra dixi , Se lic pater
ratio Do&ons.Et linulirci exemplum cll nutum.

b Confirm.uur tjiu ratio. lita conii nuaCio
fitpponit vnum, videlicet ,qudd quando luntduo
crfcdus eiufdcm rationis non cii talis ot do inter
ilios,vt vnus dicatur priorA alter puilciiormrx-
(ertim fi illi clFcdus liut per fc (Umes, quod di-
co , quia fort£ vna pars acris , puta propinqua,
pi ius illuminatur , quain remota. Comparando
etiam duas illuminationes eiuldcm rationis ad
idem lucidum, vna noti fuppoim aliam de ncctl-
litatc. Aliquando vero clt otdo eri edus ad cric-
> dum , ve pollerions ad prius, lic quod poilenus
non pote» haberi, nili priori piifes habito. Et lic
dicimus, quod intellectus de n*. cclfitat e cll prius
operatiuus.quam lic produditiu», qux tamen in-
tellectio A productio lum alterius rationis , quia
vnutu elt ublolutum , & reliquum rciatiuum.
Sed quando fum duo etfcdu* eiufilcu» rationis
• ab eadem caafa,non c(t ulis ordo priouvA po-
Acriaris.quia vnum cliteque pioducibile irninc-
i diate i tali cati (a licut alius, 6: e contra. Cum er-
go dux generationes in diuinis li ellcnt , cllcnc
eiuldcm rationis , Se cllenr ab eodem principio
productiuo, uou cllctmoiu; rano dri viu , quam
de alia, quod immediate lit a tali prindpio. Et
probat,quu potentia proJudiua clt prior natura

adu ptedudionis. r.Tuncarguo fi^quxeunque

potentia comparatur ad dods. actus pollenorcs*
q<A,iqur quos non clt nccedaiio cudo priofjsA
poitcriomjahs pofcntia.elTcc productu vnius,
licut A alter iu s, quia femper coparatuc vt prior,
fc«f potientia gcncrauua in patre clt prior ipfo'
adfl generationis, cigo liem pote» habere vriurii
adann gciicratioiiis.ua poteit habere alium.cui»
non fit maior ratio de v no, quam «ic alio.Et lic Ii
fecundi^, adjus generationis noti poteit meile
ftante pnmo , & ille iectmdus clt ita immediate
pfoducibllis licut Se primus. Et quod horjfit or-
do prioris A pollerions inter illos , l^uirur vel
quod vterqtie Iit limul a potentia tali,vel neuter,
quia quicquid ibi potcli cllc rlc uccclhutc abfo-
luta.ibi clt. Et lic patet illa couftrmatio.

e Pt detur ergo quantum 44 lites* rationi A e.
Dicit Dodor m illa litcra , quod non probatur
furticicntcr illa conclulio negatrua,(fi;ilicct qu6d
nonpoiiim cllc lunul plores generationes ciufi-
dem rationis ) nec per rioc quod viu geuetatip
lemper »at,vt fupra patuit.. Nec per hoc, quod
viu materia non potdt lunul pcifici pluribus
ad ibus eiuldcm rationis, puta quod ellcmia diu/-
na,qux ponitur fecundum Hernicum quafi ma-
teria rclpedu generationis , pcificiatur duabus
generationibus eiufdcm rationis. Et probatur
uta Iccunda pars licut Se prima , quia n ellcmia
diu tia uon poteit pcihct lunul «luabusptodu-
aiouibus eiuldcm rauonis,auc hoc ideo clt, quia
libi repugnat lunpliciier,ec hoc uon piobatur ab
Hernico. Aut quia ItaiitC viu piouueaiunc m cl-
kiuu.aha non poteit indic , Ce ne iccuuda pro-
ducito non repugnat luuphtucr m ellcmia diui-
na, led taiuuui tatione olccrius gcnciauouis cxi-

30.

ltciuis,qua ltanic,lccunda non poicri mclic,cigo
repugnat tibi fimpiicucr , ergo abioluic pol-
libilc eu iccundom inciic,0^^oicitabloluu,Je
ncccifitaie mcit.vt lupi a poOmtrotciL etiam pto-
ban uia lecuuda par» per illam conhi motionem,

-H^uia potcnua quali icccptiua ex le non nugis
cicur mi natur au vnuui , quam ad anud. Et quod
prius lu lub viu founj, quam fub alia , hoc erit
per rationem produccmis. , piius mUuccntis
Vnam , quain ahamjfcd,licat liipra probatum clt,
potentia gcncrauua m diuinis , cum Ut puoi
vtroque iaa generationis , ita poteit in vnum
inuncduic licut Se in aiium^eigo duxptodudio-
nes eiufdcm rationis vel tr^s. vel limul erum m
ellcmia diuina a potentia produttiua,vcl neutra.

Ec lic patet illa iccunda pars probato.

Dicit etgo Doctor viura cuuclulionciu valde
notabilem , quod oportet probate quod lic e» ^
nccclficas ad vnam produdionem vnius lationis, enitUi* "**
quod li.pcr unpolbbilc , illa non femper liaret,
vei nunquam clfct,adhuc nulla alia pollet habe-
ri in diuinis eiuldcm r a cioi.is. Oportet etiam pro-
bare, qubd^hic Pater in diuinis clt lic de nccclli-
tatcabloluu hic 1'atct, quod li per unpolsibile ille
non ellct, nullus alius cJfct. tt fimilitcr oportet
probare qubd Ide Filius m diuinis lic nccellotib
clt hic hlius,qudd (i per unpolsibile lue J iliusrid
elfe. , nullus alius filius ellct. Hoc ide dico de gc-
ttcrauoneadiua in-ParreA padioain tilio.quod
oportet probare quod hxc generatio adiua in
Patrc,iicde nccelsitaic elt hxc gcr.crauo aCtiui,
quod li , per impoisibtlc t illa non ellct , ellct
impolsibUc fimpricact alum cllc hoc idem dico
de generatione pafsiua f Se limilitcr idem dito
de ipiraiioiic adiua , Se pafsiua, & lic patet lucra
DoClvus

Qusftio 1 1.

Doftoris. Et ex his. parer, quomodo littera Do-
&orisi« primo, d.i.pdr.x,^.i.m rcfpenfione dd vl~
timum orgumcntum non concludit de neceflicate
ibi tantum cfle vnam productionem eiufdem ra-
tionis:Dicit enim hc.potcnu* finito nonpotefi hd-
bere finutl duos terminos sddijtutos tn produci,
Iket ptjfu habere vnum in produci , & ilium in
produdo cl Tc potentia tamen infinita habet termi-
num [nam intra fe femper in produci , & ipft efl
d(Lt<juatur , ideo non potej} habere plure j terminor.
Hxc ille. Hxc ratio non magis concludit ,quim
ilia Hcnrici , nili accipiat adxqimioncm tam
intcnliuc , quam cxtcnuui. Nec firnilitcr litera
Dodoris quam ponit in primo , vbi fupra q. j.

reipondendo ad qtlxft. circa finem , vbi fic dicit'
ritenut fequitur fi non funt ibi nifi duo principia
prodnllmd alterius rationis, ergo tantum funt dua
frodull tones numero : probatio , quid vtrumqut
principium produtliuum habet produthonem fibi
adaquat am,& coaemam,ergo flante illa non pottfi
habere alii». Hxc ille. Et idei oportet multum
confidcrare li teram Doftoris. Sufficit cnitn ei
in illis locis tantum ollondere , qudd ex quo
suc duo principia alterius rationix,& inffiuta.ergd
& duo produda tantum infinita » qux adxqtiaa-
tur illis prir.cipiis.tam intcnfiuc.quamtextenfiuc*
icd quomodo fic adxquantur alibi lubet oltin-
dcrc,quod & fadt in prxfemi quxftionc.

S G H O L I V M.

Probat ergo DoBor aliis Titionibus , non ejfc dubito s flares f rodat! iones diuims eiufdem
Titionis. Primo, quii durentur infnitii& infert Auguflmus eontrai^taxim.quia quodeft fla -
rifeubtle ud plura eiafdem rationis non bibet de fe certum pluralitatem , vt putet de communi
refpcBu fmgularium, dr de cuufu rcfptBu cuufutorum. Nec in prepoftofreri pereft determina-
tio ub uhquo pofreriorryum enim bcc non det entitutem, non dabit vni tutem. Secundo , ontne
plurificabile tn Diuinit habet ctrtam pluralitatem , alias de fallo effent tnfnita prodoBiones >

Jed produB tones eiafdem rationis nequeunt determinari ad certam pluralitatem , ex iam dr-
Bis.dr quia omnis pluralitas fnita,vcleft alteriui rationis, vel praexrgir aliquid alterius ra-
lionis,quo determinetur. Tertio, ex Philofopho , cuius loeumbene explicat , sta vt non faucal
Tbomiftisntgalibutimmiterialiaflurijicabilia effe numero, de quo lati iJ.q q.y.Quodfe di- '

caturipfum illic fauiffe,hoc tenuit, quia errauit, putant omne non habens materiam pro com -
purte-effe neceffario rem,vt ibiofiendst DoBor. Vide eum circa has rationes i .d.i.q.yt r.l J.1 8.

Cr d.j.vbs probat multis, tamism effe duas prcduBiona in Diuinit.

DE Iccundo articulo/ dico quod illa concludo:/, diuinis non poffunt effe flutes pro- rlnicuM
duB torres esufdem rationis , non fo!a fide tenetur, fcd etiam ratione ncccflaria fecundor.
odenditur.Et potcd formariratio primo, deducendo ad impoflibilesSccundd oilcn-
fiu^iTcmoipotcft confirmari propofitum ex intentione Philofophi.

Formatur ergo ratio ficSi poffunt clTe plurcs produdiones eiufdem rationisrergo j;
Scinfinitx Etfiuc, ergo ncccllatid fimt infinitx:quia nihil poteft ibi effe, nifi ncccfla- d.a ^arc'-
rium.VItimum confequens impoflibile mamfedcjergo&: ptimum antecedens. Pro- raiuncs
batio primx confcqucncix au&oritate , Sc ratione. A ufloriras efl Augudini contra dmint , sf
Maximinum hb.i. Abft,vt ideo potcntiorfst Paler Filio,vt putas, quia ereatoremgenu/r Pa- f’™
ter, Hhus autem non genuit a«<«rr». Neque enim Don potuit, fcd non oporiuir.Ec fub-
die, quare non oponutllimmoderata offtl diurna generatio ,Ji genitus Filius nepotem gigneret
Patri, quia nifs dr ipfe nepos uuo fuo pronepotem gigneret fecundum veftram mirabilem fapten-
liam,impotens diceretur Jimililer drille,dr nfe.&c.fubdiCjXtr impleretur generationis fcries\
fi femper alter ex alsero gigneretur, nec etiam perfeeret nilus eam fi non fuffcerctvnus omni-
potens. Hax Augudinus. Ex ida intentione Augudini habetur , quid fivna perfoni
producla produftione tali non fufficcrct ad complendam vnam.vcl totam produdio-
nem in Diuinhspati ratione necalia aliqua, nec quoccunquetSc ita fiuc eundo ifi di-
rc&um quod Filius generarer alium Filium : fiuc comparando ad eandem perfonatfl
patris, quod fcilicet habeat illum filium, 8i alium filium, femper qua ratione ponitur
pluralitas, pari ratione fequitur infinitas eiufdem rationis.

Probatur eadem confequentia ‘ per rationem fic.Quidquid c(l plurificabile eiuf- Si naret,!
dem rationis, vel ad plara eiuldcm rationis fe habens non dcccrminatur ex fc ad ccr- pluralitas
tam pluralicaccm.Hxc propoficio patet, fiuc comparado commune ad fua lingularia, Pr’dalhe-
fiuc caufam ad foa caufaca.fiue principiu ad fua principiaca : commune enim plnrifi-
cabilc eiufdem rationis non decerminaturcx fead cenam pluralitatem inferiorum, nu I)(
caufactiam non determinatur ad certa caufata ex fc. Ex hac propofitione probatas aarriur &
fequitur, qu6d quodcunque plurificabile eiufdem rationis quantum cdde fe, potcil infinitas
extendi ad infinita, nifi determinetur aliunde, nec determinari potcd per principium prmbsR&u
eiufdem racionis:crgo fi per aliquod principium in Diuinis producliuum potedeilc
pluralitas ptoduclionum eiufdem racionis,non determinatur talis produflio ex fe, fi-
uc ex fuo principio formali ad certam pluralitatem , nec ex hoc ncc ex illo repugnae
Scot. Oper. tom. XII. Ea fibi

Quodbbet

ha-
be i luam
vnuatetn a
pojienvri

fe , nec ab
ait quo fb
nfulianeo.

Pluralitas
M r diuinis
e fi ntftjja-
rto dee er -
minata.

Plurifica-
bilt eiufde
rationis
neceffario
per mltejuod
alterius
rationis de-
termina-
tur ad nu-
merum cer-
tum.

fibi quaxunque plviralitasicrgo vel poterunt dic infinirx:& pc^qonfcq.-cns funt infi'
nitanquod cllconclulio illata:vcl fiet determinatio talium produflionum ex alio ad
certam pluralitatem , quam ex fc , vel principio produfliuo : fcd hic non potcll dari
vnde fiat ifta determinatio. Non enim ab aliquo poftetiori , quia a pofteriori nihil
habet fuam entitatem : ergo nec vnitatem , nec certam pluralitatem , nec ab aliquo
quod eft fimul natura cum produ&ionibuS , quia qua ratione ipfa produelio, quae
cft vnius rationis non determinatur ex fe ad certam pluial ititem : pati ratione nec
illud quod cft linuil natura, nec ab aliquo priori i quia il!ud-prius,vcl principium for-
male producendi , vel principium producens, quod eft fuppofirum i a principio for-
mali ptodufliuo non potcll cflc determinatio, vt patet in probatione maioris : quia
p/incipium produfliuum eiufdcm rationisnon determinat fc ad eerram pluralita-
tem produdionum ciufdem rationisincca fuppofito producente potcll determinari:
quia in tot productiones potell fuppofitum , ad quot fe extendit principium produ-
£tiuum,quod cft in fuppofito : fi ergo nondt determinatio a parte principij formalis
prodecliunncc etiam a pane producentis. Sic ergo patet ifta cofcqucntia ad impof-.
fibilc.quod fi pofTcnt ibi cfl'c plutes produftioncs ciufdem rationisicrgo &c infinirz.

Secundo argniturfofleufiue fic Illud nullo modo cft pluiificabilc in Diuinis
quod non potcll determinari aliquo modo ad aliquam certam p!uralitatcm:fcd pro-
duftio ciufdem rationis in Diuinis nullo modo potcll determinari ad certam plurali-
tatem aliquam : ctgo nullo modo cft piuificabilis , quod eft propofitum. Maiorem
primo cxponam.Stcuudb probabo cam.Ccrtam pluralitatem dico, vc putadualita-
ccm,tcmitatem,quatcrnitatcm , vc! aliquam aliam datam. Omnino dctcimiuan ad
certam pluralitatem, dico quod impoflibile a poftetiori, v<la fimili.fedincludensma-
nifcfle contradiclioncmimMotcm fic intcllcClam probo.fi noqpotcft omnino deter-
minari qu mtiun cft de fc ad certam pluralitatem , crgo.quantum cft de fe potcll in

quotcanqne,quia contradi3ioncm non includit,quodquamcunque pluralitatem ex-
cedat,Sc hoc in infinitum, fcd nihiljoccftin Diuinis pofiibile fic vitra quarmunque
pluralitatem plutificari , quia tunc ncccfiariO clfet plurificatura vitra quamcunquc
pluralitatem, 8c ita cllct in infinitis Probatio minoris Illud non potcll omnino deter-
minari ad certam pluraftatcm inferiorem ciufdem rationis , qued non neccffirid
prxexigit aliqua plura alterius rationis , per qua: determinetur ad cetram plutalita-
tcmiprodu&io ciufdcin rationis in Diuinis noli ncccfiatio prxcxigtt aliqua plora al-
terius rationiSiperqm determinetur ad certam phnlai.-tatcnnnonergo potcfl omnino
determinari ad ccttam pluralitatem. r. -.e.:, a .

Illius ratlonfs probo m jit» cm & minorem. Maiorem fici Si cft plurificabilc ciuf-
dem rarionis,non determinatur exfe ad ccttam pluralitatem, hoc prius probatum cft
in arguendo ad impoflibile : tunc pari ratione illa inferiora vel lingularia , qux fune
ciufdem rationis non babentex fe certam determinationem ad cetram pluralitatem,
quia ficut ignis ex fc non determinatur ad cenam pluralitaccm i gnium.ita ignes lin-
gulares ex fe flon determinantur ad certum numerum, vr fint tot, vel tot ignes Pluri-
ficabile ergo ciufdem rationis, fincccffarid determinetur ad certam pluralitatem,
hoc eft,pcraliud,non per pollcrius natura, nec pet illud, quod cft fimul natura, ficuc
diflum cft &: dednflum ad impoffibiletcrgofolummodo per prius vel priora natura.
Non autem pcraHqoid prius ciuf dem rationis, quia ficut di&um cft prius deducendo
ad impoflibiie,illud prius non cft determinans ad-certam pluralitatem iliorum , qux
funr ciufdem tatioriisiigitut oportet, quid hoc fit pet aliqua priora non ciufdem ra-
tionis.quia eadem qu i Ilio Cilet de illis, hec etiam hoc pofTcnt, ex quo c fient ciufdem
rationis. Habetur ergo ifta ptopoiitio , qu6d i Ind non potcll omnino determinari ad
certam pluralitatem, quod n6n potcll determinati peraliquam pluralitatem priorem
alterius rationis.Minot probatur , quia illx produftioncs plutes , qux ponuntur ciuf-
dem rationis , non prxcxigunt nili principium formale producendi , & principium
producens, in neutro illorum cft pluralitas alterius rationis , per quam determinetur
productio ad certam pluralitatem , nccclfarib prxexafla -. quod non eft in principio
formai producendi. Patet , ex quo ponuntor productiones ciufdem rationis , qu6d
etiam non in fuppofito prxcxigatur pluralitas alterius rationis , laltem per quam de-
terminetur produftio ad certam pluraiitarem:patct , quia io tot produdlioncs potcfl
fuppolirum,ad quotprincipium fe potcfl extendere.

Ifta ratio oftenfiua fic probata potcll breuiter fic compilando, confirmari. Omnis
pluralitas ncccfiatio finita, vel cft alterius tationisivel fi non cft alterius rationis , ne-

cclfario .

t*.

!*■

Quaiftio 1 1.

ceffarib, prarexigit aliquam alterius rationis per qiSam determinetur omnispluralitas
in Diuinis ncceffarib eft finitaieft eigo talis, vel calisffed non poteft effe pluralitas prd-
duftionum ciufdem rationis tali, vel tali modo Ichabensicrgo nulla -porcil effe plu-
ralitas ciufdem rationisin productionibus. Maior iftius rationis declarata eft in argu-
mento ad impoifibilc, tc etiam oftcnfiuo.Minor ptimi (yllogifmi fatis eft manlfcftx: i 1
quia poifibilicasin Diuinis ponit nccelficatc, Se per conlcquens poffibilis infinitas, vel , l'
no neceffaria certa finitas, ponit necciranam infinitatcmi&r minor fecundi fyllogifmi,
h-rr fcilicet , quod productiones ciufdem rationis non polfunc hoc modo vel hoc fe
habere, patet , non enim funt alterius rationis, ex quo iunt ciuidcm rationis: nec
f rxexigunc pluralitatem alterius rationis per quam determinentur : hoc declaratum
eft in argumcntoadimpoffibile.

Tertio declaratur s conclufio iuxta intentionem philofophi i 'z.'J\ tetnpr. vbi arguit
quod non poliunt eifc plures Ctrli , quia non poifunt effe plura prima moucntia.

Hoc ptobatiquia quncunqut funi numero multn,vnum nutem fpeaejsnbent mnierinm : pri-
mam monens nutem non hnlret mnlersnm-.est tmm nilus purusivnuM ergo, & rntsone , <jr nu-
mero primum mouens & immobile ens. Ex hoc infert, tinum ergo cirium. Ex ifta intentio-
ne Philofophi, b videtur confirmari illa prima ratio addu&a in primo articulo, quod,
fcilicet vnitas naruralis neceffarid copetit cuilibet fotmar immateriali ciu'dc rationis.

Sed confiderando incentionem Ariftotclisin diuctfis locis, diaerfimode materiam
accipit, Se ex hoc confirmari videtur nofttum propoficummec tamen iila prima ratio
habebit robur exintcnriOnc Ariftotelis. Maceriam enim quandoque vocat principiu
xeeeptioum faciens compofitioncm cum a£tu fiuc cum forma, quomodo dicit mate-
riam Sc formam effe duo principia i . fhyf. tC multis ahis locis. Et per oppofitum Tex.if.Crq,
forma dicitur illud aliud principium, quod habet rationem a&us, quod cum materia idem i.
'conftituiccompoficum. Alio modo forma dicitur quiditas fecundum ipfum in multis Pbyfj& i.
locis ,!i per oppofitum materia dicitur quicquid habet rationem contrahentis vel trimd,
determinancisipfamqpidicatem.Ec hoc modo differentia indiuidualis , quacunque .

fit ipfa, dicitur materia rcfpc&u quiditatis fpecificx.Dicitur ergo materia quandoque uif
illud quod recipit formam informameiquandoque, illud , quod contrahit vel deter-
minat quiditatem indifferentem Sed tale contrahens, vel dcccrminanspotcft intelli-
gi dupliciter. V no modo quafi intriufecum inferiori, vel determinato lub tali com-
munitalio modo quafi pracluppofitum determinato. Exemplum : differentia indiui-
dualis Soccatis contrahit hominem primo modo , qu* eft intrinlcca Sociati , fed fe-
cundo modo hoc cOrpus contrahit albedinem, vel colorem , quia in alio corpore eft
alia albedo.Sc fecundum hoc.fi non poffent effe nifi tria corpora, no poflcnt eifc nifi
ires albedines: contrahens tamen fecundo modoporeft reduci ad materiam, piimo
modo, vel falcem includensquafi materiam Vbicunquc ergocft pluralitas ciufdem
rationis, ibi neceffc eft ponere materiam, accipiendo materiam , non pro recipiente,
fed pro contrahente, fic.vcl fic accipiendo, quia nullo modo poteft poni natura, qua:
eft vnius rationis.phirificari.nifi fit aliquid contrahes hoc modo, vel illo, St peroppo- ,

litum vbi non eft hoc modo itaateria, impoffibilis eft pluralipas eiuldem rationis , f'cd Ommiptu^
nec talis materia eft poffibilis rcfpc&u produftionum in diuinis, quia nihil tale con- j?
traliens vel determinans poffeteffenifi determinatum ad certam pluralitatem , & ’rfio,m -cjl
per confequens nifi prius habens pluralitatem alterius rationis, Sc hulla pluralicas al- p„ ,n.„c-
tcrius rationis poffec poni ptior productionibus talibus. Sic applicata eft intentio Phl- rinm expi.
lofophi ad conclufioncmhic intentam.

Sed inquirendo 1 qualiter, Se vbi generaliter fecundum Philofophtim habeat ve-
ritaccm.Vidctur dicendum qudd Philofophus dicctec.quod nec tali modo poni poi-
fec in aliquo quod eft in Diuinis, fcilicet materia lecundomodo di&ahnr.d nec in ali-
quo immateriali.Vndc dicit y.bAct.cirp.g.quod quiri ernt ejfe,dr unumquodque ejlinqui-
bufdnm idempvt in primis fubftnntiir. Dico nutem prtmntn.qun non pcrnliud in nho eft,vt in
mnterin,quncunque vero neceptn cum mnterin non idem. Hxc illemon vult ibidem dicere,
qudd in materialibus non eft idem, quod quid eft, St illud, cuius eft. Litet aliqui fic ex-
ponant , fed non ad incentionem eius , ficut patere poteft exponendo tertium cnp. 7.

(de quo modo tranfeo) fed in nullo materiali, hoc eft quocunque modo plurifi-
cabili , eft omnino idem quod quid eft ; St ipfum , quia ipfum includit mi-
• teriam , hoc eft aliquid contrahens ipfam quiditatem , quod non includi-
tur in ratione formali quiditatis: conuenimus ergo cum Philofopho in hoc , quod
forma non habens materiam fecundo modo, non eft plurificabilis , Sc hoc luf-
Scot. Ofer. tom. XII. E }* fidi

Quod hbet

6>i -ere in
ij.-, <ifi.
filum do i
prin.

ficitad propofitum noftrum/juod , fciliccc produftio ciufdem rationis non fit pluri-
*ficabilis.Scd non propter hoc conceditur , quod non habens materiam , qui iit pat*
rcatis compotiti, non poteft plurificari.Ettunc Philofophi , quod primum non habet
materiam, quia cll a&us purus, debet inteiligi de materia fecundo modo di&a : quia
nou habet eam ad contrahendum fuam quidr.atem, vt iit hic, quia iuaquidicate cft
'hoc.Vtrum autem illud , quod non habet materiam primo modo di&am habeat fe-
cundo modo dictam, forte aliter diceretur fecundum Philofophum , &: aliter fecun-
dum Theologos, de quo nihil ad prifcns , nifi qu6d illa ratio de 1 1 Met. non habet
•pro per ic medio hoc quod cft non habere materiam primo modo di<ftam:iicut intcl-
ligunt illi, quorum cft prima ratio m i . art. fcd habet pro per fc medio hoc , quod cft
non habere materiam fecundo modo didam Et iic tam maior, quam minor vera cft
fecundum Philofuphos,&: Thcologos:&: pcrconfcqucns.quia natura diuinanon po-
ceft plurificariin diucrfis fuppoiiris , cft ad propoficum etiam vtraque prxmiflTa veta
de produdione ciuidcm racioni$,& per donfequens conclufiocft vera.

COMMENTAR IV S.

3*-

C/iu.Srtti.

d f\ E fi eundo att itulo. Hic Dodor intendit
|_ s probare conclufioncm negariuam, vide-
licet, quod e: 1 (impliciter impollibile eilcplurcs
productiones ciufdem rationis in diuinis. kt hoc
probat tripliciter : primo argumento ducente ad
iinpo(]>biic.Sccundo,atguincnto oftcnfiuo. Tcr-
tio.cx intentione Philulophi.

Quantum ad primum deducit ad hoc impoG-
fibilci (e ilicee quod atilu edent infinita- produ-
feiones in diuinis , ii pollent cilcpluicscmfJcm
rarionis.Probotur ifla confcqucntia , fcihcctli in
diuinis poliunt ellc plurcs productiones crufdcm
rationis,putaplurcs generatione* a&iux,vcl paf-
fiux.crgo ic infinitx.Fatct ifta confcqucntia pri-
mo audoritate Auguftini contra Maximinum
Itb. i. vbi intendit probate qudd ii Filius genitas
pollet gcncure alium filium, ille alius pollet ge-
nerare alium, & iic in infinitum- Dicit enim lic:
Abfit vt ulto potentur Jit Pater Filio » vt putat»
quia creatorem genuit Pater » Filius autem non
genuit creatorem » neque enim non potuit , fed non
oportu i i. Ei (ubdh quare non opoami.Immodera-
, tu ejfet dium a generatio , fi genit ut Filius nepotem

gigneret Patri» quia nifi & tpfi nepoi pronepotem
gigneret fecundum vejtram mirabilem fapientiam
impetens diceret urjimilitcr ille,C7 iflc , EtGlbdit,
nec impleretur generat unis fines ,Ji fctnper alter
<M m ex altero generarctwr/tec etiam perficeret eam vl-
luj.fi nonfuffiiertt t nus ommpotens.il re ille.

Sed dubitatur de au&oritatc Auguftini in hoc,
quod dicir,qui!>d Fihut potuit generare Jiltum, fcd
non oportuit quoti ii filius potuit generare lilium,
ergo de facto genuit, quia quicquid clt ibi porti-
bile.elt lempet in vltima attualitate.

Rcfpondco,qu<\J didum Auguftini debet in*>
tclligi quantum ad perfectionem principi) pro-
jd*?T. m y. illud ideiu principium , fciiicec me-

moria fircunda , cft ita perfecta in filio , ficut in
afpnt du - Patre , fcd vt in Filio non dicitur potentia gcnc-
fUttmrmto- tandi, fed tantummodo in Patre, vt fupri orten-
fum cft m primo » d. 7. lntelligit ergo Auguftinus
■ * quod illa eadem pccfcdio, qux cll In Patre , ea-

dem perfcda cft in Filio ; fcd quia tali principio
pnxluctiiio tantum correTpondet vna pioductio.
Se vnum produdum, idcd vt in Patre dicitur po-
tentia generandi, non autem vt in filio.

• e Probatur eadem confcquentia per rationem
fic. Hic Dodor probat illam confcqucntiim
oltcnlmik Qrijjquid cnfin cft pluxificabilc ciuf-

Jtugufl.

fiJr Fram-
tifetun d*

nem.

fi**41

non f redu-
cas.

33*

dem rationis,vel ad phra eiuGlem rationis fc ha-
bcus.non detctminarur ex fc ad certam plurali-
tatem. Patet hxc propoli tio, fiue comparando
commune ad fua lingularia , fiue caufinn ad fua
caufata, fiue principiora ad fu* principiat*, patet
etiam de conmuuii.Si enim natura humana de fe
cft plurificabilis in duo lingularia , ita de (e cft
plurificabilis in infinita, id clt quod quantum cft
ex parte fua, non repugnat libi polle pluriticari in
infinita. Hoc idem patet de caufa refpcdu cfte-
dhn.qur fi exfe poteft producere duos cftcdus
ciufdem rationis, ita quantum cft de fc, poteft pro-
ducere in infinitum ,cum non fit maior ratio de
vno.quam de alio. Ex lue propofirionc probam,
fcquitur quod quodeunque plurificabilc ciufdem
rationis quintum cft de fc,poteft extendi ad infi-
nita,nili determinetur aliunde , nec determinari
poteft per principium ciufdem rationis : pater,
quia li natura ciufdem rationis ex fc non deter-
minatur ad cerrum ntunetum,ita nec principium
formale ciufdem rationis poterit cilc ratio qua-
re lit determinatio ad certum numerum : fi enim
A poteft multiplicare naturam humanam in
duo lingularia, idem A vel aliud ciufdem ratio-
nis cum A poterit producere illam naturam,
quantum cft ex parte fua , in infinita lingularia
ciufdem rationis , cum non fic maior ratio de
vnoquam de alio t fi ergo generatio aftiua ex le
non fit determinata ad certum numerum, cum
fit plurificabilis in plura, neverit determinara ad
cctrum numerum per principium ciufdem ratio-
nis , puta per inrcllc&urn diuinumrii enim intcl-
leiflus diuinus poteft ellc principium plurium
rationum ciufdem rationis, ctgoquantdm cft de
fe.poteft ellc principium infinitarum produdlio-
nuin eiufdem rationi*.Nec videtur quod illa de-
terminatio ad certum numenim , poflit fieri ab
aliquo pofteriori , quia a pofteriuti nihil habet
fuam entitatem i ergo nccvnitatcm , nec cenam
pluralitarem. Si enim narura humana non cft ex
le determinata ad ccrram pluralitatem , nec ex
principio produ&iuo ciufdem rationis catifante
natutam in tali. Se tali lingulari , fcquitur quod
per nullum pofterius jpfi» natura potxrlt determi-
nari,nec ab aliquo , quod eft fimul narura cum
produftionibus/^ua ntione ipfj* procfu«ftio,qux
eft vnius rationis non determinature* fe ad cer-
tam pluraliUtetnipari ratione nec id quod eft ti-
mui naturi cum iilo,occ ab aliqua priori, quia il-
lud

$%-

Quseftio I. fc

J4-

11-

Knt dtfilr.

lud priusVcl eft principium formale producti:
vel principium produccm,quod eft fuppolmim a
principio formali produdiuo eiufdem rationis,
no» cft ifta determinatio, vt fupra paruit i nec ab
ipfb fuppofico , quia ad rot fc extendit fuppofi-
tum , ad quot fe extendit ratio formalis ptodu-
cendi , tota enim ratio agendi fuppofito , & tota
perfedio agendi ipfi fiippofito elt fimrlicitcT a
•principio formali productiuo , vt expoiui mpri-
mojijt.uquxjl.i. quoji. 6.Sicrgo‘pro-

dudio ciufdem rationis pote Ii multiplicari in
piares , ergo & in Infinitas , cum non appareat
determinatio aliqua, ex fupradidft.

In ifta tanfen litcra Dotions occurrant ali,-
qux difficultates. ErinU in hoc, quod dicit ,qu6d
■principium formale prodtuhuum eiufdem ratio-
nisfi poiefi producere plura eiufdem ranoms.quod
etiam & infinita. Qsjia videtur fequi quod illud,
tale ciit fbrmalitet infinitum, quia maioris Pcc-
fcdionis cft polTc producere plura fimul , quam
vnura rantiun ; ergo polle producere plura infi-
nira, etiam eiuidem utionis, erit inimicar perfe-
dhonis, A: iic calor in igne , qui ponitur princi-
pium eiufdem rariouis, li poteft producere duos
Calores iimul, ergo & infinitos, quod cft fallunt:
patet etiam , quia dicit Dedor quod .aula non
cft determinata ex fe ad certa cau(ata,cum ergo
Sol non iit ex fc detetminatus ad certa raufata
fpccic diftinda , fcquitur qu6d cx fe polfet pro-
ducere infinitas fpccics , quia plurcs poteft pro-
ducere, Sc cx Ic non eft deterndnaras ad Certam
pluralitatem : ergo fit infinitas pote it producet:
fcrgo erit infinitx perfedionis.

Rcfpondeo , quid crli principium produ-
diuum ciufdem rationis , poilit ex fc producere
infinitos etfedus etafdem rationis i non tamen
fcquitur quod iimul illos poilit producere , icd
tantum fucccliiuc, & ex hoc Aon fcquitur maior
pcrfcdih,vt pateri Dodorc ih primo, J.i.par.i.
q.i. Et cum dichur,qubd cx ic iimul poteft pro-
ducere duos , negatur quod xque pcffcdcduos,
ificut quemlibet leorfum, vt expoiui ik p imo [u-
fra,& in fecundojbfi.\. Dico fecundo, qubd fe-
cundum aliquos non (equcrctut talis infinitas,
polito quod infiniti effectus ciufdem rationis ii-
mul poflint produci etiam xque perfedi , fictlr
quilibet (corium , quia vnus non requirit maio-
rem perfedionem in caufa, qnim alius, ncc alius,
A: alius effedus eiuidem rationis requirit in cau-
Ci aliam, & aliam pcrfadibnein.qnia fcadem per-
ifedio.qux fcft fuiheiensad vnum eiuiiicm ratio-
nis , eft etiam iuftieiem ad aliud euifd;m rario-
his Prima tamen refponiio vidftur verior.

Ad aliud dc Sole; Dico.quf d ii Sol poilit pro-
ducere infinitas fpecies,fiuc iimul , fme fucccffi-
uc.cllct formalitcr infinitus, quia alia, &altafpc-
cie< non tnntum requirat aliam , & aliam perfe-
dionem in caufa , icd ncccllario pfcifediot fpe-
cics nuioretp pcfrfeitioncm requirit in caufa,
quam impcrfcdiot : modo ii citem infinitx fpc-
cics polii biles , femper vniellct perfedior alta»
quia fornix fc lubcm,ficut-numcri, per Ehilofa-
phtnn %.J\{tt.iph. ttx. commem. io. Dico ergo,
quod etii Sol poilit producere plurcs fpccics,
cft tamen ei hia natura lunluta, determinatus
adcercam pluralitatem , vitra quam virtus Solii
non poteft. Et dico , quAd Dodor h!c loquitur
<te caufa eiufdem rationis , id eft, de caufa , qux
cbmparxtur id effectus ciufdem rationis , quoti

Yl!a li poteft producere ®o?, crgo*infinucs
quanuim cft dc ic. Non enim loqiiifuHlc caula
ciuldcni rationis prxcr.t in fc , fcd tantum in
comparatione ad cffciftus, ita quod illa dicatur
caufa eiufdem rationis, qux rcloicit effectus ciuf-
dem rationis , licd illa caufa iitxquiuoca rcfpe-
du illorum effectuum , Sc caula dicitur alterius
rationis.qux rcfpicit cifcdus alterius rationis, ira
quod lita comparatio fiat tantum etfedus ad cf-
fcdum.non autem effectus ad caufath- . , ■ $

f Secundo arguitur ofienfiue Jtc : HlC Do- 3^*
dor probat eandem conduiioncm per rationem
oftc»liuam,fiuc dcmonftratiuam :fic ratio flat in
hoc .omne pluVificabilc in diuims ncccllario de-
terminatur ad aliquam certam pluralitatem, puti
dual itatcm, vel T rinitatem, &c. Sed pruJudio
ciufdem rationis in diuinis nullo modo poteft
determinati ad certam pluralitatem : ergo. Ma-
ior primo declaratur ,quia cinn dico ncccffariA
determinatur ad cenam pluralitatem, inrelligo
iic , quod iit fiinpliciter impoilibiiccxccdcfc il-
lam pluralitatem,fic non loquendo dcimpoflibi-
li pcrpoftcrius,vcl per aliquod imule, licut dici-
mus quod impoflibile cfthomintm liantem fuD
albcJinc ficti nigninvimpoflioilitas enim nigre-
dinis ineft Homini non abiolutc , fcd ratione ali-
cuius pollenoris fciUccr albedinis : intclugitur
ergo dc impoillbiliabfolatc , quod meti ratione
ratmx. Maic.i iic intcllcda probatur, 5c proba-
tio ftat in hoc, II ncccllario non de.eimttuturai
certam pluralitatem , ergo dc fc poteft ciTe in in-
finitis : ergo ibi aclio ell infinita pluralitas indl-
urduorum , vt iiipra patuit. Quic quid enim ibi
poteft cllc . ibi de ncceflitate elt adu. lhobatid
minoris. Si produdic eiuldem rationi» in diui-
nis pollet detet minari ad certam pluralitatem
infcriotOm ciufifcm rationis, ncccilaiio pix exi-
geret aliqua plura aliciius rationis , per qux de-
temiinetur ad ccnim pluralitatem : patet ifta,
quia ex fc determinatur, ncc per aliquid, quod eft
Iimul naturq cum ea, ncc pci pruicipsum produ-
drnuratiufdcm rationis , nec pci aliquid pollc-
rius , vt fupra patet in prima ratione. Sequitur
ergo quod ciit determmata per aliqua plura al-
tkrius rationis : fcd hoc non.cjuiaprodudio ciuf-
dem rationis , puta generatio in diuinis cantum
prxcxigit rationem formalem producendi , St , m
producens^ntfd. Sed cadrm ratio formalis, licut Ixtmpfim
poteft cile ratio produdiua vnius. fic etiam alte- r*brt.
ritiseiufdcm canonis , ficut caior ,ita poteft cllc
piodudiuus vnius caloris,ficut Sc altcnus : ergo
illa cena pluralitas non poteft cifc ab eadem ra-
tione formali , quia principium produdiUi.nl
fcitlfdcin rationis , fi cx fc non eft dctermitiattim
ad certam pluralit..tcm , poteft cllc in infinitis:
ncc ifta cena pluralitas erit a principio quii
principium ijuod ad tot prxeise le extendit i ad
quod ratio famulis illius Ic extendit ; quia prin-
cipium quod habet pixeise rationem famulem
producendi , vt poflit producere. Si ergo produ-
dio eiufdem rationis pollet plurific-ri ,& pc^
coniequcns cllc in infinitis , ncccllario eflet adu
in infinitis , quia poihbditas indiuui:} ponit ne-
ccflitatem,vr ponitur j. PhyJtcjtx - eommtnt. j i.
Contingere, inquit , ah effe nihil difen in ptrpt - - '

tuu, id eft, quod in perpetuis , qiiodrCit poifibile,
adu cil.vt clarius patet iccundum ithaon rranfia-
tionem, vbi habetur i quod m eternu non <}i difi
ferentia inttrpojjd/tle,& id, quod efi. Quud debet

E 4 iMtU

6 kJ

elligHle effle pcmncntc ad

Quodlibet.

naturam xtemi.
Vndc Commentator ibi mfinecom & cum
fuerit pojjibile aliquid tfff de natur a rerum ater-
nurum, illud erit nrctfj*rium,n«n contingent.

_ 17. g Tertie dt duratur luxtaimenttonem Phile -

QxoJ >s» fepid. Hxc ratio liat in hoc brcuircr. Quod non
habet mate- habet marci iaracomrahcntcm ad effit iudiuidui
henttm efl fimplicirer implurificabile.fcd omnia xtema,
imflunfica- fiue neceilatia fecundum mentem Philofophi
•bile. non hubent differentiam contrahentem ad tffie

indiuilibile,cum fiiu dc fc bete ■, ergo impoffibilc
cft produdionem eiufdem rationis in diuinis
plur jficat i. Maior cft nota , quia plurificabilc in
plura eiufdem rationis cft comrahibile ad illa
lura peraltam . 3c aliam rationem indiuidua-
icm. Minor pate: per Philofophum ix.Metaph.
rex. cornm. 49. vbt arguit quod non poffunt elle

ler

Dicitur igitur materia principium rcceptiuum,5e
per oppolicum forma lubet rationem adus.Alio
modo forma dicitur quiditas fecundum Philofo-
phum in multis locis, & per oppofirum materia
dicitur quicquid habet rationem contrahentis,
vel determinantis ipfam quiditatcm,& hoc mo-
do differentia indiuidualis , quxeunque fit ipfa,
dicitur materia rcfpedu quiditatis fpccificx. Et
dicit Dodor queeunquefu ipft * , quia fiue diffe-
rentia indiaidoalis accipiatur pro duplici nega-
tione, vt patet per Hcnricum.qui dicit, qu&d in-
diuiduum dicit negationem diulfibilitatis in fe*
& negationem identitatis cum alio , vt patet in
fecunde, dift.}. q.i. fiue accipiatur pro exiftentia
rei materiaJis.vr ponit Boetius , vt parebit in fi-
eundo, difl.t,. Dicit ergo, qu6d oubcunque modo
accipiatur differentia indiuidualis.poreft dici ha-

plures ccrli.quia non poffunt efle plura moucn- bere rationem materi* , pro quanto efl contra-

rn nnmi Hni' nrnn^riir min niivnmniv liinr C I .1. ,

ria prima. Hoc probatur , quia quxeunque fune
numero multa,vnum autem fpecic , habent ma-
teriam,primum aurem monens non habet mace-
riam,eft enim adus purus. Vnum ergo, & ratio-
ne , & num«o primum mouens , & immobile
ens. Ex hoc infert, vnitm tuitur calum. Ait enim
fle fecundum aliam tranllationcm : fJttoniam
aut em talum efl Vnum,n:antftflum t'i cjuodji pia-
res coli fuerint , erunt fient horni net. Si autem
principium vmue homiou ejl vnum , & fuerit nu-
mera vnum plura, r*r altkd numero multum haret
materiam . Sermo entm vniu,<jui ejl idem, efl etiam
plures, non ferino hommis,id eft,fecundum C«-
mematorem.Ea qux funt vnum in ratione id eft
definitione, funt plura in numero, vc homo , qui
cft vnus in numero, & pluta in potentia, vt So-
crates, & Plato. Sequitur in tex. ifupd aut em efl
effenna prima non habet materiam , qua efl per fi-
Sio, id cft,f eundum Commematorem.quod pri-
ma edentia, ju* figmficatrjTr rei, oportet vt non
habeat materiam, quoniam li haberet materiam,
haberet aliam cfientiam , & lac in infinjtum , Sc
ideo ncceile cft vt prima forma qux cft perfe-
&io,& finis non habeat materiamreticTergo fim-
plcx,& omne fimplex cft in non materia. Sequi»
tur in tex. Frimtu igitur moror , qui non monetur,
efl vnm ratione , vt numero. Motor igitur motut
continui , oportet femfer vt fit vnm tantum , ergo
vnum calum efl tantum, id cft, fecundum Com-
mentatorem,^ fi motor efl vnm numero, ergoip-
fum primum motum ab eo ,fi mouetur motu conti-
nuo,efl inum etiam numero ,& fl calum efl tale,
vt declaratum eft , ergo calum efl vnum numero:
mouetur enim vno motu continuo ab vno motore
numero, & definitione. Hxc ille.

3 8. h Ex ifla intentione Philofophi videtur, Scc.

Hic Dodor intendit oftcndcrc qu&d Philofo-
phus in propofito loquatur tantum de materia,
qux cft ratio indiuiduandi, fiue contrahendi na-
turam ad effle indiuiduale.Er primiS oftcndft quo-
modo diuerfimode loquitur dc maceria in diuer-
fis locis , vc facilius cognofcatur quomodo in
propofito tantum loquatur de materia , qux eft
ratio formalis indiuiduandi , de qua prolixe di-
dum eft in fecundo /lift.]. quett 6. Dicit igitur
Moenia fi- Dodor qu&d Philofophus quandoque accipit
tmturmmhu materiam pro principio rcccptiuo /aci eme com-
_ M' pofitionem cura adu, iiuc cum forma, quomodo
dicit materiam. & formam e(Ic duo principia, vt
pater primo cPhyficor.tex.commen.(>^.(Sr 7 9. Hoc
idem fecundo Phy fic or. & fecundo de Anima, f*r
Metaphy. & primo Cali, & alibi /ape.

diiu quiditatis fpedfic*. Sed tale contrahens,
vel determinans , poteft dupliciter intelligi. Vno
modo onafi intrinfccura inferiori, fiue determi-
nato fob tali communi. Alio modo quafi prx-
fiippofitum determinato. Exemplum, differentia I xemfltam.
indiuidualis Socratis contrahit hominem primo
modo, qux cft intrinfeca Socrati Sc fecundo mo-
do hoc corpus contrahit albedinem, vel colorem,

3uia in alio corpore cft alia albedo. Et fecan-
um hoc , fi non portent cfTe , nifi tria corpora,
non portent efft mfi tres albedines. Contrahens
tamen fecundo modo poteft reduci ad mate-
riam primo modo.pro quanto dicirur contradi-
ua , vel {altem in diuinis quafi materiam. Et fic
proprietates hypoftaticx.fiuc pcrfonales,pofTunC
dici quafi mareria, non quod determinent eflen-
tiam diuinam.fcd determinant perfonas,fiuc hy-
poftafes,vt pacer per Damafcenum Ub. t . ca.f.vel
10. & Ub.t..cav. 6. Relatio, inanit, non determinat
naturam, fied hypeftafim , & fic proprietas perfo-
nalisnon dicitur adus natur* fcd adus hypofta-
fis , vt patet i Dodore in primo, ehfl. t. tju.x.&
d. 1 6.

Poteft etiam dici , qu6d fuppofita diu ina de-
terminant relationes communes eiufdem ratio- 3 3-
nis i quia quot fune perfonx diuinx , rot funt
etiam xqualicates.vel fimiUtudines, vclidcntira-
tcs. Alia cft enim xqualiras in Patre , Sc alia in fiuui
Filio, vt patet in primo, difl.^ r. Vbicunqnc igitur
cft pluralitas eiufdem rationis,ibi ncceflc eft po- “***'
nere materiam^tcripiendo materiam non pro rc-
riptemc.fed pro contrahente fic, vel fic accipien-
do, fcilicct primo.vel fecundo modo , quia nullo
modo poteft poni naturam , qux cft vnius ratio-
nis plurificari % nifi fit aliquid contrahens hoc
modo , vel illo. Non enim poteft poni narurara
humanam plurificari in plura indiuidua eiufdem
rariotiis,ni(i per aliam ,Sc aliam differentiam in-
diuidualem. Nec fimiliter poteft poni albedi-
nem plurificari in plura fubieda , nifi illa fubie-
da prxeise dererminent eam ad certum nume-
rum. Aduerte tamen , quod ifto fecundo modo
fubiedum non dicitur determinare albedinem,
vt dicatur hec , fic enim hac per propriam hxc-
ceitatem. Et fimiliter relationes communes fiunt
de fe hec, ita quod xqualitas.qnx eft in Filio efl
de fe indicimus tamen quod fubieda determi-
nant ad certum numcrum.quia communiter noo
numeramur accidenda eiufdem rationis, nifi ad
numerum fubiedorum. Nam plura accidentia
prxeise numero differentia poliunt effe in eo-
dem fubicdo , ctiara ioquendo dc acddentibiv
abfoluos.

Qusftio II.

abfoliitis.vt potet i Doftorc I» ttrtio. AJI.S.&
in ,.Mctupiy. D.U.-U quifl.j. lUa igitur acci-
dentia Client pricisc numero JiilinCb Patet
etiam quomodo Deus polfct facere plurcs atbe-
dines numero diftinftas line fubioffo vt pollet
probari per diita Dodotis iit fnenndn, diftm. i a.

ic Je faito patet quomodo ponuntur
plutea quantitate* eiufdcm rationis feparat* 1
fubicflu , vt in facramento Euchariftii. Pollet
aiam facere plurcs albedines in vno fubicdto, vt
DoSor videtur innuere <» tertie, dril.8. & in } .
Met. fui tjuuff. y. Non vult ergo Doflor hic,
quod talia eiufdcm rationis (int pneise determi-
nataad ccrtnm numerum propter numerum fub-
ie&orum. Cum ergo dicit, qu6d nullo modo
poteft poni , naturam qua: eft eiufdcm rationis
plurificari.nili (it aliquid contrahens hoc modo,
vel illo A' cum dicit naturam contrahi St pluri-
ficari per aliam, Se aliam differentiam indiuidua-
hml , hoc dicit fecundum intentionem proprii.
Cum vcr6 dicit formam eiuHlem rationis , vt
albedinem , vel aliquod aliud accidens determi-
nari ad certum numerum per aliud Sc aliud fub-
ic£him . Hoc non dicit (ccundum intentionem
propriam, intclligcndo quod illa certa pluralitas
ut prxeise per aliud de aliud fubicdlum.vt fupra
«aiet. Sequitur , & per oppofitutn , vbi non eft
noc modo materia , impoflibilis eft pluralitas
ciufdcinrationis , fcd nec talis materia eft pofli-
bilis rcfpcftu prodnftionum in diuinis, quia ui-
liil tale contrahens , vd determinans pollet effe.

nili determinatum ad certam pluralitatem^ per
tonfequens nili prius habens pluralitatem alte-
rius rationis, vr lupri patet in fecunda rarionc,&
nulla pluralitas alterius rationis pollet poni prior
prod u&ionibus talibus, vt fupra patuir,& fic ap-
plicata eft intentio Phiiofbphi ad concluiionem
ni» intentam.

i Sed inquirenda qu.tliter, Scc. frnde dicit 7.
Met.cap.y.tex.c.+ 1 .quod quid cr.tt ejfe & vnum -
quodque m quibufdum tdem.vr in prima t fubftun -
tiie,vtcurmtus& curuituu effe, id eft, quod quid
erat elle Sc fingulura cuius eft in quibufdam eft
idem vt in primis fubftantiisdd eft, in (pccicbus
vniuerfalibus,vc curuitas 5c curuitati clfc , quod
quid eft curuicatis funt idem. Sequitur in tex. Si
primu eft, id eft , fi curuitas (it prima fubftantia
8c fpccies. Sequitur in tex. Dico nutem primum,
que non dicitur per uliud in ulto effe , vt fubtc&o
vel muteriu. Qucunquc vero vt muteriu , aut
conceptu cum mu/eriu , non idem neque fecundum
ucctdens vnum,vt Secrutej & mufteum, Sc vocat
hk primam fubftantiam,qujnion habet formam
in (ubic&o Sc in materia bgnata, & indiuiduaii.
Qtucunque vero funt conceptu , vt mutatu , uut
conceptu cum »i4/rri4/cilicct,indiuiduali,vt funt
lingularia non funt idem , fcilicct , quod quid eft
cum eo cuius eft. Sed hxc auctoritas expolita eft
fupra tn fecundo jLft.$.quuft.i. Et f>c patet quo-
modo philofophus non vult ibi dicere , quod in
materialibus non eft idem quod quid eft Sc illud
enim r/, licet aliqui fic exponam.

40.

XJtitn* uci

tfi m dim •

7. Mgt- »
te*. 41«

S C H O L I V M.

s ^Adducit inia rutionct contru refelntienem quuftunis. Frimt , findet genentienem dr
Jf intimem ijfc eiufdcm rutum! , quin idem eft principium firmule , dr teruinw fit mula v-
triufqncJeiUeet cjfinttu. Seeuniu,inlendn filium peffc genente , quin Intel / mentum gene -
rundifieni filet de que i J.J. •^Adduen tlus dum mltones eentn id ijutd dtdum eft , fcili-
cct 'primum ihjhnd lenem ftnitam uliqncriim cf]'e nitet ita munit .

'apvE tertio articulo 1 obiicirur contra prxdicta, Se primo contra concluiionem: An- j
I J deinde contra prxmillas. Contra concluiionem dup!icirer;primo lic:Vbi prin- ’■
cipium eft eiufdcm rationis Sc terminus formalis eiufdcm rationis , ibi eft productio
eiufdcm rationis i fcd eflcntia diuina qua: eft ciuldcm racionis, in diuinis eft princi-
pium produ&iuum cuiufcunquc produ£tionis,8e etiam terminus formalis cuiufcun-
que produftionis i ergo quxlibcc produSio eft ibi eiufdcm rationis cum quacun-
que. Maior videtur haberi ex y. pinfic. quia non videtur produftio diftingui , nili, »
vel ex pnneipio formali , vel ex termino. Probatio minoris , primo quantum ad fc- 1
eundam partem de ictmino formali i quodlibet productum produdionc accipit ef-
fcntiam , quia ficut Filius nihil habet nili narum , fecundum Hilarium , (hoc eft nili
quod nafccndo accipic ) ita Spiritus lanflus nihil habet nili quod procedendo acci-
pit, non aurem accipit eflcntiam.nifi ficut terminum formalem.

Confirmatur illud per Aug- i y. dc Trin. c. 16 . Sicut Filu ftnft ut effeniium de Putre
gencrutiojlu Spiritui funde de virtque prece ftie. Non poteft autem illud inrclligi de prx-
'ftando, li' ic communicando, nifi ficut de termino formali produiftionis : nec poteft
intelligi cllcntiam communicati per productionem , nifi ficut primus terminus for-
malis, quia non licut confequensalium terminum formalem , cum ellemia fit princi-
piumomnium. Ex hac probatur alia pars minoris , Iciliccc quod clTeniia fit princi-
pium formale refpctf u utriufquc productionis : quia terminus formalis non poteft
aliquo modo ede prior principio formali producendi Si ergo eflcntia eft terminus
formalis produftionis.vt iam probarum eft, Se ipfa eft primum ens in 11 iuims, vt iam
probatum eft in prima quxftionet fcquicur quod ipfa eflcntia fecundum fe eft prin-
cipium formale producendi in quacunque productione. Minor criam probatur

quantum

5«

Quodlibet.

Ratio i.

Ratio J.

quantam ad vtranquc partem per hoc , qu6d illud cft principium formale , te ter-
minus formalis in quo producens aflimilatur produ&o, te prxcipufc , quando cft pro-
du&io vniuoca. Nunc autem prima aftimilatio producentis ad producum in Diuinis
eft cftcnria ipfa,vc eflcnriaictgo ipfe eft formalis terminus produdionis , te formale
principium producendi.

Secundo c ontra conclufioncm fic : Habens principium formale producendi per-
ferum , poteft illo producere > fcd Filius habet principium formale dicendi , te ge-
nerandi perfeci : ergo, fice. Probatio maioris , quia ideo eft fuppodtum potens age-
re , quia habet principium agendi, fic maxime perferum. Probatio minoris, me-
moria pcrfcTa cft primum principium dicendi , fine generandi. Filius aurem habet
memoriam ficut Pater \.dc Tnn.c . 7 .quxlibct perfona meminit fibi , te perfeTam pa-
tet. Tertio contra illam propofitioncm , quod prima diftinrio finita cft aliquorum
alterius rationi' , inftarur dupliciter. Primd , quia vnitati eft immediatior diftinrio
minor, quam maior : diftinrio ciufdcm rationis cft minor quam alterius rationis:
ergo , tec

Secundo, quia \ Deo poflunt ede immediati plura creata, fic in eadem fpecie:
ergo podibile cft quod pluralitas ciufdcm rationis edet omnino prima, fic imme-
diata vnitati, fic. ficut in caufa , fic caufatis , pari ratione in principio , fic prin-
cipiatis.

'COMMENTARiyS.

41 . k r\ E tertio articulo principali , In quo Do-
JL>/dor adducit tres infantias, duas contra

3uxftioncm 1 principalcni,quibuf probat qu^d in
iuinis poliunt die pltircs pfodudiones ciuf-
dem rationis. Et tertia inftanria eft contra illam
propoli tionetn fuperiiis didam in fecundo arti-
culo , fcilicet quod prima diftindio finita cft
qcceftanfi aliquorum alterius rationis. Fer pri-
mam ergo inftantiam.qux eft contra cone lu fio-
nem.probat quud generatio fle fpiratin (int ciuf-
dcm rationis, quia omnis produ&fo, cuius prin-
cipium formale produdiuum , fit terminus for-
malis produdionis fune ei u filem rationis , cft
principaliter eiufdem rationis. Hrc patet fpeda-
*rcr "c ,erm‘no f°im;*l* ciufdcm rationis pet
mJutmr *»#- Philofophom quinto Phy fic. ttx. cap 4. vbi vult
ttu. * quod motus , vel mutatio magis denominetur i

termino ad quem, qui communiter ponitur ter-
minus formalis produdionis , quam a termino
d quo , Ec cxcmplihc.it ibi de generatione fic
corruptione Hoc idem patet ttx. ea. \$.&
vbi excmplificat idem de motu altctationis , te
augmcutaiionis , fic diminutionis , fice. Si ergo
Philofbphus vult qu5d produdiones , quarum
rermini formales ad quem fune ciufdcm rationis,
fint ciufdcm rationis , 1 fortiori illx erunt eiuf-
dem raiioius,qimum termini formales funt ciuf-
dcm rationis , fi e principia formalia prodtidiua
funr eiufdem rationis , non tantam ad inuiccro,
fcd etiam cum terminis formalibus ; fcd in pro-
pofico eadem clfentiadiuina cft principium for-
male produdiuum , tam refpcdo gcncrarionis
fili} , quam fpirarionb Spiritus fandi, fle cft ea-
dem termino formali vtnufque produdionisj
ergo generatio te fpiratio funt ciufdcm rationis.
Minor patet per audorirarem Hibnj fic Augu-
ftim^quo ad hanc panem , fcilicet quod cftcnria
fic terminus fornulis. Nam 1 Marius vult qufid
ficut Filius nihil habet , nifi natum , id eft , nifi
Zjfeuua efl qi><xl nafetodo accepit, fic Spiritus fandus, nihil
lormimmt habet nifi quod procedendo acccpit',fed accepit
fawalu. cflentiam, & patet quod non accepit eam nifi ve
terminus formalis produdionis. Sicut dicimus
qu6d genitu accepit natura a generante, fic patet

*!•

qufid non accipit eam, nifi vr terminu formalem.

Patet etiam per Auguftinum 1 j .de Trinit . ea. *i,

16. Sicut Filie,in<\ah,pr<fiat efentiatn de Patre 4
ffttcr ano, fine communicat , ita Spiritui fanQo de
wroque proceffio. Sedeflentiam fic communicari
per generationem, & fpirationem , non intclligi-
cur communicari, nifi vt terminus formalis. Si-
cut etiam natura creata per generationem com-
municatur fuppofito,non intell igitur communi-
cari fuppofico, nifi vt terminus Mrmalis genera-
tionis. Et fic patet quomodo eflentia eff termi-
nus formalis vttiufquc produdionis.Et hoc pro-
lixius oftcnfum cft in primo , dtfi.y quafl.i. Alia
pars , fcilicet quod fit principium formale pro-
dudiuum,patet ,quia nunquam terminus forma- 1
lis poteft aliquo modo cfle prior , vel prioritate
originis, vel prioritate perfedionis , illo princi-
pio formali producendi. Patet , quia terminus
formalis per principium formale produdiuum
capit ejfe fimplicitcr,vcl infe, ficut cft in creatu-
ris, vel in alio tanttrm , ficut eftentia diuina capit
ejfe non in fc , fcd tantum in perfona produda,
pro quanto intclligirur fibi communicari. Cum
ergo cfternb diuina fit fimpliciter primum ens
tam primitate perfedionis, quim originis, vt pa-
tet quafiione prima articulo primo. Et illa eft fim-
pliciter primus terminus formalis.fequitur quod
erit principium formale produdionis. Minor
etiam probatur oaantAm ad vtranquc partem,
per hoc ,ouia illud , fle principium formale cft
terminus formalis,in quo producens aftimilarur
produdo.fi: prxciputf quando cft produdio vni-
uoca, ficut in propofito generatio Filij in diuinis
cft fimpliciter vniuoca , quia generans fic geni-
tum funt eiufdem rationis : fimilirer fpiratio cft
vniuoca , quia fpirans fic fpirarum funt ciufdcm
rationis, & hoc faris pater in primo /Itfi.y. & jj.

Ciim ergo prima afiimilario producentis ad pro- /»-
dudum in diuinis eft eftentia illa,vteftemia.(Ec
loquitur hic de prima affimilatione fundamen-
tali , fiipplc quar cft ratio formalis fundamenta-
lis , qua produdum aflinulatur producenti ) er- '
go illa eftentia cft formalis terminus vtriufque
produdionis.flc formale principium producendi.

SCHO

•mgr'

Qua?ftio II.

S C I-f O L I V M.

*4-

»r-

, Ktieffis duabus fututionibus Heurici,fi aliorum refpondetad primum, negando effcntiam

tjfe principium firmate totale generationis, i- fpiraliouir.fed memoriam cr voluntatem per-
- feffam-.de ijuolale Doffor i .d i.j.p.n.i j & xh.&d.y .fr if.pertotum.

AD primum f triplex1 cft vlarcfpondendil Primdad maiorem ,qu6d' licet cf-
fentiaefiet principium elicitiuum, tamen rcfpcftu alterius, &: alterius produ-
flioni efiet aliud principium, ie aliud dctcrminatiuum.puta alius Ji ali^s rcfpcflus;
& tunc maior cft falfa , quod vbi cft principium eliciciuum ciufdem rationis , effet
productio vnius rationis, u:fi cum hoc efiet principium determinatiuum ciufdem ra-
tionis, quod non eftin propofito.

Comta hoc fi principium elicitiuum non fufficit fine principfo derermlnatiuo,
hic, 4c ibi: eadem quxftio cft , perquid efientia, qua: cft principium elicitiuum in-
’ determinatum determinaturad hoc, vel ad illud determihatiuum. Si cnimprinci-:
pium ciuldcm rationis non poteft cUc per fc principium rcfpcftu plurium altcriys
rationis, non poterit ciTcntia, qux cft principium radicalc elicitiuum, efle principium
immediatum rcfpcftu plurium' determinatiuorum principiorum alterius rationis:
quia qua ratione aliquid ciuldcm rationis cft principium aliquorum plurium diucr-
fx rationis, eadem ratione Se aliorum- Vel fi illa prxccdant alia, erit proccfTus in infi-
nitum. Ycl fi ille cftimpoflibilis, determinatio per rcfpcftus, vt per principia deter-
minatiua,non fufficit.

Prxtcrea “, Illi rcfpeftus funr productiones , nunc f autem idem non determinat
fe ad le. Dicetc enim cfientiam djtfjfimjturi ad generationem aftiuam per rclpe-
ftunr , qui nihil ahud cft , quam gcirtJPtfo aftiua,vt dicetur poftea : clt dicere qu6d
detcrmincturad generationem per generationem , & ita qu6d idem cft principium
dererminatiuum fui.

Secundo modo diceretur “ , negando ma:orcm ,qu:a et fi fula edentia fit princi-
pium proJuftiuum ,iftr tamen produftioncs poflunt cfie alterius rationis, quia ali-
qua pluralitas putcll cllc prima, Jf nulla poteft cdc aftu infinita, nec etiam in poten-
tia infinita ili Diuinis. Nulla autem poteft cfie nccelfirid finita, nifi qux cft alterius
rationis, vel prxcxigcns aliquam alterius rationis : ergo ftante prima pluralitate , ne-
4ttccfle cft, quod in Diuinis fit aliqua pluralitas prima omnino immediata vnirati,

& ita potf ft poni, quod ifta pluralitas fit prod.iflionum, ficut quurnmcunquc. Fal a
cft ergo illa maior in Diuinis, quod vbicunque cft idem principium , & idem termi-
nus,ibi cft produflio ciufdem iationis,vcra elt tamen in creaturis, vt loquitur Plii'o-
fophns, quia ibi principium formale produfliuum, vel cft limitatum ad produftioncm
vnius rationis, ficucipfumeft principium vnius rationis: vel fi eft principium xqui-
uocum,& ita produfliuum plurium alterius rationis , terminus formalis vtriufque li-
mitatus cft , ira quod non poteft cfie idem principium, & terminus plurium aacrius
rationis : neutrum poteft cfie in propofito : quia ibi principium cft illiinitatum , Si
etiam tei minus formalis.

Sed contra arguitur, ficut argutum t eft in prima quxftionc , quia tunc prima pet-
fona produfla non magis ex produfliohc fua rcali edet Verbum , quam Spiritus fan-
flus , nec Spiritus fanftus magis efiet Spiritus fanfhis,quam Verbum.

Item , luppolitum habens idem principium formale perfeflum aliquarum produ-
flionutn,potcll ita primo per illud principium in vnam illarum , ficut in aliam: &: ita
prim i pcrlonaxquc primo poflet producere Spiritum lanflum ficut & Filium, Sc ita
Spiritus I nflas non ncceflario cft a Filio.

Tertio modo ’ conceditur minor, quod efientia cft principium formale, & termi-
nus form.llisvtr ulqoc produflioniv, non tamen fic totale , quin aliquid includitur
pcrfc.Sc in prinoipio formali , Sf in termino. In principio quidem fotm.ili , quod cft
memoria pcrfcfla , fc voluntas pcrfcfla , includitur efientia , & in termino formali,
quod cft verbum perfectura, Sc Spiritus fanftus perfeci m, includitur etiam efientia,
& fortf refpeflu vtriulquc, tam in principio ,quam in termino, edentia habet ratio-
nem principalis, Sc hoc rclpcftu illius , quod concurrit cum eadem , fciliccr intclle-
flus vclnotirix, voluntatis, vel amo is. Propter ergo identitatem efientix , idem cft

quo

a!, duplex .'
yidrationt
a.conirh 1
Concit ,
1-le.mfum .
ar.f7.1-7.
& 1 n odi.
S-1-S-
Ejfcntia
non deler-
mtnatur,
ad genera,
n anem per
re/peltm.

at. igitur
idem deter .

sttia n.

fponjto.

Tertia rt-
fpOHfio , &
eji propria*
EjffitM ejl
priMCiplHTtt

fornult &
ter minui
pndutiti»
nutu, ftd
partialia,

■a'

1 T*

jQuodlibet

quo producens producit , i£ terminus formalis. Propter autem diftinftionem con-
currentis cum cflemia, vtpotc intellectus, & voluntatis in principio produ&iuo , fuf-
ficit principium hoc,& illud.adproduflionesalccrius rationis , ic terminos quodam-
mod6 alterius rationis , St fic in principio habemus clTentiam Sc intdleftum j cflen-
liam Sc voluntatem . In termino autem habemus e dentiam , Sc notitiam > effemiam
Sc amorem 1 Sc ratione eius quod idem cfl in principio formali communicatiuo , fic
idem in termino formali communicatum j 5c ratione cius, quod diftin&um cft in
<• • principio, fit formalisratioproduftionis dilUn£fa,SC illud quod concurrit in termino,

fit formaluer diftinflum.

VUe t.J. . Si quxta^iftorum duorum concurrentium in principio formali , nonne alterum
M-I. eft principium formale, & reliquum concomitans ; ergo ab illo altero formali, vel di-
cetur principium formaliter idem, vel omnino alterum.

Rcfpondeo, duo qux concurrunt in principio, fcilicet in memoria perfcfta, eflen-
ciaSc iiitclleftus j Si involuntate petfcfta , voluntas , Si obic&um diligibile prx-
fens.non fe habent per accidens, nec ficut remotum principium Si propinquumifed
totum hoc tntllitclm mf nilsu habens obtefium infinitum intellegibile fibi frajens , eft pec
• fe vnum principium, ita quod alterum fine altero non eft principium producendi , Si
ideo cft vnicum principium fimpliciter produftiuum , non diftin&um in duo princi-
pia produ&iuasconfimilitcr de voluntate Sc obicSo rcfpcftu ipiracionis , 8c confimi-
litcr de terminis refpc&u produdhonum.

Si quxras, quare non poteft eficntiafola, vt diftinguitur contra voluDtatem Si in-
tclle£him,c(Tc principium communicandi fe '

Rcfpondeo , edentia mere intellectualis non eft principium alicuius produftionis,
nifi vt coincidit cum mcmoria,Si volunutc.

i i.

Comme

NlHk-

43*

Opta. Ut nr.

1 n Elpondct Dodor primo recitando duas

l\opinioncs. quas etiam improbat $*</?. 4.
Prima eft Henrici in fttrn. *rt. jj. q/ujf. §. qui
vult quod licet cftcntia (it principium clicitiuum
vtriulque produdionis . non tamen eft fic im-
mediatum principium , nifi per aliud & aliud dc-
terminatiuum. Vult ergo quod cftcntia , non vt
abfolutc fumpta ,fcd vt determinatur per gene-
rationem adiuam,fit principium clicitiuum pro-
dudionis Filij , Sc vt determinatur per fpiratio-
nem adiuam fit principium rpirationis Spiritus
fandi.

m Contra hoc indar Dodor, quia fi eden-
tia non cft ex fe determinata refpedu vtriulque
produdionis , fed determinatur per generatio-
nem Sc fpirationcm.tunc quxro, aut eft cx (e de-
terminata ad illos duos refpedus , qui ponuntur
alterius rationis , fcilicet ad generationem * Sc
fpirationem , aut non eft ex fc determinata ? Si
primo modo , ita videtur concedendum qu&d fic
ex Cc determinata ad illas duas produdiones,
cum non fit maior ratio dc vno , quam dc alio.
Si fecundo modo ergo determinabitur ad illos
duos refpedus alterius rationis , per altos duoiP-
alterius rationis , Sc tunc quxro vt prius » aut eft
ex (e determinata ad illos duos , aut non r Si fic»
ergo cft cx fedoaminataad illos duos, per quos
determinatur aoprodudiones Filij , & Spiritus
fandi, cum non fit maior ratio de vno, quam de
alio. Aut non eft cx (e dcterminata.fcd determi-
natur adhuc per alios duos,tuncerit proccfius in
infinitum. Et fi talis procelfiis fic impofiibilis»
ftatim fcquicurquc/d determinata per illos refpe-
dus, vt per.principia dererminatiua non (ufficit,
quia non oportet ponere quod ex fe fit determi-
nata ad vtranque produdionem , cum non fic
maior rauo , qudd fic determinata ad illas pro-

%ivs.

dudiones quam fit determinata ad illos rcfpe»-
dus determinatiuos clferuix ad illas produdio-
nes , vel oportebit ponere procclTum in infi-
nitupi. 4

n Secundo inftac contra hanc opinionem, 44.
quiatunC fcqucrctur quod idem ertet detetmi- CtntnHt»-
natiuum fui, patet , quia per Hcnricum, cftcntia rictum.
diuina determinatur ad generationem Filij per^
paternitatem , vel per generatiuitatcni , qu.x ra-^
inen in re nihil aliud eft, nifi generatio adiua,vc
infra patebit qndft.+.Sc in pritno fatis patuit d:Jl.
x8 .qtujl.i.fitu td/.crgo ellentia diuina determi-
natur ad generationem adiuam per generatio-
nem^ fic idem eft determinatiuum fui.

o Secunda opimo cft Adam hb. 1 .dul.C.tj.j. Opim» fu-
mi.1. qui dicit quod fola cftcntia eft principium »»•* Aism.
formale produdiuum vtriufque produdionis,
curo fic fimpliciter illimitaca , & ilix produdio-
nes erunt alterius rationis, quia aliqua pluralitas
eft fimpliciter prima , & illa neccllarideric alte-
rius rationis. Falfa cft ergo illa propoficio, quod
vbicunquc eft idem principium , & idem termi-
nus,qu6d ibi fir eadem produdio, quia hoc non
cft verum de principio omnino illimitato, quale
cft ^flentia diuina,fed taurum eft verum deprin-
cipio limitaro.

p Contra hanc opinionem inftac Dodor,
quia fi cftcntia diuina eft immediatum princi-
pium tam Filij,qirim Spiritus findi, tunc Spiri-
tus fandus ex vi produdionis fux non dicitur
magis Spiritus fandus quim Vctbum, nec Ver-
bum magis Verbum, quam Spiritus fandus.

Cum tamen Verbum non dicatur Verbum , nifi
quia natum,& Spiritus fandus , nifi quia datus,

Sc fic Vctbum dicitur Verbum de memoria na-
tum per modum naturx,flc Spiritus fandus dici-
tur datus, quia libere ptodudus per modum vo-
luntatis.

■ Qu^ftioII.

1 uncaris. Secant indat , quia lequererur quod
’ non magis primi Verbum cflctptoduclurn quam
Spineus fiin&us. Patet , quia (uppoiiuim habens
itfcin principium formale perfectum aliquarum
prbdudiouum, poteil ita primo per illud princi-
pium iu vnam illarum fient in aliam. Et ita pri-

ma perfona xqui priiwN pofiet producere Spiri-
rum 1 antium ficur & Filium, 'te ira Spiritus fiui

as-

0 jiuUam.
fmtru S#i-
iam. - ^

gfi ttrtdo

iftwtts dimi
• M fit t»l*U
fttncifiium

Frfij.

dhis non nccefiano cllet a Filio.Et ilice dux pro-
ductiones eunt fuis improbationibus clarc-pa-
renr in primo.dift i *.

q Tertio modo conceditur minor. Hic Do-
dot ponit rclponfioncm propriam, qux elt fiuis
cl.ujumaior enim rationis eft vera , loquendo de
principio fotmali totali » te de termino formali
totali. Sed in propofito cftimria diuiua non ctt
totale principium produititmm ncc Fili) , nec
Spirirus fandti,fcJ rdpecto Filij eft edentia diui-
na , vt perfeCte prxlcns 'mtcllciftui diufno , fic
quid vtrunque eft principium formale produ-
ctiuum partiale , licet edentia diuina fit magis
“r principale , ex quibus integratur vnum princi-
piora formale totale, quod Jicirur mcinoiia fce-
cunda. Et fimititer refpcChjs Spiritus fantti cf-
femia diuina , vt perfc«£ prcfcns voluntati per
a&jm coguofccndi ,cft principium partiale rc-
fpcftu Spiritus Cmcti , te principale, te voluntas
diuina aliud pamalc , te integrant vnum princi-
pium rotale, ficlpod irueltechis te voluntas non
concurrunt, vt principia tantum dctcnninjtUft,
fcd vt principia vcic partialiter produ&iua.*c
hoc magis prolixe patet i n prime, dijl.i. parte i .

dift.?.& i j.c5" in/icnndoJiii.i.tjHtfi.

i. vide )bi. Similitet terminus fonnalis piodu-

&»onis,loquendo de termino rotali , non eft fola
eftenua diuinatfcd tertninus totalis generationis
Filij eft perfona Filij conftiruta ex cftimia te
pcoprictarc. Adiienc rauacn ,quod loquendo de
termino formali totali , nullx produChones pof-
fent dici siufdem rationis ad tunicem, vr prxeisi
denominantur a termino torali, & pjtcr.quia ge-
neratio Socratis & generario Ioannis , vt deno-
minantur i Ioanne te Socrate produttis. non di-
cerentur prccisc ciufdcm rationis, quia Socrates
te loannci.etfi ratione natur* humana* finteiuf-
dcin rationis, ratione tamen proprietatis indiul-
dualis.qux proprietates funr primo diucrfie , vt
patet a Do&orc ia pnmo,dtfi.\.o- i j.non tifent
ciufdcm rationis: tamen communiter produdio
denominatur non a termino totali, fed 1 termino
formali partiali , & principali , qualis eft natura
communicata line forma. Et fic in propofiro ge-
neratio, & fpirario in diuinis,vt denominantur 1
termino formali principali, qui eft dfcutia diui-
na fimt ciufilem rationis, vt veni denominantur
£ proprietatibus conftitutiuix (iint fimplicitcr al-
terius rationis , tamen ab illis non habent quod
fiat alterius rationis, ni fi praecise ex quaJam de-
nominatione cxtrinfcca , led originatiuc habent
abintclle»ftu& voluntate , qu<\d fint alterius ra-
tionis tanquam a principiis formalibus origina-
tiuis alterius & alterius rationis, partialibus ta-
men.& nunquam principalibus.

Secundo indat ».15. contra eandem conchifio-
nem , probando qubd poflint cftc plurcs gene- jnJnSflu*
rationes , Se arguit fic : H.tbeni principium fur- m ftra+~
taale producendi per filium, Sic. tuti.

4*.

SCHOLIVM.

•1

i^fd fecundum pofitum nutn. 1 3 . uh 0 Filius non potefi gignere , quia memori a in Putre eft
* principium producendi produflrone adaquat a , ita vt per dictionem excedi nequeat , (fi ratio
' est., quia qui. quid ei! in Dtuwu,ejl ita de fe hoc, vt fi per impaftibilc non ejfct , nec aliud ciuf-
dem rationis ejfe pojfet propter rationes altat m ari. z . vide Do florem de hoc 1 . dift. 3 . q. 7. §.

Dicet tunc ad quxet . explicat modum loquendi de habere potentiam generandi , (fi quo Jenfu
Filius eam habeat: dP quo 1.1/ 7.

*7* • A D fecundum r & primd ad rem , fecundd ad formam argumenti. Ad rem po-

XjLtcft dapi icitcrrcfpondcri:fotma,qux eft in aliquo fuppofico principium produ-
cendi produAionc adxquata illiformx, non poccftcftc alicui alteri principium pro-
ducendi : nunc autem memoria eft Patri principium producendi produdionc adx-
quat3iiIliprincipio,crgo:& fi fit in Filio, non poteft efiTe Filio principium producendi.

Maior probatur exemplo fic. Si calor clfct igni principium calefaciendi liguum cale-
fadiouc adxqnata illi calori, &: ille idem calor communicaretur Iignomon pofiet cfie
ligno principium calefaciendi. Probo,qu^a ncc calefaciendi fe , quia tunc calor clfct
principium calefaciendi fiuc producendi calorem in eodem fuppofico : ncc alterum,
qoia calefacio ifta ponitur adxqnata illi calori. Et prdcedit ifta probatio de adxqua-
tionc oinnimodli, vbi impofiibile eft asionem excedere principium formale agendi,
Sifecundiim iftum intcllcft um .patet minonquia memoria fic in Patre habet dieftio- 4

nem in Patre adxquatam , quod i mpoflibile eft principium diftiuum excedere hanc
diclioncm.ficucimpoflibilccft in Diuinisdidionem efie nifi hanc,quiadc fe cfthxc.

Patet ex folutionc quxftionis: quia quicquid in Diuinis non prxcxigit pluralitatem
alterius rationis, illud de fe eft hoc:diftio in Diuinis non ncccfiarib prxcxigit plurali-
tatem alterius rationis : ergo de fe eft hxc , te per confcqueos principium cius habet
r hanc di&ioncm omnino adxqiutam fibi,oon poteft ergo cfl*c principium in Filio. aj

Ad eandem *|* rationem probanda accipicndaeft iftapropofitio,&: redit in eandem ficrtnCvtl
fentemiam cum alia , fuppofitum accipiens formam per produ^lioncm adxquatam u.Mtattm.

Scoti Oper. tcm. X 1 /. F iUi

flfc- i

* ' 6i' * Quodlibet. ' . . ' *

illi formx,non potefi perfllam formam producere ; filius rccipir memoriam pcrpr&-
* dudiohetn adrquatam illi memorlx:crgo, &:c. Minor declaratur ficut in ratione ijm

fada Probatio m; ibrisrquia li lecundum illam producerer :alit ergo fe, aut alterum*
nfth fe quiit hoc clt impoflibile, fecundum A uguft! i Je Tnrt.eap. i . nec atrerum, quia
/*'" “ P*’~ illa produflio illius ponitur adxquata principi* piodudiuo:Gccrgonon oportet qux-
forrruliU- ccrc dctcrminatiuuin concurrens cum principio clicitiuo, vt fit vna didio : nec etiam
aliquam negationem potefi haberc,fic vttale pi incipiunt formale. Sed efto quod ef-
tjl proju- fentiavcl quodcunque poficiunm mere acceptum, fit in Patre formalis ratio dicendi,
Rumi fer vel gcncraiidittamen non potefi cllc in Filio ratio dicendi, vel gencranditquia ipfum
"*“• vtin Patrc,e(l principium productionis ada quate, quantum ad primam tationem, BC

perillam Filio communicatur quantum ad fecundam rationem.

' Quantum ad lecundum videlicet ad formam argumenti, potefi fieri aliqua dif-

- fieultasin maiori t£ minori : quia haberi potefi aiquid dici multipliciter ex pofiprx-
■dicamcntisdicet proprie non dicatur aliquid formam habere in abftrjdo.nifi habeat
cam licot forma fic fignificara, naracft haberi , hoceft tanquam formam. Non enim
proprie diceretur habere albcdincm,qui habcrcc cam claufam in burfa . quia non cft
ille modus pcrfcdu :quta albedo nata cfi haberi vtforma informans.

Vlteriut , nomen abftradum fignificans principium agendi conftrudtimcum Ge-
• randiuolignificantc aliquam adionem, natum eft haberi a (uppufico, vt fit illiprincip

pium agendi illa adloncivcrbi gratia, habeo potentiam vidcndirilla potenria non fo-
kb Ium nata eft hibcti ime vt forma, fcd etiam vt principium mihi operandi fecundum
t illam formam : 8£ hoc notat illa confirudio Gcrundiui cum abfirado tali. Similiter
F*li 4t frit iltaG.ammattca patet ex vfu loquendi. Etfi entm vera fit ha*: Filus Dei feitgmere-
gmrMuni siorum Pslru ; non tamen ifta : Filint luisti firmum generandi. Cocfirmlutr.ncc ifia:
ille hsbtt voltmuitm gcneisirdi : in c cft aliqua ratio tuli cx conftrudione Grammati-
'feim&sm c“h,quia non folum foratur abfiiad.tm haberi ab illo vt forma, fcd vt principium u-
generviii. fis operationis proccdcntisab ifto fuppolito:confimiliterhic : Mulsei |Y; t Iseum I resili
Fili.ii non man tum & nesiioncm mundi. non tamen Icit creare mundum.Quando ergo accipitur
bebet me- in maiori, illud quod habet principium dicendi perfedum, potefi per illud dicercjlo-
msrtb fer- qUe0do dc hsierc proprie, licot dicitur abftradum haberi , quando h.ibetut vt fotma
feilem, -.-e fUppj)(itj>jrtriani deconftrudtone propria nomine fignificantis principium adus cu
Getundiuo fighifieantc adionem, qux confti udio notat illam formam huic fuppoli-
& tjHSTti toefie principium agcnditconccdo maiorem, quia in fubicdo inoluduntur illa, tfuse
vide lAr;. requiruntur ad hoc, quod prxdieatum iniit. Quando enim in hoc forma h.,bctur , vt
forma huic.S: vt huic principium agendi, poteft per hoc clTc principium agcndi:fcd
» : fic minor cft f • Ifaiquia etfi Filius habet memoriam perfedam, aliquo modo habendi:

non tamen vt formam :& fi habet vtformam.non tamen vt principium agendi, pio-
pter rationem didam in rcfponfionc rcali.

Ad probationem * minofis,illa propofitio : memoris perfeci e tH principium pcrfeilum
clicni.li , poftet dici , qubd cft propofitio truncata : 8c oporteret cam fupplerc per ali-
quod datiuumadditum fignificans cui fit principium dicendi.

Vel q* ia cft indifferens. poteft concedi . qubd abfohtte eft principium diccndi:nec
plus ponit + mintir dc memoria, qubd Filius habet memoriam perfedam, eft nuni-
feftum. Concludendo ctgo, Filius habet principium perfedum dicendi, qux fuit mi-
nor ptinii fyllogifmi.fi t fallacia Amphibologix,vel figurx didionis,vcl cor.fequcntis:
Amphibologix.quiain maiore confirudio non determinat adum ilUim lignificatum
pergerundiuuin procedere ab.tliquo foppofiio dctcrminato:quia nullu luppofuum
certum ponebatur ibi in fubicdo orationis, fcd tantum defignabatur, qubd procede-
ret ab aliquo principio fotmalubuia illud ponebatur in ptnpolitionc pro I ubicdo : In
conclulionc autem ponitur, & luppofitum determinatum, & forma:& ideo cx vi con-
fttudionis notatur in conclufionc,qubdaftus non tantum comparatur ad principium
mvm pel'- formale, fcd etiam ad fuppoiituin.vt egrediens ab aliquo. Figura- didionis : quia per
feds eft fimilitudinem didionis adus fignificati in Gcrundiuo in pra-tnifla, & in conclulionc,
printrfiss/i commutatur habitudo adus ad formale principium, in habitudinem adus ad iuppo-
ferfeihrm fitum ,,gens : Sc fic commutatur quale quid in hoc aliquid. Fallacia cft etiam C onfe-
dieUisege qucntis:quia in maiori habetut adus figuificatus In Gcrundiuo in vniaetfatl ad nul-
hsienitssi fqppofitum comparatus : In conclulionc autem determinatur ad certum fuppo-
Jjidi^re. f«um,& non fcquitur.adus cft per hoc principiumicrgo cft huiufmodi fuppoiici. -

bi.ibsioj

Triplex
falltcu ii
l)M c»nfe-

, Qujeftio II/

Commentar i v s.

4«.

kohetUMlS

ES*

JLvMfUw
n dimmit n(
[m uplurti
fruimiiiMUi.

Ai-

Haberi oottfl
mmlriflidter

r TJ Efpondet, & primi ad rem , fecundi ad
tx formam Ad rem rcfponfio ftat in hoc,
quod memoria in dioinis habet tantum vnam
productionem (ibi pcrftdi adxquatam.fic adx-
quatam, quod elt (impliciter impoffibile habere
jrfiam, imo (ic habet illam determinate , quod li
Hlam non haberer, cllcr (impliciter impoflibile
pofle habere aliam , & illa prodii dio fic cft ibi
hcccfTaria,qu&4 fi illa prxeise non edet, nec alia
polfer efle. Et ratio eft,quia quicquid cfTt in di-
uinis cft ita ncceflario.quod cft impoflibile illud
idem non efle, de (i per impoflibile illud nonef-
fet, abud ciufde rationis non pollet efle, vt patet
difeurrendo in 'omnibus. Nam natura diuina fic
neceilario elt de Ce hac, quod (i illaprxcisc non
cfTct, ncc alia eiufdem rationis poflet efle. Pater,
quia fi alia pollet clfc, ergo illa non fuit de fc,&
cx fua ratione formali hac. Pater,quia fi alia po fi-
let efle , ergo narura diuina eflet determinabilis
per illam auam ; ergo non eflee dc fe hac, imd fi
alia poflet efle, ergo Sc infinit* , vt fuprl patuit
Articulo fecundo , & in primo , dtflinftio. i. porto
i. Et ficut dixi dc natura diuina , hoc idem pa-
tet dc omni alio in Deo , quia quicquid efl ibi
ex fua emirate formali efl (impliciter in vitima
adualitarc, ita quod non cft determinabile ad
vlteriorem adnalicatem , nec per confcquensad
aliquam hxcccitatem , & hoc in re.fquicquid Iit
dc conceptu ,) Sc per confequens de (e hoc , Sc li
illud non cllcr, aliud non poflet efle. Er dico vl-
cri,qu5d quamUis fimilitudo , que efl ih Filio fit
eiufdem rationis cum ilia, qu x efl in Patrefnon
tamen fic intelligendo , qu6d in Deo fit fimili-
tujo habcAs maiorem vnitatera vnirate nume-
rali prxtcr omne opus intcllcdus , quia efl (im-
pliciter impoflibile ;!cd dicitur eiufifcm ratio-
nis pro quanto abilla qux efl in Patre ,‘dc ab il-
la qux efl in Filio poteft abftrahi vtius conce-
ptus didus ih quid de illisjramcn illa qu* efl in
Filio fic dc fc , Oe ex natura rei efl hoc , qu&d fi
illa non eflet , ncc alia poflet in Filio , idem di-
co dc illa quar cft in Patre. Er hxc cft ratio im-
mediatiflima quare in diuinfs non pofliint elle
pluieS nrodudiones eiufdem rationis. Tutic
vitra* talis memoria erit tantum principium for-
male producendi vnam tantikm produdioncra,
Ac habita illa efl impoflibile, quod fit ratio for-
uuiis reipedu alterius produdi°»hs- Cum ergo
illa memoria vt in Filio prxintelligatur habete
illam vnicam produdionem cft impoffibile,
qudd ipfi Filio fic principium fbrradle produ-
cendi , quia fi eflet principium formale produ-
cendi ipli Filio ,auc ergo erit ratio producendi
eundem Filium, aut alium:Non primo, quia tuiic
Filius gigneret feipfum , quod mens non capir.
Non fecundcY, quia tunc effer principium dua-
rum prodridionufqiquOd efl impoffibile , vc fu-
priexpofirum efl.

f sid fornum vhi efl tomum dif-

flcultot Gramnuticaiis, & nourcalis. Er cft ali-
qualis difficultas dc hoc, quod efl habcre,vt\ ho -
brri ,quia haberi poicit multipliciter accipi , vt
paret in PrordiVatticmis ; proprie rdmen non di-
citur aliquid formam habere ,nifi habeat cam
ficut fonium ■> hBc cft , per modum fornix in-
fbnuamis,i|uia:alitcr non cft nata haberi ab
, w Scot.Opcr. tom. X H.

aliquo , vt patet. Et vlterius nomen abftridum
fignificans principium acendi conii rudum cum
Gcrundiuo fienificante aliquam aftionem natum
efl haberi i tappofito vt ilii principium agendi
tali adionc- Exemplum habeo potentiam vi-
dendi , pctentio cft quid abftradum, quiaabftra-
hitur a/WMfe,quia potens efl potens potentia.

Et hoc verbum videndi efl gerundiuum fignifi-
cans adionem , & conftruitur cum potentio. Si
ergo habeo potentiam videndi, non tantum ha-
beo illam vt formam ( ficut cum dico habeo albe-,
dinem , fi enim haberem potentiam , vt prxcisi
formam informantem, tunc haberem eam ablo-
lute , U non conftrudam cum aliquo Gcrundi-
uo^ fcd habeo illam vt principium operariuura
fecundam illam formam. fimiliter ifta Gramma- - ,
rica , patet ex vfu loquendi. Quamuis enim hxc prtp,K-
fit vera, Fifius Dei felt generationem Patris, quia timet fine
vexi cognofcit illam, tamen hxc cft falfa , Filiu» ye,A to fi*
Dei habet Icientiam generandi ,quia runc Filius A»
haberet eam vt principium operandi tali adio-
ne,quod efl falfura, vt fupri patuit,& fic in mul-
tis aliis poteft exemplificari. Sic dico in propo-
fito , quod habens principium formale produ-
tendi , 5cc. efl illi habenti principium formale
producendi, produdionc conuenienti tali princi-
pia Et tunc negatur ifta , fcilicer , Filius haj>ct
principium formale generandi, quia tunc feque-
ictur.qudd illo poflet generarc,& cum probatur,
quia Filius habet memoriam, qux efl principium
formale dicendi:

t Dicit Dodor quid harc propofitio.mrww- Yg;
rio efl principium dicendi perfeUum , cft propofi-
tio truncata^: oportet cara fupplcrepcr aliquod
datiuum additum , fignificans cui fit principium rnemorUm
dicendi, quia fi quxratur cui memoria cftprinct- fotiundAm,
pium dicendi , cx quo enim ipfa efl principium "en w
tantum quo , & non quod .Oportet fupplcrc fup-
pofitum cui , fcilicer fit principium , non enim 1
cuicunque fuppofito efl principium dicendfipal
tct,quia nonrluppofito.puta iapidis.

Si etiam accipiatur abfolutc.non addendo cw\
fcd vt efl indifferens adfuppofita . poteft conce-
di quod memoria cft principium dicendi abfb-
lutc, ficut ctiatn conceditur qudd culor abfoluri
cft potentia calefaciendi •, nec plus ponit illa mi- •
nor,& quod Filius habeat memoriam perfedant i-
patet, quia eandem eflentiam^r eundem intclle-
dum auem Pater habet. Sed vitra concludendo;

Filius habet memoriam, vt principium diebidi; ‘ '

fit fallacia Amphibologix , quia ex vi conftru-
dionis nowtur in conclufione qu6d adus di-
cendi non rantuin comparatur ad principiant
formale , fcilicer ad memoriam perfedam abfo-
iutc fumptam, fcd etiam ad fuppofitum,vt egre-
diensab illo.quod tamen non notatur, citm dici*
tut.filiu/ hobet memoriom pcrfetlom. " 1

Eft etiara fallacia figurx didionis , quia per •
fimilitudinctn didionis adus fignifi£ati in Gc- ,
rundiuo in prxmiflaA conclufione, concomira-
tur habitudo adus ad formale principium ih
habitudinem adus ad fuppofitum agens , Ac fic
commutatur quale quid in hoc aliquid , quia iit - $

prima accipitur principium abfolutd in fiippofl-
to , in fecunda accipitur prtnctpium vt eft ratio
agendi fuppofito.

fi- f& '

64 Quodlibet.

Fircum fallaci» ConfcqiientU . quia in mi- dium dicendi , St in ccndufione determinatur
iori habetur adhnitznacm in Gemndiuo in vni* ad certum fupjxjluum , vt cum dicitur , ergo

ueiTali ad nullum iuppoiitum comparatus , vt Filius habet memoriam vt eil principium fur-
cum dicitur ., memotia dl principium perfe- male dicendi.

S C H O L I V M.

St luende tertiam rationem ptfitam art. j. explicat benl quomodo prima dfiinlhe finita
ah/j atrum eft allerim ranenu,(fi juemede menor diffinitio extenfiue, id eJI, miner plur alitia
eH immediatior prim t vnilati , quia ejl dutlitas prid-ietienum-, fi vera fumatur tnienfiur ,
funi autp-rfe , id eft ,epuant'unt ad rationes fermalei dtfttnlterum: (fi ibi eft maior dtfiun-
Itie , vbi efi m lier incempefiibilitae perfe aul per accidens ,& fic eft mater dtftinChe , vbi
di funeta minat ceincidant m vnum ,vel accidant vni. Prime mode Petrus, (fi Paulus
m niti intenfiue diffinduntur , tfuam Petrus , (fi albe de. Secunde mede Icent ra. i^dd prepe-
firum miner dtftmlhe fecundum perfe rationem formalem, non eft immediatior ejfenlia,quam
msier , cfna eft inter aliqua drnerfa t attenti ,juia non eft pofabtle dari dtfttnlfa realtter etuf
dem rationis, in quibat ejfet miner difiinltto. Perum eft , quod miner dtft initio rationis tm-
mediatioreft ejfentia, fed de hac non agitur, quia ab ea non procedis multitudo predulfio-
taum -.de qui eft quaftio. Rrfpenfio ad quartum ibi pefitum eft clara. Circa argumentum prin .
eipalr, que Inon feluit, vide eum t.d. io vbi decet spintum /anitum neu procedere per me -
dum nat ora, fi d.i j. vbi decet eum non ejfe genitum, fed filium fic.

AD tertium • dicitur , quid ili i propoficio eft vera, qui J prima pluralitas nc-
ccffunb finita eft alterius rationis: quia quxlibct neccffinb fiuita , fi non eft al-
teriusrationis.ieccffan&prxcxigit aliquam llterius rationis,pcr quam neccftario de-
terminetur,vr patet in fecundo articulo. Prima autem pluralitas iu Diums eft prima,
&necc(Tarii finita: quid prima.patet quid etiam neccffarii finita, patet : qun nulla
eft ibi noffibfitas nifi ad illud, quod eft in a&uifequicur ergo concludo, q od prima
pluralitas in Diuinis neccffarii eft alterius rationis : Si per confequcns ilia eft proxi-
al.ma/jr. ma vilitati. Quando ergo accipit fi maiorem , quid vuitati immediatior eft minor
pluralita , qtJam maior:

Plurulitat Refpondeo.poteft intelPgi maior.vel minor, intenfiue vel extenfiue : intelhgcndo
mmer in- fic :menfiui, quantum ad minorem rationem diftiniftionis, ficut minus diftinguitur
unfiui & medium ab extrctno,quam contra: tum a contrario: minus cxtcnfiuc, fiue minor di
exttnfiui. fi jna j0j fKle minor plural us , eft , qur eft maior paucitas , ficut ternarius eft minor
exponitur. p|orl|;ta(tjU ltcxnario: hoc modo maior eft vera : quia vnitati immediatior eft bin -
rius qnam quaternarius, vel ternarius , 8C tamen binarius noneft minor pluralitas in-
tcnliui.quam temariusiquia imcnfiue tanta dillin&ione d.ftinguuntur duz vnitates
Quaterna. jn binaro , quanca rres in ternario. Extenfiue verum eft , quia ab vnitate procedunt
pluralitates fi uediftinftiones ordinat- .itaqubd lemper m, nor numerus extenfiue fi-
l'e numerali cr c(l propinquior vntati.quz eft principium. Et fic concedo qued ifta
kftane.' djftinftio , efto qubd effet alterius rationis , eft tamen maximx paucitatis i quia non
sjuamtcr- funt nifi dux produ£lioncs,& non eft pluralitas minor dualitate. (

•narim. SI tamen loquamur de maiori , vt I minori diftinfkione , vel pluralitate imei fiui
adhuc poteft intclligi dupliciter : quia aut inteiligitur perfe , quam um ad formalem
rationem diftinftionisextrcmotum:aur per accidens quamfim.fcilicct ad maiorem
& minorem entitatem , tc incoinpolubilitaremeorum ,qux diftinguuntur. Exem-
plum Socratcs.Sc Plato magis diftinguuntur,quancum ad rcalicatcm, Se incompof.i-
bi’itarem extremorum qulmiftx dux intentiones, £/»* tLfpecici :quia iftx duzpol-
funt concurrere in eodem, vt in colore: !e minor eft entitas iftorum extremorum , ge-
nu- Se rpectes, quam iftorum , Socratis Se Platonis. Si autem inteiligitur maior de mi-
nore diftinftione materialiter forte pollet alicubi habere vericatem : quia alicui vni
primo immediatior eft diftin&io rationis , quam rei , Se minor eft diftin&io raciouis,
quamfim ad entitatem rrremorum A' incompofsibilitacem diftinftorum , quam di-
ftinftlo re.dis:fedin propofito , non oportet de ifta maioritate feu mino itate curare:
qiuan n ponitur aliqua diftinflio rationis immediata vni, a quo procedit omnis mul-
richdo fciliccr ipii effcntix.

Secundo aurem modo de ifta maioritate intenfiue Se per fe,quantua ad formalem
rationem d.ftmflionis. Maior eft fimplicitcr falfa : quia oportet quid vni pri-

Qusftio II.

«J

4J>-

». t|.

ruo a quo procedit aliqua diftin&io,fiue (it rei fine rationis , immediatiflima fir aliqui
dilhn&io alterius r.ir.onu, quia aliqua finita, & quia ilia, qux cft alterius rationis, cll
primo finita , vt argutum cll. Et hoc patet, quia fecundum communem opinionem,
vbi vnitatem rc.ilem (equitur immediate dilHn&io rationis, ibi ifta ratione diftintta,
habent diitincfcioficm alterius rationis, non ciuldcm : & illa eft maior, fecundum for-
malem rationem diftin&ionis, licet fit minor duplici modo , &: maioris paucitatis, Se
minoris rcalitads , &: incompoflibili tatis in extremis.

Per hoc pacet illud de p!uralitatc,qux cft i m medi ’te a Deo , quia in creaturis , vbi Crraturk-
naturx fpccificfcfuntplurificatx in fuppofitis, nulla cft nccclTario determinata , quia .*

a fo!a voluntate agentis funt tor,vcl tor, ita quod non repugnant naturae clTc i pluri-
bus : fi ergo talia plura ciufdem rationis fune immediati \ Deo , funt tanv n finita m tul
a&u,quia voluntas diuina imponit cis finitaccm : fcd non fimt nccclTario finita, quia
nihil cll intnnfccum crcaturis,cui contradicloric repugnat maior vel minor pluraii-
ta$,quxcunquc enim pluralius cft poflibilis in Diuinis, ipfa cft omnino finita.

COMMENTARIIS.

TErti&inftat* contra illam propofirionc,(ci-
licct, qu&d prima dijhniUo finita tfi Aliquo-
rum ait tritu rationi/. Er in fac duplicitcr.primd,
quia vnitati cll immediatior diftin&io minor
quim maior : patet, quia ex quo vnum cft omni-
no indillin&um , (equitur quod quanti aliqua
funt magis propinqua vnitati , canto magis fune
indillindtnhcui etiam quo ad cnritatcm, quanto
nugis aliquid appropinquat perft&iffimo enti,
tanti cft pcrfc&ius ,quia magis participat illud*
fic quanto aliquid magis appropinquat ptimx
vnitati, tanto magis erit vnum,& quanti magis
vnum, tanti magis indiftindum , 5< per contc-
quens minus diltmclum. Cum ergo diftin&io
ciufdem rationis (it minor quam dillin&io alte-
rius rationis , (equitur quod illa cric magis pro-
pinqua ptimx vnitati. Et (i ponatur quid gene-
ratio , Se (piratio lini (impliciter primi diftin-
<fta , (equitur quid tantum erum diftinda , vt
ciufdem rationis.

Secundi , quia i Deo poliunt clTc immediati
plura creata in eadem (pccie , ergo pollibile cft
quid pluralitas ciufdem rationis omnino prima,
& immediata vnitati ; ergo ficui in caufaptima
poteft cflc pliiralnas caufatonun immediata
ciufdem rationis , ita in principio , vt in Patre
potiunt cflc principiata accipiendo principiata
pso ipiis ptodudioiubus pafliuis , ve limplidtcr
ciufdem rationis.

jo, ut , Ad tertium iftorum,refpondet Dodor &
K»u. primo ad rem. & deinde ad formam argumcnri.

Quo ad rem dicit , quod prima pluralitas necefi-
fani hnica cft alterius rationis. Et dicit ntetjfa-
rio finita, quia pluralitas , qux cft contingens, &
contingemet nnita poteft cflc eiufdcrn rationis,
quia duo ciufdem Ipccici ,potui(Tcnt immediate
caulari i Deo ad extra , namquxlibcf nodfarid
finita, Ii non eft alterius rarionis.neceflarii prx-
exigit aliquam alterius rationis, perquam iieccf-
flmmUtm iariu dcterminenirvvr patuit in fecundo an.Cum
fi* ergo prima pluralitas in diuinis fit prima

nccefat io finita. Quid prima patet , quia ante
productionem pcrfoiurum nulla eft ibi plurali-
tas, accipiendo plural.tattm pro pluralitate ccali
• diftindprom abtnniccm , lien enim 'fic ibi plu-
ralitas prior aliquorum formalircr diftindorum.
vt patet de attributis, qux formalitcr diftinguun-
tur ab inaiccm.vt pater a Do&orc in primo , difi.
S. quojl.pe. & illa pluralitas cft prior produdbo-
nibus diuinis, raftcn illa non poteft dici proprii
Scor. Optr. ttm . X I /.

pluralitas. Prima ergo pluralitas in diuinis cft fp1
tarum produdionum , qux cft alterius rationis.

Aduerte ctiam.quod generatio patii ua , Se (pira-
tiopafliua funt (impliciter alterius rationis imi
primi diueria , (cilicet in rcalitatc , licet non in
conceptu vt tenet in primojdi.7. 1 j.CT" 2 C. tamen
Filius & Spiritus (andhts non funt alterius ratio-
nis ad inuiccm,imi (impliciter ciufdem rationis
vt tenet in primo. difl.i j.quia includunt naturam
diuinam, per quam dicuntur cllcciufilcm ratio-
nis. Et quid talis pluralitas fu nccclTario finita, £."*
pater, qui;, iri diuinis nulla eft poflibilis , nifi ad
il!ud,quodcft in a6tu, ideft,qui>domncpolLbi- Hlt M“
ic in diuinis cft nccclTario in fumma atluaiira-
te. Si ergo aliqua pluralitas maior finita poteft
cile in diuinis , illa nccellarii elice in actu. Et
quia conflat talem pluralitatem ibi non cflc, fcd
tantum pluralitas finita,fatim (equitur quod illa .
finita erit neceflario.

Nunequo ad formam argumenti .dicit b; dlor J
quid maior pluralitas, vel minor *fiue nuior di-
Itindio , vel minor , poteft dupbciter intelligf,

(cilicet cxtenfiuc,& intenfiuc. Primo modo,ki-
licet cxtcnliue minor pluralitas , fiuc minor di-
ftimftio prxeise acci| icur pro maiori pat citate
numcrali,& maior pluralitas , fiue maior dillin-
&io nrxeise accipitur pro minori paucitate nu-
merali , ficui dicimus , quod quatuor eft minor
pauciras, quim duo: Loquendo ergo de dlftin-
dlionc maiori, vel minori extenfiuc , patet qudd ^ t*n*it0r'
diftindlio produdlionum in diuinis eft (implici-
ter minor, quia (impliciter minor pluralitas , &
primo modo maxima paucitas , quia maximi
paucitas cft tantum dualiras,& ille produdiones
funt prreise dux, & fic conceditur quod ptimx
vnitati cft propinquior minor diflinftio cxtcnli-
uc quam maior.ied illa minor diftinttio extenfi-
uc eft ncce(fari6 finita , icitur illa erit nccef-
(arid alterius rationis , vt (upri patuir. Secun-
do modo , (cilicet intenfiuc > loquendo de ma-
. iori , vel minori diftin&onc , adhuc poteft du-
pliciter inteliigi , (cilicet , quod fit maior , vel
minor diftin&io aliquorum , quantum ad per Ce
formalem rationem diftin&ionis extremorum, &
fic illa dicuntur magis diftingui fecundum per
(e rationem formalem diftin&ionis extremo-
rum,qux minus conucniunt in tertio.quam illaj +

qux magis conucniunt,& fic albedo, & Socrates
magis intenfiuc per fediftincuuntur qua5oc.Sc
Crunellus, patet, quia Soc.flc albedo n6 couueniuc
F j >iuF.

Quodlibet

Aliqua it
rma-

tMMlitrr f*.

*•/! rjft 4m-
futittr.

quidiratiuc io aliquo gcncrcxum fmt in diuttfis
Prxdicainentis/cd Socrates & Brunellus conuc-
niunt in genere animalis. Aliqua ver^ dicuntur
magis dilungui tantum materialiter, fiuc per ac-
cidens,A: hoc duplicitcr:lcilicct,quia funt mag*
incompoffibilia ad inuiccm , & fic Socrates Se
Plato magis diftinguumur, quia fimt incompofc
fibiles in codem.quatn Socrates Se albedo:patct,
quia Socrates poreft elle albus : vel quantum ad
maiorem curitarem extremorum, puta, quia ex-
crema diftin&a (une magis pcrfe&aA (ac Socra-
tes & Plato magis diftinguiuitur quam duo afini
ad inuicem. Aduerte ergo, qu&d aliqua,qux ma-
gis diftinguumur per fc,magis funt incompofli-
•ilia videlicet Socrates & aibedo. Se aliqua qux

nus , qux tamen intentiones funt minus ens , Se
minus incompoffibilcs , quim fint Socrates &
Plato ad inuiccm.

Sed in propoli to non oportet de illa diftin-
ftione maiori, vel minori curare, quia in diuinis
non ponitur aliqua diftin&io rationis immedia-
ta primo enti , it quo procedit omnis multitudo.
Sed loquendo de maiori, vel minori diftin&ione
imcnfiu£, Se hoc quantum ad per fc formalem
rationem diftin&ionis, illa maior cft fimplicitcr
faKa, fcilicct qu6d vnirati fit immediatior diftiu-
dlio minor, quam maior, quia nulli dubium qu&d
diftindio eiufdem rationis quantum ad pet Ce
formalem ratione diftin<ftionis, eft minor, quain
diilindio alterius rationis,quia diftindb alterius

nugis diftingmriirurper fc fmt magi, incoropof- sarionis per ii minis' comunimr quim iUaqu“*
ftbuu, vt pacet de Socrate & Platone. His ptar- funt eiufdem tationismam opottetqtibd vni p.i-

miflis dicit Dodtor quod fi illa maior , fcilicct ino.Duta ciTmrir Ainimm. ; .

vnirati eft immediatior minor diftin<ftio,intelli-
gatur de minori diftin&ione per accidens , fiuc
materialiter, uro quanto illa diftin&a funt magis
incompoftibilia, Se magis cii5,quod illa propoli-
tio poteft alicubi habere veritatem , quia alicui
vni primo immediatior eft diftin&o rationis,
quam rei , & minor cft diftin&io rationis quan-
tum ad enritarcm extremorumA incompolfibi-
liratcm dillincfconim.qium diftin&io rcalis,nani
in eodem colore funt illz dux intentiones fecun-
d.r, fcilicct Genus A' Species, quia color rcfpe^u
fuperioris cft fpccics , refpc&u inferioris cft gc-

/r — >111 pn-

mo.puta cllcncix diuinx , a qua procedit aliqua
diftinlbo, fiuc illa fit rei, fiuc rationis immedia-
riffima fit aliqua diftin&io alterius rationis, quia
aliqua ncceflarib finita A quia illa » qux cft alte-
rius rarionis in diuinis cft neceffcrio primi fini-
ca,vr fupri patuit , idcd primx vnirati immedia-
tior eft diftin&io maior, quam minor, loquendo
de maiori, vel minori intcnfiuc , irquantiin ad
per fc formalem rationem diftindionis.

Ad aliud patet rcfponfio , quia caufata k vo-
luntate diuina,cx quo funt coni ingemercau lata,
n6 immediatids caufamur plura cui file rationis,
quam alterius .Et fic patet rcfponfio ad rationem.

jlrg.prin-
cip*le non
J oluit , fjltlA
fdtis pA.et
ex duhs
quid dici -
dum Jit.
Qtureiy
tLi.foi. pri-
mum prtn-
eipult, &
tLxi.folut.
eim.

Pottft for -

"i-

44 OppOjl-

tum.ejuod
eft TU Ad
quodeun -
que com-
paretur.

'Q vestio III.

Virum tfia duo poftnt fimul /fare, quod relatio , vt comparata adop-
pojitumftt res,& vt comparata ad ejfcnttamfit ratio tantum.

D.Thom. i /•.'J.jf.-.fM. ^f gid. cjuoM.x.tj.C. Heiit./.M. «r. 604.1. & tji «d/.j. j.t.

Iso de productionibus , fequuntur quxftiones de relationi-
bus,&: primi de relationibus originis. Secundo de relationi-
bus communibus. De relationibus originis primo , quxritur
in comparatione ad eflentiam : Secundo in comparatione ad
perfonam : Tenib quantum ad pcrfc&ioncm , fiuc quantita-
tem proptiam.

Eft ergo qux (lio prima :Vtrum ifta duo poflint fimul ftarc,
quod relatio vt comparata ad oppofitum fit res. St vt compa-
rata ad cfi'entiam,fit ratio tantum! Arguitur qu6d non, quia, fi vt comparata ad eflen-
tiam.lit ratio tantumshoc eft, quia vt fictranfit in eflentiam, (cd ve comparata ad op-
pofitum,manet eadem ratio, quia, vt fic, cft eadem eflentix , quia nullo modo poteft
e fle non eadem, propter (implicitarem diuinam : ergo fi cft ratio, vt compar .ta ad ef-
fcntiam,neccflari6 cft ratio v e comparatur ad oppofitum.

Ad oppofitum arguitur fic,vt comparatur ad eflentiam eft ratio : Probat ut.propter
fimpliciratcm diuinamrvt autemcomparatur ad oppofitum, non cftratio, fcd resili-
rer non conftitucrec rcalitcr diftinftumrcrgo prxdiSta fimul ftanr.

Hic funt tria videnda. Primi, firelatio originis in fc fit res & qux res 'Secundi , fi
comparata ad eflentiam fit res, Se qux resiEt ex hoc apparebit compoflibilitas vel in-
compofiibilitas iftorum.de quibus quxritur. Tertio, circa dida in lolutionc quxdam
dubia occuttcmia difioluemur.

S C H O L I V M.

Rem fumi tripliciter. Primi, ctmmuni fime pre cmni ecnctptikili retli^ralitmt. Stenn-

di.cem

Quseftio III. 67 '

di gemmamur pro ente extra animam vt opponitur medo rei. Tertio, pro ente petfe. E t quafiio
tjlytn reUtio fit res i Primo modo extra ammam(quia certum eSjton ejfe rem fecundo vel ter-
tio trudo,quia ncceft fibftantia,nci ad aliud) cr rcfpondeturaffrmattui ,cpuiafe<juitur extre-
ma ex natura rei fine opere mtelleCim : quod au ent commune reaJt & rationi 1 ejfe dieflum
intellectus , loquitur deobtelfo motiuo,vel terminat mo q.x.d.y q. 4. Et infra qutdl.tq.art. x .
tenet em reale ejfe obtectum intellectui, quod tuulhge de motiuo.

E primo, a quia de zquiuoco non eft fimpliciter rcfpondendumific hoc nomen s.T,p.& 1,

r«, ficut patet cx au&oricatc loquentium de ifto nomine res , eft xquiuocum, atqui 1.

ideo primo difttngucndum cfk de hoc nomine res j Sicut autem colligitur ex diflis Elench.
auclorum , hoc nomen res poteft fumi communiflimc, communicer , 8c ftri&iflimfi. atUoqum-
Communiflimc , ptout fc cxccndrt ad quodcunque , quod non eft nihil , fic hoc po £*’”■ .

tcft inteliigi dupliciter i Vcriflimc enim illud eft nihil quod includic contradi&io-
ncm,& folum illud i quia illud excludic omne ejfe exztx intcllc&um,&: in intcllcct-u cnn. °
quod * enim eft fic includens contradictionem, fient non poteft efle extra anima, ita Nihil quid
non poteft efle aliquid incelligibile,vt aliquod ens in anima , quia nunquam contra- fir-fumitur
difloriumcumcontradiftorio conftituit vnum intelligibile , neque ficuc obic&tim dufbattr.
cum obic&n ,-ncque ficut modus cum obiefto. A lio modo 1 dicitur nitui , quod nec
eft .nec efle poccft aliquod-ens extra animam. Ens ergo vel tes ifto primo modo,
accipitur omnmo communiflimc, fic extendit fe ad quodcunque , quod non includic
conciadi&ioncm.fiue fit ens rationis , hoc eft prxeise habens ejfe in intclleflu confi-
detantc,fiuc fit ens reale, habens aliquam enticacemcxcra confiderationem intelle-
ftus.Et fecundo accipitur in ifto membro, minus communiter pro ente , quod habec, ait. accipi.
vel habete poteft aliquam cntitacem non cx confidctatione intclle&us. Et illorum tur in fio
duorum membrorum (quorum vtrumque pertinet ad primum membrum diftin - /«undo
£lionis,)pi imum videtur valde extendere nomen rci,SC tamen , ex communi modo "•
loquendi, fatis probaturicommuniter enim dicimus intendones Logicas efle res ra-
tionis,fc relationes rationis eiTc res rationis , fic camcn ifta non poflunt efle extrain-
tcllc&um.non ergo nomen rei, fecundum vfum loquendi, determinat fc ad rem ex-
tra animam, fc ifto intellc&u commumflimo, prout rn.vcl ens, dicitur quodlibct con-
ccpnbilc.quod non includit conrradi&ioncm, fiue illa communitas fit Analogix,fiue communif-
vniuocatioms.de qua non curo modo, poflcc poni ens primum obic&um imclk&us: fimi ,efi d-
quia nihil poteft efle intelligibile, quod includit rarionem entis ifto modo, quia vt di “dum in-
•ftum eft prius includens contradi&ionem non eft intelligibile , fc ifto modo , qux- “Uttlui,de
cunque fcicncia , quae non folum vocatur rcalis , lcd etiam qux vocatur rationis, eft 1’">’ J'
de rc.tiue de ente in fecundo autem membro, iftius pririii mcmbri,dicitur res. quod ‘
habere poteft cncicatem extra animam. Et ifto modo videtur loqui Atiicenna 1.
MetaphyJ'.cap.q .qu6d ea qux lunt communia omnibus generibus, funt res,fccns, nec
poteft illud inteliigi de vocabulis in vna lingua , quia in vnaquaque lingua eft vnus
conceptus indifferens ad omnia i.la, qux funt extra animam : conceptus enim funt
iidem apud omnes, primo Penbermcmas, fic communiterin qualibet linguaeft vnum
nomen impolitum tali conceptui communi , quali! cunque fit illa communitas , fiue
Analogix fiue vniuocationis.

Habemus eigo primum membrum, fic, frilicctcommuniflimc,biparcitum,in illud,
flilicct quod non includit courradi£tioncm,qualccunquc ejfe habeat, fic in illud quod
habet, vel habere poteft, proprium ejfe extra intelleflum , fic ifto modo, vel vtroque
modo, vel falcem fecundo modo, accipit A uicenna rem,Sl <»j,vtdiaum eft

Secundo modo accipit Boetius diftinguendo rem contra modum rei, ficut loqui- t.cap.usi
tur iibrode T rin Patet , inquit, qua fit differentia pradicationum , quia alta quidem qua fi
rem monjhant filia qua fi circumjtantiam rer.quta ifta prodicantur fic , quod fecundum fe rem
ahquam monftt ani. illa verb,vt non efftfed potius exlrinfecus aliquid apponunt : vult ergo
diftinguere rem contra circumflandam, Sc fic, fecundum cum fola tria genera , Sub- jotuu.
ilantia,Qualitas,Sc Quantitas rem monftrant.alia ve 16 rei circumftantias. Hoc ergo
nomen,rrr,in iccundo membro acceptum , dicit aliquod ens abfolutum , diftinftum
contra circumftant:am,fiue modum, qui dicit habitudinem vnius ad alterum.

Tertius modus habetur a Philofophoiqui dicit feptimo Met. Accidentia dicuntur Ttxx.u
ent ia, quia funt enti r, fic infra c.y ficut de non ente Logici qui ia dicunt ejfe non ens,non qui-
demfimpliciterfcd non ens fic cr qualitatem.Et infrl ,quemadmodum non fcibite,& quemad-
modum mediciiiale, eo quod ad idem quidem , & vnum, non idem autem , dr vnum Jit & de

F 4 *»«•

Quodlibet

Ens flrltli-
titjjimcj i-
l.i fid' flan-
tia.

Loquitur
.de ente

<ji'od non
nihil

jeu contra-
diZio.

tute. Et videtur eandem fententianuliccre in principio quarti, qudd quemadmodum
medicinale ,SC falubre multipliciter dicitunita & cns.Ens ergo , fine (impliciter, fiue
potilljme difltim , ie hoc , fiue Iit analogum, fiue vniuocum, accipit ibi Phiiofophus,
pro ente cui per le,!c primo conucnitry/r.quod cftfubftantiafoli.

Sic ergo lub primo membro, fimmnuifine,- concinemur ens rationis , & ens quod-
cunque rcaic.Sub fccundo,cns reale & abfolmum.Ec fub tertio, ens rcalc, Se abfolu-
rum.Se per Te ens. Ex ifla diftinfhonc patet, qu d qui(lio,fi relatio fit res, nullam dif-
ficu catem habet de re, tertio modo accipiendo, vel fecundo modorquia non cft fub-
ftantia neque ad le : tantum ergo difficultas cft de primo membro , fcd-nec de ente
rationis , quia patet quod relatio eft intclhgibilis fine contradidionc. Eft ergo ;hic
fermodi habeat cj/t fiue fit tes habens entitatem rcalem propriam extta animam. Ec
de hoc dico .quod cft rci.Sccundo quat rcs’Qu6d autem relatio fit res, probo, habi-
tudo confci)ucn> extrema tealia, Se rcalitetdiftinfta. Se hoc ex natura rei , cft realis,
quia emicas cim, qualem habet, non cft prarcisb in anima, Se per confcqucns ipfa fe-
cundum entitatem propriam, cft res fuo modo.fed habitudo patris ad filium eft talis,
vt patet ex iccuda qiurftionc otdinaria.Ex hoc apparet qux res ipfa fit), quia fi fit res
lingularis, vel eft ad fe.vcl ad alterum, ipfa formalitcr cft tes ad alterum : nec iftadc-
ictminatio.ad alterum, repugnat ei, quod cft res , ifto modo loquendo quiaifto rao-
do.tes non diftinguitut contra modum, vel habitudinem, vel circumftantiam ici, fcd
includit eam.

£ 0 M M E T A % 1 V 5.

*n tjl no-
mon erjuruo-

MP F. primo , quia de cquiuoco non
ejl jimphcitef spondendum, cum
lic de ipfo piius diftingncndiwn
pubici cius multiplex fignifiefr-
runi. equitur : & Itoc no/ntn re*
ejl aquiuocum , Paicf.quia eft communis enti ra-
tionis & emi reali:moJ6cuu rcali Se emi ratio»
nis ruhil cft commufic vniuocum » vt infri paxoc
a Doctore- Deinde dicit quod hoc nomen rc/po-
tclt uiplicitcf accipi , kilicct , communiflimc,
communiter,# ftrictiUinw. CuraiuuniUime du-
• pliciter. Primo pro omni co,quod vctiaiiinc non
cft nihil,# cft illud quod non iucludit contradi»
dliqncm.quiafolum illud cll vcnlfime nihil , vt
patet de v-himarra , quae omnino niiiil cll > cum
panes componentes fine fimplicitcr incompof-
fibiles,# propter rilem incompoflibilitatcm nul-
lo modo pc-tcll definiri, vt innuit Do&or tn pri-
mojU. $.q. $ -tri. i Pnnctp.t i Similiter fimplicitcr
repugnat quod negatio fimplicitcr fit ens.

b Sj^od enim eft fie includens ownadUUo-
nem. Compoflibilia enim & ad. muiccm vnibilia
poliunt conrtirucre vnum intelligibile conftitu-
ruiu ex duobus per Jc hitc!ligibilibus:patct, quia
materia & forma fub llamuhs , funt duo obic&a
perfe imelliglbilia, vt expofui exprimo d, $ . q. 4.

& condituum vnum per le intelligibile, vt ipliim
compolitum. Aliquando etiam cOnili tuitur vnom
intelligibile ex obiccto «Se modo intclligcndi ip-
fius, ficui homo intelligitur fub modo vniuerfij»,
fie quod homo cll pet fc obiedum intelligibile,

& vniucrfuliias cft modus cius,vt patuit utjuun-
dod.y.q.t. In propofito autem includens contra-
' diclioncm non cft vnum obicdum intelligibile
conftitutum ex duobus obicdis imclligibtlibusr •
licet aumconftituentu Chinurram fine obic&a
per fcmtdligibjlu.vtfcotfum fumpta, nullo ta-
men modo aliquid componunt ,ciun fint fimpli- fc
citer incompbfsibiliamcc fimiliter eft vnum con-
ftitutum ex obiedo &: modo,quia vnum contra*
di&orium nullo modo cft modus alterius cou-
.uadiiitpi i|,cum fu ei fimplicitcr iucompofsibilc:

modus autem intelligendi eft corapolsibilis ob-
iceto intclligibili, vt parer.

Sed occurrunt aliqtix difficultates in ifta lite-
ra.Et primo dubitatur circa hoc quod dicit, frili-
cct , quod illud quod ejl fimplrcuer mini non tjl
vnum tnie/ligtlnlejiite illud quod includit contra -
dUlidncm, jciluet >poffe tjfe aliquod ens j me reale t
fiue tatifwspcjfc ejji vnum intelligibile. Arguitur
primd , quia ponens differentiam inter aliqua
duo ncccllario cognofcic vtrunque , fie enim ar-
guit Philofophus 1. de jlmma probando fcnfiitn
communem cire i fcd intcllcdus ponit differen-
tiam inter illud quod eft aliquo modo ens, & in-
ter illud quod nullo modo eft cns;ergo vuunque
cft intelligibile.

Secundo , fui mane propofitionem cognofcic
extrema propofuionis , aliter non pofiet illam
formare : fcd intellctflus fotmat hanc propofitio-
nem jiihd j impliciter ejl nihil J impliciter : fimili-
ter illam:™; aliquo modo non tjl nihil jimpliciter ,
ego,&*c.

Tertii , habens modum , fub quo poteft co-
gno(d,cft vere cognofcibile i patet , quia modus
obic&i cocnofcibilis prxfupponit obicdum co-

gnofcibilcilcd illud quod cft nihil (impliciter cft
uiufmodi:patct, quia ipfi poteft applicari aliqua
fecunda intentio fub qua poteft cogtiofci ipfum,
quia poteft diucrfimodc comparari , Se ex tali
comparatione relinquitor in iplo relatio ratio-
ms,crgo,.5;c.Tuin etiam, quia fifii poteft applica-
ri inrcncio vniucrfalis/altem fecundum quidt pa-
tet,quia ficut ens eft commune omnibus entibus,
ita non ens cft commune omnibus non entibus;
quia fi affirmatio cft communis pluribus, Ira ne-
gatio oppofita erit fimiliter communis,vt pateti
Do&orc w primo.d.iti.

Secundi, principaliter dubitatur de hoc quod
dicit fcilicct , qu6d vnum contradUlorium non ejl
modus obite li refpcdu alterius contradillorij, quia
ens rationis Se non ens rationis conrradicum , Se
tamen ens rationis poteft cllc modus non enti
udonis; patet ,quia non eutf rationis poteft
applicari

Primum du-
lutm.

Secundum

duLmsn.

Qua: ilio III.

applicui em rationis: pator comparando non ens
raiiouis ad aliqua i ergo vnum contradictorium
poteit elle modus altcii contradictorio.

' , . S.cun Jb, vnum cowradidorium cognofritur

per aliud, ergo vnum sit modus cognvfcendi al-
.* teri. Antecedens parce, quia negatio cognoicitur
pci affii mationem oppo litam , vt patet tertio de
minima , vbi vult 1’hilofophus quod tenebra co-
gnoTcatur per lucem : nam per abfenUam lucis
cognoicitur tenebrarie in propofito
T trtkmd*- Xertib principaliter dubitatur de hoc quod

"m U dick/cilicct , t^uod includens ContrudiU-tnem fit

mhtl,V quod filum Jit nihil, Se arguo primo quod
includens contradictionem lit aliquid. Tuin,quia
includens contradictoria includit Ikitetn aliquod
ens polit luum, cum ens Se no. r ens concradicunti
ergo erit aliquid filtem ratione partis incluli,
Se perconfcquens non erit (impliciter nihil.

Secundo obi edum intellectus elt aliquo mo-
do aliquid ; led includens contradidionrm elt
huiulmodi : paret, quia tale pocclt ab intellectu
percipi, aliter ignoraret que contra licun ^c qux
non.

^ . KcfponJco ad omnes difficultates , Se primb

prxmttto aliqua-Primo prxmitto, quod quando
Dodor loquitur de obieCto intclligtbili loquitur
de obiedo quod continetur fub obiedo adxqua-
co in'cllcdu*,fioc illud fu vniuocuin, liue aiulo-
gum,(iue illud obiedura per fc contineatur, nue
tedudiue contineatur ( quod dico proptet entia
rationis , quia fi teneatur quod obieCtum intclle-
dus fit ens realc.tunc fecundum aliquos, ens ra-
tionis eritobtedum tantum per rcdudioncm,&

• per accidens. De hoc tamen vide qux expofui vt

pruno, d. i-q-i )Se omne cale eft aliquo modo
ens,vCl rcale.vel rat»onis,vc patet Secundo-prx-
mitto , quod Dodbr vt pnjenti qutjl. ponit ens
' comuuimfsimc acceptum ( quod eft commune

tam enti rationis quam emi reali ) cllc adxqua-
tum ubie&um intellcdus loftti. Tertio prarmit-
to, quod licet non ens (impliciter cognollatur
quantum ad hoc , fctlicct .quid imponatur per
hoc quod dico non en/ , fine quid importat hoc
'nomen non ens runtum in (e nullo modo cil ob-
iedum cognofcibile, cum nullo modo conti nca-
jA ptimnm tur fub obiedo adxquato. His ptxmifsis , patet
tfemluuem rcfponlio ad obiediones pio primo dubio. Ad
primam dico, qubd ctfi intellcdus ponit diffe-
rentiam inter e ni &nofi cns.not) tamen cognot
de non ens in fe/cum nihil lit, red poteft cognof-
ecre quid i ntel ligatur per hoc nomen non ens. Se
polito etiam qu*d aliquo modo cognofeat illud
per accidens,nullo tamen modo ponitur fub ob-
»cdo adxquato intellcdus. Et j>er hoc patet ref-
punfio ad fecundam- de propolnione.quia in tali
propolitionecoguoicitur hoc nomen nihil , fiuc
non ens : Se polito quod cognofeat nomen ens,
hoc erit cantum per acddeus.non quod cognitio
terminetur ad non ens Ce.

j. Ad tertia-n dico primb , qu6d relatio rationis

as tertiet», forte non poteft laudari Ciper nihilo fimpltcitcr,
cum non fundetur niu fuper obi edo cognito,
vel volito.vcl imaginato. Dico fecundo, quod li-
cit relatio rationis pollit denominare illmf quod
eft nihil,vt cflecomparatumitamen llb denomi-
natio erit extrinfcca,& per confcquens non fun-
dabitur in illo talis relatio rationis : Quu enim
ens poteft comparari ad non ens.Se fic talis com-
paratio palliua poteft termituri ad non ens , Se
per coiuequcns ab Illa poterit denominari, de

quamuis vocaliter dicatur , non ens comparatur
ad cns.in re tamen nulla comparatio pafliua erit
fundata in non ente. Sicut Deus dicitur creator,
ex hoc quod relatio creaturx terminatur ad ip-
fum.iSc non quod aliqife relatio ad creaturam Ire
in ipfo. Poteft tertid dici qu6d omnis relatio ra-
tionis habet tantum elle obiediuum,vt alias ex-
pofui in primo d. j. q.j. quo polito patet lolutio
ad rationem illam.

Ad aliam inftantiam dico,qu6d nulla fecunda
intentio poteft inelle non enti fimplicitcr. Et
cbm probatur.quia eft coraraune.Dico qubd talis
communitas fumitur prxeise per comparatio-
nem ad fuoin oppolitum/aliccc ens Et hoc mo-
do loquitur Dodor in primo , d, 18. Se polito
etiam quod prxter omne opus iniellcdus dica-
tur commune omni non enri, non tamen ex hoC
feqttitur quod in ipto poftit fundari aliqua fecun-
da intentio. Et u forti dicatur vniucrfaJc , erit
tantum denominatione extriufeca , vt fuprl
dixi. ‘

Ad rationes fecundi dubij dico breiriter,qu6d
Dodor loquitur de modo qui ineft obiedo in-
tclligibilhmodd nulla fectmd . intentio incftfor-
malicernonemi,vt fupridixi.Et polito qu&i ali-
qua fecunda incentio (>oi!ic Indic fiJrm.ilker non
enti , tunc dico qu&d illa qux formaiiter ineft,
non erit contradictoria non emi, propter impof-
fibiliratem contradictor iorum.

Ad aliud dico primb , qudd vnum contradi- #•
dorium non eft ratio formalis cogno (lendi
aliuJ.cum vnum non includat aliud vutualirer.

Dico fccundb , quod aliud eft elle rationem for-
malem ccrgnofccndi,& aliud ede modum cognofi*
ccndi , quia primo tnodo notatur ratio formalis
principi), vt diffuse expofitumeft in primo ,d.j,

<7.7 ,&m x. dtft. j. Secundo modo non notatur
aliqua rario principi) produdiui, vt patet quan-
do natura communis cognoicitur fub modo vni-
uetfali, talis vniuerfalitas nullam rationem prin-
cipi) produ&iui habet, ht fic polito qubd vnum
coruudidorium fic formalis ratio cognofccndi
aliud , tameft ex hoc non fluitur quod fic mo-
dus i<bicdicognofcibilis.

Ad inftantias contra ternum dubium. Ad pri-
mam dico breuiter quod etfi vnum contradi&o-
rium lit vert aliquid , tamen includens cuntradi-
doria in (e nihil eft fimplicucr.qma impoflibil»
eft aliquid confUtui in ejfe ex duobus omnino
incompoUibilibns:& ficimcllig.t Dodor.

Ad fecundam inftantiam pacet refponfioex
fiipradidis .quomodo fcilicet includens contra-
didoria pofsrr cognolci Se quomodo dicatur ha-
bere rationem obie&i,3c quomodo non.

e si Ito modo dteitttr nihil qnod necet} , nec %
e fe poteft nliquod ens extrd.inirnAm.Lx hoc (equi-
tur qu6d omnis fecunda intentio Ce omnis rela-
tio rationis fint hoc moio nihil, c&m cis firapli-
citer repugnet polle habere ejfe extra animam,
fiuc efte realc : omnia enim ifb prxeis^ dcqiqn-
dent ab adn collariuo alicuius potent i x,’ vel in-
tefedus , vel voUmtatii,vcliinagini:iux,vel al-
terius porcnrix comparatio x,dc quibus vide Do-
dorctn in pnmo.d.4, r .

SI dicatur, qo6d hoc modo homo ab «terno
erit nihil, quia vt cant&m habet ejfe cognitum ab
imellcdu diuiuo , nec eft ens extra intclledum,
nec fimiliter poteft elle : patet , quia repugnanr,
fcilicet quid effe cognitum formaiiter pofsit
formaiiter cire eas realc, fiuc eXtri anittHm.Dico
kteuiidt

n * +

•brcuitcr quod homo habens ejft cognitum ab
xtcrno cx tempore poteft habere reale, & non

intclligo quod c(Te cognitum fonnaliter , polsic
fotnumer ellc ens reale. lc«J intclHgo fic , quid
homini habenti prxeise tffe cognitum ab «ter-
no, fiue etiam ejft pofiibile uon repugnat ellc
realis exiilemix ex tempore, Sc fic intclligimr
DoStoi in primo.

d Ens ergo , vel res, ijio primo mede accipitur
commumjjime Acc.Tou Utera fcquens vfquc in fi-
nem articuli cft clara, nec indiget alia expolitio-
ne. Poteft tamen cfle aliqualis difficultas in hoc
quod dicit quid ens communi/fime acceptum pe-
teftpeni primum ebicihtm imtiltthu , quia in hoc
videtur libi contradicere. Tum \ quia in primo ,
difl. t.tjueJ}.). ponit praecisi ens reale cfie pri-
mum obie&um intcllc&us : hoc idemr/r 7 uoiU.
queji.i+jtrt.i. Tum, quia in ptimo vbifupra po-
nit primum obic&um intcllc&m efle commune
vniuotiiroifcdcnscommuiiifsuneaccepcura non
cft vniuocum.vt patet per ipfum , qui vult quod
enti rcali & enti rationis nihil fit commune vni-
uocum.

Refpondeo ad primum qu^d Do£lor in pri-
mo , loquitur de obic&o motiuo , vt ibi diffusi
expofui , hic-‘auecm loquitur de obie&o pri-
mo abfolutc fiimpco , duc motiuo, fiue termina-
tiuo.

Ad (ecundum , dico prim6 quod Do&or in
primo non ponit exprefie primum obiedbim iu-
tc. Iccius cite commune vniuocum \ led dicit ip-
fum ellc primum , vel priinitate communitatis,
vel primuate virtualitai is, vt ibi clare expofui:
quia tamen nt primo ponit illud cfie ens reaie,po-
nit etiam ipfum efic vniuocum. Hic vero ponit
obie&um intcllc&us prout comprehendit omnia
inre!ligibilia,fiuc fint entia rcal ia, fiue rationis, Sc
valedicite quod primum obicdum intcllcdus

Quodlibet

cft commanifsimi fumptum , pro quanto com-
prehendit fub fc omnia entia rcalia & rationis,
liuc contineat vniuocc , fiue xquiuocc , non cft
cura. Vide tamcn.fi placet , omnia qux prolixi dc-
claraul fiiper primo Doctori s,dtjl. 5.7.4.

Doftor in ifto primo articulo ponit rem com-
munifiimi acceptam proreconimuni , tam enti
rcali quam enti rationis. Sccuntl^,pqnit rem mi-
nus coromunifiimi acceptam pro rc extra ani-
mam fiue imcllc&umconfidcrawetn , & de hac
re minus communifsimc loquitur Aniccnna pri-
mo Metxap.} Jcilicet.qucdilla qux funt com-
munia omnibus generibus funt ens , Se res fcili-
cer realis. Tertii» ponit rem communirer , Sc ac-
cipit rem communiter vt diftinguitur contra cir-
cunfiantiam rei fecundum Boetium ,& fic tan-
tum ens abfolutum diciturres , vt funt fubfian-
tia,qnanriras,& quahtas:alia vero feptem Prxdi-
camcnta dicuntur circumfhntix rei, quia feptem
Prxdicamenta dicunt habitudinem vnius ad
aliud. Dicuntur enim circunftantix rei pro qui-
to res abfolut£ per illa dicuntur referri. Quarti
ponit rem ftri&ifsimc, & hoc modo accipit rem
pro fubftantia , vt diftinguitur contra accidens.
Et fic accipit rem Philofophus 7. Met. text. c.i-
qux autoritates patent in expolitione primi d.j.
quasi.}. Quinto relpondcndo ad quarlirum didt
duo.Pritnd, quod relatio originis in diuinis non
eft res, nec ftridifsime.nec communiter, vt patet,
quia non cfi ens abfblututn , fcd cft tes mimis
communifsimc accepta , quia realis Sc extra ani-
mam cum otiatur ex natura rei politis fumLimen-
to,& termino, & fic poteft dici res vt circunftan-
tia rci.vtfupri di&um eft. Secundo declarat qux
res fit , & dicit quod cft res -non ad fc , fcd ad
aliud. Patet articulus ille , qui videtur fircis faci-
lisprxcipuccx habitis in ptimo.

An rtUtio
m/mit

Art. 1. an

relatio ce -
parata ad

ejfemumi,

jit res.
Relatio vt
comparatur
ad ejfen -

tiam , ejl
res.

S C H O L I V M. i- :

RtUtio vt comparata ttd ejfcntiam , eft res ditio fecunde mede fumplo. Prime , quia vt fte
cenjlimit cum ejfentia perferum. Secundo, vt fic temperata, tfftpfd reUlie, vel fi aliquid ei J'u-
perucnicni,non defiruit eam, quia nulla habitudo delituit td, cui aduenit.

DE fecundo « articulo i primo dicetur illud>quod eft reale.

Secundo quantam pertinet ad Logicum coniideratio huius propoficionis re-
latio vt comparacur ad eflentiam cft res.

Tcrtid patebit de compofiibilitate , ti incompoflibilitate iftorum de quibus
quxritur.

Dc primo dico , quod relatio vr comparatur ad eflentiam eft res : qubd probatur
fierquando aliqua quocunque modo diftinfla.confticuunc tertium, non conftituunc
illud.nifl vt aliquo modo fc habent ad inuicem,vcl aliquo modo vniuntunSc hoc ap-
parer de caulis cxtrinfecis , qua; nunquam caufant nili aliquo modo concurrant ad
caufandum, Sc magis dc caulis incrinfecis , qux non conftituunc fuppolitum , nili vt
fuo modo vniamur;clfcntia autem, Sc relatio, fecundum omnes , conftituunc perfo-
nam, qualemcunque rationem habeant principii; ergo hoc cft inquantdm concur-
runt, quod non poflee elfe nifi vr relatio cft in edentia Ex hoc habeo, qubd eflentia,
SC relatio conftituunc perfonamtnon nifi vt relatio cft in edentia, fcd relationem cfie
in eflentia cft relationem habere comparationem ad eflentiam veri (limam, quam po-
teft habere citra confidcrationcm intellc&us ; ergo relatio non confticuic perfonam
nifi vt comparata ad cficnciam;fcd non confticuic perfonam, nifi vt res, alioquin per-
ibna vc confticuta formalitcr , non eifet res ; ergo relatio vt comparata ad elfcntiam
cft res.

Secundo fic < quia aut comparatio ad eflentiam , cft omnino ipfamet relatio , aut
a aliquid

*g*3-

Quxftio III.

a1iquCJ'fopcrucnicns,(iticTci,lmc rationis, non curo quantum ad propoficum. Si eft
omnino ipianietVpatcc qu6J i pia fieres exprimo articulo , & cum ipfamct iicfua H u j
compar.uio aJ circnti.im i ergo ipla ve comparata ad eflentiara , cft re*.. ’ Si fecundo ZndZZit
modo, nulla habitudo aaucmcuscmcunque iiuc abfoluro/iiic rcfpcftiuo, fiuc etiam U , Z ad-
illa habitudo tirrcaiisJnicrationiSjdcftniit illud, cui aducnir, led potius prxfupponit: **"»>.
patet de Intentionibus fecundis, qux non licftruunc rationes intentionum primarum *

quibus aduenhint: non ergo dcftruitur illa realieas relationis per hoc , qudd cft
comparat a, & per confcquens patet propofitum. Ex hoc patet K qux res iit , quiaad
quodeunque comparatur ahquid,iplum cftipfummam fecundum Plulofophum pri-
mo Phyf.yw^ ver'( est , nnllt 4<JJsryic cfto quod fubftantia bouis comparata ad homi- Tex.xC. &
nem, non fit fubftantia hominiji tamen femper cft ics , & qux res e lhfubftantia > & »7*
qux fubftantia. bouis .quia ipfa cft ipfaffichxc relatio, qux dlcncialitcr cft ad alter u,
nunquam eft non res, nunquam etiam ipfaeft nift ipfamct res ad alterum ; compara-
tio auccm( ve dictum cft)nunquam dcftruic rcalitaccm propriam, fcd prxfupponit.

COMME NT ARiyS.

e r\ E fecundo articulo. In ifto (ccundo arri-

I x Liilotria intendit. Prhni probat quod ie-
latioAt comparata ad e llcntiam, l*t ycic res. Sc-
eundo, oftendit quomodo ifta propofitio , (cilicct
relatio Vt cojnp.ir.it 4 ad cjfetittam eji res , poteft
dic vera Logice loquendo. Tertio ollcndit quo-
modo relatio ve comparata ad cllcntiam poliic
dici ratio, 3c quomodo non.

De primo intento, probat intenturo , & ratio
'prfina tlac in hoc j conftituemia aliquod tciuum
ncccllario viiiumur ad iimuicm , & per conte-
quens ad inukcm comparamur, fcd relatio origi-
lils^C elTcntia conftituunt pe t forum, vt patet ia 1.
d.i6.i$.(c hoc tenendo communem opinionem:
.^ergo relatio originu,& edentia vniuntur in con-
ftituendo perloiuro.Maior cft nota,& ptobat per
argumentum a minori de caufis cxiciniecii, qma
f» cauf* cdiinfee concutient es ad aliquem crfc-
&um non producum illam, nili piius aliquo mo-
do ad hirnccm volantur, ergo multo m.igiscon»
(litueutiaintrinfccc vnieu^ur. Tum vitra, ledcf-
fent» uSc relauo non conftituunt , nili 1 elatio (it
in cJlcntla , alitet non intclugcrcntnr vniri ve
cohftmlcntia intiinlccc.vt patet iu omnibusm-
tnnlccc cunfti»ncmir .;s , nccdlc cft enim vnum
e ile in alio.Sed relationem dic itt cifcnria cft re-
lationem compauii ad ciltuiHam /loquendo de
compar atioi^tpt a ter otimc opus intellectus , &

XI.

per confcquens relatio nonconftiruit perfonam,
nili vt comparata ad cflcmiam , fed non confti-
tuitpcifonam nif» veres, aljoquin pcrioiia vtcon-
fticuta foimaliter non pilet ics : ergo relatio vt
comparata ad cllcntiam cft ics.

f Secundo arguit ad idem. Et ratio liat in
hocrcomparatio ad cficimam,auc cft ipiamet re-
latio originis, aut aliquid fijpcrucnicm.Si primi,
patet ex ptimo anivulo.quod cft res. bi (ecundi,
patet qudd illud fijpcrucuicns non tollet a rela-
tione quin fu res , imo prxfupponit ipfnn rela-
tionem cllc rem,

Dciude 1'odor infert qux res fit talis relario
originis, puta paternita., etiam vt comparata ad
cllcntiam, Se dicit quod cft ipiamet rebtio , quia
?d quodeunque comparatur aliquid , ipliim cft
ipfumipata.quia comparatio raliv,vc| cft ipfamct
re comparata, vel aliquid fuperucnicns , & r.mne
tale prxfupponit ipfam rem comparatam. Quid
autem non iit res foimaliter, loquendo de re. ad
quam comparatur , patet , quia (ub itant ia bouis
comparata ad hominem nou cft foanalitcr fub-
ftaiuia hominis, fed cll formalircr fubftantia bo- °rf0jU~
uis , lic fimilucr relatio lotiginis^vr^omprfrata ^t0Tum'
ad clientum non cft iurmalnei ipfa «flentia, fcd
cft fei malitcr iptamet relatio 01 iginis, & fonna-
luer cft tes,qux cft ipla relatio originis.

S C H O L I V M.

Sententia O.ThmtCr aliorum , reUlionctetmparalat 4 d ejjenliam natio nuit dijlingui^
teni tamen, vt vna compartiar dd alum. Centra hoc primo , quia ab rodor» habet rei inita -
leni, er diftinclionem .i quolibet alio, a quo habet entitaiem Xctuudo, qualibet relatio perjbna-
Itttn Dtuiuit , jejpfittft incemmunicabihi : ergo Hipft dtjfert ab effiunt. Terite, [eque re -
lur perfinat,vi Juni in effintu,«on dijhngut reaitter. Circa hac vide IHcf. t.d.ti. vbi ira-
ti at illam qaajiit/iem/t Spiritui fanilui non procederet a flio,t» difiinguertlur ab eo,

Hic tamen k eft alius modus dicendi de i (lis relationibus, qu^feis eft. Relatio
comparationem importat, & ad oppofitum,8c ad fundamentum Ex alio autem
ordine babci,quod lir realisfimplic tcr,fctlicetex ordine ad fundtmdntum: ex alio,
oaod vna iit diftinflaab alia, fcilicct ex ordine ad oppofitum. Primo modo edentia
diurna cll realieas omnium relationum diuinariim Idc6 fecundum huius compara-
tionem non differunt rcalircr,fcd fecundo modo,crgo,&c.

Contra illud, quo aliquod ens habet entiratem, eo, ranquam fundamento proxi.
mo vilitatis, cft vnum vnitatccorrcfpondcntc talientitari, fle per conicquens diilin-
flum a quocunque ente non habente hanc vnicatem , a quo ergo tclatio eft res in

aftu,

D. Thot*,
i p.

dtrt.i. &
v4ig.de
Roma.
<jnedl. i# 1
cj.6.

St Htnr.in
Jum.au,
Ooq. 1. &
ciuodl
f.l.

Ratio en l
tatis ejl
e. tam vnW
tatis.

* >

V*i

Quod libet.

f.-

relatio

a£ku,cxcti fnam caufam, ab co cft diltmcla rea', iter a relatione quacunque , qui non
cll ijifamet/iuc qux non cft ens entitate propria ipfmf.

Confirmatur ‘ fpccialiler <ic rdationibus in Diuims:quia quilibet relatio, faltem
pcrfonaliSiieipla formaliccr eft incommunicabilis , quod autem fcipfo formalitcr eft
incommunicabile.lcipfoformalitcra quocunque eommunicabili cft diftin&umxrgo
relatio i quo habet fuamrcaliiatcm.qua formalitcr eft incommuuicabilis , ab co ha-
bet diftinflionem.

Prattcrca.Sieflcniia.vt dicitur, cft realitacomnium relationum, & ideo fecundum
illam comparationem non differunt realitcr, ergo cum illa comparatio fit etiam in cf-
fentiam,fcquiturqubd,vtfum in cllcmia, non differunt rcalitet: ergo vt fuot inef-
fcntia.vel nullo modo difterunt , quod omninocft irrarionabile, vel fola ratione dif-
ferunt, & ii hoc ,crgo conditura per ipfasvelunr in cflentia , fola ratione differunt.
Ferfoni autem conftituuntur peripfas,vt funt m cflcmia.vt dictum eft in prima ra-
tione,ergo &c.

Qjiantumcrgoadiftud 1 videtur rationabilius quod ab eodem habeat , quod fit

nes compa- rcalis, Ad quod lic diftin&a a relatione oppofica hoc intclligendo quomodocunquc:

ttfc»'n!n n,im non ct* mtelligibile qudd fit rcalis , nifi fit rcalis habitudo ad oppoiuum , & fic

differant.

realitcr diflintla ab oppofitotnccipli potili effe rcalirerdiflinfla ab oppofito,nifi vc
habitudo rcalis.*&: fic cil res.co modo quo fibi conuenit efie res : fcipfa ergo formali-
tereft resj Sc fcipfa formalitcr cft diAm&a ab oppofico : a fundamento autem habet
verunque fundamentaliter radicaliter.

COMMENTARIIS.

Hic tamen eft alius madui dicendi. Hic I>0-
cior recitat opinionem T homi pane i

qurfi. i6- ***• & opinionem -€gidij de Roma,

41 totU. a.quajl.6 Se Hcnrici iufum. an. 6. q.i. &
quadi.}, q. i. & dicit quod relatio vt compararur i
ad fundamentum cll limplicitcr rcalis, & iic re-
latio originis vr comparatur ad eilciuiam » vt ad
fundamcurum cll limphcitcr rcalis ,co quid cf-
4 fentia eft rcaliras omnium diurnarum rcLuionu,

Se hoc modo inrer relationes diuirus nuda peni-
tus clfcdilhnwtiojcum vt lic, lint tantum res qua:
cll eflcwia diuhu. Vc vero comparantur ad op-
poficuro,tunc t taliter diftinguunmrdu qubd pa-
ternitas , Se filiatio vt comparantur ad «lentum
diurnam, uullam habent dilhu&ioncm : vt vero
comparantur ad intricem realitcr diitingumuur.
SatMi reprt- i Contra , Illud quoaltquid efi ens tSec. Hic
iat hanc, Doclor reprobat hanc opinione Se intendit pro-

tftaun<m. ^arc rel^jo originr s , vt comparata ad cf-
fentiam realitcr diftinguatur a relatione oppoli-
ta.& qqid nullo modo habeat talem diltmclio-
nem ex comparatione ad oppoGtum. hi primo
arguit licta quo paternius habet vnitatcmpb co
haoct quod diftinguatur a quocunque non ha-
bente talem vilitatem; (ed paternitas in diurnis i
lira propria rcalitatc habet vniratem lic incora-
municabilcm.cll enim incommunicabilisforma-

«3*

■

lirer fila propria entuatetpatet, non erum cft in-
commonicabilisentiute diuina, huc cllcmia di-

uinaiCum ipfa fit formalitcr comtnunicabilismec
cft incommunic ibilis rcaluate filiationis , quia

tunc paternitas cllq^brmaliter filiatio •, habebit
icotnmu

ergo vnitarem incommunicabilium» iiuc vilita-
tem per fonandi, fic a fua propria entiute, qua: cn-
titas.vt fupri dixi,eft iplaincr paceraitasiergo ab
eadem emirare habebit quod diftinguatur reali-
tec* relatione oppofica, ifc per conlcqucns hoc
non habebit per comparationem ad oppolitam,
fcilicct iclaxioucm,quia Uuc comparetur, liuc non
comparetur , lemper fua propria entitate
guicur ab oppoiita relatione originis.

Maior propulit io tenet per hanc propqfido-
nexn Do&oris in pluribus locis,prtcipue uipro-

Ugo tj.vlthnJ , & d. 7. & 1 }. primi , fcilicct qu*
funt principia elTcndi. co modo iduo lunt ^fcnei-
pia elTcndi, fiint etiam principia dillingacndi ; Se
lic qua; funt principia imnnlcca,& formalia da-
di raleni vnirate funt fotnulia principia diftin-
guendi a quocunque non habeme tale vniratem.

k Confirmatur fpec taliter de rei, ttio.nl/iu in
d minis. Hxc confirmatio clara cft,5f pixfupgo-
nit vnum oftenfum in prlmcy/. t }. & z6.1cilicct,
quod relatio originis fcipla fit incornmunicabi-
lis»vide ibi qua; expofui.

Et loquitur hic de relationibus originis, que Relati ori^i-
condituum pedonas, quod dico propter relatio- *** *» <*-

nem fcilicct fpirarionem adiuam,qux cft relatio
originis, cilm mediante ipfa Parer , Bc Filius orr-
kinent Spiritum fiui&uni , qux cft communica-
bilis Patri , & Filio. Hoc pnrmiflb, patet ratio,
quia ouo aliquid eft tale founaliicr, co fbimali-
ter habet vt diftinguatur a non tali,Ted paterni-
tas (cipiaindiuinis cft fimplicitcr incommunica-
bilis, ergo fcipfa diftinguitur ab omni communi-
cabili , Se fic fcipfa diftinguitur ab eflentia diui- j '

na. Ex hac «iam confirmatione potcfl probari
quod paternitas rcalicer diftinguatur i filiatione.

Se non per comparationem ad fcipfam , quia pa-
ternitas fcipfa eft incommunicabilis incomma-
nicabiliute non compcccntc,iin6 repugnante fi-
Uarjoni,vc patet i aliter Pater porter clTc Filius in
di uinisiergo paternitas fc ipfa diftinguitur Ifilia-
tionenon h;ibcnre hanc incommunicabiliraiem.

Se per conftquens non diftinguitur. prccisc per
comparationem ad filiationem..

1 Quantum ergo ad ijlud. Hic Doftor quafi
cpilogando.plura dicit. Primi, quiNd relario ori-
ginis ab eodem habet qu6d eft rcalis, Se quod eft
diftintftj b relatione oppofira : & hoc patet per
illam propofitionem fupradidlam , fcilicct qua
funt principia ejfcndi,futtr principia di fi inguen di.

Secunde» dicit quod non eft fnrclligibilc , quod
1 elatio originis fit realis Se non fit rcalis habitu-
do ad oppofimm;paret,fi enim paternitas eft rea-
lis.nccefurio erit rcalis habirudoad aliud;patet,
quia relatio eft lubicudo ad aliud , & fi in f«
formalitet

14» M

Quasftio III.

formaliret fitrealis , eti«m formaliter erit rcalis
' habitudo. Tenio-ci quo relatio «riginiseft rca-
- lis habirudo adoppofitum'. fequitut quod tca-

liter erit diftinfta ab oppofito,& per confcquens
K • • fenili formaliter erit drftin&j tealitct ab oppo-

* , 1 fito, cum formaliter fit rcalis habitudo ad oppo-

V * litum , i quo tealiter fecundum omnes, diltin-
enitur. Quarto infert quid relatio originis i
• ' fundamento habet vttumque fundamentaliter,

& originaliter , id eft » quod relatio originis ha*
bet ab eflcntia diuina & quod /it res & quod di-
-aftlngintur rcaliter ab op polito , Sc habet funda-
mentaliter» quia ip/aclt fundamentum omnium
relationum diuinarura.Habct diam originaliter,
quia ipla eft origo omnium rdationura originis*,
nam ab ipla pullulat parernitas, non tamen tan-
quam It principio formali produ&iuO , & hlia-
„ tio fimiliter pullulat i principio formali veri
• produ&iuo, qux omnia prolixius expofui fuper
primo, dt (i. i$.

! - In ifta litcca occurrUnt nonnullx difficulta-

)# ccs. Prima, quia videnir concedere qu&d eflen-
nigflrtrn oa dinina , & relatio non conftituant fuppoli
i h/mjuIa. tura diuinum , ni/i ad inuicem vniantur, & hoc

prxter omne opus incclle&us , vt apparet in li-
frimM difi- icra. Contra , quia ex hoc videntur lequi plura
onlrnt. inconueniewia , primi, quod in eodem inflan-
ti, quo paternitas cfl, non fit Pater : pater, quia
prius erit paternitas quam Pater: patet, quia
Pater prxfupponit vnionem conftitucnuum
ipfum , vnio ver6 prxfupponit extrema vtii-
bilia,

\tami* i>f- Secundo, fcquitur quid eflcntia diuina reall-
fadt*- ger poterit referri ad paternitatem , patet, quia
inter ipfas eft realis vnio, & lic fecundum vnio-
nem rcaliter poterit referri ,& per confcquens
erit rcaliter diftin&a i paternitate , : vt patet •
in trimo , diflinft. y • *• qaod eft iinpoU

fibilc. . .

Jento fcquirar quod ante perfonam erit in
S . diuinis relatio rcalis, quod eft omnino inconue-
f niens. • ... ,

Secundo principaliter cft4 difficultas in hoc ,
quod dicit Dodlor fcilicct , qubd relatio originis
eft in edentia diuina; quia tunc videntur /cqtii
impoflibilia. Primo, nu&d cfloim diuina po-
- terit rcaliter referti (ccundutn relationem o-

riginis: patet , quia eft impoflibilc ede relatio-
nem in aliquo , &c non denominari ab illa;
Secundo /equitur , vel quud ip/a relatio erit
v * a£ his clienti* diuinx aftuans infam» vclcontra-

hens ad eft incommunicabile, ncut etiam in no-
bis ailus pcrfonalis cotrahit naturam ad ejfc per-
fonale , &: incommuuicabile,& dc edentia diui-
. na edet a&u incommunicabilis , quid eft im-

/ ' poffibile. . .

Tertii lequituc, quod Ii eft «flentia diurna ma-
xirne paternitas, aut fcipfa erit ibi , aut fit ibi ab
. aliquo alioinon primo, vt patetjncc fccundo»qui.r

tunc patcmiewcflet produfta in eflentia diuina,
ficut etiam forma fit in materia, quia agens pro-
duciteamibi, * -V,

tS. Tenii principaliter dubitaruede hoc, fcilicct
(Juid 'relatio originis non conftituit petfona, nift
vt ipla relatio eft in eluentia. Et hoc videtur fc-
1 qui, primi quid periona ctit conftituta ex aflu,
& potentia, cuius oppofitum oftendit Doflor in
fr/rnu. di. (. qn.a. Quid autem fcqujtur, patet,
n quia nunquam aliquod testium conftituitur per

Srvti Ofirjtm.X 1 /.

fce* duobus, quorum vnum non coqllitulr.fin»
alio conftituente.nifi vnum fc habeat quafl ma-
teria , vel quali potentia. & aliud quali a&us,«vt
patet difeurtendo in omnibus fimili modo coit-
ftituentibus. , .

Secondi fcquitur, quid omne quod eft m e(-
fentia , vcl.faltem omnis relatio in eflcntia con-
ftituat pcrfoium : patet , quia bene fequitut , ^
homo vt rationalis eft rifibilis , ergo omne ra-
tionale eft rifibile i ergo Ii relatio originis ; s-t
eft in eflcntia cOnllituit perfonam , ergo omnis
relatio originis in cflemia conftituir perfonam,,
gi per confcquens fpitatio ariiua , qu* eft re-
latio originis conflitnet perfonam, quid eft fal-
fum.

m. .. a

Tertii liquitur quid paternitas em pro ali- r,„^ jf.
quo inftatm , fine termino; pater, quia fi pater- „li*.
nuas non conditui t, Patrem nifi fit in cflcntia,er-
go paternius ptius eft in dlcmia , quim fit Pa*
tcr,& Filius poftetius otigiue habet rffr, 3c Pater
priis origine, vt patet a D ociore Iit primo, dift.
l8. Jc' paternius eft prior parte , ergo m illo
priori, cum non fit Filius, nullum terminum ha-
bebit , & tunc qurcro quomodo paternitas fit - *

prior Patre , quod,crit difficile aflignarc, Sc a-
men oportebit hoc alliguari , fi non conftituir,
nifi in eflcntia. . ■

Quarto principaliter dubitatur dc Koc . quod ^

rclltio pcrfonalisfeipfa formaliter eft inconimu- ~

nicabilis. Contra, quia ipfa communicatur per- t
fonx. patet ,quia filiatio communicatur Filio per
gcncraiionem, vt patet ; ergo non eft formaliter
incomlBunicabitis. Tum etiam , quia commuiii-
cattlrcllemirr diuinx pcrgcncrarioncmFilij,tunc

enim . filius dicitur generati , quando per gene-
rationem filiatio eft m eflcntia diuina ; ergo pet
generationem communicatur elfcnrix diuinxl
Sc per confequcnr fi non cfl inaommunicabiliS ^

formaliter, (equitor quod erit formaliter diftin-
fla ab eflcntia diuina, quod tamen Doflor m t;
d.j. non rreptcfsi concedit, licet concedat quid
fmt non idem formaliter. Et quod lequatut pa-
tet , fi paternitas fcipfa formaliter eft incom-
municabilis , Sc elfauia formaliter eft com-
municabitis, ergo paternitas dicit diftinfbm
formali tatem ab eflcntia diuina; vi patet in-

tuemi. , , ii.

Refpondeo ad rationes harum difficultatum,

& primi ad primam rationem primx diffictilta- . i(|

tis. Et dico, quid quando paties cqnftitucmes
tertium , caulant illud , ficut materia, & fotroi .ra
caufant compofitum , Si entitas compofiti eft a-
lia tealiter a partibus , tunc partes funt priores
ipfo. Sed quando non caufaut, fed praecisi con-
ffiruunt , ncc ex illis refultat tertium, tunc non
seper patres funt priores, vt eriam paret dc cipo- i

fuo pet accidens tenendo quod non /it aliud A
partibus, tunc in eodem Inflanti , quo albedb
tft in fubiefto , eft etiam albmri. Sic in prb-
pofito dico , quod, perfonA diuina non dicit
tertiam cntitaicm aliam ab eflcntia , & re-
latione, fed prxeis* dicit relationem , & ef-
fentiam , ita quod in codeni inftanti , quo re-
btio originis eft in cllentia, in eodem inflanti
eft perfona. Et cum dicitur, quod prxluppo-
nit vnionem. Dico’, quftdhoc verum eft quan-
do conftitutum dicit aliud a partibus vnitis i fi-
cut compofuum per fc;fcd quando prxeise dicit
vnioiiein conftitucntium , tunc hon prxfuppo- *

G Clt

74 * Quodlibet.

nit talem vnionejn. Et ctlm dicitor , quAd vnio
prxfupponit extrema vnibilia. Dico , quod hoc
veuuncd quando talis vnio dicit relationem rca-
leiii inter, extrema , ficut eft vrtio intet partes
compediti per fc, vel etiam inter partes compotiti
per acctdcns. Sed in proportio uiter cllcntiam,
de relationem originis nulla ell vnio, qux lit re-
latio, fcd prxeise irta vnio intclligitut ipfa rela-
tio, vt perfere in edentia diuina, ita quod inter
j^>fam , Se edendam nulla cadat relatio , Se hoc
propter perfedani identitatem rcalcm.quam ha-
bent inter fc. Si dicatur, quod rt edent realitec
' diftinda , tunc inter ipfa pollet ede rcalis vnio,
qui cllct rt^atio rcalis. Probo» vbi funi quali
diftinda , ctit ibi quali vnio. Pate: per propo-
fuionem Dodoris fupra qntfhont prnn.t , Icili-
cec qualis ell ordo inter aliqua , vbi rcalitcr
diftinguuntur , talis ell vbi lola ratione diftin-
guuntur.

Relbondco , Se dico , quod hoc forti verum
elTct, n relatio edet in edentia, fient actus perfi-
ciens , fcd non (equitur quando ipfa ell in eden-
da ficut adus pcrfona)is,vel fient ratio fubfiftcn-
di. Dico etiam, quod li vnio, qua: ell rclatio.no-
ntinct imperfedionem , vel quafi impcrfcdio-
nem , nullo motio pollet ede inter ertentiam. &
relationem. Ad probationem dico , quod u cf-
fem rcalitcr dtUiitda , inter illa non pollet cf-
fc vnio, qux lic relatio rcalis, Se hocjiropter in-
finuJtcm edentix diuime.de ner conlenucns nec
nunc pollet elle qnafi vnio vbi non dillinguun-
tur rcalitcr. Et qiromodo propofitio illa habeat
veritatem , prolixe CXpoftii in prmn (jutjitotu
quodLtb.

Ad locandam patet rcfponfio , quia illa vnio
inter ctlcntiam , Se «elationem nullam relario-
nem, rtee rcaletn, nec rationis dicit 'propter per-
fectam identitatem eorum, vt lupi a dixi. J>itm-
Jiter patet rcfponfio ad tertiam rationem , quia
talis vnio nullam relationem dicir.

Ad primam fecundx difliculratis, dico quod
ad hoc vt c'.Tcnria poflit denominari a rali rela-
tione , necetle cfl quod fit in elfiaitia licut adus
perficiens , vel ficut fomu informans : qnando
veto ell in edentia fubfiftcns in natura , in qua
fubfidir, vel fient rario fubfidcndi alicuius per-
fonx fiibrtllqntis in tali natura diuina, tunc a tali
relaxionc nullo mo<lo denominatur , vt pater a
Doctorc in prima, dj. qn.i. modo relatio origi-
nis eft in cllcnda lient fnbfiltcns, vel ratio fubli-
ftendi , Se e. vt patet i D odore in primo , dtfi.p,
q. X. & dift. X 6.

Ad fecundam, parce quomodo relatio non ell
in edentia, ficut adusaduans aliquo modo.ciim
edentia ex fefit in vltimaA pcrfedillima adua-
litatc , vt paret a Dodotc in primo, dtji. xf . x6.
CT qu. i. quodlw. nec fimiliccr contrahit ipfam ad
effi incommunicabile , quia aliter , vt in Patre
amplius non pollet communicari Filio. Et cum
probatur de natura creata. Dico’, quod non ell
fimi le, quia nulla natura «cata lingularis ell plu-
ribus communicabitis » Se in vna natura creata
lingulari tantum cd vna ratio luppofitalis: na-
tura veri diuina, etiam fingulanUima proptet
fui infinitatem , ell pluribus incommunicabilis,
vr odendit Dodor in prwto , diJhnS. x. Se fin-

gulariter dtftinO. x3.- 3: fic iu ipfa fimul fimt
(•lutes relationes originis tniOmnAmicabilcs'
formaliter.

Ad tertiani dico, quid paternitas ell in eden-
tia diuina fcipfa formaliter, originatio^ veri cd
ibi ab edentia diuina, vt patet a DodorC w pn-
mo . dijt. a 8. ficut etiam albedo ell leipfa foima-
liter in pariete, cum fit forma ipfius caufiniuc,
fine edediuf eft ibi acaulante illam in pariete.
Cum dicitur , quid fi edentia diuina ab ipfa cf-
fcntia.tunc edet produdaab edentia. Dico,quud
non elTec produda , quia tune edet «ealiier di-
dinda ab ipfa,fcd edet ab ipfa quafi pulhilatiuc,
ve! quafi originatiui , ficut etiam alia attributa
fune originatiuc ab edentia, & in edentia diuina,
Vt patet a Dodotc in pnmo.dijl. 8 .q .ptnnh.dr tn
qnodltb. qunfo i .

Ad primam rertix difficultatis dico,qu6d be-
ne concluderer fi relatio cllct in edentia ve a-
dus per ficiens , vel vt forma informans , quia
tunc edentia haberet rationem materix , vel
quafi materix , vel potentix, vel quafi poten-
tix : fcd non cd fic ibi , fcd cd ibi tantum , ve
adus pcrfonalis, fiue vt ratio fubfidcndi , vt fu-
pra dixi.

Adfccudam dico.quAd ly vt dat fpccificatiu&.
Se non reduplicariuc. Et vitra didum Dodoris
fic imelligitur , quod relatio originis non con-
dimit nili fit in cllcnda.

Ad tertiam dico , quod in eodem iffdanri.quo
paternitas ell in edentia Pater cd , & non piius
ed paternitas in c(Tcntia,quam Parer fir,vt fupra
dixi.

Ad primam qnartx difficultatis dicoprimd,
qa&d non communicatur perfone proprii lo-
quendo quali tunc pcrfoua prxcxiftar. cui com-
municetur, vr pateti Dodoict// primo, di fonti.

Secundo dico , qn«,d polito etiam
quid petlonx communicetur, adhuc cd fimpli-
citcr incommunicabilis; quia ex hoc inrclligimr
fimplicirer incommunicabilis, quia conduuir
Tuppolitum (impliciter incommunicabile, «Se ideo
magis conceditur qu&d cd ratio incommunica-
bilitatis illi , quem condiruir.

Ad fecundam pacet relponfio,quia proprie non
communicatur edentix , cum fic in ipfa, vt rario
fuppofitalis , fiue perloiulis. De huiufmodi ma-
teria vide qux dixi i n primo , dtfl.i.pnr. t.&in
terno , difl. i.

Ad vicimam dico primo ,quod nullum appa-'
rct inconueuiens, ipuin formaliter didingui ab
edentia dinina, vt patet a Dedore in primo, dijt.
X.qmfl.pcwdt. Dico fecundo fuilinendo didum
Dodoris iif i.d. i. qu6d non fcquitur ipfam fbr-
malicer dillingui , vt patet, in fimili de edentia
diuina , & modo intrinfeco , puta infiuiface, ar-
guendo fic : Infinitas formaliter ed gradus in-
trinfecus edentix diuinx ; edentia diuina for-
malitcr non cd gradus inrrfnlecus ; ergo dlcn-
tia diuina, & infinitas dicunt didindas formali-
tares. Non (equitur , quia gradus inmnlecus,et-
fi non fit idem fonnalirer cilcnrix diuinx , ta-
men ex hoc non dicit didindam fbrmalicatcm
ab edentia diuina, ve patet k Dodore in ptimp,
did. I. quxil. a. principali.

R*:'po»pf

% 10*

Refponfit ni
quArt*m.

SCH.O

Qua;ftio III 75

SCHQIIVM.

Ex p licat optime ftnfum fpccif catinum , (f rednplieatiuum , <$■ quomodo hac, relatio, vt
comparata ad eflenciam eft res, fit icta fnmo modo, non fecundo modo , dc reduplicatione ,
< j-Jjtecifcaiione , vide ipjum }. d. i i.qi.

QV antum autem ad I ogicam “ ifta propofitio : relatio comparata ad ejfentiam, efl
rei, videtur diftiaguenda, quia ifta, inq tiantiim , vel fecundum quod, nclyt, du-
pliciter accipiuntur : aliquando enim hx diftiones notant rationem accipiendi illud
quod determinatur per iplam : aliquando etiam non folum hoc, fed proprii impor-
tant caulalitatem refpeftu inhxremix prxdicati. Exemplum, motus eft actus entis
in potentia , fecundum quid in potentia, ly fecundum quod , importat rationem, fe-
cundum quam motus efl aftus mobilis, quia cum line in mobili dux rationes : cft
enim in a£tu, & cft in potentia ad aliud : motus cft aftus cius , vt coniidefati in po-
tentia : nec tamen ibi hoc , quod tck, fecundum quod eil in potentia, notat caufam in-
hxrcutix prxdicati , quia quando ficaccipitur, infert vniuerfalem fccundumPhi-
lofophum 1. fnorum , vt iuftiriaeft bonumfecundum quod bonum, fequitur fecun-
dum ipfum , ergo iuftitia eft omne bonum, 5 c planius a parce iubiccti, * vt ii homo
fecundum quod rationale, intclligit, fequitur , quhd omne rationale intclligit. Hoc
modo etiam , quando idem ponitur determinatio (uiipCus mediante hac diflionc
inquantum.

In primo ergo fenfu conftderatur prxeifa ratio ipfius, quod determinatur : in alio
fenfu notatur, qudd relatio reduplicati (it ratio inhxrentix prxdicati cum fubic&o.
Primo modo dicimus, qudd homo confidcratus inquantum homo, cft prxcififlimd
confideratus : fecundo modo , homo fecundum quod homocft rationalis : quia quod
con‘cquitur reduplicationem, cft ratio inhxrentix prxdicati : H etiam concedi po-
tcftquod homo fecundum quod homo, cft rifibilis : Sc cft ibi caufa inhxrentix in fe-
cundo modo dicendi perfe.

Adpropoficum, tfim dico qudd relatio, vt comparata ad cftcntiam diuinam , eft
res : poteft intclligi dupliciter. Primo modo vt relationi coniideratxfub tali com-
paratione conucniat hoc prxdicatumrer: Vel fecundo modo, qudd illacomparatio
fit ratio inhxrentix huius prxdicati, quod eft rei : fecundo modo propofirioeft falfat
quia illa comparatio ad eflentiam cft (oh comparatio rationis.Eft enim inter extre-
ma non diftinfta rcaliter, relationem , Icilicct Jc cffcniiam, qux tamen poteft in-
tellectus comparare , & ita eft inter ea relatio. Non ergo dc ifto intclIcOu loqui-
mur, fed de primo, & tunc cft fenfus , qudd paternitas non foliim prxCise accepta,
fccundumqudd paternitas.' fed etiam fecundum qudd coniidcratafub ifta ratione,
vt comparatur ad cftenciam , vel vt eft in cftcntia, eft res, quia ifta comparatio non
minuit nec dcftruit paternitatem elle rem, fed prxfupponit, fi cur prxccdit fecunda
ratio ad conctufionem fecundi articuli. Exemplum, homovt rifihiln intellege, hxc
non eft vera fic, qudd rifibilitas fit caufa inhxrentix prxdicati : fed fic eft vera, qudd
homini confiderato fub ratione rifibilis non repugnat hoc prxdicatum intclhgcre,
fed conuenit. Et ifto modoquxeunque determinatio fub qua confidcratur fubic-
dum , qux tamen non excludit prxdicatum , non falfificat propofitionem, in qua
ptxdicatum dicitur de fubiedo fic determinato.

Commenta %ir s.

Quantum Autem ad Logicam. In ifto fecundo
articulo principali, Icilicet fecundum con-
fidetationem Logicam quomodo illa propolluo
fic vera , Rei ano ortguut, vt comparata ad c flen-
tia eft ret. Dicit Dodot quid ly vt, fiuc inquan-
/NM.fiue fecundum quod>& huiufinodi,qux finit
diitionesreduplicariux, po fiunt dupliciter acci-
pi. Aliquando enim notant rationem accipiendi
illud , quod determinatur per ipfas di&iones
tunc accipiuntur fpecificatiuc.qtiia tancu (pccifi-
catur rario formalis illius.quod determinatur per
ipfas. Sicut dicimus, homo inquantum albus ctl
Scoti Opcr.tQm.uX i /.

rifibilis, id cft,qu&d homini albd.vcl fub ratione
qui albus non repugnat rifibilitas. Aliqtiado vi-
tra quod norent rationem formalem i Ilius, quod
determinant, crifi proprie importat caulalitatem
inhxrentix prxdicati ad fiibicftum,ficut hic, ho-
mo inquantum rationalis cft rifibilis, ly rationa-
li, quod determinante per ly inquantum ifon
tantum accipitur fpecificatiue , fed etiam rcdn-
plicatiue , id cft , non cantum fpcciticatUt ratio
formalis illius , fed etiam illa ratio formalis
cft caufa prxdla.» & adxquata quod riltbile
inkxrejt homini : quando ergo accipitur re-
G i duplicariu A,

ly inquit d
fumitur
fpecifica-
ttue ,

J. Vbjf.
tex, com.gt
& io.

Definit ii

motui ex-

plicatUr.

Cup.fi.

Quodfc.
quttur re *
duplicatio *
r.em eft ra*
tio inlure-
tia pradt »
cati .

Hgmo W

rifibilis In*
telligit c.r»
ponitur ,

Quoslibet.

dupliotiuc, fcmperin tali determinato nota-
tur cnofa prxeifa , & adxquata refpeftu inhx-
rentix prxdicati ad fubie&um. Et ide6 quando
<hcit Ariftoccles *. Phy fic, tex. comme». 6. & io.
<juud motus eft aclus entis in potentia, fecundum
quod in potenria , ly fecundum quod fpccificac
rationem (ccindim quam motus e(l aons mo-
bilis , quia cum fint tn mobili dux rationes, cft
enim in a&u , fcilicet in fe eft ens in a&u, & cft
in potentia ad aliud : Se fic accipitur fpccifica-
tiuc , Se eft fcnlus, motus cft actus entis in a&u
•coniidctati vt cft in potentia ad aliud i non au-
tem accipitur reduplicatiuc ly fecunditm quod in
potenti* , quia tunc Icqueretur, quod clfe in po-
tentia vniucrfalitcr vcrificaretur dc motu, quod
eft falfum, & patet per Philolbphum/>nmo Prio-
rum qui fic arguit : /ujliti* e)} bonum fecundum
quod bonum : ergo iujliti * eft omne bonumiCi enim
cft bonum inquantdm bonum reduplicatiuc,
qur reduplicatio notat vniucrfalitatcni illius ,
quod rcduplicat , (equitur quod erit omne bo-

%%, n Et piamus d parte fubie&i, Scc. Vult dicc-

re,qu6d aliquando reduplicatum ponitur a par-
te prxdicati, vc> iufUtia clt bonum inquantum

bonum. Aliquando a pane fubi.#i, vt homo fe-
cundum quod rationale cft intclligens. Aliquan-
do idem clt determinatio fuiipfius mediante in -
q unium , vt homo inquantum homo e(t ratio-
nalis, vel homo inquantum homo cft rifibilis. Ft.
his tribus modis potclt accipi fpccificatiuc tan-
tum, & aliquando f|»ecificariuc limiil,& jcdupii-
catiue. In primo fcnfu confidcratur prxeise ra-
tio ipfius reduplicati, vt homo confideratus in-
quitum homo cft prxcififiirncconfidcratus,quia
vt fic ,prxcis£ confidcratur homo. Similiter fi
diceretur homo inquamAm homo cft albus , vr
etiam fupri expofui. Sed in fecundo fcnfu, fciii-
cet reduplicatiuc homo inquantum homo cft
rationalis, ouia homo fcqucns reduplicationem
cft ratio innxrentix prxdicati, id eft , quod cft
ratio quare prxdicutum inhxreac fu b i edo in
primo modo dicendi per fe,& ratio cft, quia ho-
mo idenrificat ftbi rationale formaliter, & non
ccontra , vt expofui in primo dtft.i. Quod bcn£
nota. Similiter hic, horno inquantum homo ell
rifibilis , ly homo fcqucns reduplicationem Itat
reduplicatiuc , quia eft caufa inhxremix prxdi-
cati ad fiibicftum , & hoc in fecundo modo di-
cendi pet fe.

S C H O L I V M

Pdtcrmt.es dupliciter potejl dici rati e. Primo, vt modus ejftntu. Secundo , vtcfimp.tr st ut
sd cam\ eri tamen in fe res , & etiam vt cemparstur ad cffcntiam : fed magis vfitate dicitur
res , vt comparatur ad oppefitum , quia tpfamet ejl hac comparatio , & ratio vt comparatur ad
effient iam , quia rcfpccfu huius cH modus , non rcfpeftu illius : vt comparatur ad cppofttum eft
rcslts , vt ad cjfcnttam cft rationis.

i. 7fi.c.io.

Ratio du-
pliciter fu-
tuitur.

Relatio vt
Coparatur
ad ejfentid
potefitjfe ,
re alis , vel

Relati* vt
comparata

ad e feni ut,
C radoppo-
fiiu,i/i tes,
. jed aliter
V ai it er.

EXiftis p.ucrc poccft illud, " quod qux itur.Scd oportet primo videre inrellc&u
huius quod dicitur, qu6d relatio cft ratio. Na quod aliquid dicatur ra//*,potcft
ad propofitum imcHigi dupliciter. V no modo, quia cft modus illius, cui compara-
tur, & non res tali rcaliracc , ficui Boetius vocat habitudines circunftantias, fic non
res : quia non habent talem rcalitaccm, qualem habent illae, quarum funt circunftan-
cix : & quanto aliquid recedit a rcalitatc pcrfc&a, tanto magis accedit ad rationem»
Alio modo aliquid, vt accipitur fub ratione formaliter, pote ft dici ratio, vel ens ra-
tionis, ficuc fi homove vniucrfale, dicatur cflTe ratio, pro quanto confidet atur fub
vniucrfalitatx q tx cft per fe ratio. Iftis duobus modis poceft concedi, qupd relatio •
vt comparatur ad cficntiam cft ratio, quia cft modus circa cfientiam, fienon habet
ta'cm cniitatcm formaliter, qualem habet cflcntia:fcd cft quaficircunftantia re-
1’pccku ciusi& etiam cum dico.vt comparatur ad cficntiam, hxc comparatio ( vt di-
ttum cft ) importat rcfpc&u rationis, Si lub ca confidcratur paternitas, fic pro canto
paternitas , vt comparatur ad cficntiam, cft ens rationis, quia acceptum fub ratione»
Sed fiuc lic.liuc fic, fic dicatur,quod paternitas vt coparatur ad cfTcntiacft ratio,
non tollitur, quin paternitas fic res, quia quantum ad primum ipfa fuo modo cftrcs,
fcilicet res ad aliud : lic.fct dicatur ratio rclpe&u rei ad fe. Quantum ad fecundum,
ipfa confiderata f ub ratione, qux cft comparatio ad cfTemiam, dicitur ratio, quia il-
lud fub quo confidcratur non habet enritaiem cx fc,ipfa camen eft res, quia illud
fub quo confidcratur non dcftrnic rcalitatcm cius, fed ipfam prxfupponic : compa-
ratio enim alicuiusadaltcrum prxfupponic entitatem fecundum fc,

Ex hoc patet, quod ifta ftant fimul , qu6d ipfa relatio comparata ad cficnriam fic
ratio , fcilicet duplici modo prxdifto. & tamen qufid ipfa, vt comparatur ad c Acn-
uam, fic res, ficuc iam di&umeft. Stat etiam qudd ipfa comparata ad oppoficum fic
resrquia iplamct eft coparatio ad oppoficum, & ipfamctcft ipfa rcs,qux cft talis co-
paratio,& magis vfitate dicitur rcs,Vc coparaca ad oppoficum, fic ratio vt comparatur
ad cflentia:quia vt coparatur ad oppoficione. cft xquefit fimiliscmitascuoppofiro,
ncc ref pectu cius habee ratione modi, ficuc nec h coucrfo.Similiccr ipfa cft coparatio
iui ad oppoficum: bt idcd cum dicitur, coparara,non cofidcratur lub aliqua ratione,
qux priprifc dicatur ratio:non tnim eft aliud paternitas, vt coparatur ad filiationem,

quam

Xo.

Qusftio 1 1 1.

*v •

quam paternitas vt comparata ad filiationem, Ii hoc c(V in fpeeiali paternitas vt eft
paternitas Stat crgofimul quid paternitas, vtcomparataid oppofitum.fit res, nota-
mc eo modo, quo vt comparatur ad edentia, eft res,fed vt comparaca ad oppofitu eft
res iftis duob.is modis-.quia fimihs entitatis diftinftx.cotra modum, & eft res rio ac-
ccpca fiue cofideraca formaliter lub ratione, Si quid i pii comparata ad edentiaWi fit
ratio, propter duo oppofita , quia, fcilicct modus edentia:, Si quia accepta fub ra-
tione , qui eft ipfa comparatio ad edentiam tamen vtroque modo, & vt compa-
ratur ad oppofitum,Se vt comparatur ad edentiam, eft res, 6c eadem res : quiaipfa-
met eft comparatio rcalis,vt probatum eft.

Q 0 M fit E N T A %l 1> S.

O P Xiftn putere psteft illud quod quorilur.Cd-
; P, licet quomodo rclatio.vt comparataad cf-

fentiam dicatur rario. Er plura dicit in ifta litcra ,
qu* non indigent cxpolirioue. Primo uliquid
poteft dici ratio dupliciter. Prtmb, quia eft modut
alicuim , comparatur , Scc. Et hoc modo relatio
originis , vt comparata ad edentiam poteft did
ratio , quia eft modus cius , & non eft res tali
realitatc ,cftm ipfa fic tanrum habirado , & ef-
(enria curitas abfoluta. Secundi dicitur ratio,
vt accipitur fub ratione formaliter ; ficut homo
dicitur fpecies pro quanto confidcrarur fub in-
tentione Speciei. Et hoc modo relatio originis,
vt comparatur per intelledum poteft dici ratioy

3uia vt (ic cotifideratur fub ente lationis, quia
icit ejfe comparatum. Secundo principaliter
dicit, quAd reiatiotrriginis, vt comparata ad bC-
fentiam , licet dicatur ratio his duobus modisy
tamen vr comparata femper eft rfcs , quia talis
comparatio non tollit i relatione , quin (it vera
res s imo prxfiipponit eam ; comparatio cuim
vnius ad aliud prxfiipponit entirarem fecundum
(c. Tertii dicir, quid mugis v ft tat e dicitur res ,
vt comparata ad oppofitum,& rado . vt compa-
ratur ad tjftmum , ftff. Quarti dicit q\|id r«-
btio originis > vt comparata ad edentiam dicit
relationem , fiue rcfpcdurn rationis.

Vtibmtt. Dubiratur de hoc , non enim videtur quod
relatio originis dicat relationem rationis . quia
' fune eadem perfcda identitate reali , Ici licet Cl-
ient ia, & relatio originis ; ergo relatio non di-
cit relationem ratiohis terminatam ad clTcmiam,
patet per D odorem quoji, t ^.quodhbjtrttc. j.qui
vult quod cognitio beata in intcllcdu diuino

nullam relationem, nec reaiem, nec rationis in-
cludat, propter perfedam identitatem reaiem
adus beatifici ad obicdum beatificum; ergo fic
erit in propofito.

Refpondeo , qui>d Dodor non negaret quid
adus beatificus intcllcdns diuini diceret rela-
tionem rationis .fi ab intcllcdu diuino compa-
retur ad obiedum beatificum, cum omnis com-
paratio per adum intcllcdus fit rcfpedus ratio-
nis, vt patet i Dodorc in pluribus locis. Sei
negat ibi relationem tam reaiem, quim rationis,
qualis eft in adumrelledus noftri ad obicdumr
quia fi adus intcllcdus noftri terminatur ad
rem exiftentem , inquantum exiftens , ficut in
cognitione intuitiQa , tunc talis adus includit
relationem reaiem, quxtft inter extrema rcalia,
rcalitcr diftiuda, & oriturex natura extre-
morum. Si veri adus intcllcdus noftri termi-
netur ad rem non cxiftenrem inquantum non
exiftens, vt in cognitione abfttadiua, talis adu$
includit relationem rationis* quia non termina-
tur ad rem exiftentem, vt exiftens ; omnis enim
relado, qux eft itircr extrema non cxifttncia, vel
etiam fi alterum exiftac, & alterum non, femper
eft relatio rationis , vr patet a Dodore. ibi. In.
propofito autem , quia adus beatificus i ntcllc-
dus diuini terminatur ad obiedum beatificum
perfediffime exiftens, vt exiftens^ & idem adus
eft perfede idem tali obiedo,1Jc6 bullam rela-
tionem includit; nwrrbalem. nec rationis^Sc Hoc
modo loquitur Dodor ibi. Si modo imclleduj
comparet adum beatificum , vt cognitum , ai
obiedum beatificum , vt cognitum , tunc edet
relatio rationis.

Scoti Oper. tom. X l /.

•I-

■'I J.I!

SM».

S C H. 6; L I V. M.

0 Ini cie contra diCla. Primo,/! relatio ut comparata adejjcntiam efl ter, ergo rei
ad alterum , ergo ipfa cjfentia erit res ad alterum : ficut /equitur , homo ut ratio-
nale intelligit , ergo rationale intelligit. Secundo, quia /equitur m relatione creata,
ut comparatur ad fuum fundamentum, dari procejjum. Tertio, propria realitat re-
lationis in diurnis efi fubflantialts : ergo £r ad/e. Adprimum patet per JhpradUfa\
num.\.de fenfiifiecificatiuo reduplicatiuo s affertur pradaradotirina. Af-
fignat rationem, quare ficut in creatu fufccptiuum denominatur a forma, ut cum di-
citur , corpus cll animatum <, nonfic quafi fufccptiuum in diuinir a quafi forma 5
ut c/feniia d generatione attiua \quia efi indifferens ad oppofitam formam , quod ili
enaturis non currit. •— ■ ' -

Q i

Artic. j.

Dnlr.cotr, 4
JupraditlA
diJfoUan-
sur.

* paterni -

tJU , Vt ct-
pdratA 4 d
g/ftntum ,
et fi res ad
a! rerum
exponitur.

EjftntU
eliquo fen-
fu efi res
ad Alt erS.

■ PradlCOSH
no necejja-
tio ciuemt
determina-
tiom eo mo-
tio quo de-
terminato.

78 Quodlibec.

DE Tertio articulo p arguitur contra prxJi&a. Primo fic. Si relatio comparata
ad cflentiam eft res : aut ergo ad fc, aut ad alterum; qudd relatio fit res ad (e
qualirercunquc , videtur includere contradidioncm i ergo vr comparata adeflen-
tiim eft resadaltecum : fed vecompararur ad cfleutiam cft idem quod cflcntia.-er-
go relatio , vtidem cft eflcntix,vcl vceftcflcncia, eft res ad alterum, &itunc vitra :
ergo edentia eft res ad alterum. Ifta con(equcntia probatur per fitnile : quia d ho-
rno fecundum qudd rationale, imelligii: ergo rationale imclligit : Se ratiouc
etiam , quia przdicaturo , quod conuenic alicui per rationem alicuius, prius con-
uenit tei.

Item , fi relatio vt comparata ad quodcunqbe, fit res propria realitatexrgo fitni-
litcr relatio in creatura, vt comparatur ad fundamentum , cft res propria rcalitate ,
80 nonprxii c realiratc fundamenti tergoeft ibi accidens propria accidentalitater
quia non cft ibi fubftamia , & runc Icquicur, qudd aliacft accidcncalitas relationis
in creatura : & accidcntalitasabloluti, in quo fundatur, & fic videtur fequi procef-
fusin infinitum, quia illa accidcntaliras relarionis habet propriam realitatcm, Se
non nili accidentalem; ergo h ab et propriam accidentalicatem , Se de illa fimiliter,
& fic in infinitum.

Confimilitcr.in diuinis fi habet propriam realitatcm , vt copararur ad ciTcntiam;
ergo illa eft fubftantialisvel accidentalis: non accidentalis : quia nullum acciden*
laieeftinDco y. ieTrsn.eof. y ergo h..bct propriam fubftantialitatem. Et tunc Pa-
ter paternitate habebit efifie per fi, quod cft inconucnicns , quia tunc cnuit in diur-
nis tria per fc^, quia tres relationes : cum ramen non fit ibi nifi vnicum per Ce rjfi ,
fecundum Beatum Auguftinutn 7. Je Triniute uf. 6. dicentem, quid fulfijuim
efi , quo lui er esi : & quo filius , fimtlittr Intel cfle , luet no» Jit quo Poter efi
Poter.

Rclpondco, ad primum patet in fecundo arripiflo de diftindionc iftius propofi-
tionis, retono, vt ccM/urjiurod effennum efi rei : quia vera eft, prout ly, 17, vel inquon-
tum, denotat determinationem , vel fpccificationcm, fiuc determinatam acceptio-
nem paternitatis lub ifta ratione, qix cft comparatio ad cflentiam. Non cft aurem
vera prout denotat eStifalicarcm inhxrcntix przdicaci adfubicdum. In primo er-
go intellcdu , quando quatritur, qua: res fic , diti poteft , qudd eft res ad alterum,
quia comparatio ad cflentiam noD facit, quod patemitari repugnat fua propria rca-
Iicas,qux cft realitas ad a'ttrum : nec tamen eftfic intclligendum, qudd paternitas
comparata ad -f diuinicatem. fic res ad alterum: ita qudd alterum fic diuinitas, vt fic
fenfus : Paternitas cft*rcsad diuinitatem, led cft fenfus: Paternitas comparata ad
eflt ntiam , eft res rationis ,& iii Ic re< ad alterum, fcilicct ad Filium, quia qtii com-
parat paternitatem ad diuinitatem , excludendo Filium, vel non includendo Fi-
lium, non comparat paternitatem , nifi Uabcat duo contraduftoria in intellcdu luo,
cura patcrniras/ccundum illud quod eft, fit per fe ad Filium Et licii paternitas non
fit feipla comparata ad ditiihiratem , fed adFilunn, vt ad corrclatiuum, tamen pa-
ternitatem ipiam , includendo rf[l ad Filium, poteft intcllcdus comparare ad diui-
nitatem : quia intcllcdus poteft aliquid comparare per adum luum ad i'lud ,
quod non eft cius per- (c corrclatiuum ex natura rei. Secundum hunc incel-
lcdum , 'poteft dici , qudd paternitas , vt comparata ad elfcnciam , cft res ad al-
terum.

Et cum infertu t; ergo vt eft cflcnria, vel vt idemeflentix, eft res ad alterum, con-
ccd..tur iu fimili iurcllcdii .......

Ec veri, cum dicis 1 ergoeflcutiaeftresad alterum.

Refpondco,hoc poteft inteiligiduplicitcr,pcr identitatem, vel formaliter. Primo
modo puflet concedi. & cft fenius didi, quoti diuinitas cft res, quxcft ad alterum :
quia eft paternitas: nonautem eft concedendum formaliter, qudd diuinitas fecun-
dum fuam formam fic ad.ajtpcum. Sed quiit in antecedente fuic przdicauo forma-
lis dicendo Paternitas, vt compamur.ad circfufun,c(k res ad _ alterum. ideo fi infe-
ratur fimiiit praedicatio in confcquyntc , qudd diuinitas cft formaliter ad alterum»
neganda cft confequcntia , qiiia non oportet qued prxdicaium eo modo conueniat
determinationi , quo conucr.it alicui intclledo fub tali determinatione, quando illa
determinatio non.notacut cfle ratio inhxrcnrix prxdicati ad iubicdum, ficut hic.
Ec per hoc patec ad probationes coufcqucntix Homo fecundu qudd rationalis, &c.

it.

11.

ij.

Qusftio III.

Ifta confcquentia tenet prout, ly fecundum c/ubd, none caufditatcm inlixrcntixprat-
dicati ad fiibicHumi fic autem non accipitur in propofito hoc, quod dicitur, vt ctm-
f uratur ad efferatam t St fimiliter ad probationem fcqucntcm : e fio quod prxdi-
catum verius infit illi, qu6d eft ratio inhxrentix alij,hocnon habenir nifi fe-
cundum quod, ly fecundum ijued, tenetur proprii, reduplicatiui. Hic autem
$ ' non iic accipitur ( vt difhim eft ) in illa diftinSionc Logica in fecundo ar-
ticulo.

Sed fi objiciatur* quia illud, quod eft in aliquo formaliter, poteft illud de-
nominare , ergo fi relatio , vt comparata ad cfTcnciam, fit in ellentia, cftcnria
poteft denominari a relatione , Se per conlcqucns ellentia formaliter refertur ad
aliud.

14. . Relpondco aliqua, denominatiua , vel concreta, prxdicantur de aliquibus, primo

modo per fe taliqua de aliquo per fc, fecundo modo, fiue per accidens; de compo-
firo quidem ex lufceptiuo St forma prxdicatur denominatiuum fiue concretum
formx per fe primo modo, fpecialiter fi fubieftumeft pcrfcvnum, quantum adc5-
ccptum, fient homo dicitur rationalis, fiue animatus per fe primo, fcd corpus, qudd
eft altera pars compofiti, dicitur denominatiUS animatum, proprii tamen, fiue per
fc fecundo modo , fiue per accidens : quia illud non eft totum includens formam,
fed fufceptiuumrccipiensformam. Vbicunque ergo eft aliqua forma, oportet da-
re prxdicationcm formalem de toto, qux eft per fc primo modo. Etiam in creatu-
| ris, oportet dare communiter prxdicationcm , qux fit proprii denominatiua formz

• iulccptiuo. In diuinis prima prxdicatio non negatunnam Pater generat, fiue g<$c-
rans generar, Patereft quali compofitum includeijs, quafi cflcntialitcr, formam
illam., qux de ipfo prxdicatur, fed denominatiuam prxdicationcm, quafi formx,
de quafi fufccptiuo non oportet dare ibi.

Hoc declaratur auftoritate, 8t ratione. Ratione fic, quod intelligituribi quafi
fufccpciuum formx , eft illimitacum ad oppofitas formas vel relationes 1 Se camen
nondiftinguiturab cis. Quod autem denominatur a forma aliqua , denotatur per
hoc effe diftinftum ab oppofito •• quia ergo hic non eft fufceptiuum propriumfor-
mx, fed commune fibi, & oppofito, St forma talis denominare non poflet nifi pro-
prium fufceptiuum : quia non nifi diftin&um ab oppofito, ideo nulla eft prxdicatio
denominationis relationum de fufccptiuo.

Hoc confirmatur r per Damafeenum/if t.Mp.y. vbi vult, qubd relationes deter-
minant hypoftafes non naturam. Notantur ergo illud determinare, dequo pr xdi-
cantur in concreto , quia notantur illud comparare ad oppofitum, St difetnguere ab
oppofito.

Ad formam ergo rationis quando accipitur, relatio eft in ellentia, ergo edentia
poteft denominari a relatione, non fequitur. Ft ratio difticft, 5t cum dicitunom-
nis forma poteft denominare illud, inqitoeft, extendendo denominationem ad
prxdicationcm denominatiuam ellencialem in concreto, ficut homo eft animatus,
St ad denominationem proprie diftam, ficut homo eft rifibilis.vcl lignum eft album,
vel homo incelligit; concedi poteft , quod omnis forma aliquo iftorum modorum
denominat illud , in quo eft , quia ad minus de compofito prxdicatur in concreto,
licbt illud Iit, extendendo denominationem : fed fi tu accipias, de illo, in quo eft,vt
in lufceptiuo, prxdicatum prxdicatur proprii denominatiua, negandum eft : nili
illud fufceptiuum fit limitatum, vel nifi prxdicatio illa denominatiua importet fub-
iciftum cflc proprium. Se. diftinclum ab oppofito.

S C H O L I V M.

Concretum
dicitur fer
fcpritnoaU
compofiti!
ex fufccp-
imo,&for-
mu fed per
fc fecunda
de fufcep-

Denomi-
natum per
forma de-
notatur di-
Jtinpuiab
oppofutt

Relatio eft
in ejfrnria ,
tamen non
denomina-
tnraltea.

2, J, b E tertio attitulo principali, mquortlb-
JL/uentur dttbia contra nrxdilVa in primo,
S^omeJe /r* & fecundo articulo. Et primo arguit, probando
Urio nt» fi relatio originis, vt comparata ad ellentiam
fn" non fit res , Ec rario piiinaftac in hoc, fi c(l res,

erit res ad alrcnim , patet, quia non eft ablbluta,
vt fupra patuit ; 'fed vt comparata ad ellentiam
eft idenr quod cftcnria » creo edenda erit res ad
alterum, quid eft faifum. Quod autem fequatnr
v hoc , patet in fimili , quia bene fequitur, nomo

inquantu rationalis inteHigit, ergo rationale In-
tel 1 i git; ergo erit fimiliter hxc confcquenria bo-
na, relatio vt comparata ad ellentiam eft i:cs ad
alterum ; ergo ellentia erit res ad alterum. Patet
etiam hxc confequentiaper rarionem,quia prr-
dicanun, quod conuenit alicui per rationem ali-
cuius, conucnit prius ei, ficut intclligerc eonue-
nit homini per rationale ergo prius conuenit
rationali : tnodd cum terminus reduplicatus fit
ratio qu<jd prxdicatum conueniat fubicdo ,
G 4 fequitur

l6.

Stes?

Jdutrtt.

fcquitur quod tale przdlcatum prius conucniat
termino reduplicato. Sic in propofito, quia ter-
minus reduplicatus cfteflcntia, cum dicitur , re-
latio originis , rt comparata ad ciTcntiam eft res
ad alterum.

q Et cum vitri queritur, aut eft res ad fc, aut
ad nlteiura.

Dico, quod vt comparata ad eflcntiam eft res
ad alterum , fic imclligcndo, quod vt compara-
ta ad cllcnriam eft res rationis , quia vt compa-
rata, fle in fc, eft res veri realisad alterum, acci-
piendo ly alterum pro Filio,flC non pro edentia,
quia non refertur ad ciTcntiam, fcd ad Filium,
quia qui comparat paternitatem ad edentiam
excludendo Filium. non comparat paternitatem,
nif» habeat duo contradi&oria iu intellc&ufuo,
cum paternitas fecundum illud quod eft , Iit per
fc ad Filium ; eft enim manifcfta contradi&io
quid Gt-patcmitas , fle non (it ad Filimn>£sut
eft manifcfta contradidio , (cilicct quod ^la-
tio , fle non lu ad aliud, vel vt ad terminum, vel
Vt ad corrclatiuum. Et vitra cum infcrttir:(i pa-
ternitas eft res ad alterum , ergo vt eft edentia,
vel idem clienti* erit res adaltcrum^roncedimri
fed poftea negatur quod eilentia (it ad alterum.
EtqAm probatur per (imile de rationali»

deo, quid ibi inquantum ftac rcduplicatiuc,
notatur enim ibi, quid rationale (it caufa inhx-
rentix prxdicati ad fubiedum. Hic autem tan-
tum ftat fpcdficatiuc, fle ideo non fcquitur, ergo
cftcmia eft ad alterum , Gcut nec hic. homo iu-
quantum albus eft rationalis.ergo album eft ra-
tionale : non fcquirur , quia ly inquantum ftat
tantum fpccificariniXx hoc etiam patet ad aliam
probationem , per rationem , fcilicct quod con-
ucnir alicui per rationem alicuius, prius conue-
mt illi. Hoc conccditur.fcd poftea negatur quid
conucniat paternitati eltc rem ad alterum per ra-
tionem deitatis , ftue per comparationem ad cf-
fentiam, vt fupra patuit, imi ex ratione propria,
& formali conuenit Gbi efle ad aiterum,licet o-
ricinariuc,5c fundamentaliter conucniat ederem
ad alterum ab edentia diuina , vt fupra patuir.
Declarat etiam Do&or quomodo paternitas , vt
comparata ad edentiam , Gt idem quod eilentia,
vel (it ipk cientia : fle dicit quid eft ipfa eden-
tia rcalitcr , fcd non formalitcr, id eft, quod cf-
fcntia.flc relatio originis funt vna res reali ter ,fed
non (unt vna res formalitcr , imi in eadem re
(impliciter poftunt ellc plures fortnalitatcs, vt
Do&or oftcndic in primo al.ti. queft.penult . Et Gc
poteft concedi quod edentia rcalher eft res.ad
alterum , quia rcaliter eft ip(a paternicas,qux eft
res ad alterum : negarur tamen quod formaliter
fifrcs ad altet um, imi formalitcr, fle quiditadui
eft resadfe, Gue abfoluta. Sic funilitcr poteft
concedi quid paternitas Gt res ad (e , fle non Gt
ad fe. Eft enim rcaliter res ad fc, quia rcaliter eft
eilentia diuina, quar eft res ad fc, formaliter veri
non eft res ad le, fcd ad alterum.

Expono tamen hanc literam Gc: Sed quia in
antecedente fmt prtdicauo formalis dicendo , pa-
ter/nt ai , vt comparatur ad efferi tiam , eft rei ad
alterum, ( fle patet quomodo Gt praedicatio for-
irulis,quia paternitas, fecundum luam formalem
tationem eft res ad alterum,) & ideo fi inferatur
fimilu pradieatto tn cortftquentc , (cilicct ergo di-
uimtai eft formalitcr ad alterum id eft^uod di-

uinitas fecundum foam formaictu rationem Gt

Quodlibec.

res ad alterum) neganda eft confequtntia , flec.

Adoertc ,quid non accipit hic determinationem ,
pro di&ione reduplicatiua , fcd pro termino re-
duplicato , qui terminus reduplicatus poteft dici
determinatio rcfjTcttu Gibicdti.vt cu dico, homo
inqtuntiim rationalis eft riGbilis ,non accipitur,
/;rwi»abfolutc,lcd (ubilla ratione qua rationalis.

Similiter hic, paternitas, vt comparata ad eflen-
tiam non accipitur abfolutc, fcd fub illa ratione
qua comparatur ad cftentiam.flt idc& paternitas
eft determinabile , fle comparata ad edemiam eft
determinatio.

Dicit ergo Dotftor quod quando determinatio
non fcft ratio inlucrctix prxdicati ad ftibicdun^
non fcquitur quod prxdicatum eodem modo
conucniat ipG determinationi, (icat couenie fub-
ie<fto determinabili , vr G formaliter conuenit
viu , qodd conucniat formalitcr alteri, fle patee
hic, homo m quantum rifibitu eft rationali i : ratio-
nale conuenit homini tn primo modo dicendi
per fe , fle rilibile in nullo tnodo dicendi per (e
conuenit, fle ratio eft ,quia riftbilc non eft ratio
inhxr^nrix przdicati ad Gibie&um, vr pater .Sic
eft in propofito ciim dicitur, parernitas, vt com-
parata ad edentiam , eft res ad alterum. Si veri
deremtinatio edet caufa inhzrentiz , forti co
modo quo elfet caufa inhzrentiz prxdicati ad
fubiedum, eodem modo ipliim prxdicatu con-
venire pofset ipG determinationi, Gcut conuenit
determinabili , vt hic, homo inquantum rattona -
Iu eft nftbihs ; ira riGbile conuenit rationali in
fecundo modo per fe, Gcut conuenit homini, fle
ratio eft , quia G ji eft ratio fotmalis quid C
conucniat B fcquirur quod etiam imi fortius
couucnietipG B. Et Gc, paret ida litera.

r Sed fi dicatur. Hic Do<ftor obiicit contra 18.
hoc qaod pritls dixit , fcilicet quod relatio , vt
comparata ad edentiam, eft in edentia, quia vi-
detur ftarim fequi quid poterit eam formaliter
denominare, fle per conleqticns edentia fecun-
dum illam poterir formaliter referri ad aliud, '

quod eft inconueniens , vt patet in primo dift.
i-quaft.t.

Rcfpondet prxmittcndo , quod aliqua prxdi-
canrur denotninariuc in primo modo dicendi per
fc ; aliqua veri in fecundo modo.Excmplum pri- £xem^m
mi, homo eft rationalis, Gue animatus. Excplum f
fecundi : coipus eft animatum.Ptima dicitur de-
nominariua edemialts , denominatiua quidem,
quia prxdicatur in concreto, fle quafi per modu
inhzt entis i edent ialis veri , quia anima eft de
•flentia hominis.Secunda dicitur denominatiua, **

J[uia anima informat , fle inhxrct corpori , Gue ***'
ufeeptiuo , fle dicitur in fectindo modo, non vt
diftinguirur contra primum' modum, quia vt Gc
prxdicatur padio dc fubieclo.fle quod Gc conue-
nir in fecundo tnodo.necedarii, fle vniuerGiUcer
conuenit, vr patet primo Poftenorum, fed dicitur
infecundo modo prout diftinguitur comi per fe,
id eft , protit accipitur pro przdicationc per ac-
cidcns,n6 quid ibi prxdicetur acciden$,(ed quia
anima informat fufeeptiuum quaG per accidens.

Forti eriam poflet dici per fefecundo modo ex
hoc , quod forma fubftanrialis eft per fe aiftus,fle
fubiedum per fc potentia Gibicdiua , vt patet 8.

Metaph.U Gc px his fit per fe vn um.Fotma veri
accidentalis eft per accidens aflhis ,flc fubicftum
illius per accidens potentia , vt patet per Pliilo-
fophvm ,vh fupra. Sed prima expolitio videtur
' magi*

Quseftio 1 1 1.

ma&s ad propoficmn , quod fcilicet dicatur per
(c fecundo modo, hoc elt , nullo modo efTc-ncia-
•lis, fcd denominarim per accidens. Ec ided dicit
Do^tor per fe primo modo, Jt ut per accident.

Deinde addit quod vt creat uru vbi efl eliqua
forma , ibi oportet ture prtdicationem formalem
de toto , qut fit per fe primo tnodo.fr pr edicat to-
nem , qua fit proprie de tomi natiua forma de fuf-
eeptiuo Hoc tamen debet inielligi quando fuf-
cepciuum , & fomu nata fune facere vinuxt per
fc. Et ideo dicit quod hoc verum elt fpecialiter
fi fubie^um.id elt, totum, fit per fc vnum quan-
tam ad conceptum. Applicando in diurnis Do-
dtor concedit primam denominatiuam , vt hic,
*P ater generat , h*c videtur primo modo , eo
quod generare conrtituac Patrem, paternitas
enim Sc generatio a&iua in re idem important ,
* vt dcclaraui in primo , dtjl. x. & i8. Quia ergo
paternitas , fiue generatio a&iua per (c peninct
ad rationem Patris , ideo i fla conceditur : Pater
generat fimiliter illa : Generant in dtutms ge-

nerat , generans enim Pater in diuinis idem
in re important. Et quod dicit hic, quid Pater
•fi compofutu , hoc deber fani intelligi. Negat
enim Do&or in primo , dift j . quafi. x. omnem
compofitioncm.vd quafi corapofi donem. Acci-
pitur ergo quafi compofitum, id efl, quafi quod-
dara totum conditurum cx dlentia, Sc paterni-
tate.

Si dicatur ,quid ida, Pater generati nullo mo-
do cd in primo modo dicendi per Ic, quia quan*
Diffitult* pr^Jicatio deuominatiua ed in primo modo
” femper forma pertinet ad quiditatiuam totius :
modo paternitas , fiue generatio adma In diui-
nis nullo modo pettinet ad quiditatem. cum fit
ratio iubiittendi, Sc oumis quiditas eilcommu-

nicabilis , vt patet 1 Dodore in primo, difl.x.&
1 6. Dico breuiter, qUod polito quod nullo mo-
do dicat quiditatem, quia tamen per fe peninct
ad fj fe formale Patris , condituendo ipium per
fc in effe pet funali , potcd ex hoc dici prardica-
tioper fc primo modo. An modo dicat quidita-
tem, videqux expofui fuper primo, dtfi. xf.
& x6.

Sed fecunda prxdicatio , fcilicet relationis de
fulccptiuo , videtur e(Tc neganda in diuinis, quia
edentia diuina, etfi fit fundamentum harum re-
lationum, non tamen habet rationem fufceptfu!»
& hoc probat ratione . Sc audontate. Ratio dat
in hoc , quia fufccpciuum formx natum deno-
minari ab illa, non cd illuminatum ad fornum
oppofitam, id ed, qudd firaul non pofifc ede fub
fonnis oppofitis , vel quoded fufceptiuum for-
mz, denotatur ede didindum a fotma oppofita,
id cd , qu6d fucccfliui non pofllt ede fub vtra-
que, ita qu ‘-d quando cd fub vna, non fimuj fir*
vd podit ede lub alia. Sed quando cd fub vtra-
que oppofita non denominatur ab aliqua illarum.
Si enim fubicdum fimul edet fub albedinc, &
fub nigredine , vt aibedo, Sc nigri do opponun-
tur, non denominaretur ab illis, vt patet. Modd
in propofito. Edentia diuina ed fitnplicitcr illi-
mitata refpcdu omnium relationum , Sc nece f-
fatid fimul ed fub omnibus , cum quicquid
fit ibi ed fimpiicitcr nccefic, fcquitur qudd
dlentia diuina nullo modo habebit rationem
fufccptiui rcfpedu relationum originis.

f Hoc idem probat audoritate Dama/ceni
hb.\. cap.u qui vult quod relationes determi-
nant hypoftafet, non naturam , id ed, qu6d rela-
tiones illx denominant perfonas , non naturam
diuinam.

S C H O L I V M.

Oilcnditjuet relatio creat j habeat propriam acciJenlalitalem.id efl,ink*rentiam,non idtl
dari prccejfum, juta non dtUmpustur inharentta relationis realiter ab ipfa,fcdttlatio J eipj i
initaret, tjuta repugnat eam fine inharentu exsilere .feeuseil de accidente abfoluto-, de tjuo
Iase Dodior , cou fecunda cr tertia. Et q.i. ad 5. De di/hnffiene dr identitate re-

lationum j fundamentis lati agit Doti. i.d.if. 4. & f.vbi d' j d.$ § deargum, tactum,
tenet relationem ,Ji»e qua fundamentum effe nequu ( tuiufmodi rjl dependentia aa primam
caufim) non dijlingui 4 fundamento , ah as veri difingut. Non dari (rocejfum relauombua
oftendit num. t6. De c/uo lanis agit l d.iaj 4 .num.14. Quod ait infcparabslitatcm inferre
identitatrm.diffitilem reddit opinionem , tjua Dolton tribuitur , nempe totum diftingut i
p.triibusinitis,detjuo 3.1/.» tj.x . vide nofirum Sibolium ibi.

AD fecundum , lice: edet magna difficultas de per fe, tamen In propofito eam
pertranfeo, concedo tamen qudd relatio , qua: efl accidens in creaturis pro-
priam habet accidcntalitatcm : quia illa efl per fe rcs,& non efl illa res, in qua fun-
datur : nec efl res per fc ens, ficu: lubflantia, ita oportet dare , quod iplamet per fe
fit res habens propriam accidentalitatcm , qux non fit accidentaliras entis ad fe.
fed accidcntalitas entis ad altetum. Sicut enim non eil eadem entitas ad Ic, & ad
alterum, iK nec eadem accidentaliras accidentis entis ad fc, Sc accidentis entis ad
alterum. Ec cum arguitur , qudd eil procclfus in infinitum ,

Rclpondco , dandum cd in ipfa relatione, ncc vltcrius proceditur. Verbi cratia,
in albedinc fundatur fimilirudo, ida fimilitudo h.bei aliquam accidcmaliratcm
propriam ab 'ccidenialitatc albedinis didinftam , ficut relatio ed genus didi netum
a gcncic qualitatis.

Sed qvxra' de accidetalicatc fimilitudinis fi ipfa eil alia a fimilltudine» dico qudd
non, quia fimilitudo efl fua accidentaliras ad fundamentum , & leipia accidit

fundamento,

jo.

ai ar.f,
num.11.
Rr(at 10 ha-
bet pnmd
inhafhm.

I ‘nurent id
rei at unis
non differt
ab rp,a fit •
CHt de in*
htretuab-
J eluti. q- d.
ixq.l.
Regula Ci-
gnojeendi
idtntttatiit
vide 1J.14
qu.qt

Quodlibet.

S^JiArc no
d*ttur pr 9~
ccjfuj in rt-

Ltuorub dt
qu9 i.d. I.
14* »**4-

Relatio ad
tfuoduicjHc
co paretur ,
feipfacom*
paratur
quomodo
intelliotn-
dum •

8z •

fundamento, ficut fcipfa eft adoppofirum. Vniucrfaliter enim quod conucnit ali-
cui fic, quid omnimoda contradi&io fit illud c (Tofine hoc,hoc eft idem realitcr illi:
& par oppofitum , vbi non cft omnimoda contradiftio, non oportet efle omnino :
nunc autem contradi&io cft fimilitudinem cfle , 8c non cifc ad fundamentum ,8c
etiam non clfc ad tctminumudco accidentalitas lua ad fundamentum cft idemfibi,
fient ipiamet cft fimilitudo, vel habitudo ad oppofitum.

St atus cft ergo, quia accidentalitas firailitudinisnon cft alia res a fimilitudine,(ed
fimilitudo eft quidam tes aliaab albcdinc , quia habitudo St etiam accidentalitas
albedinis poteft poni qutjdam res aliaab albedine-quia albedo cft quidam res abfo-
luta.ie accidens ablolutum poteft e(Tc fine contradi&ionc.fine fubicflo.Et idci n5
eft idem habitudini fui ad fubicftum, nec fcipfa accidit illi : falfa cft ergo illa : qua
ratione fimilitudo accidentalis albediuis habet aliam accidcntalitatcm ab albedme,
pari ratione accidentalitas (imilitudinis habebit aliam accidcntalitatc a fitnilitudine.
Falli cft etiam illa, qua tationc accidentalitas (imilitudinis eft eadem (ibi, pari ratione
accidentalitas albedinis eft eadem fibi : quia albedo cft ens ablolutum, St fimilitu-
do relatio.

Et ex hoc non cft contraduftio.albcdincm cfle fine comparatione ad fuperficiem,
cft autem comrad:ftio fimilitudinem cfle fine comparatione ad fundamentum, &
ideo illa computatio non eft eadem albcdini, ifta ante eft eadem fimilitudini Nihil
autem aliud cft fimilitudinem cfle, quam habitudinem huius ad hoc. Ncccamcn
dico, quod relatio ad quudeunque comparetur , fcipfa comparatur ; quia poteft
comparari relatione rationis, qui nou cft iplu,fcd etiam forte poteft comparari re-
latione , quz non cft ipfamct, fcdqmcft realitcr alia a lc. Sicut proportionabilitas
fundatur in propofitione : fed hoc dico , quod relatio fcipfa, Si non alia compara-
tione comparatur, fi tamen comparetur ad quodcunque fine quo eft contradi&io .
ipfam cfl'e.

S C H O L I V M.

Soluendo tertium argum. pofiium num. ir. quod intendit probare relationem diuinam rjfe
fitb flant iano, ponit plura, & pulchra didla. Primum, effenlia dium a habet aliqualiter ratio-
nem prima & fecunda fubHanlia-, hui 'ut, quia ej! communit , non tamen diuifibilii vt in erea-
tw illiue,quia fmgularitfticet non contrahatur ad fingulantatem, vt in creatii, de quo i .dift.

5 . qu. i . dr 6 . Secundum, effenlia esi communii realitcr , quod repugnat natura areata. Hic
Doifor negat vniuerfale a pane rei , & q.praecd. nu.6. Et late v .didi. j.q.l. Cr 6. & alibi,
vbi id notam in Scholio. Tertium, Relatio in Diuinii non habet rationem prima, nec fecunda
fubtlanfia, quia fecundum communiorem opinionem , omne abfotutum in Diuinii eft comrnu-
nicabtle.dr relatio tantum addit tneommuuicabililatem\ qua non poteft confit nere : hic Do-
ihrr inclinat ,vtperfona per relationet confutuantur, de quo late i . d.i6 . a nu.v. guanum,
quod 'intrahit fubftantiamad incommuuicabihtatemin creatii, eft aliquando prima fubftan-
tia,fecm in Diuinii, vbi omnis fubftantia eft communicabihi fecundum communem. e>uin-
tunr, non omne quod m Deo eft, dicitur fecundum fubft antium, vel accident , fecundum
i^duguftinum. Sextum , non pojfe niharcrenon eft ratio fubftantia, necpoffc inharere ratio
accidentn. Septimum, Imperfedtio, vt inharere, poteft repugnare plunbui,non per ali-
quam vnam rationem , fed per pluret , & m propofno inharere repugnat ejfentia,
quifcfl perfodito ftmplialer , & relationi , quia licet non Jit pcrfeCtio , ei repugnat im-
ptrfedho.-

U,L habet T7 T cum arguitur a vlterius de fubftandalitate relationis in Diuinis : Dico, quid
rationem [\ljc&t Philofophus diftinguat in Przdicamentis fubftantiam primam a fecunda :
prima & tamen adpropofitum, cflentia habet rationem vtriufque fubftantia:, quantum ad
ficiUafub- jiiqQjd.fubftand* quidem fecundi, quo ad hoc, quid ipfa cft c6munis:Non tameo
lucimum- flu°ad hoc.quod ipia fit vuiuerlalisihoc cft diuifibiliqvcl plurificabilis. Eft enim co-
cab, litat na munis comunitatc reali fccundu Damaf.c^.ibi eft comunitatfubftaiia,no folii rationit,
poteft efe ficut cft in natura creata- Habet autem ratione fubftantix primi, quantum ad hoc,
derutum q„6d cft cfle hic. Siucfingulare, quia eflentia de fc cft hic: non dico, quoad hoc,
fubHanttt q.,0(j cfle incommunicabile, quia hoc cilet impcrfcSionis. Non reftat autem alia

‘eiii^lm r:>1'0 fubftantix, qualltcrcunque accepti in Diuinis quxrcnda vitta ratione eflentiq
munem, ni fi ratio incommunicabilitatis : Ifta autem in diurnis non poteft cfle per fc ratio'

fubftantix.

if.

»7-

Qu^ftio 1 1 L '83

fubftamix, quantum adcommuncm opinionem , fecundum quim loqtiimurcom-
municcr in illis quxftionibus. Quoniam non mouctur de hoc quxftio ad hoc, quia
quicquid efl ibi, non tantum fubftantia, led etiam ad fe, communicabiic eft. Patet
ergo qubd relatio in Diuinis, nullam habet ratioiicm fubftantialitatis, quia tantum-
modo habet rationem incommunicabili talis, qua: nec eft ratio fubftamix lecimdx,
nec priir.x , quantum ad illud quod pertinet ad perfectionem fubftamix, qt od eft
ede hoc : illud enim conucnit edentia’ de fe.

Siaiguitur contra hoc : s quicqtiid pertinet id fubftanriam primam, habet per
fe rationem aliquam fubllamialitatis : huiufmodi eft incommunicabfitas, qux non qUl,f„or ri
eft ibi nili per relationem, ergo, ice. Refpondco inteiligendominurem de ihcom- Utiont cjfi
municabilicatepcttinentead lubllantiam primam, qua: eft incommunicabilius fin- fktflintiJ,
gularitatis, ipfa vera cd in creaturis, non fic in Deo. Erratio clt, quia vltimum con- .. ,
trahens naturam fine ad dngularitacem, fiue ad incommunicabilitatcm in creaturis,
eft ciuidcm generis cum natura contrafla, 5e perconfcqucfis ipfum fecundum ra-
tionem luam formalem, pertinet ad genus Snbftantix, in Deo non eft de, vt dictum
eft piius : quia vt dictum clt prius , ad incommunicabilitatcm contrahere non po- '
teft aliquid peitincns ad genus Snbftantix, vel quali genus Subftancix in Diuinis 1 1%

quia quodhbct tale eft commtinicabile.

Sed adhuc arguitur: ‘ illud per quod in Diuinis fic contr.idiflio.ve! determinatio,
qualiccrcunquc dicta, ad incommunicabilitatcm, vel ad incommunicabile, fectm-
dum rationem fuam formalem, eft fubftantia, vel accidens; quia inter hxc non ca-
dit medium : non autem accidens, patet 1 ergo fubftantia : ergo habet pioptiam
fubftantialitatcm.

Refpondco >-hicrcf{'ondcc Auguftin j. 1 JcTrin.ctf 6. qubd non omne, quod in
Deo eft fecundum fubftamiamd cicur vcHectindura accidens, dicitur enim aliquid ^"natSt
ibi quod nec lecundum fubftantiam dicitur, nec fecundum accidens •• vt pote,i:!ud
quod ad alterum dicicur.

Si adhuc^crtio replices fic: Jilud,quo f rmalter fuppofitum in Diuinis incom-
municabile eft, auteft tale, cui competit formalircr inhxrcrc, aut conuenire putefty
aut cui repugnat omnino : fi primum ergo 1 ft accidens 1 (i lecundum , cum illud Iit
fubftantia, cui impugnat inhxrcrc alteri, ile lioc prout fubftantia diftinguitur contra
accidcnsi Icqtiitur qubd lubct rationem fubftamix propriam: 3e itaproptiamfub-
ftantialitatem, quod eft propofitum.

Refpondco fecundum A uiccnnam fictotdo 'Mnnfhf Non inh*rcre,8e non polfe C/p. t.
inhxrcrc, nec eft ratio fubft.mtix,vt fubftantia eft genus, nec inhxrcrc eft ratio ac-
cidentis, vel alicuius generisaccidcntis t quia inhxrcrc eft dare clTc , vel .telum fe- ^
eundum ijmd alicui priori limplicircr enti : led fubftantia eft illud fubllratumctii
conucnit non inhxrcrc, vel cui repugnat inhxrcrc, & accidens, vel qualitas vel ijua-
titas, eft natura cui conucnit inhxrcrc. Detur ergo in Ditiini, illud membrum, quod ,„h.trcre
illud, quo perfona in Diuinis eft fonnaliter incommunicabilis, eft tale, cui repugnat tccuUmiit
inhxrcrc: repugnat enim ilii dare tjp fecundum quid alicui enti limpiicltcr priori;
ergoSe inhxrerci Se hoc fecundum rationem fuam formalem 1 nec tamen fcquitur,
qubd fecundum fuam rationem formalem habeat propriam fubftaiKialitaecnvquia,
vcdi&uell,hoc non complet rationem liibftantix, vtdiftinguictir cowa alja genera.

Si quaitb rcduplicctur : e quibufeunque repugnat inhxrcrc, repugnat cis per ali-
quam vnatn rationem. Subftantix autem conucnit vel alicui de genere llibltantii,
hoc, & per te proprietati incommunicabili in Diuinis; ergo per aliquid commune
cismon per rationem entis: quia enti non repugnat inhxrcrc , nec per rationem ali-
cuius inferioris ente, nifi fubftantix Patet difeurrendo, ergo illa proprietas incom-
municabilis, cui lecundum fe repugnat inhxrcrc, lecundum lc includit propriam
rationem fubftamix : Si ita habebit propriam- fubftamialitatcm , quod cll pro-
pofitum.

Refpondco , impcrfcflio aliqua poteft repugnare alicui, vel quia includit pcl fc-
flioncm (impliciter, vel quia includit iniperfeflione illi impcrfcflioni rcpuguatcmi tirftftttfr
Siquidf funt multx impcrfc&ioncs repugnantes inter fe, veibi gratia,rcpugnac Deo
ede album:& nigro repugnat dfc album. Deo autem propter pcrtcflioncm limpli-
citer, qux iepugn.it toti generi coloris , imo toti generi qualitatis; inio toti generi v„j,mrp-
entis caulati: nigro autem repugnat album propter pcrfcftioucm liiara limitatam
fubgcncre coloris, qux perfotftio limitata nece flariS li.tbccitnperfcilioncm annexi:

. aliam

84 •. Quod libet.

aliam tamen & in alio gradu a perfectione albi : ergo illa maior neganda cfhquibuf-
cunque repugnat eadem imperfeftio, cuiulmodi cil inhxrere , vel dependentia ad
fnbftamiam, cis repugnat per aliquid idem in ipfis : quia non oportet quod cis, qui-
bus repugnat aliquid idem , fit aliquid vnius rationis, quid a parte ipforum iit ratio
illius repugnant ar : imo ratio propria vniufcuiufque eorum poteft ede ratio repu-
gnantix ad aliquid idem.

Ad propofrtum , inhxrere , fiuc dependere ad fubllantiam, tft imperfc&io, idci
NminU iHa repugnat fubftantix, cum ipfa talis entitas fit, quid (ibi repugnat eife entitatem
rtre diminutam : quia iitejfi (impliciter , fiuc primum, quod cftoppoGtum ei, quod cft
rtuun t eo- inhxrere. Cum hoc etiam repugnare poccil relationi in Diuinis , qux liret non dee
tttnu tf,*- ejji fimplicucr.fmc per fc cy/rstamen ipla talis entitas eft, quod repugnat (ibi cfle en-
ti*, e- titatem diminutam, fiucathim fecundum qmd ; inhxrere autem repugnat edentix
rtUium.\ diuinx : quia e fi perfeftio (impliciter , repugnat enim relationi diuinx, licit non fit
perfeftio (impliciter , quia ipla ex ratione lira non poteft cfle entitas imperfeda,

& inhxrere non poteft competere nili dependenti , & per confequens im- <
■ peifcflo.

KiImuvi 'Ad argumentum principale, r cum arguitur, qubd relatio, vt comparata ad ef- »*•
feflnam cft ratio, Se quod canfa huius cft, quia ipfa vr comparata ad egentiam tran-
Mitfniui fit in eflentiam, vtiumque aflfimptum poteft habere vnum intcllcflum verum, &
tft ratio ex alium falfum. Poteft eniminn l igi ratio, vt ratio opponitur rei, (iue enti extra ani-
ftmtur. itum, Se hoc eft falfum tquia adq .odcunque comparatur fempereft res extra ani-
mam , propria rcalitate , quxcfl ad alterum. Alio modo poteft inrclligi ratio, idem
|i-, quod modus liuc circunftantia rei, fecundum Bilimim •, (ic concedendum cft.qubd
' relatio fit ratio refpc&u ellcntix.ncn tamen propter hoctollicut quin cdmparata ad
iplam (it tcs.

4 Conlimiiiter poteft intclligi ir.utfire in cflentiam.vno modo, ita qubd non habeat

propriam entitatemad altciCi, Jc tfte ir.tciltftuscft fil us. Auo modotranfirc incf- ,
febriam, Gc quod non remanet diftinfta rcaliter ab edentia- Et licit non (it hic qux-
ftio de identitate, vel diftinftione relationis, Se eflcntix ( imd ilia cft difficilior quX-
ftionc propolita ) camcn concedi poteft, quid relatio comparata ad eflemiam cft
ratio fecundo modo, lioc cft modus, Sctranfitin ipfam, non primo modo, fed (ceu—

<■/ Termi- ^ hoc modo non manet rcaliier diftinfta ; Se camen res extra animam

mim iran- propria realitatc, qux eft ad alterum, (Se (ic manet, prout manere excludit f tranli-
(ire ad de- tum dcftru&iuum proprix rcalitatis.

(Wtiunc Conlimiiiter, (i inferatur in concludonc, quid ipfa, vt comparaiaad oppolicum, it,
proprix cft ratio, fupple refpcftu edentix quia (ic accipiebatur in prxmida, conceditur. Ad
&c' nihil enim comparari poteft quid tollat ab ipfaquin Gt modus edentixi tamen non
fequicur , ergo vtcomparatur ad appolitum, non cft res : quia hoc modo ede ratio-
nem non repugnat ei quod cft ede rem.

Si arguatur , refpeftu edentix eft res i ergo eft alia res, & Gc non cranGt in eden-
ciam quantum adulcmitaccm realcm.

Reipondeo, quod quxftio de rcalitate relationis non eft quxftio de alietateiimi
prima pcrcinec ad problema de accidcncc, vel genere , fecunda ad problema defim-
Cap.4.S;; tiuum, de eodem vcldiucrfo. Patet «i. Topic.in cxcmploetiam patet idem.-homo,
vt comparatur ad Socratem eft res iimi Socrates, vt comparatur ad Socratem eft res.

Et vtrumque proba‘tur, quia identitas realis non eft ilifi rei ad rem : homo cft idem
realiccr Socrati, Se Socrates cft idem Socrati ,vt dicitur idem Socrates comparatur
Socrati, patetdefe. Ncctamcnhomo vel Socrates, vt comparatur ad Socratem eft
'alia res a Socratc.Sic ergo in propoGeo ftat, quid relatio vt comparata ad e dentiam,
eft res : Se camen nonalia res. Etd quxratur, nunquid eft eadem res cumcifencia,
vel alia i Si detur quid eadem rcaliter; hoc tamen non oportet propter quxftio-
nem propodeam : fed fufficic dicere, quid ipfa eft res, qux cft ad alterum i Gc ergo
ad quodcunque comparetur , tran&c in edcnriam, 6e manet.

COMMENTARIIS.

, Pm*r£*iTMr vlteriitj fttbftciitiaUuu reU -
1 1 , V— ititrti/ inAtuwu. Hic Do&or foluir vlrimam

rationem , & plura dicit ,rpix fub bteuitate ex-
pono.

Primi dicit , quid edentia diuinx poreit di- .. -

ei fubftantia fecunda, & prima. Secunda quo ad yVon4 dmuu
hoc, quod cll communicabitis pluribus rcali- Memtm
ter , fed non cd diuifibilis in illis. Ibi enim fl**1'*-
1 *- fecundum

QuseftioIIL

«5

fecundum Daraa/cenura eopit. 4.cft natura com-
munis communitate reali,& rion communicare
rationis, Gcut eft tutura creata.

Aducrtc , quod natura creata a&u non com-
municatur pluribus, nec a&u prxdicatur de plu-
ribus, nifi fecundum rationem, Kccc dicatur habe-
re vnitatem minorem vnicare nuracrali,dc boc ex
natura tehilla tamen vnicas non eft aCiu commu-
nis pluribus fecundam rem. Dc hoc vide qux
per longum i radat um expofui in fccundo,di/f.j.
quofi.i. Natura etiam diuma habet rationem fub-
ftantix ptimx,quia ipiaclt dc Ce btc.Sc lingularis,
Ucbt nou incommunicabiIis;& differt i fubftan-
ria prima creata , quia ibi fubilantia contrahitur
ad Iingubritarem , ita qubd fingulatitas aduenit
Ubi contrahendo, te determinando iilatn ad fin-
guUritarcm , vt patet a D odo re in fecundo , di-
Jtinlhonc tertio , quofiione primo & fexto natura
verb diuina ex (e fonnaliter eft hxc , vt patet i
Dodorc in t . difl.fcciinda, quinto vige fimo fexto.
Deinde addit , quod in diuinis non reflat alia
ratio fubftamix quali tcrcunquc acceptx qux-
renda vitra rationem eflentix, nifi ratio incoin-
municabilitatis ; illa autem in diuinis non potefl
ede rado fubftamix quantum ad communem
opinionem , qux tenet perfonas non polle con-
(lirai per abfoluta.vc patet ut pruno 6. tenen-

do enim qubd coniliruamur pec proprietates
•U»- •tlolutas^K poftea videndum quomodo poflint
1 tt - pertinere ad primam fubftanciam , & quomodo
U$. non. Vide in primori/?. i6.Nam feciuidum com-
munem opimonctn , omne abfoiutum in diuinis
efl communicabile.Et Isc patet quomodo relatio
in diuinis nullam habeat rationem fubdandx,
nec prim.r,ncc fccundx^um fubilantia qualitet-
cunque accepta in diuinis , fit communicabitis}
habet ergo tantum ibi rationem incommunica-
5*” bilicatis.

b Si orguonir centro. Hic Dodor arguit,
probando quod relatio originis pertineat ad tub-
hantiam, quia quod pertinet ad fubflanciam pri-
mam , habet rationem fubilaiuixtled incommu-
nicabilitas efl huiufmodi.vt patet:ergo.

Refpondct Dodor qubd loquendo de incom-
nuxnicabilitatc fingulaiitatis , illa bene pertinet
ab fubftanriam , quia vltimum contrahens fub-
(lantiam ad ellc lingulare , efl eiufdem generis
cum natura contrada( & hoc cantura redudiud,
non enim fingulatitas pertinet ad quiditatem
reunec aliquo modo dicit qnid, vt notat Dodor
in a. dift. 3. q. 6. vide ibi multa fingularia)& per
cbnfcqucns tpfutn fecundum fuara rationem for-
malem pertinet ad genus Subftantix.In Deo non
efl Gc , quia relatio nullo modo contrahit natu-
ram diuinam.cum ex (e fit Gngulariflima, tt fitn-
pliciter in vldma a&ualitate,& vt Gc, efl Gmpli-
citer pluribus communicabitis.

Et quod dicit Dodor quod vltimum contra-
hens ad luturam creatam, Guc ad iingularitatem.
Guc ad incommanicabilitaccm,cfl eiufdem gene-
ris cum natuta contrada.hoc videtur dubium de
contradi no ad incommunicabiiitatein , quia in-
communicabile,vt <7*o, Je vt $««d,confticuitur in
tjfe tali per negationem , vt notat Dodor ut
tertio .dift. 1 . atu.fi. i. Modi negatio nou perti-
net ad genus lubftantix. Rcfpondco , vt proli-
xe expofui fupri in tertio , ride ibi Gngularia
. quxdam.

c Sedodhuc orguitur. Dodor adhuc inflat
probando quod paternitas Gt fubilantia. Et ar-
. Scoti Oper. tom. XII.

gurt diuisb , quia aut eft fubftantia, aut accidens»
quia inter ifladuo non datur medium : non acci-
dens, ergo fubilantia, 9c Gc habet propriam fub*
flantialiurcra.

Rcfpondcndum fecundum Auguftinum y. do
7rinit.cop.6.<[\ibd non omne, quod in Deo cil, di-
citur fecundum fubftantiam»aut fecundum acci-
dens, fcd eft ibi aliquid, quod ad alterum dicitur,
vt relatio, dc nullo modo fecundum fubftanciam» •
vel fecundum accidens. * **

d Si odbnc tertio rephees^d huc ad idem ar-
guitur. Et rado liat in hoc , quia aur pater-
nitati conucnit inhxtcrere alteri , aut Gbi re-
pugnat. Si primd , ergo erit accidcns:ft fecun-
do , ergo erit fubftantia, cui proprib repugnat in-
hxrere.

Rclpondct Dodor fecundum Auidennam x'.

Mttopb. non inhxrcrc.&c. Vult dicere, quod illa
non fune dc ratione eorum.Non enim itihxrerc,
vel pofle inhxrere eft dc ratione formali acci-
dentis , vt probat Dodor in feptimo Metaphy G-
cx fux , nec Gmilitcr non polfit inhxrere eft de
formali ratione fubflantix acceptx fccundurii
genus , ita qubd Gc de ratione fubdantix fecun-
dum gcnus,& per confequcns Gt dc ratione om-
nis fubftantix. Illis enim circunfcriptis per poffi-
bilc.vcl impoflibi!c,aJhuc remanem Formales ra-
tiones.tam accidentis, quim fubftjntix. Ad pro-
poftrum ergo applicando ad relationem originis,
dide qubd non conucnit Gbi inhxrere, quia non XjfvjHXt
conuenit Gbi dare aflum fecundum quid , & di-
minutum, cum hoc dicat imperfe&ioncm , & Gc
repugnat fubftantix inhxrere , nec tamen feaui-
tnr quod fecundum fuam rationem formalem
habeat propriam fubftantialitarem , quia nori
polle inhxrere non complet rationem fubftah-
tix.vt didum eft.

e Si fnorto replicetur. Hic replicat > pro-
bando quod non pofle inhxrere, conucniat rela-
tioni per rationem communem. Et perconfc-
quens per rationem fubftantix, quia non per ra-
tionem entis,quia tunc inhxrere repugnaret om-
ni cnti,nec per aliam communiorem , quam pcl
rationem fubftantix ergo G tali communicaoill
repugnat inhorrere per rationem fubftahcix ,
fequirur qubd tale incommunicabile erit fub-
ftantia.

Relpondet Dodor qubd imperfedio pbtcft
repugnare aliquibus,non per rationem commu-
nem,fcd per rationes fpeciales : patet, quia repu-
gnat Dcoefle album propter perfedionem Um-
plidter,& illimitatam in Deo-.rcpugnat etiam ni-

S Te album , propter perfedionem liinitatani
nere coloris, qux perfedio limitata ncccf*
ubet perfectionem annexam, aliam tamett
tc in alio gradu i perfedione albi. j

In ifto articulo occurrant quxdam parua du- o*kt*.
bia. Primo in hoc , quod dicit , qubd relatio
originis per realcm identitatem eft tes eadem;
qux eft eflentia diuina. Hoc enim videtur du-
bium. Primo , quia fequitur qubd paterhitas,

& Gliatio non ditlinguunrur tcalitcr , nec per
confcqucns perfonx conftitutx, quod eft ral-
fum. Qubd autem fequatui pacet ,quia qux fimi
realitcr idem alicui habenti vnitatem numera-
lem, Guefingularem , funt vnum numero , l»ue
vnum Gngulare realitcr. Hxc propolitio videtui
manifcfta, Sc concella i Dodorc in pluribus lo-
cis i fcd relationes originis fune idem realitcr eft-
femjx diuinx lingulari j ergo omnes relatiohci»

H * hrighits

Ltfrntt* ii-
*m*4 tfl frior
roUtiontbm
onginti.

5f •

l«-

In ii ninii
no» ejl fin-
inUruru,

originis funt vnum twm ero ,& vnum fingula-
rc rcaliter A per confcqucns non diftinguuntur
realitcr,vt patet.

Secundo arguitur fic : non repugnat clienti*
diuin* polTe cllc fine relationibus originisicrgo
non idcmificat fibi illas rcaliter. Confequcnria
nota. Antecedens probatur cx di£Hs Doloris,
quia ipfe vult qu6d priori natura non repugnae
polb ede fine poIVcriori natura.vt patet tnfecu n-
doj. x.& in ternotdifl. $.\bi etiam vult quid
non repugnat priori natura , polle cllc prius du-
rationc pofteriori natura. Sed per Dolorem cfi-
(entia diuina cft prior natura relationibus origi-
nis , vtpatet prima quejl.quodl. ergo non reou-
gnat edenti* diuina: polle ede fine relationibus
originis , & fi poteft ede, ergo eft fic de fado,
quia in diuinis ad intri nihil eft poflibile , quin
illud fit de fafto, im6 quin fit neccflc ede , &in
vltinu adlualitatc,vr patet i Do&orc in pluribus
locis prxeipue in prime, difl. i . par. t . qutjl. viti.
& par. x. quxfl. in quodlib . que/i. i.& alibi

fxpe.

Tertio arguitur, quia videnir repugnantia,
quod relatio orieinisA elTcntia diuina Gtit vna,
& eadem res reahter, Sc qu6d dillinguanrur for-
raaliter.Tum , quia accipio fbrtnalitatem , puta
patcfhitatisA fonnalitatcm clienti* , & quxro
an formalitas paternitatis fit idem .quod formali-
cas cdcuci*,.iut non fune idcm?Si primd.crgo no
diftinguuntur formaliter.vtpaccr.Si fccudo, ergo
vna non traufit in idenritatem alterius , quia fi
formalitas paternitatis eft alia ^ formalitaic cfi-
(entiz, (equitur qu6d formalitas paternitatis non
idcmificctur fornuliuti edenti* diuinx.

Quarto videtur implicatio , quod diftingttan-
tur formaliter A quod fint idem rcaliter. Proba-
tur, quia maior diftin&io infert minorem/ed di-
ftin&io formalis cft maior rcalis ; ergo fi diftin-
guuntur formaliter .diftinguuntur rcalircr. Minor
probatur. Tum, quia dillin&io cflcntialis cft ma-
ior rcali.vt etiam patet per Dolorem, in diuinis
non conceditur cflcntialis diftm&io , Sc tamen
conceditur rcalis- Sed dillinilio formalis cftcfi-
(enti alis : patet , quia ellentialis accipitur penes
quidiratem , & fic cum omnis formalis fic
qidditatiua.fcqulturqudd erit ellentialis. Tum,
quia diftindlio formarum cft maior rcali , vt pa-
tet , fed dillindio formalis cft diftinftio forma-
rum,patet per Do&orcm qui vult qudd formali-
tas (limator a forma.

Rcfpondco ad lias obie&ioncs. Ad primam
prxmitto aliqua.Primo,qu6d in diuinis nulla eft
fingularitas , qu* fit conuaiftiua natur* , vel ali-
cuius alterius ad ejft fingularc , quia hoc cft im-
pcrfe&ionis.Sccundd fitenearur.vt videtur tene-
re Dq&or in primo,d.i.parte i qusji.x. lingulare
cllc communicabile , faltem vt quo. Tunc dico,
qu6d proprietas in diuinis , vt paternitas , nullo
modo cft lingularis , cum ex fua ratione formali
(it fimplicirer incommunicabilis A vt quo , Sc vc
quod. Si dicatur, qudd omne fiippofitum cft etiam
fingulare.ouia ratio fuppofiti prxfupponit ratio-
nem lingularis.

Dico , qu6d hoc cft falfum Ih diuinis , quia
ibi repcricur aliquid , quod formaliter dicit ra-
tionem fuppofiti, fiuc rationem incommunicabi-
litatis , quod tamen nullo modo includit ratio-
nem fingulariratis. Sola ergo natura diuina ,Sc
omnia attributa , Sc omnia comnumicabilu plu-
ribus fupppfitis , Sc omnes relationes com-

Quodlibet.

munes , vt xquaUns , fimilirudo , & identi-
tas,includunt rationem fingularititisA nonfup-
politi.

Secundo pr.cmitto.qu6d aliud cft loqui dc di-
ftinctione rcali in creaturis A aliud in Deo.Pri-
momodo,qux rcaliter diftinguumur,diftiuguun-
tur etiam ellcntialitcr , vc expofui in fccundu,
d.f.q. 4. diftinguuntur etiam numeralixer , & linit
diftin<£tx natur* numero.

Sed in diuinis , qu* rcaliter diftinguuntur,
nen fune diftincla lingularia , loquendo de fup-
pofitis diuinis , quod dico propter relationes
communes. Nam fimilitudo in Filio rcaliter di-
ftinguitur a fimilirudine in Patre, & tamen fune
diftin&x fingularitatcs . vt patet i Doiflorc in
prt mo,dt(l ip.CT 3 1 A infra in quodl. qutft.G. Di-
rtinguuntur ergo pcrlonx realiter,id cft.pctfona-
liter, Sc fuppoliialiter, ita quod tota ratio diftin-
guendi vnura (uppofitura ab alio cft proprietas
hippofitalis , Sc natura diuina eft ibi omnino in-
diftin£U,no» fic eft in Petro , & I cunne , qui di-
ftinguuntur rcaliter , quia etiam in cis fune di-
ftin&x humanitates rcaliter.

Tcrti6 prxmitto, qu6d ideo paternitas diftin-
guitur rcaliter a filiatione, quia nihil pertinens ad
paternitatem aliquo modo, includit per aliquam
identitatem aliquid pertinens ad filiationem, im5
funt primd diucrlz, vt pater a Do&orc in primo,
dtft. 1 3 . & fic pcrlonx diuin* dicumur rcaliter
diftingui ratione proprietatum , non tamen furit
prim6 diuetlx , quia vitra proptictatcs includit
quiditatiuc naturam dininam, in qua elTcniialiter,

Si quiditatiuc cpnueniunt , vc patet a D odore
in primo dif}.j.& 13.

His prxmi(fis.Rcfoondeo ad rationem, & con- j

cedo qudd inter fc fune vnum numero , Si vnmn
lingulare rcaliter loquendo dc lingulari in quo
conueuium rcaliter. Sunt enim idem lingulare
rcaliter , quod cft edentia diuina , qux realirer
identiheat libi omnes relationes, non (unr tamen
illud formaliter. Et de hocdi&um cft in primo,
d. 1 .par.i.q.i.in refponfidnc ad primum argumen-
tum prtnctp*U,\ idc ibi.

Ad fecundum. Dico, qu6d fi natura diuinacft
prior natura pofitiuc , & non tantum ntgatiuc.
quxdiftindio patet i DoAore w terno, dtfl.).&
in fecundo, difl. 1 .quejl. 1 .quejl. 1 . qudd non repu-
gnat fibi polle cllc fine illisA hoc cx (oia ratio-
ne formali c-fientix diuinx. Sicut etiam non re-
pugnat homini ex fua ratione formali pofic efle
fine rilibilitate.t epugnat tamen fibi per a!iud,pu-
ra.quia homocx fua ratione formali A intrinle-
ca producit in feiplo rifibilhatcm , vc omnino
eandem fibi rcaliter. Hoc idem dico de efienrii
diuina , qux ex infinitate idemificac fibi omnes
relationes, Sc omnia, qux ibi poliunt efic. Quia Effauia ii-
ergo cltcnria diuina cft formaliter infinita , idcd "•»*•/! fo*
rcaliter fibi identificar eas. Et quia etiam ncccfi-
larid omnia fibi intrinleca originat in feper vc- ‘lnu*’
ram identitatem , ide6 rarionc illorum repugnat
fibi polle clfe fine iftis relationibus, cui tamen ex
fua ratione formali non repugnat.

Ad tertium dico breuiter , qudd formalitas
edenti* diuin* , loquendo dc Tormalitate fun-
damentali , & cx natura rei eft idem realirer,
oudd formalitas paternitatis. Sunt cuim iftx
dux 'formalitates vna res rcaliter ; (cd non funt
vna res formalircr , im6 fempet funt diftind*
formaliutes. In vna enim & eadem re rcalitcc
polium elle ptures formaliutes , Sc realirates
foxmalitct

QusefHo 1 1 1.

"8*

»*•

i9-

fe»»*

wlmrMt

forma! iter ab inuicem diftindx , vt fatis patuir
in pr tmo ,difl. 8 .quafi pcnult.

Ad quartum dico , quod diftindio clTentialis
proprie cft dillindio fpccifiea.fiuc diftindio dua-
rum naturai um dicentium veram rcm,dc qua fa-
ds dia i in fecundo , di fi. r . q utfi. 4. 6c hoc modo
formalis non cft edentulis. Accipitur enim for.
malis pro quidicatiua.huipro rationibus forma-
libus» ita quAd ratio formalis vnius nou includi-
tur in ratione formali alterius, qoxeunque (it illa
ratio fonnalis.Et de hoc latis dixi in
qvfifenulr.

Deinde dubitatur de hoc» quod dicit: qu6«l
ideo eflentia non denominatur a relationibus
originis , quia eft illimitata adoppolita* fornus,
fiue relationes» Sc non diftinguitur ab eis. Quod
autem denominatur i forma aliqua per hoc de-
notatur clle diftindum ab oppofito.

Inftatur contra hoc primd, quia quod cft tale,
cuicunque comparetur lemper erit talc;fcd Vela-
rio etiam originis , nata ell denominare funda-
mentum , vt patet -t ergo (i comparetur ad cllcfl-
riam, Sc (it in it>fa,dcnominabit eam.

Secundo initatur, quia non videtur fequi , cft
illimitata ad opnofita •, ergo non poteft denomi-
nari ab aliquo illorum , quia etiam voluntas no-
ftra cft iUimitata ad oppofitas rclatione$,vt patet
1 Dolore in prmn, difi. x. parte x. quaft.y. in 1.
dt/f.is. Sc tamen denominatur fimulab vtro-
que oppofuorum , quia fimul inouct Sc mouc-
tur,fiuc fimul cft mouens Sc mota,frc erit in pro-
pofito.

TeniiS inftatur , quia videtur fequi quid lal-
ccin quali dcnominetur.Si enim edet rcaliter di-
Hincbab eis, pollet vere denominati , quia didt
Dodor quod non denominatur,quia non diftin-
guitur ab Vtroque oppofi torum :ergo Ii diftingui-
tur,ver£ denominatur ; ergo vbi quafi diftincui-
tu, quali denominatur. Pater per illam regulam
Dodoris 5.1 .quod). Qualis efi ord 0 inter aliqua,
vbi realittrd Jl.nguuntur, talis efl vbi folaratione
dsjhn gu tuitur ,ergt.

Quarto inftatur, quia funt raultx alix rclatio-
ncs.qux non opponuntur ad inuicem» vt limili-
tudo, Sc xqualitas, & identitas , qux omnes fun-
dantur in edentia diuina , vt patet a Dodorc
in primo , difiinfl. 19. quafi. 1. difi. ji. & quoji. 6.
quodl. Si tamen non denominantur ab cis , vt
pater.

Rcfpondeo ad prinum inftantiam » quid ad
hoc quod folccpriuum polfit denominari a tali
fomu , non tantum requiritur quid ip& fit nata
denominarc,fcd ctiain requiritur quod fit in fuf-
ceptiuo conueniemi» quale non cft eflentia diui-
na propter fui illimitationem,& proptet indiftin-
dionem ab vtroque oppolico : concedo ergo
qu*’d ipfa cuicunque comparetur » femper talis
forma .quantum in (c cft, nata eft dehominare,
Icd quod non denominet , hoc eft ex parte fuf-
ccptiui.

Ad-fccundam dico, quod voluntas noftra eft
J" tantum illimitata fecundum quid,vt patet a Do-
dote vbHuprijcllcntia vero diuina cft fimplici-
ter ex natura rei illimitata , & tale ad plura illi-
mitata nccefTarii habet illa , vt dicit Dodor in
fecundo difi.i. quofixU loco singclorum. Dico fe-
cundo , quod voluntas creata rcaliter diftingui-
tur ab vtraque relatione , fcilicct moucntis Oc
moti. Dico tertii , Sc melius , quod relationes
moucntis Sc moti non ita repugnit ficut pater-
Scvti Oper. tot». XI l.

nieas Sc filiatio , qu* in creatoris fimplirirer re-
pugnant in eadem narura & in eodem fuppofito.

Et idc6 fi edentia diuina denominaretur ab
vtraque , ipfa fimul ellet patet Sc filius icfpeda
ciufdcm.

Ad teniam dico , quod fi rcaliter diftingtierc-
tnr.Sc fimul determinaret fibi vtrunque oppofi-
tum, nullo modo dcnominaretur,proprer caufitra
fuperius didam. Et Cum infertur per Dodorem
quid fi diftfngueretur ab vtroque, denominare-
tnr ab vtroque. Dico quod hoc dicir , quia lidi-
ftingueretur.mqdo poflet efle fub vno,mod& fub
alio » quia non determinatet tunc fibi vtiunque
fimul. Vel dicendum eft breuirer ad omnia fupri
dida.qucd fi rcceptiuum debeat denominari ab
vno opnolico, oportet qudd diftinguatur ab alio,
aliter fimul denominaretur ab vrroque oppo-
fuorum.

Ad vltimamdico , quod non pollet denomi-
nari ab xqfialicate,quia tunc adu denominaretur
ab oppofitis xqualiutibus.Neccflarib enim iden-
tificat fibi xqualitatemFili) ad Patrem, & squa-
litatem Patris ad Filium , fic tunc fi efTet xqualis
vtraque cqUalitare , eftec xqualis xqualiratibut
oppofitisA' repugnantibus in eodem denomina-
to, licet non in eodem fundamento , non tamen
denominato. Hoc idem cft dicendum dc fimili-
tudine, Sc identirate.

f Ad argumentum principali quxftionis ar- jip&
guit Dodor fic:quia fi relatio originis , vt com-
parata ad clienti am fit ratio t ani uro .hoc eft,quia
vt fic » tranfit ia cllentiam , led vt comparata ai
oppoficum manet eadem ratio/juia vt fic, eft ea-
dem eftentix, quia nece liari o poteft clle non
eadem propter fimplicitarem diuinamiergo fi fic
cft ratio , vt comparata ad cllentiam , neccflTarid
eft ratio, vt comparatur ad oppofirum.

Refpondct quod tranfire in elTemiam poteft
dupliciter intefligi. Vno modo quid non ha-
beat propriam enricatem ad alterum »& hoc eft
falfum. Alio motio , quid non remanear rcali-
ter diftinda ab e(Tentia:& ifte intellcduseft ve-
rus. Siniiliter cfim dicitur , qu6d vt comparata
ad cffcnriam , eft ratio : hoc poteft duplmtcr in-
telligi- Vno modo, quod fic ratio •, vt ratio op-
ponitur rei extra animam , & hoc eft falfum . vt
ftiprli patuit .quia ad quodcunque comparetur»
femper in fe remanet eadem res , quia talis
comparatio non tollit propriam realiraicm Alk)
modo vt ratii dicatur circunftahria rei , fiue
modus edentix eo modo , quo didum eft iti
corpore quxftionis : & fic conceditur qn^d ipft
eft ratio, Sc tamen cft res , etiam cuicunque cum- •

paretur.

g Si arguatur. Hic Dodor facit vnara Inft ati-
tiam, probando qu6d fi relauo cft res, vt compa-
rata ad edendam , ergo erit alia res , Sc fic nod
tranfit in rcalem identitatem cum edentia.

Refpondic qu6d quxftio de realitate relatio-
nis non cft ouxftio dc alietate , imo prima per-
tinet ad problema de accidente » vel genere,
fecunda ad problema definitionum de todim
Sc diuerfo , vt patet primo Topicor. In prima C*f> |
quxftione qnxcit^in fit, vel non:in lecunda qux-
ritur an fit idem vel diuetfunl. Sic in propofito
hic queritur , an relatio vt comparata ad cllen-
tiam fit res , vel ne. Et pofico quod fit res , uon
amplius quxritur,an (it eadem res , vei alia, quia
quxftio de alietate eft difficilior Sc fubtilirct
pertrada; in prtmo,difi.i. parte x. quafi. 1. Sc Iri
H x tot pote

Tranfim ik
offomuun
pettfl dupli-
citor tnttlii-

♦

Quodlibet.

corpore qtu£flLionis,& m refpoilfiotie ad primum
argumentum principalc.vidc qu* ibi cxpofui^c
rdponfiones ad argumenta aliorum , dicentium
relationem nullo modo diftingui ab dlcmia
prarter opus intelle&us.

Vubu. Inddentcr tamen occurrit vnum dubium,

quia fi paternitas tranfit in dlcntiam fecundum
realnmdemitatemjvidciurquW nullo modo di*
Ainguatnr fonnaliter ab dlcntia , cuius oppofi-
rum ipfe tciKt,vt fupra patuit. Quod autem (e-
quatur,patet^nia patemiras cft ita fimplcx, fient
dlcmia , ergo fi tranfit , fecundum totam fuain
realitatem wanfibit & tranfit in realitarem iden-

titatem : ergo erit prarcisi res , qua: cft dfentia.

Tum etiam ,quia accipio relationem fecundam
ibam fbrmalitatcm prxeise , & fimilitcr clfcn-
riam fecundum fuara fbrmalitatcm prxci$c,&
tunc quxro,aut paternitas ttanfit fecundum
fuam encitatem formalem, aut manct.Si primb,
ergo erit idem fonnaliter cum dTcntia : fi fccun-
db , ergo nullo modo tranfit quia (ua for malitas
cft tota cius entitas.

Rcfpondcoad primum ,qubd tora tranfit in j XtrpmS*.
realcm identitatem , & tamen ipfamet manet
fbfmalircr diftmdla , hoc idem dico ad fe-
cundum.

“r

■Quere y
Reporta-
tionum d.
i6.h*nc q.
vlteriui
quoad ti-
tulum.

Tex.g o.i.
Afer a. in
proaruio.

Vide difi.
i6.pr.
Communis
opinio per-
Jonas diui-
r/aj ejfe rt-
Luiuas.
Quamor
funt vuUn-
eU.

Qvf si i o IV.

Vtrum,* feparata vel abflracla relatione originis , pojfet manere
prima perfona diuina conjlttuta dijhnlia.

D. Bonment. >.<£/?. r*.f< uff.& Jift.iy.qiuft.i. 9 utft. i. Alcnf. i. p.qu, ft. Cpm. j.

D. Thom. i.puntijiujl.f isrt.4. Riclurd. iJiJl.it. tnt.i. tjuefl.i. a. Scor. .ibi. n*eft. i. Et dd.

ibi citati, & dijf.i6.cum ibi citatis.

Ein Jc quxritur dc relatione originis in comparatione ad
pcrfonam.Sc fpei i.ilitcr ad perfonam primamrVtrum , fci-
licct fcp ir.ua, vel abdrafla relatione originis, pofTct manere
prima petfona diuina conditura Sc diihnfta ! Et arguitur,
quod lic : quod aducnit perfonar conditura: , non conditui/
nec didinguit, prima didinftionc i relatio otiginis ed huiuf’
modi rcfpcftu primi perfonx in Diuims:crgo,Jcc. Probatio
minoris : relatio originis (equitur aftionem velpaflioncm
ex j.Meuph. illa , qui conucnit primi perfoni , non poted
fequi nili aftioncimquia prima perfona non ed ab aliquo:a&io autem non poted cf-
fc nid fuppofiti exrdcntis:ita qubd ratio a&ionis prxfupponit rationem fuppofither-
go prima perfona ed pcrlona,vcl fuppofitum per aliquid prius ipfa relatione.

Oppofitumiabdrafla relatione, non maner nid e flentia, vei fubdantia communis
qui non poted efle ratio condimcndi pcrlonam,quia non cd propria, nec mcommn-
nicabilisjcrgo.&c.

In hac quxdionC,qui fupponit quoddam di£huA commune, fcilicetqubd perfo-
na diuina condicuitur per relationem, quod di&um non difeutiatur hic, quia cd dif-
ficilius propofitO:fcd fit in idisquxdionibus fuppofitum, tauquam communiter con-
cclTum, non enim oportet omnia in dubium reuocarc , vbi fuppofitis diflis commu-
nibus, propofitum poted dcclar.ari.Nam ida quxdio non quxrir generaliter, fi perfo-
na diuina poted conditui per relationem, fcd fpccialitcr de prima pcriona.quia dc ca
videtur efle fpccialis difficultasrSi hoc propter priori tatem eius ad alias , qui videtur
repugnare naturi corrclatiuoruimcrgo fupponendo communem opinionem dc eo,
quod quxritur, fpccialitcr dc prima perfona, funt hic quatuor vidcnda:priino,fuppo-
fico quod aliqua perfona diuina condicuatur per relatione, vt ridetur quxdio fuppo-
nerc.an repugnet fpccialitcr primi perfonx.Sccundb, dato qudd nornqua relarione
polfcr prima perlonaconditui Tcni6 , qualiter ( e habent idirclariones adinuicem,
qui communiter conceduntur inefle primi perfonx i ac vltimd patebit, quafi pro
quodam corollario , cum quali abdraftione , vel feparatione poffit dare ratio pri-
mi perfonx.

COM

■ f

Quajftio IV.

COMMENTARIIS.

«9

l 7 rttm abftrttbii vel fepjtrata re-
) Luunt «rygims.puta generatione
a&itu.fiue parerracace^fc nm-
^ nere pnm 4 perfona diurna con-
$ jl itura & d jhncla ab alus
pcrfonis.

In i fla quxflione funt tres aiticali principale*,
tn quibas fune qiutuor per ordinem videnda.
•Primo, fuppoiiio qu6d pcrfbiu diuina conflit ua-

rur per relationem , vt videtur quxftio fuppone-
re , an repugnet fpecialircr primx perfonx. Se-
cundb, dato quid non , qtia relatione pdfTet pri-
ma periona conftitui?Tcrtib, qOalitcr fc habent
i flx relationes ad inuicem.qu* communiter con-
ceduntur inefle primx pcrionx?fet vltimo, pate-
bit Ouxftio cum quodam cor ol lari o.fcHfcct cum
quali abflradhone, vel feparariohe poflir (lare ra-
rio primx perfbrix.

£ \

S C H o L I V M.

Snppojisis einfdem natur a non repugnare e fle fimnl Halum. Primr, quia neu habent inter ft
prurit atem natura , vel eflentialcm.quia ex Phitefopho in hu qua Juni eiufdtmfpeciei,non ell
prius nec poltcnm-.ergo prima perfona potefl confutui per relationem originis, qua fu fimul na.
tura cum relatione fecunda perfona , qua fupponnur pe/fe conftilui per humfrnoiii relationem.

Secando, ordo originis ftat cum fi multate natura,quod probatur exemplo, & ratione, ergo pri-
ma perfona puteft efle Jimul natura cum fecunda. Antecedens patet , quia ordo natura dicit i

impcrfeil tonem in pofteriori, quam non admittit ordo originis in diuims. Coquitur de ordine
Hatura e /feni tali , qualis eft puter c tufam aquiuocam dr effelius , quia aha natura pofteriert
non Junt ideo imperfe£liora,v.g.Mributa refpectu e flentia, de quo DoCfor i .d.Sq pen.Cl vo/
iuntasgejpclfa inlelleltus,quarft perfeClior illo ex Dolt.q.d.qt) q. 4. Fide eum in Prologo
q.vh.efi quodl. 1 ) de ordine naturayide eundem : d.j.q.i dr d.y.q.i. Ei de ordine origi-
nis d.u.q.i.dr d.±%.dr de vtroqae ordine 1 d.i q.i. i

DE prima b accipio hanc piopoCuioncm:Suppofitis eiu fidem natura non repugnat ha- Primus
iere proprietates hypoftatitas, qua funt fimul natura , probatur illa : quia fuppoiica 'ar!'
ciufdem nacurx.non habent inter fc prioritaccm naturx.fcu prforitatem cflcntialcm. Ttx ■

Et confirmatur per Philofophum j. eMci. concordantem in hoc cum Platone:
in his , qua funi eiujdem fpecier,non eft prius, dr pojierius. Nunc autem, cx hypothcli.fe- ln 1 ua

eunda perfona potefl conflltui per relationem aliquam originis i ergo non repugnat
primx perfonx conditui per aliquam proprietatem, qux fit fimul natura cum illa<cu-
jufmodi ell alia relatio originis. priui, vJl

Frxtercatc Sifpecialitcr repugnaret primx perfonx conditui per relationem ori- pojierim,
ginis,non edet propter aliquid commune Abi 3c aliis quia ex hypothcG, non repu-
gnat alijicrgo propter aliquid, quod cd fpcciale primx perfonx : fed hoc cd falfum:
quia nihil cli Abi fpccialc, nifi prioritas originis, fecundum quam,quxlibct perfoha cd
ab ipfa. Se ipfa a nulla : fcd propter hanc prioritatem nbn repugnat libi conditui per
relationem ad fecundam perfonamiquia hoc non edet nid propter fimultatcm, quarti
requirit relatio inter duo excrema, qux fimulcas videtur repugnare illi prioricatiin v, .
hae periona. Sed hoc non cd verum. Probo : quando fune aliqui ordines alteriu s
rationis, quorum vnu>. non includit alium , nec prxexigic , nec cocxigit ncceflario il-
lum , potcd ide ede fine illo : imd cum fimultatc oppofita illi ordini. Pater fatis in fmuiutt
exemplo : ordo dutationis, Je natui x , funt talesrqudd ille, qui ed narurx,no includic naiura,t‘,
illum, qui cd durationis,nec ncceflario przexigit, fiue cocxigit : ided poted ede fine d.q. 1.
illo.Patcc etiam ratione , quia nunquam cd impodibilis fcparatio.nifi per hoe, quod
hoc includic, fmc ncceflario cocxigic illud. Nunc autem ordo naturx fiue eflentialis, ^

Se ordo originis, fic fehabenc.quidordo originisnon femper includit ordinem cf- luri
fentialcm.neelpfum ncceflario prxSxigic.nce ceexigic.crgo poted dare fimulcas op- prec*‘git
polita ordini cflcntiali cum ordine originis: fed fimulcas oppofita ordini eflcnciali ordium
fufiicit ad fiirmltateifccorrclatiuorum.crgo pofiunt aliqua cfle fimul fimultatc corrc- darariom;
latiuorum: qux edfimultascdcncialis, Se tamenede ordo originis inter cj. Minor,
qux ed bipamca , feilicet de non includendo ordinem , vel non prxcxigcndo illum,
prohacunquia ordo naturx.fiuc cflcnualis.nccdfanb includic iriipcrfcftionem in al- '
teto extremorum, fciliccc in podcriori.ordo autem originis non requiritur, hifi qubd
hoc fit ab hocihoc amem ede ab hoc , non includic ncceflario imperfectionem cius
quod cdabhociquianon includit ncceflario qu6d procedens fit imperfc&ius natu-
ra illo, a quo proccdic;proceflio enim non includit de fc , quod fit xquiuoca , nec pec
-confcquens.quhd formaimperfeftior fit in produ&o, quam in producente.

Stoi.Oper.iem.X/J. H ) C OMMEN

Quod libet.

£ 0 M M E N T A'R I y S.

I , b E primo occipio h<wc propofitionem Hic

L/Do^oc intendit probare quod non' re-
pugnat ptimx peifunx conditui pet relationem,
(uppufito quod fecunda perfona conftituitur per
refationcm.Jc hoc dupliciter probatur. Et prima
ratio flat in hoc:Quia fuppofitis ciufdcm naturx
non repugnat habere proprietate» hypoitaricas,
qux fuu fimul natura , quia fuppofita eiufdem
naturx non habent inter (e prior itatein naturx,
fiuc cflcntialem. Hoc patet per Philofophum
concordantem cum Platone , quod in his , qux
funt eiufdem fpecici non eft piius Sc po(lerius,vt
patet tertie Alet. Cum ergo fecunda perfona con-
Uituatur per relationem originis , fcquitur quod
edam prima perfona conilituatur per relatio-
nem. ,

i , Sed hxc ratio non videtur concludere propo-

(Itum de fuppofitis , quorum vnura in edendo
dependet ab alio , quia producens aliud videtur
ede prius natura produ&o, vt patet ^ Do&orc in
pluribus locis. In creaturis enim omne produ-
cens, etiam quando producit, femper cll prius na-
tura produtto , VI pater l DodotC in feejtndet
& 15. Et fi ratio concludat de fuppofitis
eiufdem nicurx, qnorum vnum non generat, vel
producit aliud , non tamen concludit quando
Tntkrntt. vnum cd prodiuftiaum alterius. Nec auctoritas
«atac.ii. philofophi viJetur ad propolitum , Vult enim
ibi qiiud inter indiuidua eiufdem fpecici non (it
ordo edentulis , fic quod vnujn non cft perfe-
diusaliocilentialitcr. Neque enim hoc cd prius
ilio , (cilicct fecundum perfedionem eflentia-
lan. Hoc enim modo etiam ipfe Doitor exponit
in fecundeaUfi.i. • • vbioftendit fecundum

N intentionem Philofophi.quod natura communis
aliqua in genere, puta homo in genere animalis,
fit menfma omnium illius generis , vide ibi.
Quamuis ergo vnum indiuiduum eiufdem na-
rurx non fit prius alio prioritate pa fe&ionis cf-
(cnttalis , non obftat tamen quin poffit ellc prius
natura, vel aliqua duratione ; imi) fecundum Phi-
lofophum,fi vnum producit altud^ieccilario erit
prius produ&o/altem prioritate naturx.

Jt4*'> Sttti Rcfpondco quAd ratio Do&oris bene con-
W to»*lu- eludit , non enim in hac ratione fupponit qu&d
d*. vnum fuppofitum* producat aliud , & cum hoc

Erobctmiftd fit fimul natura cum produdo ,fcd
oc prooat per rationem fcquemem. Incendit
enim probare obfoluic qqod fiippolitis eiufdem
naturx non repugnant fimiles proprietates hy-
pbflaticx.puta fi vnum condi tuatur per proprie-
tatem abfolutam,quod etiam aliud fimilirer con-
stituatur.Er li vnum conilituatur in e/rpcrfoiuii
per relationem , quod aliud fimiliter conditui
poteft per relationem, puta fi vnum fit filius , Sc
conilituatur per filiationem , Sc aliud, fi fit pater
alienius, quod conilituatur pcc paternitatem : Sc.
dato quod paternitas Sc filiatio fint fimul natu-
ra,hoc non obdat.

An fflrtrft, SccondA.potcd dici Sc magis ad mcnrem Do-

f-HdMcii doris qudd non repugnar producenti ellc fimul
natura cum produdo, quando producens & pro-
/<<r4, dudum funt eiufdem naturx , & per confcuueos
fi produdum conilituatur in tffc fuppofitali per
produdionem padi nam , quod etiam producens
conilituatur per produ&ionem adi uam, quia in-
ter illa non cil ordo edentulis.

Ad expofitionem datam audotitati Philofo-
phi. Dico breuiter quod Pbilofbphus diceret
quod quando cil ordo edcmialis inter aliqua fe-
cundum peifedionem , quod vnum non poteil
dependere ab alio in eilendo,nifi fit poilerius il-
lo,vcl duratior.c, vel natura.Scd quando inter il-
la non cil ordo clientulis fecundum perfedio-
nem , non repugnat vnum habere ejje jb alio Sc
ede fimul duratione Sc natura cum illo . licet ta-
men eiTet poilerius origine. Et fic hoc fecundum
dc fi multate, vel prioritate naturx , fcquitur ad
primum.

C Preterea.fi 'fpeeialiter repne naret, Scc.Hxc #

cil fecunda ratio Dodoris , qux breuiter flac in **
hqc:Si repugnat primx perfonx conditui , puta
per paternitatem, hoc erit quia paternitas cil fi-
mul cum filiatione confiitucmc fecundam per-
fonamjmodo prima perfona necefiarib cil prior
fecunda, quia producit ipfam , Sc fic non videtur
polle conditui per ipfiun, propter caufam dictam.

Probat modo Dodor quod non ob flante priori-
tate originis, adhuc prima perfona poted condi- S“*
tui per paternitatem, quia correiatiua non requi-
runt necelLiriA fimulurem originis , icd camum
fimgltatem naturx, ita quod inter illa noh fit or-
do naturx , vel edcmialis : modo cum iimulure
naturx , fiue cum fimultate eiftnriaji, flat ordo
originis.qni non necedariA prxcxigit, nec fimul
coexigit ordinem naturx, vcledeutuin. Sicut nec
ordo naturx . neceilari<) coexigit , fiuc prxexigic
ordinem durationis; patet, quia inter aliqua erit
ordo naturx , ita quod vnum erit prius natura
alio.imer qux tamen nullus erit ordo duutionis.

Patet dc fubicdo Sc propria paffionc , quia fub-
icdum ed prius natura padioue, non tamen erit
prius duratione. Modo limulras tucurx, qux op- ^ ^

ponitur ordini eflentiali,fiue ordini natutx, 1'uf- tmr»
ncit ad fimultatem correlatiuorum, non eniui re- ***-
quiritur fimultas.qux opponitur ordini originis.

Minor probatur, (cjjicet qu6d ordo ongims non
necellatid prxcxigat.vcl cocxigat ordinem natu-
rx, vel ordinem cil«uialem:patet per hoc , quia
poilerius natura , fiue poderius elletuialitcr ne-
cedario includit impcrfedbonem , ordo vcr&
originis non requirit nifi quid hoc fir ab hoc.

Hoc autem eilc ab hoc , non neceiTario includit
imperfc&ionem eius quod ed ab hoc , quia non
includit ncceilario quod procedens fic iinperfc-
&ius natura illo a quo procedit. Froccflio enim
non includit de ie quod fic xquiuoca , nec pcc
confcqucns.quod forma impetfe^ior fit in pro-
dudlo.quim in producente.

Pro maiori intelledione aliquorum didorum
in ida Utera , occurrunt aliqua dubia. Prunum
in hoc quod dicit , qu Ad ordo notura ntcejf*-
r$i requirit impcrfichonrm in altcre extremo-
rum , fciluet in pefleriore \ hoc non videtur
verum. Tum , quia Inter inccllcdhim , Sc vo-
luntatem cd ordo naturx , cAm imclle&us
fic prior naturi voluntate in npbis, vt patet
i Uo&ore : & forte etiam hoc eft vcium in
Deo , cum intelledlus necctlariAprxfupponatut
voluntati , Ac tamen ex hoc non fcquitur im-
pcrfcfkio in volunrare, imo in nobis volnntas
cil formaUper pafciftior intelicflu , vt probat
Doiftor in 4. difi 4p. Tum, quia inter edemiam
diuinam,de relationes originis, fiue communes.

Quxftio II I.

VC squalitas, & fimilitudo.cft ordo oitur* , quia,
eft prior natura illis,iino clTenti» diuina eft (im-
pliciter prima vt etiam comparatui ad attributa,
vt patet a Dodore q.i.qmeM^rt.xAc tamen rela-
tio diuina nullam nece fari 6 includit imperfe-
dionem. vt patet i Dodore. Tum etiam , quia
Incer iutcllcdionem Jiuinani, Sc volui onera vi-
derar ordo natur* ,ctim intcllcdio fit prior na-
tura voiicione , vt etiam patet a Dodore in pn-
me^difl.x. Tum etiam , quia inter du<? inJiuidua
euifdem natur*, quorum vnum in c (Tendo depen-
det ab alio,eft ordo natur*» & tamen non l equi-
tur qilAd produdum fit imncrfcdius producen-
te , curo fint ciufdem perfedionis naturalis, Sc
e clientulis.

* it Refpondco , promittendo aliqua dc ordine
natur* fciiicct qubd erde nentre capitiv multis
ti. modis. Primo accipitur ordo natur* , ani eft

trtm» mUt. jmcr aliqiu, quorum vnum dependet ab olio fe-
cundum mcnfucam petfedionalcm.ita quid po-
ftcrius fccundton perfedionem menluratur i
perfediori. Et fic omnia alicuius generis de-
pendent i perfediflimo in illo genere , rt patet
per Pbiloiophum 10. Met. tex.com. x. Sc talis
ordo femper connotat imperfcdioncra in pofte-
riori natura. \

T • Secundd, accipitur ordo natur* , qui funda-

*“***• "**' fux in vna natura , Sc terminatur ad aliam naru-
** ram : ita qubd inter illas naturas eft otdo produ-

centis,.*: produdiiliue confcruanris Se coniecua-
ti,ita quod produdum fit fimpliciter aliud a pro-
ducentc.fic lu>c in natura. Et hoc dupliciter Ici-
licecquod fit aliud in natura, vel tantum nume-
ra! iter, vel fpccificc. Primo motio non requirit
necefario quod produdum fit imperfedius pro-
ducente, nec q-tod producens fit perfccHus pro-
dudo, vt patet.nifi forte in hoc quod caufatum,
inquamum caulatum , necefarib eft ens depen-
dens, Sc vere poflibile.vt patet a Dodore m pri-
» mo,diji S.q.vU.&in fecunde, dijl.uf. j . Eft enim

(\) implicatio, quod 'fit caulatum.&t fit necefarium,

Caufiurs vcio » mq.uiuiim cauiaus. nullam im-
perfedionem, nec polTibilitacctn Indodinvt pa-
tet dc Deo, qui vere caiifat omnia caufabilia.hoc
modo pollet clTc impei fodio in cauiaro. Secun-
do modo femper ordo natur* requirit imper-
fediouem in produdo , quia caulatumxquiuo-
cc nccefaHocft impeifcdiws caufa *quiuoca:
vt fubtilitcr probat Dodor in querto , dtft. ia.
vide ibi.

Tmmmeje. Tcrtj^ accipitur ordo nAtur* inter aliqua,
quorum vnntn in nullo genere dependenti* ab
alio dcpcndcttvt nec in genere caufati, vel men-
fiirati, vel confernati i In quia vnum neccfarid
prxfupponit aliud j Sc fic inter intellcdnm , &
voluntatem , mter intelledioncm , Sc volitio-
nem eft talis ordo nattux. Et hoc modo ordo
natur* non praeeligit ncccfiarib imperfedio-
nem in pofteriori natura , imo roulcoties natura
cftpcrfcdius.vt patet de voluntare,& intcllcdu,
intcllcdione & voiicione » nam volitio eft fem-
pcrperfedior intcllcdione , vt patet i Dodore
in /jundl.fj. i i.&ut prol.(jArlt.& in 4«^*/^49* Ali-
quando etiam prius naturi hoc modo erit per-
fcdius, vt patet de intclledu , Sc volkione,au*
eft imperfodior ipfo intcllcdu. ialtem in nobis.
{ Qairto eft ordo natur* inter aliqua.quorum

•'•urf* me- vnum dependet ad aliud , non quod in tjfe fuo,
ef. nec in tonftrnnri dq’c»deat:fcd quia eius depeu-

dentia ad aliud terminatur , & hoc dupliciter,

Yclquia terminatur ad (ubiedum. Vel quia ter-
minatur ad fiippofitum. Primo modo accidens
dependet a fubiedo, quia in (c ftare non poteft.

Et talis ordo ncctfarii requirit imperfedionem
in accidente, eo quid per (e ftare nuu poflit : re-
quirit etiam imperfedionem in fubiedo , co
quod informatur , Sc perficitur a tali accidente: t

vt patet a Dodore in teruojift. i . q.utrt. i. Sc- £•***"* &
eundo modo natura aiTumpta i Verbo dependet **

ad ipfum Verbum , & hoc eft imperfedionis»
quia in alio fuftenrarur; fed in Verbo nulla eft
iinperfbdio , quia tantum tecminar dependen-
tiam illam , & nullo modo perficitur ab illa, nec
informatur , vt patet i Dodore in tertio , vti
fnpri.

Quinto accipitur ordo natur* inter aliqua: gWw#***
quorum vnum eft quafi produdum , vel quafi
originaturo,& hoc dupliciter. Vel eft qttafi pro-
dudum ab aliquonon formali ter infinito , 5c fi-
mi liter ipfum non eft formalitcr infinitum : fed '

dicitur quafi produdum, eo qu^d rcaliter iden-
tificatur producenti. Et tunc ralis ordo dicit im-
peifcdiuncm inquaG produdo.vt paret de fi)b»
iedo , 8c propria paflione. Vel quafi produdutrt
eft ab aliquo formalitcr infinito , 8c ijpfiim quafi J

produdum eft formalitcr infinitum, fictic omnia
attributa qu* funt formalitcr infinita, vt patet ii drtrHat*
Dodore in primo, diji.Sxj pen. & funt quafi ori- %**$*??“
ginata i natura diuina formalitcr infinita, vt pa-
tet i Dodore in prime, di/}.$.tj.i. & difl.i&.&in
tjnedbf.t. Et talis ordo nullam requirit imperfe-
dionem in talibus quafi produdis, cum infinito infimito for*\
forroaliter repugnet omnis impcrfedio.Vcl qua- me Um r$-
fi impcrfcdio.criam polito per impo(fibilc,qu6d
huiulmodi elfcnt vere , & realiter produda , vt
expofiii in peirno. Si verd quafi produdum non
fit formaliter infinitum , vt relationes originis, ReUtiena
tunc ordo inter ilLi adhuc non requirit fmpetfc* "”&** *•*
dionem in quafi produdo , quia tali relationi
repugnat omnis imperfedio, vel quafi imperfe- ‘t,r V*"*
dio. Tum etiam, quia repugnat formaliter in-
finito recipere , vel quafi recipere talem relatio^
nem, 6ec.

Scxto.fort i portet poni prioritas, Sc pofteifo- *

ritas natur* inter aliqua,vbi vnum aedoit rotum s,^ m.&\
fuum r^eab alio, ita quod tantam ab illo diftirt-
euitur fecundum proprietatem perfonalcm , (id
(ccundum omnem perfedionem eft (impliciter
idem Illi. Et hoc modo tenendo quid petionef
diuinx conftituantur per abfoluta , ficut forti
Dodor videtur tenere in prime, di Sl.i6. eflet in-
ter Patrem , Sc Filium talis ordo natur* , quia
quicquid habet Filius, habet i Patre , Sc fola pro-
priccaie diftinguitur a Patre , Sc in nulla perfo- fre^rteieti
dione diftinguitur. Hic tamen nulla eft cllemia- *®*y*(W
lis dependentia, cim illa fit Inter naturas diftin- *
das.vt patet i Dodore m primo, dijl i. perne u
ref pendende *d *rg. principehn. Et rn tali ordine
non requiritur imperfedio iu pofteriori , vt pa-
tet. Si etiam teneatur quod perionx conftituan-
tur per relationes , vt tenet communis opinio,
adhuc non habcrcrt\pro inconucnienti,quod in-
ter Patrem , dc Filium ertec ordo natur* i quali)
poneretur fi ellcnt conftitur* per abfoluta , St
quimuis fint correlatiua.de fimul uatnra,loqueiV
do de fimultate ordinis natur* , qo* oppouitut
ordini elTcntuli.vt dicit Dodor hic.

His przroi(fi$j dico breuitef qu6d Dodor in ofime sarf,

H , V»

•rd$ ifaturt
dtidt aufer-
fi Bitntm,

SiuguU ria
dmh,*c r«.

?" ■*/>«-
fiouti.

• 9-

Qj,4 reUtiu*
fimi fimnl
mmtmmlt #»•
taUipmia.

92 Ji

propofco loquitur de ordine cflentiali.qualis cft
inter caofatn xquiuocani , & cfte&um rqvliiio-
cum, quta ibi femper pofterius natura cft imper-
fcftms. Ecquod llcinrelligat,patct,quiafuppo-
nic quini Pater non producat Filium xquiuocd,
irab /impliciter vniuocc , vt patet tn primo, dift.
7. &difl. 1 j. & /iipponit quid producat ipfum,
communicans /Ibi eandem naturam , quam ha-
bet , Si eandem perfc&ioncm. T^lis ergo cydo
natura*, qui eft inter cautam xquiuocam,& c/Fe-
dlum.vcl qualis cft intet menfuram, & menfura-
tum fecundum pcrfc^ioneTncflcntialcm, femper
dicit impcrfaJkioncm in pofteriori natura , &
quod fic loquatur.. patet perlueram ipfuis , vbi
lic dicit : ardi natur t , fiue efjennalu , neccjfand
includit impe ftlltcncm in altera extremarum, Sc
parum pOlt : Pncejfia enim non includit de (e
quod fit aquikoca, nec prr confcquens, quod forma
imperftEhar fit in producto , quam in producente.
Ex his patet . rcfponfio ad rationes.

Secundd ptincipaJitcr dubitatur ,dc hoc /cili-
cet quod fimu'tai appofua ordini ejfmtiah fuffeit
ad fimultatem correlat tuorum. Hoc prima facie
non videtor vcium. l’rimd,quia /i vnmn corre-
latiuuin eflet prius natura alio cotrclatino , 6c
noti priotitate ellcmiali , pura vbi non e/Tet de-
pendentia eircnuaiis , ficur cft inicr intellecturo,
£c voluntatem , vt di&um eft /apri , tunc vnum
concit iuiun poflet intclligi alio iioninrclleCto>
quod eft f.dfimi:[*arct quod pollet intclligi , quia
tali priori non repugnat pofle intclligi .circum-
feripeo pofteriori.

Secundi indatur, quia etiam requirimr fimul-
tas originis:patct,quiacoriclariua funt fimnl na-
turali iruclligemia , vt patet i Do&orc : fed /I
vnum eflet pt itis origine alio , non ncccflarid fi-
mul intclligercntur : patet, quia in illo rriori, in

?uo Pater cft. Filius non eft *, ergo in illo priori
ater poflet intclligi, Fiiio non imcllcCto.

Tertio inftatur,quia fi lirnulms oppofita ordi-
ni cflemiah, qualis eft imer caufarn xquiuocam,
& cfTcdtm.fufficit vt ipfc infil cxpoim:crgo fc-
quitur quid fi producens vniuocum eflet fimul
fimuUatc oppolua tali ordini , puta quia tronefi-
fet Fcancifcus producens prius ellenrialiter , &
xquiuocc,loannc produClo.fed tantum prius na-
turi,eo modo, quo cau/a vniuoca eft prior efife-
Chi vniuoci produClo, tunc /Rueretur qudd cf-
fent perfede corrclatiua , 8c ramen Francilcus
producens polia perfede intclligi fine loanne
produdo ; quia ita videtur prior cau/a vniuoca
liio cHedu vniuoco , ficut caula xquiuoca fuo
effcdu xquiuoco»quia vtraque caufat aliud.licet
vniuoca tantum canfct aliud numcralitcr , & x-
quiuoca aliu J in fpccic. *

Rcfpondco prxmittendo aliqua. Primd,qudd
quando dicimus quod corrclatiua funt fimul na-
tutali intclligcntia , hoc non debet intclligi fic
fciliccc , qudd in eodem penitus figno , quo co-

Quodlibet.

gnofeitur vtram^eeeflarid cognofcarnr aliud:/*!
bene ad cognitionem vnius ftarim /equitur co-
gnitio alreriusmon qudd cognitio.puu paterni-
tatis,in nobis dependear i cognitione filiationis,
nec c contra, cum cognitio relationis dependeat
a termino, & fuhdamento. Non enim poteft cO-
gnolci perfede paternitas, nifi prius cognofcatur
fcrinintts , cume/Teiiria!irer,&foiTnalirer fit ad
illum , terminus autem eius non eft filiario , fed
ab/olutum Filij , vt probat Oodor tn i.difl. $o.

Et ided dicit, tf.i. prologi & dt fi. 8. primi. 1. q. 14.
quadi. qudd relatio non poreft cogno/ci termi-
no eius non prxeognito. Pofiroenim per pofli-
bilc, vel impo/Tlbile, qadd filiatio non eflet ,fcd
tantum paternitas , certum eft qudd paternitas
poflet perfede cognofci filiatione non cognita»
quia non cft de ratione paternitatis qudd rcrtni- »

netur ad filiationem , nec qudd cocxigat illam}
fed bene dc ratione eius cft qudd tcrmincrur ad
abfidutum filij , & hoc paret de rctariuis non
mutuis , vtdc relatione crearurx ad Deum , qux
pcrfcdd cogno/citur cognitis Deo, vt termino,
creatura , vt fundamento. Vbi tamen funt rcla-**
tiones mtitux , fic fe habent qudd cognita vni,
immediate cogno/citur alia *, non enim videtur
nece fle fimplicitcr qudd in quocnnqne figno
cognofcirur vna » cognofcatur & alia , fed vnl
cognita , immediate pdft cogno/citur Cc alia.

Hxc tamen dico non aofolutc , nec detetminan-
do. Srcundd prxmirrendo,qiTdd quando Dodor
dicit qudd fimultat oppofita ordini effemtalt fuffi-
cn ad fimultatem carrtlatiuorum , boc dicit, quia
vbi cft ordo cfletuialis , priori eflent ialircr non
tepugnat poflccfle, fine pofteriori cilcnria]i(cr,:
vt patet di/cnrrcndo in omnibus , & non repu-
gnat pofle perfede cogno/ci , pofteriori nullo
modo cognito , qux non conuenitinr cotrelati-
uis, & quia in corrclatiuis diuinis cft talis ordo,
qudd vnum vere ab alio producitur , v i detur
qudd ibi fit ordoeflcntialis/nullus alius ordo na-
turx videtur, nec appara ponendus pnrtcr or-
dinem originis ) & per confequens non fit fi-
mulras cflentialis , qux omnind impedit natu-
ram corrclatiiioium : & quia in diuinis cortela-
tiuis non eft talis ordo eifenrialis , ideo fufficit
fimultas oppofita tali ordini , fed non illa prx-
cis^ , fed etiam requiritur fimultas oppofita or-
dini dorariouis. Et ex his patet relponfio ad
primum.

Ad fecundum dico primd.vt dixi in primo, Tnoriuu eri.
notando qudd non cft repugnantia vnum pofle 4*** f**
prxeognofei. Dico fecundo , qudd prioriras ori-
ginis dicit tantum Patrem habere c/Te a fc^r po-
fteriotitas originis dicit prxdse Filium habere
eflc EPatre , & tamen cum hoc ftar quod fimul
intelligamur,quia prim origine non dicir aliquod
fignum durationis prius Filio.

Ad vltimum , patet ex /upra di^hs relpon-
fio.

SCHOLIVM.

Perfortam prinum c$nittt»i fer relationem oppofitam relationi , t?ua(ex fuppcfitc)rcnftituit
fecundam perfinam , probatur , quia prima propriet at incommunualilitatis conflit utt primam
perfon*m\& hac correfpondct reHitntiuafecandatfuia nihil e/l tbi incommunicabile , nifi pro-
prietas /pf flans ad primam originem ex fuppoftttone^uod perfina confli tuantur per refpefltas.
K^fdductt contra hos rationem D. Bonau. qua probat primam perfinam conflit ui peringcni-
tum,ex Damafeeno. Et quia ingenerat io efl primum incommunicabile.

» \ • luxu

Quatio IV.

IV x» illud J quod fupponitur,dc fecundo articulo , dico, quod al ia relatione cou-
dituitur fecunda perfona.Sc aha libi oppolita,conftiiuitia^rima pertona. Probatur
lic : prima proprietas incommunicabilis politiua , cll proprietas condituriua primae
perfonx:talivc(lilla,quzcorrclpondet corrclariticprimx relationi in perfona produ-
&a,crgo,&c. Maior paret, quia cum perfona includat cflbntiam St entiratem incom-
municabilem, qux fune in illa q xftioiie fuppolita , fecundum Ricli. a,, it Triti, pro-
prietas prima: pcrlonic, non oportet qudd aliquid per fe imporcet nili primam entita-
tem incommunicabilem. Minor pacet , quia, fecundum fententiam communem in
illa quxdionc fuppulicam.nilcil potell elfe ibi incommunicabile, nili proprietas perti-
nens ad originem, & pcrconfcqucns in prima pertona non cft incommunicabile nili
proprietas pertinens ad primam originem. Illa enim qt-tc pertinet ad tecundam
originem, communicabilis cll : quia cil duarum perfonarum producentium : Illa au-
tem qux pcrrincc ad primam produflioncmudtiuam, opponitur illi, qua: pertinet ad
primam patliuam : ficut enim Filius primam proprietatem habet pertinentem ad
generaufuic diei,ki Patet primam proprietatem inaommunicabilem habet pertinen-
tem ad rfirerr, fine quia illa conucnit Patti fecundumqudd habet intellcftum

ftxcundum,qui imcllcthiscft prima ratio produfliuain Patte.

Contra i fiam rationem • indatur contra viranquc illarum prxmifTarum. Etprimb
quantum ad maiorem. Videtur enim , quod ingenuam lic prima ratio condicuciua
prima: perfonx : Se tunc maior ed fulfa. Quod prima proprietas politiua lit proprie-
tas pcrfonalis. Hocprobatur aufloritatc St ratione. Aufloritas ed Damafccnicap.
9. Omnu , inquit , jun habet Paler fi/g jam , frater ingencrationem , qua non f17mjiL.it
differentiam fuhjiamtaf J modum exit/em u. Hxc ille. Ratio autem taliscd: princi-
pium incommunicabile ed prima ratio contlitucndi primam perfunam. Hoc pro-
batur : quia cdm edentia lit ratio perfonx edendi (impliciter , St cuilibet perfonx
etiam edendi hxc : nihil ergo vitra requiritur ad rationem perfonx, nifrincommnni-
cabilitas : St ita incommunicabili. St quocunque primo lubito, habetur perlonaifcd
ingenuum videtur importare principium incommunicabile : ergo, S, e. Probatio mi-
noris, quodell ab aliquo , St ab iplo aliud , prius refpicit illud a quo ed, quam illud
quo.t cll ab ipfo.

Hoc probatur, qi-ia pcripfum prius, a quo ipfuin ed, habet effe : ordo aurem ad po-
dcrius,pix:upponit eius rjji. Exilia p.opolitionc , de ordine podtiuo ad prius, St po-
denus, infertur hrKConfcquens ,qt.6d d aliquid non habet ordinem ad prius, fcd
tantum ad poderius, quod ed ab ipfo, per piius libi conucnit negatio ordinis ad
prius , quam ordo ad poderius nunc autem , prima pertona non habet ordinem ad
priorem: St habet ordinem ad podcrinrcm: ergo fibi prius conucnit ilud quod ne-
gat ordinem ad fuum prius: tale ed ingenuum. Quod autem prili libi competat
negatio otdims ad prius , quam ordo ad poderius. Probatur , quia non ramum con-
tradictoria referuntur ad idem initans durarionis, fcd, ficut licet loqui, ad idem
/r«»r,liuc lignum naturx. Hoc patet inducendo: quia cum hxc fit veta in primo
modo dicendi pet fe , homo efl raionatu , hxc autem vera in fecundo modo , homo e/i
riftbilu : hxc autem per accidens , homo e U albui ■ te fit polTunt allignari mllantia na-
turx , fuic ligna ndturx, quantum ad ordinem idartim prxdic.icionunr , ii affirmare-
tur hominem cire rationalem per fe in primo ligno naturx, liue primo modo , Se
negetur ipfnm elfe rationalem fecundo modo, litte in fecundo ligno naturx non
ed contradiidio. Sicut non ed coniradndio , Ii dicatur hominem elfe album in ter-
tio ligno , &c non elfe album in primo ligno, vel Iccundo. Patet crgo.qt.bd ida
non ed contradictio nili pro eodem ligno nacurz. Et ita in lignis originis , elfe ab
alio , & non clTc ab alio funt contradifloria : patet de fe , ergo pro quocunque ligno
attribuctcturalicui ede ab alio , Ii hoc libi competeret, pro eodem ligno arrribuc-
Cetur libi hoc quod ed , non elfe ao alio , Ii hoc libi competit : ficut ergo ei quod cll
ab alio , per prius conucnit otdo ad illud, a quo ed, quam ad poderius: lic ei;
quod non ed ab a:!o , prius conucnit negatio ordinis ad prius , quam otdo polititiuj
ad poderius

Siarguaturconcra hoc f, quod negatio non habcceondituerc perfoham.
Refpondetur, qudd illud perfonale, quod imelligitur fuperaddi clfcntiX, fu di-
cit quSd habeat primam racioncm incommunicabilitatis: elTcnrla enim pcrloni
tribuit Sce/fe,Si hoc ejfe , Se quidquid pofitiuum ed. Si ergo affirmatio , Ce! nega-
tio poffir habere rationem incommunicabilitatis in prima pctfona , iiifficit ad confti-

tuendum

Auicultu

ftcundm.

Prinuprt*
pntuu in*
(owmtuti-
CAbriu ctn-
Jhtmt ffi .
ruam ftr -
ftn

D.Bon.in
l.d.lj. f.
4 & (jutdi
j .lu er At
& 4. 17.91

l.Ce-A.lVt,
1' 1*

94 Quodlibet.

tuendum perfonam : illa autem negatio habet, ve probatum eft, primam rationem
incommunicabilitatis i ergo ,&c.

COMMENTARIIS.

t>. Bkmn.10
frtme difl.

>M*4*

d T Vxt* iJUd, quod fupponitur de ft e urito srti-
Muculo. Hic Do&or in ifto fecundo articulo
incendit probare quod prima perfona conftitua-
tur relatione oppofua relationi fecunda: perfo-
nx, pura.qndd conftitmtur paremirate, vel ge-
neratione actiua.quod idem imponat.

e Contr* ijltm. Hic DoCtor arguit contra
maiorem Se minorem rationis » & primo contra
maiorem fcilicet quod prima proprietas incom-
municabilis fit pofitiua, quia ingenuum, videtur
dic prima proprietas, & hoc probat & au&ori-
rare,& rarione.Au&oritas eftDanufccni:Onw;«
(inquit hubet Pater , Fittj funt.prdterwgent-

rationem, Scc. Vult dicere, quod ingenitum non
fignificat ens pofitiuum,led tantum modum exi-
ftentix , quia fignificac non dic ab alio. Ratione
etiam probatur, Se ratio ftat in hoc breuiter , ne-
gatio ad prius , prius conucnit , quam habirtido
ad pollcrius : paret, quia fi A eft i B , Ce C ab
A prius A refpicir quo habet quam C,
cui dat ejfe ; ergo fi A a nullo priore eft, de C eft
ab A , i pii A prius conucnit negatio ad prius,
quim habitudo , fiue produ&io rcipe&u C,crgo
cum negatio ad prius,puta ingenitum, prius con-
ucniat Patri , quini generare Filium , (equitur
qu&d ingenitum erit prima proprietas Patris , Se
per con/cquens. Pater conftituctur in efte per in-
genitum. Si dicatur , quod in eodem figno, non
conucnit Patri efte ab alio , & non eilc ab alio;
imo fi edet ab alio ,pcr prius conuenircc elfc ab
alio, quam non efte an alio,& fic m aliquo pofte-
riori figno conuenirct non efte ab alio.

Contrk arguit, quia efte ab alioA non efte ab Snnu ctw
alio contradicunt, & non contradicunt , nifi pro D-
eodem figno, vel naturx, vel originis ; vnde illa
non contradicunt , homo in primo figno eft per
Ic rationalis, fiue in primo modo , de in fecundo
modo.fiue in fixundo figno naturx , non eft per
fe rarionalis.quia accipiunrur pro diuerfis lignis*
fic in propofuo , c&m efte ab alio , Se non efic ab
alio^ontradicantdcquiturqood in eodem figno,
quo conuenirct Patri efte ab alio, fi eftet ab alio,
conucnit non clTe ab alio, fi non eft ab alio. Si
ergo eftet ab alio,priCis fibi conuenirct hoc, quod
eft efte ab alio, quam aliud producere : ergo non
efte ab alio, prius conucnit , quim producere Fi-
li um:& fic non ejfe ab alto, Cmc ingenitum, erit pri-
ma proprietas Patris A' ab illa prima coftiraitur.

F Si arguatur. Hic inftat , probando quod Sjf^r/htU
ingenitum , non fit proprietas coii (Inutilia, quia Ffm*
negario non conftituit perfonam , cum pertona f'
fu ens pofitiuum:ergo & conftitucntia erunt ens
pofitiaum : modo ingenuum dicit fonnalitcr ne-
gationem, fcilicet non efte ab alio.

Refpondctur, quod illud perfonaJe, quod in-
telligitur fuperaddi clienti*, tuflidr quid habeat
primam rationem incommunicabilitatis : eden-
tia enim perfonx tribuit ejfe. Se hoc ejfe. Se quic-
quid pomiuum eft. Si ergo affirmatio , vel ne-
gatio, poftit habere rationem incommunicabili-
catis in prima perlona, fulHcit ad conftitucndum
perfonam : illa autem negatio, habet , vt proba-
tum eft , primam rationem incommunicabilita-
tis, ergo, dee.

S C Ji O L I V M.

Refutat impugnationem allatum , probant primam perjuram non eonjlitni per ingenitum,
quia ejl negatio, (ex duguflino)dr nulla negatio ejl primo incommunicabili i, (quod requiritur
ad conflit utiuum perfontjed per aliquid pofitiaum proprium, ad quod confequitur : de quo lati
traditura Doli. i. J. iS.q. i. Ponit duas foluticncs ad hoc argumentum. Prima ait ingeni-
tum dicere dignitatem, quia eftafe. Secunda fontalem plenitudinem. Contra primam, ejfe
i fe negatiue non facit ejfe incommunicabile ,vt probat argumentum. Contra fecundam, quo
ejl D. Bouau.fi plenitudo dicit negationem , currit ratio ■, fipofiliuum aut commune ,&fic no»
erit perfona! i tat ; aut relatio ,& fic non alia nifi illa, qua eH oppofita relationi conStitutiua fe-
* eundo perfona. Soluit authoritatem Ttamafceni pofitam, num-s ■ & exponit, quomodo ordo ad

pnm,aut negatio talia ordinis poteftejje priua in aliquo abjiluto , ordine pofitiua od pofterim ,
non tamen in rejpeiiino,quod confutuitur per ordinem ad pofterim. Explicat optime .quomodo
contradici ona referuntur ad idem nunc i non tamen eft necejfe , quid cui conucnit album pro
hoc nunc, quod eidem conueniret non album pro eodem nunc : & ratio ejl , quia rei primo eft
ipfia, vt homo homo, non tamen primo eSi non lapit , quia negat io, (vt ditium eft) non conucnit
alicui, nifi per pofiliuamfratxiBeni in eo. rndcfi prima perfona confiituerelur per non ejfe ab
alio, non aqui pruno conueniret ei non ejfe ab , fient conueniret ejfe ab alio , ponendo quod per
hic tonAhnerttur.it quibus inde Doli, i .d.ii.q.i.n.qdr d.)6jt.i} .6' d.xqjt.j. quibus lo-
• cis optimi agitur de negotionceiufque natura, & dimfione.

C Onera iftum modum 1 dicendi arguitur fic : Proprietas condituri ua eft omnino
formaliter, & primo incommunicabilis: nulla negatio formaliter , 8 c per feip-
Jogemtum fam eft primi) incommunicabilis i ingenitum autem , vt diftinguitur formaliter ab ef-
Bonfatu CcutsnfiC relatione pofitiua ad produftum, non dicit nifi negationem formalitcr:quia

fecundum

Qua?ftio IV.

fecundum Auguftinnm j.deTrin.c.S. (hm ingenitam Uritur, uon quii fit ,fei quii nem -

fit ojlcnittur: & multx au&oritates ad hoc patenttergo. Prima propofitio pater, quia i,
cum perfona fit formaliter incommunicabilis exiftentia : oportet quod illud quo ali- qua tj.it,
quid eft pcrlona pruno, iit formaliter incommunicabile : ergo , Sec. Secunda propo- q-i- » io.
fitio patet, quia negatio propria exigit pofitiuum ptoprium adquod confcquitur nui- *7-

Ia enim negatio ell propria omnino alicui , hoc ell foh illi necelf.inb conucnicns, nili A ‘i*"°
quia ei repugnat affirmatio oppolita : affirmatio autem quxeunque nulli enti repu- ^X"finu<!
gnatmiii per aliquod pofitiuum, quia fi per negationem, quxro an illa negatio confc- pr-prmfx
quitur aliquod poiitiuum, cui repugnat illa alia affirmatio, & fic habetur propnfitnm:
aut confcquitur pofitiuum, Se tunc negatio omnino prima , eft in illa vilitate fine di-
ftin£tionc,5e entitate per confequens, quod cft inconuenicnsiaut nccelfarib dabitur,
qu6d negatio confcquitur pofitiuum , fcd non proprium illi : Se tunc fcquitur,
qu6d negatio non erit propria tfti , quia illud , per quod negatio conucnitnon ell
proprium illi.

h Refpondctur id minorem , quod ingenitum non importat negationem (impli-
citer, fcd aliquid pertinens ad dignitatem : quia hoc, quod ell habere, ede a fe.

Alio etiam modo , quid importat fontalem plenitudinem , quod ell pcrfc&ionis Quii. Anti.
(impliciter in prima perfona,fecundum Auguftinum 4 .it Trin.1.9 . fiadartufit,

i Contra primum, cum dicitur, a fe, aut intelligitur, quod hxcprxpofitio A, im-
portat circunftantiam caufx,vel principi) pofitiui : it fiatim patet contradi&io : quia
fecundum Auguftinum 1 .de Trin. cap. 1 • nulle mtnt cupii quei eliquii fit 'efe i aut in- i.ie Am-
tclligitur neguiue tantum : quia noli habet aliquid pro principio, vel caufa, St habe- n"' ' r-l7«
tur propofitum de negatione.

Contra fecundum:' fontalis plenitudo, aut dfeit negationem , Se habetur propofi-
tum, aut pofitiuum, St tunc vel cftentiam.Sc fcquitur qubd fi ingenitum (it proprietas £,/»
pcrfonalis -, ergo Se effentia : aut relationem pofitiuam, Se patet quid non nifi ad per- Jiitutiua
fon.im.Se tunc, fi ad perfonam, aut ad vnam. aut ad plures ; non ad producentem, Vel perfine
producentes : ergo ad produ£lam,vel produclas. Si ad plures , non poterit clfe vnura Prmu
formale principium conftitutiuumpcifonx : Ii ad vnam, 8e lingularem , aut relatio- ‘Jj
nem ad perfonam primam produ£l.im,aut fecundam, 8: tunc non tenetur pofuutn, ' *'
fciiicct quod ingenitum vt diftinguitur contra paternitatem, vcirpirationcm, eonfti-
tuat perlonam , 4ut relationem vnam abftraflam ab illis 1 fciiicct paternitate , St fpi-
rationc. Et tunc fi poreft aliqua talisrclatlo communisabftrahi ab iftis duabus, fc-
quitur, qubd prima perfona non aliqua vna relatione, fciiicct lingulari, fignata in exi-
ftenciaffir perfona, fcd aliquo modo vnaabllratJ a relationibus duabus, Si hoc alte-
rius rationis : quia probatum efl in quxftione prxcedcntc , quod dux produftioneS
a£bux ii\ Diurnis non poliunt effe ciulilem rationis, St tunc prima perfona non con-
ftitucretur formaliter aliquo conftitutiuovnius rationis, quali fpccificc ,fcd vno ab-
ftraftoi duobus quali alterius rationis. Nec oportet hicimmorari, quia tnulti magi-
ftri hic concedunt propofitumquantum ad maiorem , quid aliquo incommunicabili
pofitiuoconftituitur prima perfona, de qua eft hic fermo.

Cum ergo arguitur pro illa opinione pro ingenito per DamAfeenum patet per E uJem fi-
cticii rcfponfio ibidem : fubdit enim in folis proprietatibus paternitatis , & filiationis luna beit-
Stproccffionis, differentiam cognofcimus : ergo quando priiis accepit omnia prXtcr ,H, V\
ingcncrarionem , Stc intclligendum cft, quid fub ingeneratione comprehendit pa- **t
ternitatem. Et breuiter (icut patet in diticrfis capitulis cius, nunc nominat vnam pro-
pricutem primX pcrlonx.nunc aliamiSepcr confcqucns per vnamquamque intclligit s

quamcunque proprietatem propriam.

Ad rationem, concedo, quod ordo ad prius quodammodo prxcedit in aliquo Oria
ordinem ipfius ad pofterius : maxime quando ordinatum cft in fe ablolutum. Con- r',m
cedo etiam , quod negatio ordinis ad ptius in abfolutO , prxcedit ordinem pofitiuum
ciufdcm ad pofterius :fed non fic in illo, quod conftituitur formaliter per ordiuem
ad pofterius , quia nullus ordo in illo poteft effe prior, nec etiam negatio ordiniS, '
quam iicordo . quo conftituitur. Si ergo effer fuppofitum abfolutum , pollet con-
cedi, quod ingenitum effet quodammodo prius paternitate: fcd cum probatur ge-
neraliter de quocunque luppofito, Se de ordine ad pofterius. Se negatione ordinis ^tuireji-
ad prius : illa propofitio , qua diqjtur , quod contradifloria referuntor ad idem nunc, ^
non folum in ordine durationis , fed etiam naturx Se originis , cft vera , intclligen-
do de per Icconttadnft oriis, prout affirmatio comparatur ad negationem : non eft i riutses

aurem

96 Quodlibet.

autem vera , intelligendo de affirmatione , & negatione comparando ad tertium, de
quo dicuntur.

Exemplum. A'bum pro A, i£ non album pro S , non contradicunt inter fe, nec ad
quodeunque comparantur,& hoc intd igendoper A, ll i:fiuc figna dutacionis , fiue
figna natura; , vel originis : Sed fi ifta comparantur ad aliquid , cui conueniunt , vel
conuenirc poliunt, non oportet q'»od fi album conucniret ipfi C,pro A : quod non al-
bum conuenirct ipfi C pro A. Nihil enim c(l , quod non omnino primi) ipfum Gt ip-
fum, cut homo omnino primd cft homo,& fi homo cfTct lapis, efiec omnino primd
Homo lapis : fient lapis cft lapis : tamen non omnino primo e Ii non lapis : quia nulla nega-
frimtfi tio pottfteiTc eadem alicui primo ,ficutipium cfl ipfum primd. Concedo ergo,
honu^ukm quod intelhgendum cfl cfTc ab aliquo, & non cfTe ab aliquo , referri ad idemin-
tun Upu. (jans ^ flue >. .1. cuiuflibct ordinis , ad hoc qu&d fint contradidoria : v t , fcilicet pto
BnUM* affirmatur effc ab alio . qudd ponit , pro eodem nunc ,non cffeab ipfo ,ne-

tque primo get illud idem : fcd non oportet quod illi , de quo illa dicuntur ,conueniat zquepri-
nnnrmnnt mo , non ijf ji tficiu illi conucniret ejfr ab : fi rffc tl, fibi conuenirct, Se per confe-
ti do <\ut> qi.cns f iippofito , cui conuenir negatio ordinis ad prius , priotitate originis , non
dicuntur. XqUt primo conuenit ifta negatio , ficut conucniret affirmatio ordinis , fi illum or-
dinem haberet.

Commentar i v s.

II t g O Ontru. Hic Do&or improbat hanc opi-
Scttm m- nionem , probando duo. Primd , quid

fffbtu proprietas conftitutiua pcrtonx.eft omnino for-
•finumm malitcr ,& primi incommunicabilis SccunJd,
quod nulla negatio fit formaliter , ic primi in-
communicabilis , & per confequcns ingenitum
non erit proprietas conftitutiua pertonx , cum
non dicat formaliter nifi negationem , v-t patet
per Auguftinum /. de Trut. cup. 7. Cum ingeni-
tum dico, non quid fit, fcd quid non fit oflenditur .
Ingenitum enim in propofito , & non produ-
. dum idem funt , vt oftcndtt Do&or in \

&c. Probat ergo primam propofitionem ficj
perfona cft formaliter incommunicabilis exi-
ftcnria tergo illud , quo aliquid eft perfona pri-
mi» erit formaliter incommunicabile. Secunda
probatur, quia nulla negatio propria , cft alicui,
hoc cft foli illi ncccflario conuenicns , nifi quia
ei repugnat affirmatio oppofita.affirmatio autem
nulli emi repugnat , nifi per aliquid pofitiuutn,
quia fi per negationem , & tunc quxro an illa
negatio confequitur aliquod pofitiuutn , cui re-
pugnat illa alia affirmatio , 6c habetur propofi-
tum , fcilicet qudd affirmatio repugnat per ali-
quodjpofiiiuum , &: fic negatio oppofita inerit
ncccflarid per aliquid pofitiuum : aut non con-
fcquirur pofitiuum,& tunc negatio omnino pri-
ma cft in illa vnitate.Se diftindionc, & in entita-
ce per contoquens, quod cft inconucnicns, id eft,
quod talis negatio primd conftituet illud ens in
tali vnitate , fcilicet incommunicabili , 6c in tali
diftindione,quia qux fimt principia conftituen-
di, funt principia diftingutndi : & fic , fi primd
conftituit in vnitate incommunicabili , cft etiam
ratio diftinguendi illud i quolibet alio,& fimili-
ter conftituet primd in tali entitate. Sequitur
* enim qudd fi negatio infit primd, & fit ratio pro-

pter quam repugnat affirmatio Patri communi-
cari,qudd illud cns,cui primd conuenit talis ne-
gatio per ipfam , erit incommunicabile primd.
Sicut etiam quanto negatio ad communicari ad-
uenir enti propter aliquam affirmationem in ta-
li cnrc,qudd tale ens. erit primd incommunica-
bile per calem affirmatioucm : ergo fic erit in
propofito dc negatione, propter quam repugnat

emi affirmatio ad communicari.

Contra illas dius propofiriones occurrunt
aliqua dubia. Primd, quia fi illud , quo aliquid Djj-4 iitura
cft perfona, fiue incommunicabilis exiftentia, fit Ahm frofo-
formaliter incommunicabile , (equitur qudd ue- fuituoi.

f;atio erit formaliter, & primd incommunicabi-
is : hoc autem eft falfura , & contra ipfum , vc
paret in probatione tocundx propofitionis, & in
i.dift.18 6c alibi fxpd. Anu cedens probatur,quia
fecundum ipfum, in 3 . dift. 1 . q. t . & in quodltb.
qu. 19. perfona creata primd conftituitur in effe
perfonali , per negationem duplicis dependen-
tix , fcilicet adlualis , & aptitudinalis : ergo talis
negatio erit primd incommunicabilis.

Sccundd,quia relatio originis communicatur cm tommu-
perionx, 6c fithilitcr communicatur cftcntix , vt micetur wU*
patet de filiatione in Diuinis : 3c tamen pertona lt*
conftituta per illam eft primd incommunicabi-
lis^ fic non erit nccefie qudd illud, quo confti-
ftituitur pertona, fit primd, & formaliter incom-
municabile.

Contra fecundam propofirionem:primd pro-
batur qudd negatio propria non infit propter po-
fitiuum proprium, quia negatio lapidisncccfla-
tid ineft Socratice tamen non ineft propter po-
firiuum proprium Socraritpatet, quia talis nega-
tio ineft etiam boui. Tum etiam , quia negatio
lapidis ineft neccflarid Chimxrx , & tamen in Solutio da-
Cnimxra non eft aliquod pofitiuum , propter 1
quod infit talis negatio. Tum etiam, quia nega-
tio dependentix a&ualis ad aliud fuppofitum
ineft Socrati, & tamen non ineft per aliquod po-
fitiuum in Socrate, quia omne pofitiuum in So-
crate eft communicabilc , quia a Verbo aftum-
ptibile.vr patet i Do&orc m terito, difi.i.q.i.&
m quodlib.q. 1 9.

Rcfpondeo ad iftas obie&iones.prxmirtcndo
aliqua. Primd, qudd conftimriuum pertona: di-
uinx cft ica proprium illi , qudd nccetlarid /im-
pliciter conuenit ei, ita qudd oppofitum /impli-
citer repugnat, imd cft ita proprium ilii, puta fi-
liatio Filio , qudd fi illa prxeisenon edet , qux
nunc cft ifk Filio^/Tet (impliciter impoffibile ali-
quam aliam cito, vel aliquem alium Filium elto,
vt fupta patuit,^.i. quodltb.

»5-

Secundd

Quseftio IV-

in -

UU,vt qucd,

&v*1**-

»4-

Sccunii prxmitto, quAd eft differentia inter
conftituriuuin vltimum perfonx diuinx, Se per-
fonx ctcatx : nam vkimuxn conftituriuuin per-
fonx diuiux ineft fimplicitcr neccffario . & op-
pofituin, puta communicari adhi fimplicirer re-
pugnat. Sed vltimum conllitutiuum ,Sc com-
pleti oum perfonx creat* , non ineft nccellarid:
patet , quia perfona creata vlrimatc , completur
per negationem a&ualera ad aliud fnppolitum.vc
patet a Dolore in tertio, dijl. i. Se tamen affir-
matio oppofita , fcilicet a&u dependere ad aliud
fuppofuuin , potell libi incile , &: de fa&o ineft
natur* lingulari aflumprx a Verbo , vt patet i
Do&orc VI tertio,dijhi. Se ex hoc apparet , quo-
modo talis negatio non cft ira propria perlonx
ctcatx, quud illi foli neccffario conucniar.

Tertio , prxtnitto quod illud, qno aliquid cft
primo pafona pcrfonalitare libi proprta, & ne-
cellario fibi competente, cft primd incommuni-
cnbilc.S: tale eft conftituens perforat» duiinam,
qux fola cft neceffatid perfona pcrfonalitate fi-
bi propria , Se libi (oli neccilarid competente.
Sed illud , quo pcrlona creata cft perfona per-
fonalitate propria, (cd non nccellarid compctcn-
tc.non eft ita proprium illi.quOd libi nccellarid
conueniar.

* Quarto pr.rmitto , qudd aliud cft dlcpritho
incommtmicabile vt quod\Se aliud vt quo. Pri-
mo modo fuppolitum eft incommunicabile : fe-
cundo modo proprietas hypoftatica. Polito er-
go qudd ipfa (ir cotnmunicabilis , puta naturx
diuinx, tamen eft ratio formalis conftnucndi ali-
quid in ejft incommunicabili primi>:& hoc mo-
do proprietas pcrfonalis potell dici primd in-
communicabilis, quia per ipfam, aliquid conlli-
tuitur in ejfe incommunicabili primd. Potell
Ctiaro did, qudd illud , quod alteri communica-
tur, aut per ncir aliquam naturam , vel informat,
aut eft tale ens, qudd in alio fiiftentari, liuc fup-
pofitari poteft , licet non perficiat illud , vd in-
formet, Se fic natnra humana lingularis commu-
nicatur Verbo diurno. Hoc modo proprietas
conftitutiua perlonx eft incotnmuntcabilis,quia
ipfa nec perficit naturam diuinam,nec informat,
nec dependet , proprii loquendo. Vitaque via
videtur faluabilis.

His prxmiffisjpattt rcfponfid ad obie&iones.
Ad primam .contra primam propolirioncm, dico

Jiuod aliud eft loqui de incommunicabili a£lu,
ed non nccellarid incommunicabili i Se aliud
eft loqui do incommunicabili adtu ncccffario:
primo modo negatio a&ualis cum aptitudina-
li , cft ratio conftitucndi in e fi incommunicabi-
li , fed non nccellarid , vt patet de negatione
a&uali.qnx nccellarid non ineft i & quando
ineft femper conftituit in ejfe incommunicabili.
Cuin dicitur qudd non cft incommunicabilis
primo , dico qudd cft incommunicabilis primd,
quia per ipfam eft primd , aliquid incommuni-
cabile , licet non neceffatid : Se cdm infertur
qudd talis negatio non eft propria illi , ergo non
conftituit iu ejfe incommunicabili. Dico , qudd
fola illa negatio dicitur propria alicui vqu* foli
illi nccellarid ineft , & illa confequitur ncceffa-
lid aliquod pqfiriuum , quod necelTarid cft pri-
ma ratio incommunibilitatis , Se negatio ncccf-
fario lequens non eft ratio conftituendi primd
in ejfe incommunicabili , fed nccellarid confc-
quiiur illud , Si ideo dicitur proptia : alia ve-
to negatio , licet quando aftu ineft , puta Fran-
Sf oti Oper.tom.X I /.

rffdo, a&u conftituat ipfiimln ifi mbommrfni-
dabili , non tamen dicitur illi propria , cum ne-
ccllarid non iniit ,fcd merd cOncingenrer, quod
beni nota.

Ad fecundam , paret refponfio ex fopradiftis ^

m quarto prxralffo. Guomldt

Ad rationes, contra fecundam propohuoncm, 4^

ad primam. Dico, qudd negatio aliquando ne- tut teo ne-
«felurid conuenit alicui, fed non foli illi , vt nori *>>.*.
lapis nccdlario conuenit homini , fed uon foli
homini , Se talis nnnqoam ineft enti pofitiuo,
nili per aliquod pofitiuum in ipfo , cui affirma-
tio oppofita .fcilicet affirmatio lapidis , repug-
nat ncccirari6i& talis negatio porcft pluribu,
merte pet aliquod pofitiuum commune eis.qmc-
*uid fit illud-, vel etiam poteft inefle illis pluri-
bus .propter aliud pofitiuum in eis ,pura homi-
ni » quia animal rationale : ligno , quia talis na-
ruta ,Sec. Aliquando negatio non folftm coll-
nenit alicui neccdarii, fed etiam foli ilii . vt ne-
gatio finitatis foli Deo . conuenit petpofitiuutA
proprium in illa- Et fic negatio communicahi-
[itaris competens perfonts diurnis , ntctllirio . ^

conuenit illis , non per aliquod pofitiuum com-
mune illis, fed fimplicitcr per aliud , S: aliud po-
ticiuum proprium fingulis,ita quid Filio conue-
nit negatio per filiationem , Se Patri per paterni-
tatem praeire , Se hoc modo talis negatio nori
foluin conuenit ncciflirip.fci cft etiam proptia,
propter pofitiuum proprium in cis.

Ad illud de chimxra , patet refponfio , qui*
hoc intelligitur quando negatio necetfarid
conuenit cnri pofitiuo , quale non cft ciu-

Ad tertium, natet refponfio ex fupradi&is,quta
conclufio intelligimr de negatione , ncccffario,
inhxrentc : modo negatio a&ualis dependenti*
ad aliud non ncceffario incft,vt lupti dixi. Et fic
paret refponfio ad illa dubia, &c. ^ *

H Refpondetur ad minorem. HicDo&orr?- * ?»

Citat vnara opinionem Guillclmi Anriliodor£fis
qux dicit quod ingenitum non importat nega-
tionem fimplicitcr , fed aliquid pertinens ad di- fiedirtufit,
gniratem, quia hoc quod eft habere cllc a fc alio
modo importat fontalem plenitudinem , quod
cll perfectionis fimplicirer in prima perfona, fe-
cundum Auguftinum Trin.c.y.

i CbntrA. Hic Doiftor improbat hanc re- s .BtnA.fi>
fponfionem , Se primo improbat primam, vidi- rmvn ty
licet quod ejje 4 fe, aut impotut rircunftanti.Mn
prinapij pofitiui , Si hoc eft impollibiic , quia
nihil cft quod gignat feipfum , vt patet per Au-
guftinum primo, de Tnn.cap.primo, aut /tfe ili-
tclllgitur negatiue tahtom , fcilicet quia non ha-
bet aliquid pto principio , vel caufa . Se habetur
propofitum, fcilicet quod mgemium dicat neg^» j

tionem fomialiter, ...

k Contru fecundam, quia fontulis pUmtu4o»4Ut
diat negationem ,& habet ue propofitum ,fcilic«
quod ingenitum,*: dicit folltalem plenitudine, fit
formaliter negatio , aut dicit pofitiuum, Se tunc
vel dicit cfsentiam,& tunc fcquitut quod Ii
n-tum fit proprietas pcrionalis, quod cfsctia erit

arietas pctfonalis formaliter ,quod cft im-
bilc,cuin fit communicabitis & vt quo,Sc Vt
quod •, aut dicit relationem politiuam , Se ra,pl
quod non nifi ad pcrfonam.quia prima re ;ttio in
perfona cft relatio ad perlbriam;alix enim rcla-
riones, fcilicet xqualitas.fimiUtudo.idctitas ptx-
fupponunt relationes originis.vt par« i DotXoti

Quodlibet.

|a dininit

tuntii mU-
J« oi ftBtU.

l7«

ZW-u Jn< ia
fc*#ra f<aa*
rnuu.

Nhm q* br-
Mi.

'in primo, difl in. tfy dijlin.^t . & infrn ej.6.

prxtar idas nulla alia relatio rcalis ponitur in
'Diurni», ergo fi ingenitum , fiuc fonulis plenitu-
do , dicit relationem ad oerfonam • aut ergo ad
rnam pcrfonam.auc ad pluresinon ad producen-
tem ,ncc ad producentes, cum ingenuum dicat ne-
gationem oronis produdionis , vt notat Dodor
%n t.difi. ed ingenitum, quod nullo mo-
* do proJudum, ergo dicit relationem ad perfonS
producam, vel produdasinon ad plurcs produ-
cas , quia tunc non poterit e ile vnum formale
principium perfimx condirutiuum : patet . quia
vna perfona , vna per fe ratione formali condi-
tuitur. Sed fi ingenitum cifet ad duas produda»,
tunc includerer duas relationes terminatas ad il-
la produda, fcd nulla vn» relatio originis per fe
terminatur ad duo produda i lient enim produ-
dutn vnum terminatur , vel refertur ad produ-
cens vna rclationc,&: duo produda duabus rela-
tionibus.it a producem non duabus produdioni-
Inisrcfcrtunfi ergo ingenitum diceret duas rela-
tiones pofitiuas , tunc non cifet vna per fe pro-
prietas & per conlequens conditurum per illud,
non efiet vnum per fe fuppofiium Aut ingeni-
tum dicit vnatn relationem terminatam ad pri-
mam perfonam produdam , fcilicet ad Filium,
aut ad fecundam produdam .fcilicet ad Spiritum
fiindum , & tunc non tenetur politum , fcilicet
quAJ ingenitum, vt didinguitur contra paterni-
tatem,vel fpiracioncm aditum, condituat Perfo-
nam:quia ingenitum, fiuc fontalis plenitudo, vt
dicit rclationcm.vcl ad primam.vel ad fecundam
perfonam produdam , non didinguitur a pater-
nitate,vel fpirarione adiua, & per conlequens vt
dicit calem relationem , condicuct primam per-
fonam,non autem ve didiuguiiur ab illis , (equi-
tur in litcra:

1 sint ingenitu dicit vna reluunt abftrjHi,
&c.Et dicit Dodor tjiufifpecifut+ym in diuinis
nctaeft ibi aliquod genus , nec aliquid iu genere
contentum, ve probat ut pnme^iifi&.q.i.Si. firai-
liter.cum dicit quafi Alteri u* rdtienu, fcilicet fpc-
cificx , quia paternitas, & generatio adiua , ctG
non differant proprie fpccifici , ciira in diuinii
nonfitfpccies.diffcrut tamen Ipecificc.imo for-
te funt primo diuetfa , vt habet videri inpnmo,
dift. i). modi) it duobus quali fpccificc diftin-
dis , non poted abdrahi aliquid vnius rationis,
quafi fpccificc, vt patet , non pnim ab horni ne>&
afino abdrahi poted aliquid vnum fpccic/ic in
propofuo. Nec oportet hic multum immorari,
quia multi magidri hic concedunt propofirum,
quantum ad maiorem qn6d aliquo incommimi-
cabili , pofitiuo condituitur prima perfona , de
qua ed hic (crtno.

Occurrunt dubia.primo in hoc, quod ingeni-
tum non conuenit prius Patri , quam ordo ad
produdum : videtur enim hoc non elle verum.
T u^uia pofuo quAd Pater codituatur in ejfe per
paternitatem , adhuc hoc , quod ed non elle ab
alio.pt i us conuenit Patri, quam ipfc Pater dicat
ordinem ad Filium, quia Parer inquautiim Pater
in diuinis , ed prius origine Filio , & per confe-
quens poderi iis origine dicit ordinem ad Filium,
quia talis or Jo ad Filium , vel prxfupponit Fi-
lium elle, vel limiti cocxfdem Filium cffe,& ta-
men in illo priori origiuis conuenit libi non dfc
ab alio , liem Ii edet ab alio , conurnitct ede ab
alio. Tum etiam .quia ingenitum ed proprietas
loli Patri necclFario couucnicns , vt patet a Do*

"dote in primo , dij?. 18. & Pater dicit fonr. alitet
negationem : fcd illa negatio non cifet propria
Patri, lic qudd ilii foli ncccllario comienirct ni-
fr per aliquod pofitium proprium in Patre , illud
poluiuum non ed elfcntia , cuna iit communi-
cabilis: non paternitas, quia etii mn tjftab po-
fico quod non prius cooueniar Patri quam 'pa-
ternitas, falcem xqu£ primo conuenit Patii ficut
paternitas : ergo oporteret adi gnate aliquod po-
fit itium proprium , in Patre diftindum a pater-
nitate.

Tertid indatur fic , polito qudd Filius confti-
tuarur in ejfe per generationem nalliuam, adhuc
per prius conuenit Filio ordo ad Patrem , quam
generatio pafliua:pater,quia per prius inrclligitur
elle a Patre , quam habere generationem palfi-
uam,& fi non prius, faitem jrqai primo. Sic in
propofito,fi Filius non clfet.ab aliquo /altem x-
que primo conueniret fibi non elle ab alio , A:
tunc non magis edet vna proprietas quam alia,
cum xqoi primo vtraque incilet , & per conlc-
quensnon magis conftitucrctur in ejft ab vna,
quam ab alia,vt patet.

Secundo principaliter videtur dubium in hoc,
quod dicir , quod homo prius ed homo , quam
non homo , vel prius edet , puta animal , quim
non animal, hoc videtur difficile (alture. Tum,

qtiia ipfc vult>in primo.di/l.H.tj.vlitmj, & fecun-
do,di i). t .tj.x. qui d non ejfe prius natura priuati-
xih, vel negatiuc incd creaturae, quam tjfe , etiam
pofito quod creatura effet ab xtemo.vt patet ab
ipfb in fecundo, dijl.i. qu.\. ergo non elle homi-
nem,prius conuenit homini, qua elle hominem,
quia ve dicit Dodor in heu pnullceatu , fi ab
xrerno non ponercrur homo 1 caula extrinfeca
in tjfe, ximc non ejfe immediati inclFetrcrgo vide-
tur quod non effe hominem prius conuenrac
homini.quam ipfutn ede.

Kcfpondco ad has obiediones. Et primo ad jg
primam faciam ad primum dubium. Dico pri-
mi», quod in eodem indanti, quo Pater ed Pater, sdduiis,
ij>fa paternitas dicit ordinem ad Filium, cum ip-
la fit fomuliter habitudo ad Filium. Dico fc-
cand&,& forte magis ad propofitum,qu6d quan-
do Dodor dicit quod prima perfona prius dicit
ordinem ad Filium, ponto quod conllituatur per
relationem ad Filium , debet fic imclligi , quod
piius conuenit Patri ipla generatio adiua , qux
generatio dicit ordinem.vcl ed otdo ad Filicm,
quamuis ipfa generatio fit etia aliquo mqdo prior
Filio,vt alias expofui in ijLijj i. Hoc ctia patet Synmtfe
& Dodorc hic & in i.d.aS. vbi dicir quod Pater p*,fr fi*
inquanttlm Pater, fiuc inquantdm genet isf quod
idem eftjed prius origine Filio per ordinem, fi-
ue habitudinem ad Filium, non inteHigirur ali-
quis alius ordo,vcl habitudo fuperueniens pater-
nitati , vel generationi adiux , fcd intclligit ip-
fara paternitatem, vel generationem adiuam
forma liter.

Ad fecundam concedo quod ingenitum fit pro-
prietas Patris, & concedo qu6d dicar fbnnalitcr
negationem, fcilicet non effe ab alio,& fimiliter
concedo qu6d prxfupponit aliquod pofitiuum
proprium in Patre : (ed dico quAd illud pofi-
ttuum ed ipfa paternitas , vel generatio adiua,
qux prira& incd Patri , quam illa negatio , &
hoc patet ,quia paternitas in diuinis ed talis emi-
tas,cui formaliter repugnat poffc elfc ab alio : &
talis repugnantia, ve patet , fundatur in ipla pa-
tcrnitatcjllcut Deitas cit ralis emicas, cui forma-

littt

Quxftio IV. 99

liter repugnat effc ab alio , ftue ctj neccflarib
conucnit ifta negacio.fcilicec non efie ab alio,&
pacet quod talis negatio ptxfupponit ipfam Dei-
tatem,cui neceflario ineft , & cui affirmatio op-
pofita nece(Tari6 repugnat , fic in propofito dico
de Patre.

Ad cerciam dico*qu6d ptiils, vel falcem arque
primd. Filius habet ejfe, quam habeat habitudi-
nem ad Pacrem » patec,quia filiatio, per quam Fi-
lius conditui tur in ejfe, eft formaliter ipfa habi-
tudo ad Patrem , & tunc dico qu6d fi Filios non
clfct i Patre,imo i nullo , quod adhuc prius fibi
incilet filiatio , quam non ejfe db , quia fi ejfe db
repugnaret Filio , tunc prxfupponcret aliquod

pofithxum in Filio, propter quod repugnarer , fle
tale pofiriuum aliquo modo edet prius ipfa ne-
gatione/ju* neceflarib conueniret Filio.

Ad aliud fecundi dubij : dico breuiter quod
quamuis non ejfe abfblurc , fit prius natura ipfo
ejfe, loquendo de ejfe crcarnrz , (quod dico pro-
pter rj7rdiuinui*n,qtiod ita eft necclfc efle , qu^d
cd fimplicitcrimpoffibifenon efle, aliquo modo
ede prius natura.fiue poficiQe, fine priuadul jp-
fo ejfe t vt patet in fumo , Aijhnll. i. & 18 .) fcd
comparando ejfe , & non ejfe id renium , puta ad
hominem , dico (impliciter , quod homo habet
prius ejfe/. juira non ejfe, prius enim homo.vt hb-
ino,habcc ejfe/\ uam nonefe.Sc fic patet folurfo.

S C H O L I V M.

•

iefpondet Hernicus si illam minerem pofttam in principia srt. i.fcilicetlproprieus corrr-
Istiulrcfpondens prima relationi infecunda perfona, eft prima incommunicabili proprietas
pofitiua)qubd prima relatio originis prima perfona,conftderata fectcniiun aptitudinem , •ut fa.
eit gener acinum , conftituit primam perfonam , quia fic pracedct fecundam perfonam , non veri
vt actu refert, vel vt patrem ant generantem facit, quia ftcefifimul cum fecunda. D. Tbom. ait
p rimam perfonam confiituipcr relationem, qua propriet at, non qua relatio eft.

A Liter refponderur” adhuc ad rationem, & adhuc ad minorem , fic : qubd li-
cit perfonz primx ad fecundam fic rclado originis fola vna realitcr , tamen
illa diftinguitur fecundum rationem , prout eft habitudo primx perfonx ad fecun-
dam. Poteft enim imeiligi fub ratione aptitudinis ad generandum , vt exprimitur
fub nomine generaturi : St fub ratione potenti* , vt fuppofitum exprimitur per hoc,
quod eft potens generare : vel fub ratione a&us , vt exprimitur per hoc nomen ge-
nerans :vc\ fub ratione habentis genitum coexiftens , vt exprimitur fub nomine Pa-
tris. Illi ergo relatio perfonx primx ad fecundam, ejux eft realitcr vna , fecundum
illam rationem conftituit primam perfonam , (ecundum quam dat ci effe perfonale.
Hoc autem eft fecundum primam iftarum rationum : quia fecundum quamlibet
aliam, videtur competere perfonx iam conftitutx:prima autem omnino eft ratio gc-
ncratiur.crgo.Sec.

Hxc minor declaratur, quia illa eft prior fecundum quamimrncdiatiils habet or-
dinem ad oppofitum : nam in ordine ad oppofitum attenditur ifta diftindlio ratio-
num. Mcdiatius autem refpicitoppoficum lub ratione ifta, quX eft , pater : Se imme-
diatius fub ifta ratione ,generatiuum. Hoc etiam declaratur , “ quia f ali* rationes
fecundum quendam ordinem fe includunt , Se non iconuerlb. Non enim omne
generariuum eft potens generare, fcd b conucrfo : ficut nec omne potens generate
generat, fed t conuerfo : nec omne generans eft pater , vtpoii fi moriatub srite for-
mationem ftrtus in vtero : fed b conuerfo, omnis pater, qui habet factum generatum
coexiftens, gencrat.vel gencrauic : videtur etgogencraciuum clfe primum tanquan»
inclufum in exteris , vel eis prxfuppofitum. Quando ergo accipitur in minori ra-
tionis principalis, in ifto articulo, quod generare eft prima proprietas incommunica-
bilis in prima perfona , hoc eft verum , loquendo de ifta relatione fecundum rem,
quam impotta \ generans vel generare : fcd non loquendo de ipfa fub ratione generare ,
fed fub rationegeneratiuitatis : quia fic eft prior , Se fi huic addatur , qvibd fecunda
perfona confticuitur per generari, vt generari : tunc illa eft falfa : prima perfona conflitui-
tur per relationem oppofitam illi, qua conftituit fecundam perfonam-.Sc hoc intclligcndo holi
de relatione eadem fecundum rem,fed dc ratione ciufdem relationis realis.

Alitet refpoDdetut ad eandem minorem , quod conftituriuum primx perfona
poteft dupliciter confiderari: vnomodo , vt proprietas : alio modo vt relatio , cort-
ftituit autem, vt proprietas, Se per confcqucns non vt relatio corrcfpondcns rcla
lieni in fecunda perfona.

ffemrau
in fumm*,
CT quodl.
«.?. r,& l*

DcHriilX
Jimilu ff-

ilurx.

D.Tn.lf.

9.4$.

ioo Quodlibet.

Commentar i v s.

rn 4 Later adhuc. Refipondetur ad rationem,
J\,&ad minorem. Hic recitat aliam opi-
nionem fci licet Hcnrici , qui dicit quii licet in
re fit in prima pertona vna rantum relatio origi-
nis ad fecundam pei foiiam , fcilicct paternius,
tamen illa ditliuguirur fecuiinn rationem, prout
lubituio primx perfonx ad fccumlam.poieft
enim inrclligi fub ratione aptitudinis ad gene-
ranJum.vt exprimitur fub nomine generatiwtSc
fub ratione potenti* , vt fuppofitum exprimitur
per hoc, quod eft potens generare, vel lub ratio-
ne adus.vt expriinitLjr per hoc nomen generant,
vel fub ratione habentis genitum coexiitcns , vt
exprimitur nomine patru. Et fic eadem proprie-
tas fub prima ratione , fcilicct generatiuitare,
eonftituit Parrem ,qubd autem gcncratiuitas fit
prior aliis, probat ifta opinio, quia illa etl prior,
iecundum quam mediarius habet ordinem ad
oppofitiun , fcilicct ad genitum , quam illa qux

immediati us:gencratiuiras enim mediatius refpi-
cit genitum ; paternitas vero immediati &s, quia
immediate ad illum : gcncrariuum enim imme-
diate dicit ordinem ad generabile, & potens ge-
nerare immediate dicit ordinem ad potens ge-
neravi, Se generans immediate dicit ordinem ad
gcnitaiu A quia generabile eft prius genito,ide5
/equitur quod generatiuum fit prins generante.
Se hoc eft quod dicit.

n Hoc etiam declaratur , quia illae rationes
fecundum quendam ordinem lc includunt, Se,
non i couuerfixnon enim omne generatiuum eft
generans, (ed ccotiucrfo i modo illud eft priusji
quo non conuerritur fubfiftendi confcqucntia.
Concedit ergo minorem , fcilicct qu6d paterdi-
tas eft proprietas condituri ua Patris, non tamen
fub ratione patemitacis , fcd fub ratione genera-
duitatis.

S C H O L I V M.

Refutat D ocior vtramqnc foetent iam allatam primo coniunftim , quia relatio constituit fe-
eundum quod eft tn fua atiualitate,alias non reahter confhtueretfed non eftin re , nifi vt att*
refert, ergo. Secundo, non mconnenit prunam pcrfonamejfeftmul natura cumfecunda,quod tft/t
Jententix vitare contendunt , quia cum hac fim ilt.it e flat ordo originis , vt dictum eft , art . i.
quod enim dat ejfe ah eri, esi prius origine ipfo , dr fimul natura , cum non poftit ejfe fine eo. Ter -
tio,in confit n tino fecunda perfona non ponitur di finitio aptitudinis vel proprietatis a relatio-
ne,tamen e/t aque actualis & incommunicabilis ac prima . Jguarto contra Henr.quia illa apti -
tudo non eft primo incommunicabilis fid ille cui conuenit,nec dat cjfcattualifiimum , quod fi-
lum poteft ejfe tn Debidr refutat rationes Hcnrici.) Quinto, contra D. Tbo. quia illa proprietas 9
eum fit i parte rei, eft ad fe vel ad alterumicrgo conjtituit vt abfilutum,vel vt relatio. Sexte
contra eundem, rei itionem confideranvt proprietas e It, eft tantum habitudo rationis , in ipfo :
ergo fub hac confider.it ume non confutuit perfinam , quia habitudo rationis non facit pradt ca-
tum reahter conucmrc alicui. t) otfor late tradi at de hac q.& his refutationibus, i.d. a 8 q.y
vbi ponit Jentent iam loan.de Ripa, afferent is perfinas confutui per ab folut a , quam non impro-
bat,de qiid late pnmo,d.i6.opi.yn.i 1 4. vide ibi Scholium noftrum.

Relatio co-
ftttuir vt
eft it pane
rei , non vt
a nob>s co-
cipi poteft.

. Relatio no
eonftituit
vt proprii -
tat abftra-
heuj a r,-
l anent.

Poteft ftare
ordo otigi-
nis fine
ordine

C Onera ifta arguitur 1 dupliciter. Primi contra ambas coniun&im. Secundi
contnvtramquc diuifim. Coniunftim iic , relatio non eonftituit perfonam nili
fecundum quod eft in re, ii cx natura rei : alioquin non conftitucret perfonam rea-
lem,quia tcale non coftituitur nifi per illud quod eft in re, iiex natura reidfta relatio
primx perfonx, non eft in rc cx natura rei, nili in ratione aftualiflima pofiibili fibi:cr-
go quantumcunquc polfic conftdcrari per inrellcftum , fub ratione aptitudinis , vel
aclualitatis.cum non conftituac perfonam diuioam nifi vr eft in rc ex natura rei , Si
hoc non eft nifi fub ratione aftualilfima,fcquitur,qu6dnon eonftituit nifi fub ratione
aftualilfinu.

Per idem contra fecundam rcfponfioncm . quia ctfi intelleftus polfit confiderare
circa patcriiitaccm.ratioucm proprietatis , & rationem relationis, non tamen ipfa eft
in renifi fub vnica ratione rcaiijfub ifta ergo conftitnct , Si fub illa non poteft eftead
fe : Ergo relatio , Sc non nifi rclatiocorrcfpondcns fecundx perfonx i Sc ita fequitut
propolitum.

Secundo fic:1’ ideo ponitur ifta diftinftio, in vna via,principijgcncr:ttiui, & in alia,
proprietatis Se relationis vt videtur conftirutiuum primx perfonx cfle omnino fimul
cumconftitutiuo fecundx pei fonxiquia videtur aliquo modo cfie prius:fcd no opor-
(cc hoc vitare, tanquam mconuenicns:quia,vr argutum eft in primo articulo, vbi fune
ordines diftinfti.quoiumaliusalm nonincludir,ncc ncceirari6prxexigit:potcft vnus
ordo ftare cum fimulratc oppofna alteri ordini. Sic eft dc ordine originis quo quis eft
ab alio,& ordine naturx,quo prius poteft eftefinc pofteriori,qu6d fcilicct ordo origi-
nis nec illum includit , nec ncccfiario prxcxigit : ergo poteft ftare cum fimulratc

Quajfbo IV.

101

oppofitaifti 01 Jini.qux fimultas eft, excrema non pofle cfle finefeimiieem: harc fi- tuhire , &
multas eft propria correlatiuorum , ergo fimul dant ordo originis inter pnmam pet- fit •!> mrr
foiuin.Sc fccuiidam.fiuc inter conllituriuuin huius>& illius, Si fimultas correlationis: Fcrf<",‘"n
non ergo , vt vitetur illa fimultas , oportee ponere illam gcneratiuitacem conditu-
tiuum Patris vel aliam proprietatem, Se non paternitatem,quanrum ad primam viam; "

nec etiam paternitatem vt proprietatem, non vc relationem; quantum ad fecundam •

Viam : quia omnino fub ratione rcali conllituit Si fub illa eft ad fecundam perfo-
nam,St ita fimul cum illa.

4. Confirmatur : quia quod necefiario dat ejft pcrfcflc alteri , ex hoc ncccflariS eft
prius origine illo, Sc fimul naturi cum co, ita quod non poteft cfle fine co;non eft er-
go repugnantia inter cfle ptius origine, Sc efle (imul natura : fcd necdTaria concomi-
tantia,quandoeft pcrfcfta origo, 8e complera.

Confirmatur illud exemplo, fcd forlan includit aliquod dubiufmfi Socrates eft pa-
ter Platonis , non folum Socrates eft prior origine Platone : fcd Socrates pater , prior
eft origine Platone filio: Probo quia paternitas eft per fe caufa ptioritatis originis.
Includendo ergo totum illud, quod eft per fc caufa alicuius prioritatis , non per hoc
tollitur illa prioritasicrgo Socrates pater, prout includit paternitatem , qui eft caufa k< fi iiS
prioritatis .adhuc cflet prior origine Plaionc filio , vbi incl uditur ratio poilcriorjtaris
originis, Sc tamen Socrates, vt patet eft fimul natura cum Platone filio , ficut coire*-
latiuum cum corrclatiuo.

Poflct etiam ‘ confirmari tatio ptincipaliscontra vtramque rcfponfioncm ad iftarri
minorem, quia in fecunda perfuna non ponitur diftinftio aliqua in couftit utiuo : nec
criam fecundum aptitudinem, nec fecundum afhialitatcm , nec fecundum rationem ♦

proprietatis, Sc relationis.Sc tamen iqUalitet requiritur entitas poiitiua Sc entitas re- **
latiua.ad conftnucndum primam perfonam ficut fecundam : quia vtraque eft xquS
incommunicabilis, Sc vtraque eft aiquc if>ualis:Sc fecundum communem viam, nulla q„.„H

poteft cfle prima entitas incommunicabilis nifi relatio originis. Jecundam

f • Contra primam viam J arguitur fpccialiter : primo per hoc,qu6d aptitudo non eft perfrier*.

primS incommunicabilis non enim ♦idecur aptitudo incommunicabilis , niG vel per
fundamentum, cuius eft, vel per terminum, ad t/ium. Si enim aptitudo vt aptitudo non
eft primum,fcd eft alicuius cnris.eui aptitudo tomicnir , neccius vilitas fiue incom-
municabilitatis erit omnino printa , Icd reducetur ad aliquam cnticatcm , qux , fi fit
communicabitis, etiam aptitudo confcqticbs eft communicabitis. Sicut enim natura /**.
humana communicabilis eft , ira aptitudo rifibilis confcqucns , eft communicabilis.

Et communiter rcfponfioncs per aptitudinem videnturminus efficaces , nili detur
aliquid per quod fic illa aptitudo, alioquin facile e liet futuere omnia, dicendo, hoc fic
eft, quia talis aptitudo eft. Non fufficic hoc : fi enimquxratur quate Iapis defeendir,
non fufficit rcfpondcrc.quia aptus natus eft : nifi aflignetur, qux eft ratio apcirudinis!
quia.fcilicct grauis Si hoc, quia fic mixtum eft -.quia , fcilicetin co dominatur terra;
quod eft elementum grauc ; Si terra grauis, quia talis fcc undfim aliquam qualitateM
priorem, vel quia talis iccundiim quidiiarcm fpcsificam.

Qiundo ergq arguitur e peT illam rationem, quod relatio conllituit fub ratione
gcnerariuicatisiquiu fub ratione illa conllituit, fub qua dat primo t(ft incommunica-
bile; gencratiuiuf, vtta'istf<filicet Vcdillinguituri rftvrrirr ,cft huiufmodi : minor
lfta dupliciter eft falfa: & quia vtfic.non dacry/f a&ualiflimum , quale folum poteft
efle in Diuinis:Sc quia vt fic, ndndatff/5 incommunicabile prlmi.quod per ferequja ^

rituradry/r pcrfonalc. Probatio etiam illa de mediatiori,8e immediatiori, concludit r”

ptonobis:quialoqucndode relatione originis primx pcrfonxad fecundam ,ipfa fo-
Ium fub illa ratione, fub quit rcfpicit immediate fecundam, eft ibi a£hiali(finic,{e fim- fi

plicitcr incommunicabilisamb circuitifcripia illa ratione, nulla alia cflet ibi aciualiffi-
mc , nec incommunicabilircr. Quod innuitur in illa probatione , quod rationes ali-
qui ciufdem relationis quali fuut perlbnx iam condituri ; relpondebiturin rcfpori-
fionead primum principale. Poflec etiam illud de immediatiori aliter adduci prrj
conctufionc noftra quia fecunda pcrfon.i formalitcr confticuicur relatione - vr imme-
diate rclpicit primam perfonam : non enim ponitur illa co. illitui gcnenbilitatc : Sc
pari ratione in ptopolito. ,

16. Quado aure cofirmatur ilia ratio per hoc, quid.gencratiuu includitur in quolibet
alio non e conuerfo, hoc non concludit prioricaccrmofticutionispcrfonalisiquiaholi
prioritatem in aclualitate incommunicabili : fcd tantummodb in confcqueudoj
Steti Of er. tm. XII. I ) I*

■j

" V

■%*

Omnis en-
titas e xi-
Peni esi ad
fe, vel aU
alterum.

a \fracite.
Tondet a

verbum
contra for-
tnalijhi/ de
dtfl t/Ul te-
ne na-
tur a rei in.
tercoujli -
tuta, & io-
tf intentio*

Sptcul.it io
fnbtUiJJi-

//14.

Ked /pli-
cat io ratio-
nis non tol-
lit (jH0d
ptr fe con-
tum t redu-
plicato.

T at eruit. ts
vt proprie-'
t.ts, ejl re-
latto.

101 Quod libet.

& vt plurimum, qui lunt priori in confcqucndo, funt communio: a , & minus in-
communicabilia.

Contra fecundum ' nulla entitas vr.a , hic lignata poreftefle extra animam, quin
vellit formalitcr ad lc,vcl ad alterum i Licet forti, fecundum aliquos, poflibile cilct
aliquem conceptum indifferentem haberi, qui neeper (ccrtct ad fe, ncc ad alterum:
tamen nulla res exira animam portet erte indifferens, quin per le entitas hic lit a fe,
vel ad alterum detur illud ergo , quod dicitur conrtitucrc vt proprietas , dicatur /i:
quztocrgoconlcqucntcran enricas cius in re lit fotmalitcrad le , vel ad alterum i fi
formalitcr ad fc,conftitutiuum per ipfum eft formalitcr ad fe, quod ipli ncgant:rt for-
malitcr ad alterum , ergo illud fub ratione formali , qua conrtituit , cfl relatio : quod
cll ptopolitum.

1’tltcica cum dicis, paternitas vt proprietas : quxro quid intefigis * vel rcduplica-
tur ibi form le conrticutiuum perfonxiaut aliquid conlequcns in re, vel in intcllcflu
formale conllitutiuum cius. Si fecundo modo : da ergo illud formale conrtituriuum,
ad quod fequitnr illud, quod ipfum non cfl nili paternitas, vt paternitas: quia modus
ille non conlcquitut nili illam realitatcm fotmalcmxtgo conllitutiuum cll pet fe en-
titas ad alterum. Si primo modo , cum proprietas prxeise f relationem rationis im-
portet , fcquiiur, quod illa prima perfona conllituicur relatione rationisrquod cll ab-
futdum. Quod autem prxcisfc importet relationem rationis, probatur : quia dicit lu-
bicudinom paternitatis ad patrem. Paternitas autem ad patrem , nullam habet habi-
tudinem niii rationis : quia nccdiftinclioncm

Illa ratio Ac principalis concludo contra illam diftinflionem, declaratur fic.Qnan-
tumcunquc fit relatio tcalis ad oppoliium rcalitcr dillinflum , tamen intcllcflus po-
tcfl comparare il'am ad fundamentum, vel fubiectum inquoefl : & Ii ibi non fit di-
(linclio tcalis, nulla poccfl ibi efle comparatio, nili per intcllcflum, 8tf foliiis rationis.
Nunc autem imcllc&us potcfl conrtdcr.irc illud fub ratione iftius comparationis, vel
relatione lationis: per hoc enim quid iic conrtdcrat, nihil variatur in ratione ilius,
quod primo conrtdcrat. Exemplumrrifibilc comparatur ad hominem , fub fla ratio-
ne,&: habitudine, qua eft proprietas eius : rationale, vt cfl cfilfcrcntia fpccifica , Se

humanitas comparatur ad hominem fub ratione, qua eft natura , fine quidditas eius.
In omnibus iftis comparationibus , non vatiatur edentia per fe eius, quod compara-
tur. Si enim quxtarur , qua ratione rirtbiliras eft dcmonftrabilis de homine , vel cfl
per fe paldo cius rilibile vt rifibileiita quhd li verum cll lioc.tifibile vt proprietas dc-
monftraturdc homine, pec illud, vi, denotatur aliquid conii ituens rationem tilibilisi
non autem dillr.ihcnsabcius ratione.ctiam vt comparatur ad iplum: vnde li rifibilfc
fecundum quod rilibile eft qualitasrctiam vt per fe pallio demonftruta de homine cll
qua itas non autem eft relaiio, licet illud, quod dicit modum cius, fcilicet proprietas
dicat relationem.

Confimi iter , fi rationale vt rationale fit fubftantia, fuo modo.rationale , vt diffe-
rentia ipccifi-a hominis, eft fubftamia iimili modo, licet hoc, quod cfl efle diffe cn-
tiam, importet quandam relationem rationis, quia intentionem fecundam : Se fic vni-
ucr aliter , quicquid realc conucnit alicui confidcrlbilt fecundum fe , Se fecundum
aliquam habitudinem rationis, fi dicatur fibi competere vt tale, fcilicet vt proprietas,
vei differentia, non deflruitur per fe ratio illius , quodfubcft illi habitudini , ncc illa
habitudo cfl formalis ratio alicuius przdicati tcaliter inhircntis :fed tantummodo
eftratio.fubqua illi, quod fubcft , competit illud prstdicatum. De illa reduplicationi
cius quod dicitur, vt talc,patct ili przccdentc qnzllionc, articulo fecundo.

Ad ptopolitum, paternitas vt proprietas, cum non habeatur ibi nili quidam rclatii
rationis, ftabitfcmper eadem ratio formalis eius, de qilo dicitur, illa comparatio, &
illa prxeise erit taiio cuiufcunquc ptidicati di£li de fubiCelo, & ita fi paternitas vt
paternitas , iit relatio , paternitas vt proprietas erit relatio. Si enim intclligcretur, ly’,
vi proprie, vteaufalitas inlizrentix pr.cdic.tti malis ad fubic&um , licueifla eft falfa,
p.ttcrwtM ,vt pnpnttM cflichtu ud bilium , ita illa elfet falfa, puirrmiMyVt proprietas eft
relatii rrj/eV,fed fic eft rnlatio rationisiquia hoc.qnodcft erte proprictatem,ndti cll ra-
tio inhxrentix alicuius ptidicati tcalis, cum ipfum dicat fotmalircr relationem ra-
tionis. Specialiter autem de conllitutionc rcali extra animam , nihil lunat tale ,vt,
quia quod conftituit formalitcr aliquod realc, oportet erte realc, 8e vt realc.

v !■ 1 i- — •! COM

Qu^ftio I V.

103

COMMENTA R.l V S.

a Ontra ifia arguitur dupliciier.tiunc Do-

V^yftor improbat ha» duas rcfponfiones fi-
mul , & improbationes ftanc in ifto fupciius di-
&o , (cilicct quod proprietas non coniticuit per-
(bnam realem , nili vt prorei se cft in re , Se in
a&ualifiima exiftemia rcali ,Se quamuis diucrfi-
mode portit ab iiucllettu conlidcrari , ve tamen
condituit. perfonam , non condicuic , nili vt
di in re , Se extra omnem conlidcrationem
intclleftus.

b Secunde JSr. Ideo queritur i fla difiin£lio,Sec.
hic replicat rationem fuperius fa&am , qu* erat
de difficultate , quomodo Pater eflet iimul cum
Filio, Se vt fimul polTet generare Se dichun fuit
qubd cum fimulratc natui* dat ordo , (cilicct
prioris, Se poderiorisin origine,& qubJ talis or-
do poffit Itare vitra di&a hic,.5c ibi(lcilicet quod
ordo originis non includit 1 nec prarexigit , nec
'coexigit ordinem uaturx ) adducit vmnn exem-
plumrdiccns CiciCosifirmarur illud exemplo,Scc.

C Pojfet etiam confirmari ratio principalia
contra vtranque refponfioncm,8cc. Non enim di-
citur,qu6d filiatio condituat fub ratione genera-
bilitatis, vt pater , fcd filiatio , vr adualucr in te
exillcns condituit.

d Contra primam viam. Hic Ekxftor arguit
fpecialitcr contra primam viam , & Tatio dat in
hoc , quia conditutiuum pcrfbn* cd prim6 in-
communicabilcinulla aptitudocd primo incom-
municabilis ) pater, quia prxctsc fcquitur cntica-
tem , cuius ed apritudo : ll enim homo e It com-
municabilis, etiam rifibilit*serit comrounicabi-
li»;& fi apticudo fit incommunicabilis, res cuius
ed (alis apritudo erit incommunicabilis}cura er-
go amitas perlbnalis fit primo incommunicabi-
lis, Se fola illa,& nulla aptirudo fit primo incom-

municabilis, (equitur quod paternitas fub ratio-
ne apticudinis , non erit proprietas conftitutiua
perfonx.

c Quando ergo arguitur. Hic foliiit ratio- Stlutio ratio-
nes fa&aspro prima opinione concedendo qudd mmm'
proprietas fub illa ratione condituic,fub qua dac
pritnb effetCcd dat fimplicircr primo ejfe vt cd in
a&uali exidcntia,vc fupra dixi , & cum probatur
de mediatius , & immediati s , ratio ed pro me,

3uia fub illa ratione , fub qua paternitas imme-
iati refpicic Filium,cd ibi avdiubffiinc ,Sc (im-
pliciter incommanicabilis,&fub illa (impliciter
condituit : ergo. Ad aliam , quAndo dicitur qu6d
genetatiuum includitur in quolibet alio , & non
c conuerfo, hoc non concludit prioritatem con-
ditutionis perionalis, quia non prioricatem in
a&ualitate incommunicabili , (ed rantummodo ,1

coiilequcndo , St vt plurimum qu* funt priora
in confcqucndo funt communiora , Se minus in-
communicabilia , patet in ordine Prxdicaracn-
tali.

f Contra fecundum. Hic improbat fecundam Coatra fi •
opinioncm.Et ratio dat in hoc , quia nulla enti- nmdom op-
us lingularis extra animam ed,quin fir ad (c,vcl mtnem •
ad alterum, lic£tfort£, lecundum aliquos , podii
dari conceptus indifferens, qui nec eUee ad Ic.ncc
ad alterum, & patet de conceptu entis , etiam fe-
cundum ipfurn Do&orcm : quicquid fit de hoc Noia.
non cd prxfcntislpeculationis , fuflicit quod in
re non pofiit dariDetur ergo illud, quod dicitur
proprietas,^ dicatur .quaio confcqucnter. an
em iras eius in re fit formaliter ad (c.tfel ad alte-
rum/ Si primo , ergo conditurum per ipfiun erit
abfolutum,quodipli ncgam.Si fecundo, ergo illa
ciuitas fub ratione formali , qua condituit , cd
relatio.

SCHOLIVM.

i^rdducil ulium modum , qui videtur n.Thom. /cilicct .eJfcntUmvi diJhndUm i rcU-
tionc ctuHUutrt f cepinam. Hunc modum effuti f mi & cUrercftUi , & reffondet rui coni,
pro eo addtUtx.

. 1 ■

A Liter dicitur adhuc R ad mihdrem quafi exponendo illam refponfionem fecun-
dam de proprietate ,qu6dclTcniia diuina condituit perfonam , non tamen ab-
folutc vt clfcntia fcd vr fola ratione differens a rclacionc.Primum probatur fic 1 quia
pertona: conucnitpcc.fe fqbdftcrc : fola autem cllentia cft ratio fubliftcndi : quia fe-
cundum AugUftinum7 de Trinc.6*vcl p.fubftantia eji, qua per fc pat<r-e/(.Et idem Cop»
c.\.omnn res ad fe fubjtjitt, quanto magis DeustVci relationem autem comparatur perfo-

na ad oppofitum. * . ... , . tu*.

Contra illud, cum dicitur, qyod edentia vt fola ratione differens a rc atione > con- v

ftituit perfonam primamtautly.vr, dicit formalem rationem rcfpcttup a:dicati:aut p.ffentiavt

quid conftitucns fotmaiem rationem. Si primo modo , cum hoc quod cft dine- rc ‘° different 4
la ratione relationem, non importet nifi relationem rationis , fcquitur quod relatio relatione.
rationis cft racio formalis confticucndi perfonam. Si fecundo modo , tunc quxro illud non eor. -
rcfpc«ftu,cuius illud.vr, dicit rationem confequentem hoc non poc ft ponimli c(lenr fiunt per*
tia fecundum lc:quia tu dicis, quod clTcntia, &c crgo clfcntialccund-mfc erit racig Jon*m'
confticucndi in rc,quod tu negas.

Prxtcrca, edentia vt fola h ratione differens a relatione aureft communicabihs,
aut non S» communicabilis.crgocommunicabilcformalitcr conftiruitincommunica-
bilcrfi incommunicabilis & dfcntU,omni modo etiam vt edentia fola ratione d-.ftert

Ia. 2 relatione.

104 Quodjjbei. ;

a relatione, tantummodo eft adic,&: ita non formalitcr ad alterum , ficut relatio , ti
tamen non rcalitcr diftihfla a relatione targo edciuia omnino vt effemia cft , lola ra-
tione differens a relatione, & tunc vt prius,cUciuia vt effemia conftituerct.

Gonii militer poteft argui, fi.cffentia vt fola ratione differens a relatione, conditnit, 1 *•

tunc effentia aut eft ad fe, aut ad alterum-.fi cft ad fc : ergo conftitutnm formalitcr cft
ad fcifi ad alterum, cigoeirentiavtefrcntiaerit ad alterum, quia efTeuiia vtellcntia
lola ratione diff ert a relatione, Ccut probatum eft.

Ceijlim- Praticrca generaliter ’ eonftitutiuum cft eonltituto ratio differendi, vel conucnicn-
tiHum non dj.non autem ipftim, vtcontieniens vel differens, fed fecundum fcconftituit, ficut
vt anne ra[ionalc fecundum fc,non vtcontieniens, nec vt differens, conftituit hominem, litbt
nuns vel |10m0 conH;, tutus pet rationale, per ipfum diftinguatur formalitcr, vel conucniat. Di-
conjhnu, diuflio ctgo vel conucnicnti.rconuenit conftituto per rationem formalem conftitu-
fti ftcnn- tinam, non autem includitor in ipfa ratione conftitutiua. Da ergo hic aliquam ratio-
dnmji. nem conftitutiuam qua: fit conftituto ratio conuenienua:, vel differcmix, ita tamen

quod in ipfa vt cft ratio conftttucndi non includatur per fc primo conucnicntia vel
differentia.

Subfiflere Ad argumentum autem pro ifta via de [nbjlfttre ; dico , qUod fulfiftere cft xquitto-
duflexm cum:vnu mudo accipitur pro per/f r#r, prout excludit mhnrere , &in aliocffe vt pars
■Dw' in toto:3t lroc modo vnurn c&jnbjijicre , ficut vuum cft pctfecjje : Sc fic loquuntur

aufloriutcs Aug.iftini. Alio modo Jnbfifurc , cft incommunicabilitcr per fc effc , &
hoc modoiunt trcsfubfiftcntes,fitut funt tres pcrfonr,quia tres f.ibfiftcntcs incom-
municabilitcrdicct non fit nifi vnumpcrleensimaior ergo \{ti,<exfliiutiu»m ferfendt
det effe / nbftjtert,vel eji rata fnbjijiendt , debet inteiligi fec undo modo , quia cft ratio
incommunicabilitcr fubfiftcndi.

QO M M E N T A \l V S.

ai. _

JTjL Contca arguit DoCtor, & primo con-
ijjtmii» («n- tra hoc.quod dicit opinio , icilicct quudcilcncia»
fluHAt frr- f0[a (itione differens i delatione , conilituic
perfonam , quia aut ly » vt dicit fimnalan ratio-
nem refpcdrt prardicati.quod *A conftituctc per-
ferum', id eft, quod inquantirrn diticrcns ratione
conAitu.it , Sc tunc relatio raiionisctfct formalis
ratio conltituenui perfonara , qua: habet verum
ejfr reale , quod cft impolhbilcuut ly ve didi ali-
quid confcqucns fotmalcin rationem , Sc tunc
quxroillud.tcfpcdu cuius dicit rationem conic-
qocmcnuion poteA poni, ni A edentia fecundum
lc.crgo^ffcntia , vt eiicntia , erit ratio formalis
con Aituendi in rc.quod tu ncgas,& hoc patet. Si
vt differens lola ratione a relauone,dicit tantum
aliquid confcqucns. formalem rauoncm confti-
tucndi,$: talis didcrtntia rationis non confcqui-
rur hifi clfcntilm , vl eflemlijcrgO Ipla edentia,
vt dlcmia.cric formalis ratio cbnAituehdi, quod
tamen Opiruo negat.

h 'Tutet e a. £ fient ia vt fila ratio difte-
rins }Scc. :Si enim eflemia, wedemia tantum
ratione differar a rclaiione , cum nullo modo
fecundum iAam opinionem .differat , prxtcr
opus inrcllcdus, ergo vt fle ; conAituet , qUod
ipfe negat.

i Putere. t generaliter conSUtutiuuvt eft con-
ftituto ratio diftereud»yvel lonuemondi, ,non autem
cft fic. ratio, vcconucniens, vel vt diffetens : non
enim rationale cA ratio formalis diAingucndi
. hominem ab afino , inquantum ipfum rationale

differt ab alio, fed cft ratio fecundum fuamabfo-
lutam cntitatcm.SicrgoclfomiaconAituit perfo-
nam.non conAituet inquantura cA differens , fed
pi.rcisc fecundum luam formalem entitatem
conAituet.

* 1* In iAo articulo occurrunt uonnullx difficul-

tates vitra fupra didas. Primo dubitatur in boc
quod dicit, quod propriet oj non continuit, rufi vt
aiiuextjlenj tn fingul.tr i extftentia , quia ex hoc
videtur inferie qbod proprietas hypoftatica in
diuinis fu vere Angularis , quod videtur folium.

Tum, quia contra cum, qui vult i» primo , dift.x . .
p.tr.i.ej. i . quod fingulatc in hoc differt a fuppo-
iitO/quii lingulare cA communicabilc vt quo,
fi.ppolita nullo modo, nccvt ejuo , nec vt quod.
Tum.quiaft talis proprietas perfonalis eA fmgu-
laris , aut cA ratio nngulantaris ; aut de fe iot-
malitcr cA Angularis , ficut effemia diui-
naiaut eA quid conAitutum ex aliquo contia-
hibili ad fmgularitatem , Sc cx aliqua ratione
gularitaris. Si primo , tunc cA ratio confti-
tuendi lingularet, Sc fic perfona conAituta erit
finguUris^ fic coroittunicubilis. Si fecundo, vi-
dcturlcqui idem, quod prius.Si tertii , hoc non
vidctur.Primoyquia quicquid eft in diuinis cA in
vlttma adualitate : nihil enim ibicA poteutuie,
fiuejcontrahibi!c.Sccundi,quia fcqncrctur quid
pcrlona con Aituta, vt prius^ffet formalitcr fin-
guUris& fic non (impliciter incommunicabilis
vt vt quod.

Secundo principaliter dubitatur in hoc quod S4funjmm
didt , quid pater ni tiu conftttuit , vt tn vltwm dubiam,
aftualuate , quia hoc videtur repugnare cuidam
dido fuo : dixit enim prius quod ipfa eA prior
origine filiatione. Sed fi conftituit , vt in vltima
aduahtate,tunc neceflarid fiiiarioerit prxeise in
eodem inAanti, etiam originis. Patet per ipfum,
quia paternitas cA formalitcr habitudo ad nlium,
ergo in qnocunquc figno, fiue natui z.fiuc origi-
nis ponitur, fornuliter erit habiui Jo ad filium; "
ergo in illo ligno erit filius , ergo cum in eodem ,

inilanti.quoeA formalitcr^' adualitet habitudo
ad Filium conAituac Paticin , Aatim (equitur
quod Pater non erit prior Filio origine.
j Tenii

Quseftio I V.

105

jittium d*- Tertii principaliter dubitatur de illo exetn-
*“■* plonofito,fcilicct quod paternitas Socratis iit
cauia prioritatis origin» , fic quM Socrates in-
qi uncum pater , iit prior origine Platone filio,
hoc eniiu non videtur verum nec ad mcnrcm
Dodoris : patet. Primi, quia paternius in nobis
nullo modo concurrit ad aliquam produdionem,
non enim cd ratio formalis Socrati ad producen-
dum Platoncm,nec iimiliter ed conditio agentis,
vt patet , imi nulla relatio focundum Dodo-
rem, ponitur adiua alicuius , nec vt quo , nec vt
quod.

t$, Secundo indatur, quia Dodor in primo ,dij}.^
quaji.f.& infecundo dift.iMft.l.vuk exprcfsc,
quod in aliquo priori ad abiolutum in cauia fo-

? uatur abiolutum in ededu, ita quod generatio
latonis terminatur ad abiolutum in Platonem,
quo abioluto produdo , datim refultat relatio,
puta filiatio in Platone fic paternitas in Socra-
tc.fic non magis vna,quim alia,fic per confoqucs
paret quod paternitas in Sociate non cd cauta
prioritatis c riginis , quia filiatio nullo modo.de-
pendet A patcrnitate^iim xque ptirtid fit filiatio
in Platone ficut paternitas in Socrate. Similiter
fequeretur ex hoc quod generatu* adiua in So-
erate effer caufa prioritatis originis in iplo, & fic
Socrates generans effet prior origine Platone
genito.quod tamen non videtur, quia genera; io
patfiua arque primi incd Platoni,ficut generatio,
foilicet ad iua incd Socrati.

Quarto principaliter dubitatur de illa diffi-
cultate, qua nititur probare quod cum fimuitate
juture dat ordo originis, & fic Pater in diuinis,
ctfi fir fimul natura eu Filio, tamen cd prius ori-
gine. Et primi probo quod nullo modo fit prius
nec natura, nec origine , quia io quocunque in»
danti principium formale produdiuum cd per-
fcdiffmri difpofitum , fic fit produdiuum per
modum naturejn eodem indanti ed produdum:
fed edentia in quocunquc indanti cd in Patre,
fine memori 1 fcrcunda in patre,tunc ipfa memo-
ria ed optime difpolita ad producendum Filium,
hoc patet a Dodore tu pruno d. 7. fed in primo
indanti originis. quo Parer ed Pater cd memoria
fcccunda optimi difpofua ad genera: ionemjergo
in eodem mdanti filiused proJudus. Si enim in
eodem indanti non ed produdus , oportet afli-
gnarc caufam quare non polTir fimpliriter in eo-
dem indanti produci , cum in illo indanti fint
omnia requiltta ad produdionem.

Secundi , probo quid fufficiar prioricas ori-
ginis in principio formali produdiuo , fic nullo
modo in Patre inquanturo pater cd.qnia tota per-
frio producentis cd a principio formali produ-
diuo.vt expofui m pnmo,d. pruno, q. 1. & diji, $.
4««/?.6.pofitu ergo quod Pater, vt Pater, fit fimul
origine cum Filio.adhuc faluatur prioriras origi-
nis in producente , quia fufficit in producente
quod principium formale produdiuum, a quo ed
tora entitas,fic peifcdioprodudi.fit prius otigi-
ne omni memoria fcrcunda in Filio, fic ipfa me-
000X0*06^* mor‘a ^caxn^a ln cd principium forma-
^ produdiuum : ergo ex hoc videtur faluari
prioricas in generatione diurna, fic omnimo-
da fimulcas cocrclatiuorum , fcilicct Patris , fic
Filii.

14. Tertii , probo quid etiam Pater fir fimplici-
tcr prius natura Filio , fi ponatur quid ipfum
producat. Et accipio didum Dodotis in pruno ,
di/?. 8.CT in f t eundo ,diftj>rtm*,q. i.cr ).& d. 1 y.

& in primo Jijl.w.^ juid caufa in eodem indant!*
quo caufat, adhuc intelligitur prior narufa ipfo
produdo, liuc caufato.Aoc ide vult m z.d.j.vult
enim in ij. fecundi quid voluntas nodra ex hoc
intclligatur contingcnrcr,fic libere elicere adum»
quia in eodem indanti,quo elicit, porcd non eli-
cere,fic hoc cd quia in eodem indanti,quo elicit,
adhuc intelligitur prior natura ipfo adu, vt pa-
tet in primo,dtli,^ijA e voluntate diuina, vbi Do-
dor vult quid voluntas diuina poffit velle pro
indanti A Petrum federe, fic quod poffit pro eo-
dem indanti velle ipfutn non ledere, quia in eo-
dem indanti, quo vult Petrum federe, potcd non
velle, propter priorirarem nature , quia vt vult»
adhuc ed prior natura adu elicito Hoc idem pa-
tet ui pruno , dt (i. 40. Ex his videtur foqui quod
Pater , etiam quando producit , fit prior natura
ipfo produdo , fic non videtur polle aflignari illa
caufa. Quia aliud ed loqui de caufa, qui producit
aliud in natura , fic aliud cd loqui de caufa pro*
ducente , qux nullo modo producit aliud in na-
tura { quia primo modo caiifa cd bene prior na-
tura,quando caufat, ipfo caufato,fcd non foquirur
fecundo modo , quia fecundo modo non produ-
citur aliud in natura. Hoc nihil cd, quia ponatur
caufa perfeci illima. & nullo modo impedita, fic fi- *

militer produces perfediflimum omnimode dif-
pofitum, ita videtur quid caufa xque primo pro*
ducat fuurn effectum, ficut producens futim pro-
ductum, non enim quoad hoc videtur polTcafli-
gnari differentia aliqua.Si ergo caufa rctfcdiffi-
raa omnimodo difpofita,vt producit, liuc.vt cau-
Gu eff edura, ed prior natura ipfo effeduiergo a
fimili in diuinis Patfcr, vt producit Filium, eiir
prior natura Filio, fic fic non faluabitnr finniltas,
qux opponitur ordini naturali in corrclatiuis,
vel oportet dicere qui d Pater , nullo modo pro-
ducat Filium in diuinis.

Quinto principaliter dubitarur in hoc , quod
dicit quid paternitas, vt propriet ut non conj/ituit dniutau.
quin et tum confiitusu , vt relatio , cum in re idem
JintJicetfoU ratione durant. Contra , quia hoc
non videtur foqui.Nam ipfo concedit .quod Di us
generat, fic tamen negat, quod effentia generet , vt
patet in primo, diji f. qutft.i. S< tamen Deus fic Quunojo
Deitas fola ratione differunt, quia concretum, fic
abdradum fola confiderationc intcllcdus diffe-
runt.vt patet 1 Dodore inprimo,dift.$.q.)Si di- ** ‘ *
cacur.quod cum dico Detu generat, quod ly Deus
fupponit pro Patre, fic Cie iflacd vexa , Detu ge-
nerat, quia Parer, qui cd Deus generat. Centri,
quia hoc concelTo, falcem non potcd in hoc cui-
tari,quia hxc conceditur, Deus creat , imi ed pri-
mi vera , vt ly Deus fupponit primi pro hoc
Deo.fic non pro aliqua pcribna,vt paret a Dodo-
re inprimoji/i. 4. qusft 1. fic tairen hxc negatur
a Dodorc Deitas creat , vt ipfo probat tn primo
d.j. q. 1. vbi vult quid de vltimatc abdradonon
poffit vcrificari adicditmm adicdiue tantum,
cuiufmodi ed ly creat : ergo i fimili de paterni-
tate,fice.

Rcfpondeo ad omnes obiediones , fic primi if.
ad primum dubium , concedo , quod illx ratio- R effonfio ut
nes concludunt contra illi conclufioncm fic ab- fm"tt *****
folureintel ledam- Dico ergo , quid illa con- *****
clufio debet fani intelligi , cuifl dicir Dodor
tn exifientia Jingulart , accipit ibi ftngulart noil
proprie ,fed vt didinguitur contra commune , id
ed.quod lir entitas nullo modo conununis , fed
entitas exiftens extra omnem confidcrationcm
itutUedut»

Reftenjie ad
fnmum du-
bium.

Opinif oli-
quorum Sr#-
DjiaruM).

)

Difficultas.

16.

Rgfrenfi» ad

fecundum

dubium.

futn ofi
frior origine
/Uee.

106 Quodlibet.

inicllcdus.non qabd vere (it fingularis.fcd cnti-
tas omnino incommunicabilis prxter omne opus
intellc^US. Si dicatur , qu6d ifta fc habent per
ordinem,vt quidam.Scotillx dicunt , fciliccf Jut-
guUrctfuppoJiiHm,tk per/in o, quia omnis pcrlona
cft fijppoluum,& non c conci a:patet, quia perfo-
na cll incommunicabilis cxiftcnria in natura in-
tcUeduali,fuppoficuro vero cft incommunicabilis
cxiftcnria , ctiain in natura non intcllcduali » vc
patet de illo lapide. Similiter omne fuppolitum
cft fin£ularc,non i contra» vt patet de nac albc-
dine.qux cft lingulacis, & non luppofitum , cum
lit communicabitis vt quo.

Rcfpondco ( faluo lemper meliori iudicio , )
Tjuu.1 hoc eft verum in creaturis, vbi natura con-
trahitur ad lingulae itarem. Dico (ecundo , quod
etiam in diuinisconceditur,non lecundum natu-
ram contradam ad lingulari tat cm,lcd lecundum
naturam, qux de fe formalitcr ell lingularis , cu-
iulinodi cll natura diuina»& licin diuinis omnis

rrlona cft lingularis , quia includit naturam cx
formalitcr fingnl.irillimani.Si etiam accipiatur
lingulare quoad aliquam eius conditionem , vi-
delicet, quod lingulare cft incommunicabile vt
quod , lic poreft conecdi quod pci fona in diuinis
eft lingularis,quia incommunicabilis vt quoACcd
fecundum qmd lingulare cft comrounicabilc vt
quo, hoc modo perlima diuina > nec alia pcrlona
cft lingularis.Nota etiam, quod in cteaturis non
(equitur formalitcr ,qu<>d luppofitum lit fingulq-
re-.noo enim fuppolitum eft formalitcr lingulate»
propter rationes repugnantes lingularis , cc fup-
pohtl.lcd deber lic intclligi,qu6d fuppolitum eft
lingulare, id cft, quod necclCirio prxfupponit na-
turam lingylarem. Multa etiam funt qux non
funt nec fuppofituin,uec lingularc.etiam loquen-
do de ejjc eorum extra animamjpatct, quia hxc-
ceitas non dicitur prourie lingularis , fed ratio
formalis conftituendi lingulare, nec Ii militer ra-
tio formalis conftituendi perfonam,vcl fuppoli-
tum , vt relationes originis conftituentcspcrlo-
nas.vt patct.A Juene etiam,qu6d cflct bona dif-
ficultas,fcilicct an pcrlona diuina pollit dici pro-
prii fuppolirmn , tenendo qu6d fuppolitum pro-
prie lit incommunicabilis fubliftcmia in lubftan-
tia abfolutc fumpta i fed quia oportet pertra-
fkare an (ola fubftamia intclledualis prxdice-
tur de Deo , ideo pro nunc omitto lunc difiicul-

Ad fecundum dubium dico breuiter , qudd
i pia paternitas conftituit vt in vlrima adualita-
tc'& concedo quod vc lic, lit formalitcr habitudo
ad Filium , vt ad terminum , Sc cum infcttur,er-
go cft fimul origine cum Filio i Dico primd,
qu&d hoc non Icqnitur , quia dicitur prior ori-
gine , quia ipla cft in Patre ex fe , hoc cft , per
nullam produdionem : licet enim originaliter
lit ab ellentia , & in cllentia diuina , vc patet a
Dodorc in primo , dift. 18- non tamen eft ibi
per aliquam produdionem ,& ex hoc (equitur
quod Pater eft ibi cx fe , id eft , non per produ-
dionem , & lic prior origine Filio , co quod Fi-
lius lit ii Patre', vt Pater eft : in eodem ergo in-
ftanti originis , quo formalirer paternitas cft ha-
bitudo ad Filium,Filiiis non intclligitut cdc.quia
tunc intclligerctur Filius ede ibi non per pro-
dudionem. Dico fecundo , quod ctli paternitas
in vlrima adualitare fit formalirer habitudo ad
Filium , non tamen fcquitur quod in eodem in-
ftaiui Filius fit, etiam loquedo de aliquo inftanti

natura priori , accipiendo prius tuitur a pro prx-
fuppofito alreri vc expofui in primo airiculo , ita
quod fi pollet menfurariahqua mcufura,non ta-
men durariua.cflcc aliquod inftans menfurans pa-
rcrniutctn.in quo inftanti Filius non cirec* cum
ergo infertur , cft formalitcr habitudo nd Fi-
lium ; vt ad terminum } ergo in illo iftftanti cft
Filius , negatur conicquetitia. Si dicatur ,
non cft intclligibilc quod A in inftanti 'B ,
fit habitudo ad C & quod in eodem inftan-
ti C non fir. Dico , qudd aliud cft loqui de
habitudine ad terminum , qux a termino de-
pendet , vt omnis rclauo in creaturis;& aliud do
habitudine,qux nullo modo dependet a termino,
heut cft paternitas in diuinis. Similiter aliud cft
loqui dc relatione luo modo produdiua termini,

& conftitutiua luppoliti produdiui icimini, ciuf-
inodi eft paternitas diuina: «5c aliud dc relatione
nullo modo produdiua ccrroin4nec quouis mo-
do conftitutiua alicuius fuppofui produdiui,
qualis cft relatio crcau.fiue in creaturis* & idcd
non videatur mirum /i paicrnitas.vt eft fomiali-
ter habitudo ad Filium, lit in aliquo inftanti , in
quo Filius non eft.

Si dicatur in mftanri A paternitas eft habitu-
do formalitcr ad Filium , ergo in inftanti A ter-
minatur ad Filium : ergo in inftanti A filius cft.

Dico, quCd non fcquitur , in niltaiui A originis
paternitas cft formalitcr habitudo , ergo in eo-
dem inftanti A terminatur ad Filium.non fcqui-
iur,quia Filius in illo pruno inllanu originis non
cft.lcd fufficit quud quando Filius eft, quod tunc
terminetur ad Filium. Si iuferatur , iu primo in*
ftann originis non terminatur ad Filium,crgo in
fecundo inftanti originis terminatur adfilium.Jc
lic fcquitur quod iei minetur non a fe,fed ab alio.

Dico, quod non fcquitur, ficut ctiatu non fcqui- Rtfpmfa *4
tur , Pater in primo inftanti originis , antequam tertium deo-
gcnctct Filium cft bcacusicrgo in fecundo inftan- b,um'
ti originis generat Filium , ergo generat filium
non a fc,fed ab alio non fcquicur.Uieo ergo hic,
vt dixi in primOfdiJl. prima , qmaft.x. exponendo
quomodo Pater prius origine fit beatus quam
generet filium.

Ad tertium dubium principale , dico primi, 27.
quodDodor hoc non ailcru,vt patet in litcra, *•*»
exempla enim ponimus non qu6d ita lint, fed vt ^
magis addifccntcs aircntiant.vt patet .primo Prto- '^nera^
rum.Dico fecundo, quod tenendo exemplum va- eft, lennmda
l£fei potcftdici qu6d quia Filius habet principa- fr*~
liter omnia a Patre , & Pater vt comparatur ad fW*™1*'
Filium habet a fc,qu6d ficut Socrates , vt Socra-
tcscft prior natura , vel origine Platone videtur
fcqui qu6d Socrates pater , vt pater fit prior ori-
gine Platone ( non abfolutc fumpto , quia eft
prior paternitate cum fit terminus eius, vc paret k
D odore m primo di/?.jo.)filio,vt filio.Et hoc mo-
do paternitas poterit did caula prioricaii» origi-
nis.rcfpcdu Platonis, vt filij, quia tenendo quod
pater, vt pat« fit caula filij, llatim fcquitur qu&d
pater, fit prior origine filio. Etfic paternitas erit
caula prioritatis originis , quamuis paterni-
tas , & filiatio in creaturis lemper fint fi-
mul , & vna nullo moijo prxfupponatur alteri»
ficut forte cft in diuinis , vt fupri dixi , & ta-
men adhuc paternitas in creaturis poterit did
ptior origine filiatione , propter cwfini lupri
didam.

Ad rationes quarti dubij : ad primam. Dico
qu6d lemper cft prior origine , quia Pater habet

•fi

Quatio 1 V. io?

18.

Aifraiu-
hmwi jS
fi» i» ia*
mmit duc re-
fcirmatm. .

tffe \ fe,modo prxexpofiro,& Filius 1 Patre, non
(equitur modo, in inlbnti originis A clienti* e A
perbtre in Patre , Se fumme difpofira ad produ-
dkioncinreigo in eodem inAanri cft Filius , nega-
tur , quia tunc fcqueretur quod Filius citet a Ce.
Sed Ixnc conceditur , in primo inlbnti cft fum*
mi diipolita ad produdionem Fili) : ergo Parer
in illo inlbnti habens illam , prodpeie Filium,
imo per talem produ&ioncm adiuain Pater
conAituitur in tjjt pcrfonali. Sed vitra non fe-
quitur ; ergo in illo inlbnti, quo Pater produ-
ducit 1 ilium, Filius cft. Sicut etiam hic non fc-
quitui ,vobintas in inftaiui A nunc elicit udum,
ergo in illo iuAonri a&its cA i non fequicur quia
vt elicit ad-.im , adhuc cA prior natura , vt fu-
pra dixi. Sic in propofito. Ec cum quxritur
ratio quate in eodem inftanti non poteft Pater
producere Filium. Dico, quod ratio de feeft
clara, quia producens fctnpcr eA prior produdo,
& vitra quia cft primum lignum originis > quia
Pater a le producit , & dat tjje Filio : Ii ergo in
illo prxeise inlbnti produceret Filium, cllcc im-
plicatio contradidionis , quia fcqucretur quod
Filius fimul dlcc a Ce, Se i Patre,qu6d non cA in-
(dligibile.

Ad fecundam rationem , qui probatur quod
fufficit prioritas originis in lolo principio pro-
dudiuo. Dico breuicer , quod ad producendum
Filium in diuinis , duo ncceiliuo requiruntur,
fciliccc ratio formalis producendi , i qua depen-
det tora perfedio produdiotiis , vt expofui in
4 & diW.j. tjuxfl.G. & fic me-
moria fcccunda in Patre cft ratio formalis pro-
ducendi Filium j Se requiritur etiam conditio
producentis, Iciiicct proprietas perfonalis : fciu-
per enim produdum realiter dilliuguitur a pio-
duceiue:(i roodd Filius clfct i fola memoria fcc-
cunda , tunc realiter diftingucrctur ab illa, quod
cft impoflibilc ; vr ergo produdum realiter di-
Ainguacur a producente , lequiritur in produ-
cente proprietas perfonalis , proprer quam rea-
litcr producens diftinguatur a produdo. Dico
ergo , quod in eodem inlbmi , quo memoria

ponirur principium produdianm h adu , poni-
tur etiam conditio producentis in adti , Se ft-
milirer in illo priori , quo memoria fircundi
ponitur principium formale produdiuum filij-,
paternitas ncccltarij ponitur vt conditio rc-
quilira.

Ad tertiam rationem, dico, quAd illa rado con-
cluderet , (i fuppofitum producem cflet abfolu-
tum.quia tunc uon haberetur pro inconucnientj,
quod i pium fit prius natura ipfo produdo , noA
accipiendo tamen friiu natur* pro ptiori , ve di-
citur caula prior efTedu , liuc vniuoco , fidi
«quiuoco , vt fupra dhtt ^dc ordine mturx in
primo articulo \ fcd accipiendo prito natura , cO
modo quo ponitur imellcdus peior natura vo-
luntate , Se cum hoc , quod produdum fit pO-
Acrius natura. Illa tamen ratio non conclude-
rer vbi luppolitum producens eA relatiuum , &
conftitutum in tali tjfe fuppofitali perrclaffo-
nera j non qualemcunque , fcd per relationem ai
produdum , quia tunc tale fuppoiitnm cA fimul
natura cum produdo propter naturam correla-
duorum. Si etiam teneatur , vt fic ipfum clfe
prius narura aliquo prxdidorurn modorum , vr
lupra in primo art:culo,adhuc non habeo pro in-
conuenienci , quid producens quando produdr,
fit prius natura iplo produdo > elici bene incon-
ucn:ens,fi poneretur prius natura ellential iter, eo
modo, quo caufa ponitur prius natura clfcdu, vt
ibidem dixi.

Ad quintum , Se vltimum dubium. Dico quod y.mtiH

r.<m eA fimile , quia aliud eA loqui de forma- M-™1*
li ratione conftinttiua alicuius in cfte rcali , Se
aliud cA loqui de prxdicato , quod prxcis& ve-
ri ficatur de aliquo, vt in concreto. Se non in
abArado : quia primo modo ponitur realiter
conftitutiuum fub ratione a&uali rcali , Se idcd
paternitas, vt conAituir , prxeise conAituii vt cA
in re , Se noti in confidcrationc , & idc5 non cft
fimile. In re etiam ita dciras rtalitcr cA crea-
trix fient &: Deus , led Logici loquendo non eA
fic,vt patet in primA*. •

S C H O L I V M.

ti.

Prima conclufeo huius articuli; rnica tH ralatio originis primo ptrforu ai fecundum ostsni.
vo definita unie opus intellectui. Secunda cor.clttfto , potest Samen ratione distingui. Pri-
mi conclufeo prohatur primo , ijtua vncca efi vnius ah vno perfeci a origo , ejuia duabus erigi’,
nsbus perfectis , non potej i idem fepp fisum ab eodem pfoeedere. Secundo , hac cft vera )
ternius eft generatio atftiua,c£r. ergo non differunt i parte rei, ejuia non conceditur hac\
paternitas cft (piracio a&iua,ve/ innafeibilitas , ex c^tugnfeino cjuik vita non eft formali -
ter altera, nec ftbt eam identiJS eat, juia neutra eft infnita.

DE Tertio articule^ videtur quod fi aliquid conftituat fub ratione priori ipfo Te- s' ^dstx-
parato pet rationem a ratione poflcriori.poflit remanere conftitutum.Qui ergo ''ura nt"
diceret quod relatio originis ad fecundam pcrlonam coilftituac primam, fub ratione
gencraiiui,qi:a:eft prior ratione gcnerationis,vtgcncratio:videtur confcqucntcr di- pefli,
ccrc , quod fcparatoliue circumfctiptOgfBer/irr.poirct prima perfona remanere, vel vtl imP
in fe,vel falcem in inccllcftuconfidcrante , fcd in re non poifet circumlcripto vnius R>:
fine altero, quia fum idem realiter. nirafi.-r

Corifimiliter & generare effet prius paternitate & generare fub ratione generare, con-
Hitucret primam perionam, videretur, quod prima perfona poifet remanere circdfu-
feripta patcrnitacc.vt paccrnitas eft.

Hic ergo duo futit videnda. Primd de re, fi cft aliqua diftiniftio proprietatum Id

io8 Quodlibet.

. prima perfotia.noti quarumcunque : ( quia de ingenito 5£ Ipiratione ifliu.i , non cft
TmmI* blc ,ctmo ) lcd “I01 dicunt relationem originis inter primam pLtfonan\

f ij riidiio 6c fecundam.

nnflitutttt Et fecundo cx hoc , cum quali circunfcriptionc vel abftraftione polfet prima
fnmsm perfnna remanere

ftrjmtm. Dc pumo duo duas conclufioncs. Prima cft ifta ,vnica fola , 4c omnino vr.ica
cft rcl.itio originis intet primam perfonam Sc lccundam : ita qubd nulla eft dillin-
£tio talis relationis qualitcrennque in re ante meram conlidcrationcm intel-
lectus.

SccCmdo dico quod illa relatio, qua: omnino vnica eft fic in re , poteft ratione di- i

ftingui, liuc d uctlis rationibus conlidcrari. Primum probatur dupliciter. Primo fic:
vnica Su lola cft vnius ab vno perfeda origo , Si hoe mtelligendo originem aftiuam
vnicam a patte originantisiSe vnicam pafliuam a parte originaci, liccc hxc Sc i.U line
quodam modo duanrclicio autem originis inccr prinum perfonam it fecundam dicit
pcrfcflam rationem originis fecunda' pcrlonx a primatergo cft tantum vnieaiSe hoc
accipiendo a&iuc a parte patris : 8c runc cft vnica a&iua in patre , Sc quali p-ffii ia
parte filipSe erit ibi etiam vnica partilia. Probatio maiorisu.la non cft pctfecla origi-
natio vnius ab alio, qua circunftriptinihil minus iplum eflet pcrfe&c originatum ab
illojfcd li fint plurcs relationes originis qual tercunquc diftinilx a parte rei , lint A de
K vna carum citcunfcripta, adhuc fecunda pcrlona elfct originau a primatquia alcc-
ra vc A eft relatio originis, d C non nili perfectae otiginistergo B non eftpcrfedla origi-
natio,liuc relatio perfeft* originis intet illas, fcd li eflent diftimfta ab A eflee relatio
originis perfecta Se diftinfta.

Conumihter arguitur dc B circumfctipta /f, Scita vtralibct illarum circumfcri'.ta
ertTet fecunda pci 1'ona a ptuna , quia per alteram originatio , de non eflet , quia per-
fedta cius origmaiio eflet circumfcripta.

Vna perfo- Si diras , non pocell Ksi citeunietij^ manente S , nec e conuctfo.
vanon po- Illud non valet, quia duabus originibus , quarum vtraque fle perfeda non poteft t

iilJJuabiu jdem fuppoiitumoriginati ab eodem, per vtranque enim cocum haberet cotum ejfe,
ort£ iviiw qU0J polfec accipere a producente , de ideo impollibilc cft , quod per alteram liuc
tngman. mjncntem CUm ea , iiuc quocunque modo accipiar aliquod rjfe.

Htc eji Hoc Iccundo arguitur ' pet quod Jam arg.imcntum magis Logicum, quia rclatio-
falfa pa- nes dillitielx quahtcrcunquc iu re , lic , quod non fint omnino vnica formaliter rca-
t er nitar tft lis, non przdicantut dc le inuiccm in ablt.atto, litet fint in eodem fuppolito. Hac
^a!ua cnim c1^ Hlfa:palrr»«ji iae generatio aci tua ejl jfiraiu acltma flue mna/cibiluai,(e cun-
aaUmm- dl'lm Auguft. 1 5 Me.Trin. x.o.non eji hoe ulcm thccrc mgenitnm, quod er/, eluere [airem:^nid
ira eji infi ■ *“n gennij/el, nihil prohiberet ipfum ejfe ingenuum.

niia. Ift» au&oritas habet fuum intcllcftum , quia in fecundo articulo dieftum eft. quod

relatio ad fecundam perfonam prxfupponitur ingenito, fcd faltem tantum habemus,
quod non eft hac veta p xdicatio in M\ncko,paiernuas eft innajubiluai : hac autem
eft vcraigencratio aci tua eji paternum, Se e conucifo,d£ gcncratiuitas eft generatio adti-
uadicut patci niras,& e conucrfo.

COMMENTARIIS.

19-

Exfbjmt

IbUTA.

k yx £ tertio ArticUl*. Hic videndum cft dc
L/ illis relationibus, qua: communiter con-
ceduntur primx pcrlonx ( exceptis ingenito , Se
ipiratione adiua ) qux fcilicct funt paternitas,
generatio a&iua , generatiuitas , potais gene-
rare . generate , & Ituiulmodi «quomodo ic ha-
beant ad inuiccm , & quomodo ab inuiccm
differant. Li breuiter punit duas concluiiones.
Prinu , Vnica , fola , Se omnino vnica cft rela-
tio originis inter primam pctfbnam , & fecun-
dam , ita quod nulla cft diftindtio talis relatio-
nis, qualiter cunque in re ante meram confide-
lacioncm imcUc&usjd cft, qutd nulla cft ibi di-
ftinClio prxtcr opus intellectus. Secunda con-
cluiiocllli relatio qux omnino vnica cft lic in re,
poteft ratione diftingui , iiuc diucilis rationibus
confideiari.

Primam conduiionem probat dopliciter , &
prima probatio ftat in hoc ; vnica & fola eft
vnius ab vno pcrfcdfci origo. Se hoc intelligen-
do originem a&iuara vnicam a parte origi-
nantis,& vnicampalliuam a parte origiaari,licet
hxc , Se illa fint quodammodo dux. Sed relatio
originis inter primam , Se fecundam perionam,
dicit perfeCtam rationem originis fecunde per-
fonx a prima ergo cft tantum vnica , acci-
piendo aCliuc a patre Patiis , Se tunc cft vni-
ca aCliua in Patre, & quali pafliuc a parte Filij,
&erit ibi etiam vmca pafliua.probaoo maioris
ftat in hoc , quia ji non dicitur pcrfe&a ori-
ginatio , qua circunlcripta , nihil ramus cifct ip-
ium otiguiatum : hocpatcttfcd fi in Patre cfTent
dux onginatioucs adiu* peifedU,tunc fcquere-

tur

M-

. »'•

Qusftio IV.

log

tar qu&d vnl illarum circunfciiprl , acHv.ic effiet
originatum ab alia ; ergo prima non fuit per-
fe&a , & fimilitcr alia circunfcripti, puta B, ad-
huc originatum dTet ab A, Se per confequcns
B non fuit pcrfc&a originatio , &: tic tandein
fequerctur , qu6d vtraque circunfcripta , ad-
huc originatum pollet efle. Similiter po-
tcft argui , fi dux origines pafliu* clfent in
Filio.

Si dicas non poteft A circunfcribi manente
B, nec ^contra , hoc non valet,quia duabus ori-
ginibus, quarum vtraque fit perfecla , non po-
tcft idem fuppofitum originari ab eodem *. ptr
vtraque enim produ&ioncm haberet totum ejfe ,
quod potiet accipere a producente , & idebeft
impoUibile quod per alteram , fiue manentem

cum ea , fiue quacunque modo , accipiat ali-
quod tfe.

1 Secunda probatio eft magis Logica , quia ta-

rdationes diftin&r.prxtcr opus inrcllc&us non gttslm.
praedicantur de (e inuicem in abftra&o,non for-
inalitcr, nili vna elice de formalitatc alterius, fi-
cui dicimus quod paternitas in creaturis eft re-
latio ; nec per identitatem, quia vna non con-
tinet aliam per identitatem , cdm nulla fit fbr-
roalitcr infinita, vt patebit in qujrffitone fiequen-
ti. Et paret quomodo in diuinis vna non prae-
dicatur de alia i non enim haec eft vera , pMer-
mt.u eft fpitMio aftitia, & tamen liare coccditur,
pattmitM eft generant «ilii/cSimiHtcr hxenon
eft vccz, paterriitA* eft inn* fcihhr at , vt pater per
Auguftinum f . de Trin. rap. 6.

SCHOLIVM,

eArguit generationem paternitatem diflingui,qnia habent diuerfa fundamen-

tajut rvidetut dicere Hilariiu:occaftone huius obicdionu explicat fecundam conclu-
fionem poftam,fcilicct , quomodo unica relatio originis V atris dtuerftmodi conftde-
raripoteft per rationem fine ulla diftmflionc ex natura rei , 'verbi gratia, hic hac ge-
neratione potent generare, hic generant , hic qui a genuit, hic quia habet genitum fe-
cum coexiftcns. In prima confiderationc imperfellionis eft quodfeparat ab aflu. In
fecunda , quod non fatim habeat ocium & quod non ma net. Jn tertia , quod quafi
pquitur ad otium ; perfechottis autem eft quod maneat alitu cr quod habeat geni-
tum fecum exifenti ablatu ergo impcrfcflionibtu generatio produlliua termini com-
pleta manens"; fecum habens, terminum , eft ipfa paternitas d parte rci,(ftfila ratio-
ne diftinguitun ab caper noflros conceptus comparatos ad imperfcllioncs, qua repe-
riuntur in generatione creata.

« C ,

C Onera illud" Relatio pertinens ad fecundum modum , fundatur fuper aftio- Tix. ic.

nero , SC palfionem , ex j. Metapby.U ad propoficum videtur ibi dicere, quod
pater dicitur : quia genuit , licut filius , quia genitus cfti fient ergo fundamentum Pfaf"‘u
non eft idem relationi nec b conuerfo, fic generatio & paternitas. Hoc confii maiur 'T'"
per Hilarium 9. de Trin. cap. 1 3 Exitio autem i Deo eft ah fluta minutus, quam paltr-
ni nomtnit conjicuta eft perfeiho. Vulccrgo dicere, quid paternitas confequitar nati-
uiutem , fiue generationem , 8c hoc declaratur per hoc : quia pater non eft patere*
hoc, quid generat, fed praecisi per hoc, quid habet genitum coSxiftcns fecum, Iu-
bere autem genitum coexiftcns , videtur differre ab eo quod eft generare : quia in
animalibus, decidens femen haber aftum generationis , fieut fibi conucnic aftus : 8c
tamen tunenou habet genitum fecum coexiftcns , St per confequcns, tunc non eft
pater, fed poftea,

Dico tamen, quid in Deo omnino eadem ratio realis eft generatiuitas , cenitare tixta pili
paternitas : quia fecundum Auguftinum de fide ad Petrum, cap. 1. proprium f litu pa- apium,
truefi, non quia eft natus ipfc fed quiafltum generauir, ic fecundum Hil. ti. dc Trin.
patri proprium eft,quod fmpertft pater, & filio, quod ftmper at filius , St ponit Magilier m ■ *•
fententiarum auftoritates, lib.i. non eft autem nifi vna proprietas pcrlonalls
vnius perfonx > etgo eft eadem hxc, & illa, eft tamen ifta proprietas diftinifti con-
fiderabilis, St fic eft potens habete diftinflas rationes , St hic fit fecunda concludo f a
0 hic propofita, St iuuabit ad folutionem obicaorum. Hic duplicicer quidem poffet „
aflignaridifferentia rationis fiue rationum, fub quibus pollet confidam ifta relatio, ai. ’
Vna quantum ad differentiam, fiue indetetminationem , vel abfti aaionem in con-
fiderando : alia quantum ad poflibilitatem vel aaualitatem , vel completionem, fine
determinationem. Quantum ad primam polfunt ifta confidcrari : producens natu-
raliter, & fimile natura produces, St tertio, incomunicabilitcrcxiftc-, St quo ad hoc
produces. Et patet, quid tertius modus eft indeterminatior fecudo.St foc fidus primo.

Scoti oper. tom. XII. K Secundb

tnr «4 r»*i«
fitrr*».

Quodlibet.

Secundo autem modo poflum concipere hunc huc generati one gcncrariuumdiuc
potentem huc generatione gcncrurcihunc huc generatione gencrantcm:hunc,quia
huc generatione genuirthunc quia haegenerurione Itabor gemrunt iecum cocxiftcs.

In creaturis • prima differeriaeft vninerfalitaris.ficqtidd extedit (e ad plura. '•ecuda
differentia r qux efthic r.uionis,eft ibirealisSc cum Icpar.itionc reuli : pro eo quod
aliquid imperfectionis importatur per fe in vno.quod noti in altcroiSc licet in Diur-
nis i prima differentia rationis pome aliquo modo lalu.iri invna coniidcrucione in-
tcllcdtus , ita quod remanear conceptus indeterminatior non remanencc conceptu
determinatiori , tamen in re non iuuatiquiu omnino idem cft in re, quod fubfterni-
tur illi conceptui Se illi.

Potem ft- » Secunda differentia ' in Diuinis faluat dioerfitatem conceptuum, line diuerfo- aS-

fit imper- tliainc <x poteria impcticcuuuiseu icput.tr i uo actuiiu actucit tmpcrrcb(loius>quoQ
frl ImUm non ftutim habet fecum terminum : Se qudd non maner, fed tranfit , Se iit eo, qudd
i dem fum. q i.ill conlequirur actum luum: lit ut paternitas cft imperfeStionis , quod non eft
lemper in fummu a&ualitate communicationis natura:, per feft ion is autem cff,quod
manet, .te habet fecum cottclatiiium cocxiftens. Ablatis ergo imperfectionibus , Se
retentis his qux fint perfectionis, generatio non cft tantum uifpofftiua ad terminum,
led complete produftiu.i termini , qux quidem generatio perfcCla , Se generatio
completa, 8: generatio non tranliens , fed femper manens concludit torum, quod
requiritur : Paternitas etiam, qux non (equitur aftum generandi qu.ifi difpofftiutim
Se prxuium,& ita tranfcuntcm.Sc manet in lua aSUulicate completa, qux lemper cft
incompleta communicatione naiurx , ipfainciudit totum quod requiritur : genera-
tio ergo ifta completa Si xterna , Se paternitas illa completa, Se xterna. Se paterni-
us illa complerx Se xtcrnx .t£t: alitatis, omnino idem dicunt ex patre rei : led vnaro
rationem 1 petfeStionis, qux cft in creaturis magis importat hoc nomen gcneratic,
quam ptuermtAs : & e conuerfocft de alia.

£x his patet ad obicfta in ifto articulo qux videntur probare aliquam diftinctio- ij.
nem ex natura rei inter generationem, Se patcmicatem,quado primo arguitur, quod
paternitas fundatur fuper generationem ..Stiuam cxf.'Juei*ph. illud requirerer pro-

tjit.ir J ). led elt prxuiavt dilpoluuia , lute qua non cxiltcnrc, paternitas non inelt: ira quod
erf.C’!). ibi cft diftinSlio , ficut eft inter difpolitioncmprxuiam. Se terminum completum.
^•4- Patet ergo qudd ifta ratio diflinftionis non manet in Diuinis , quia ibi non eft gene-

ratio nili completa Se ncceffirid fecum ponens terminum in tjfii nec cft paternitas
confequens communicationem .

Ad Hilarium poteftrelponderi,1 quod nomen fJitrnituu poteft diei fcqui gene-
rationem , fecundum qudd ifta in Deo comparantur ad generationem , Se paterni-
tatem in creaturis : eft quidem tunc quidam confecutio fecundum rationem, ficut
in crcacuris eft confecutio realis.Vbi enim aliqua funt diftinSta fecundum rationem
fimilem habent ordinem rationis , qualem haberent rcalem, fi effent diftinSta rea-
Sup.tfi.tr. Ijtcr, |icut aliis dictum cft.

$.3" t.f.Pr. Si quis autem proterue infiftcret in verbis huius auStoriratis, poffet fadiliter re-

tnRmrtatrlM. /■ . . . - — . - * . - _

mn fttftti- Intenditur in auSloritate Hilari) nec etiam generationem patris , nifi confecu-
tur ttttitti- tione rationis, de qua dictum eft. Per hoc patet ad aliud, quod dicitur de pa-
terniute , quod eft habitudo habentis fecum genitum , Se ided diilinguitur
intrtai’ * generatione in creaturis : Se per oppoficum hic non diftinguitur nili ra-

'jM *Pon<^et‘ : confeflio nominis paterni confecuta eft creationem mundi, Se forti

r.f nomen paternum : Se hoc loquendo de confcflionc , Se nomine a quocunque in-

none.

C OH ME N

Qtteftio I V. m

Commentar i v s.

I» Ontra i (lui, rei At io pertinent ad fccnn-
dum modum. Htc Dodor intendit pro-
ttttft &ff kare 3U^ paternitas non fit gcieratio adiaa ,
tm/Ue- quia paternitas Fundatur Fuper actionem, vt pa-
rari cct j. Meraph.cap.de /fd alupud,\b\ Ariftorel.

videtur dicere quod Pater eft, quia genuit Filium,
Jicut Filius , quia genitus cft : ficut ergo Funda-
mentum non cft idem relationi; ita nec genera-
tio erit paternitas , cum paternitas fundetur in
generatione adiua.

n £/ htc Jit fecunda tonclu/io. Hic Dodor
o frendit Fecundam conclufioncm, fcilicet , quid
tstemitMi gemitas poteftdiucrfimodc confide rari. Et di-
£?* Jntdt- ^c' dupliciter potefr confiderari in pater-

^ ^ nitate differentia rationis , primi , quantum ad

indifferentiam , /tue indeterminatienem. Scc. Et
patet quod t erutu modtu efl determinatur fecun-
do, t*r fecundat primo , nam generans fimile in
natura , in minus (c habet, quain generans ab>
Fbltuc per modum natura: , Sc fimilitcr gene-
rans incommunicabili ter exi (lens in minus fc
habet, quira generans fimile in natura.

o In creaturis prima differentia efl vniuerfa-
litatis , Fcilicet , ifta producens per modum na-
tura:, Sc producens umile, Sc producens iucom-
tnimicabilirtr exiftens : patet enim, quod omnia
prxdicantur dc pluribus , quia producens in-
communicabilicer exiftens prxdicacur de ifto
producente , incornmunicabi liter exiftente, hoc
idem patet de aliis , qux funt magis vniucr-

fidia.

p Secunda differentia, qua efl hic , Fcilicer,in
« diuinis, rat, ortu, esi ibi, fcilicet in creaturis,r*»/i/.
™ Nara in creaturis generatiuum prxtcr opus ir>-
tcllcdus differt a potente gcncrate,quia primum
dicit aptitudinem , Fecundum dicit potentiam
propinquam , quia potentia remota ad generan-
dum, Forte non videtor differre ab apcitudiuc,
\ de qua aliis. Similiter hic potens generare prx-
cer opus intellcdus , differt ab adu generante :
Si adu generans differt ab illo , qui genuit ; Sc
qui genuit differt ab illo , qui adu habet geni-
tum fibi coexiftens. Sed in diuinis omnia ifta
prxtise differunt ratione, & nullo modo rcali-
cer , quia importatur aliqua perfedio in vno.
quod non in altero; nam iinpcrfedionis cft poF-
it generare fimile in natura , Sc adu non gene-
rare illud. Similiter imperfectionis eft genui Ile,
Sc non femper habere genitum cocxiftcns, vt pa-
tet in pnmo Jtfl. p.idco in diuinis talis differentia
realis non poteft poni.

q Et licet in dtuinit prima differentia ratio •
nis poflit aliquo modo faluari in vna con/sderatio-
ne intclletlus , ita quod maneat conceptus indeter-
minatior , non remanente conceptu : determinatio -
ri ,vt pura prxeisi confidcrando in diuinis po-
tens generare per modum naturx, non confidc-
rando potens generare fibi fimile in natura , ta-
men in re nihil omnino iuuat , quia omnino idem
r efl in re , quod fubflernitur iftt conceptui , &

illi : nam quid fubftemitur conceptui , Fcilicet
potens generare , eft in re adu generans , Sc
fic dc aliis. N

t Secunda differentia in diuinis ftluat diuer -
(itat em cbceptuum,fiue dtuerforum modorum con-
£coti Oper . Tota. X 1 L

cipiendi idem , quia eft alius modus fecundum
rationem . quo concipio Patrem in diuinis ,
hac potentem generare , Sc alius modus , quo
concipio Patrem , adu generare, & fic de aliis.

F Sed vnam ratione perfefliomsqua efl in crea-
turis , magu importat hoc nomen generatio, quam
paternitas , <jr econuerfo efl de alm , vt patet ex
dictis Fupra. Nam hanc rationem perfedionis,
id eft , quod eft complete produdiua termini/
magis explicat generatio f quam paternitas; pa-
ret,quia proprie generatio cft produdiua termi- .
ni , nqn autem paternitas , quia in creaturis pa-
ternitas (equitur produdioncta tcrmini;inquan-
tum veri paternitas , haber genitum femper fe-
cum cocxittens,hanc pet fcdioncm magis expli-
cat paternitas , qnara generatio , quia paterniras
proprii rcfpicic produdum , vel Femper coexi-
ftens, non fic generatio , qux abfblutc rcfpicic
produdum. In rc tamen in diuinis paternitas, Generatio
Sc gcncrario adiua eandem explicant pctfcdio-
nem. Aduerte tamen quod in diuinis , necge- *»*

neratio adiua , nec paternitas aliquam formali- #£%£***"
rcr dicunt, nec explicant pcrfcdioncm,cum nui- *
lo modo dicant perfedionem , quia tunc aliqua
perfectio cllet in Patre.qux non in Filio; Fcd di-
cuntur io diuinis explicare perfectionem , pro
quanto excludunt imperfedionem , generatio
fenim diuina dicitur petfeda ( quando cft com-
pleta non rranfieus ) pro quanto excludit hanc
imperfectionem , qux cft in generatione non
completa, Sc rranfcuntc, non quid Formaliret in ^

Fc dicat aliquam perfedionem. Et fimilker pa-
ternitas in diuinis dicitur perfecta , pro quanto
excludit hanc imperfectionem qux eft Fcqu| a-
dum,vt Fupra paruit. Deinde aduerte, quid pa-
ternitas petfeda in diuinis cft In completa com-
municatione naturx; completa enim communi-
catio naturx Filio cft , quid natura diuina per»
fede , Sc femper communicatur Filio per gene-
rationem, ita, quid Filius femper quidem gigni-
tur, Sc femper genitus eft, vt probat ipfc, in pri-
me, dsfl.t ). completa ergo communicatio naturx
cft, quod habeat Filium femper cocxiftcntcm,cuj
(emper perfede communicatur natura diuina, &

Femper communicata eft, paternitas ergo petfe-
da, Sc completa recipit naturam complete com-
municatam.

t Ex his patet ad obiecla. Nunc Do&or fol- . j 4-
uit illas duas inftamias fatftas Fupra, fundatas fu- SolmU jn*:
per audoritate Philofoplu ;. tJllttaphyf. Sc Fu- Tkn
per audoritate Hilarij qu^ videntur probare ali- 1 "**'
quam diftin&ioncm cx natura rei inter paterni-
tatem; Sc generationem a&iuam. Quando ergp
primi arguitur, quid paternitas Fundatur Fu per
generationem adtiuam, hoc requireret prolixio-
rem tradatum ,Sc dc hoc (atisdidum cft alibi,
fcilicet in fecundo diftinfl. prima , & tn tertio',
diflmfl.S. tamen rnpropofito, fi etiam paterni-
tas in creaturis fic pofterior generatione , norj
tamen generatio eft fundamentum cius, (cd po^
tentia generandi, vel natm a generans , vt pro-
bat ipfc in tertio , diflinli. 8. fed generatio cft
prxuia , vr diFpofitiua, fiuc qua non cxiften-
rc, paternius non eft ita, quid ibi cft dtftindio,
ficut dl inter diFpofitioncm prxirfam, & termi-
K t num

111

Quodlibet.

num cbvnpTerartl ; paret ergo qu&d iila ratio di-
ftin&ionis non manet in diuinis, quia ibi no efl
-gcnei.it io nifi completa. Se neccflari6,fccum po-
nens terminum in ejfc , nec eil paternius confe-
quens commifnicacionem , (ea petpetux com-
municationis.

_ v In illo articulo, occurrunt quxdam parua du-

Duhia, b‘a- in hoc quod difit ,quod pateruitat in
crcaruru /equitur generat tonem , quafi dtfpofitio-
ttem prunam. Contra , quia in eodem initanti,
quo generatio cil, paternitas cft; ergo non con-
fcquitur generationem. Antecedens patet, quia
generatio a cima prarfupponit produ&um habe-
re rffcpatet per Dodorcm in i. difi.^u. f.& in
a. dii}, i. <j. i. quod abfolutum in caula fcquitur
abfolutum in dfc&tt , Se per confcqucns priiis
e(l abioiucum, quam iit generatio pailiua : rela-
tio enim geniti ad generans cil poflcrior ipfb
genito, led in eodem inflanti, quo genitum cil,
tunc Filius efl ; ergo in eodem inflanti, quo ge-
nerans efl , Pater cil i ergo non confequiiur pa-
ternitas generationem a&iuam , lient ncc filiatio
generatione paffiuam. Sienim generatio adiua,
& geneutio pailiua , prout fune relationes for-
tnalitcr , edent priores , Se difpofiridnes prxu.x
ad paternitatem , Sc filiationem, Se ipfx relatio-
nes , fcilicct generationes iiccclfarib prxfuppo-
nunt fundamentum Sc terminum , tunc fcq-ic-
retur quod paternitas , Sc filiatio, noti cilciu re-
latioiKs intrinfecus aducnicntcs. Ifctet, quia in
eodem in(lami,quo poneremur, fundamentum,
Sc terminus non eileut ibi , quia ni ponis quod
generatio efl difpofitio prxuia , qux tamen cil
pollerior fundamento, & termino
Dubium Secundb dubitatur de hoc , quod dicic, quod
feneratio completa tn diuinis necejfario fecum po-
nit terminum in efft. Tum, quia generatio non
eil ratio agendi. Tum, quia cibiubitndo ad ter-
minum , ergo non ponit illum, fcd magis prx-
fupponit illum. Tum , quia non edet prior ori-
-* gine termino , ii neccllarib fecum poneret ter-
minum.

jj. Refpondeo ad iilas inilantias. Ec prxmitto
Rtftmtpo. aliqua. Primi , quid generatio in crcaruris.PO-
teft accipi incomplete, vel complete. Incomplera
generatio cil in jieri, Se fic dicimus, quid homo
in tanto tempore generatur, vbi fiunt multae
generationes partiales, vt paret a Dodlore ut ter-
tia, d. 4. 9. t mica. Completa, qux terminatur ad
tenninu complerunt. qux iit in inflanti, Sc talis,
vt cil relatio intrinfecus , prxfupponit genitum
fecundum fuum tffe abfolutum unquam termi-
num , loquendo de generatione a&itia; ficurctii
generatio pailiua , qux fundatur in produ&o ab-
iolutc fumpto terminatur ad entitatem abfblu-
tam producentis. Secundi, prxmitto. Vnura
dictum Do&oris tn fecunda , diji.i. t]u. 4. fciii-
cet quod res prxeise dependet a generante crea-
to pro itio inflanti . quo accipit efft a generante
creato , fcd in toto tempore fequenti immediate
dependet i Deo. Hoc prxfuppofito flat cooclu-
jtJuerte ku Dofloris, icilicet quod grue ratio fit dtfpofitia

prauia.Sc c.nam in eodem inllanri,quo A accipit
ellc a B, dicitur dependere a fi , qux dependen-
tia paffiua eil generatio pailiua , quia in eodem
inflanti temporis ,qno ponitur entitas abfoluta
A ab ipfb fi oritur relati» dependent ix , iiuc
relatio geniti ad generans, Hi quia prxeise dici-
tur A generari a B pto illo inflanti, quo accipit

qjfe a B ideo talis relatio geniti prxeise flat pro
illo inflanti, & non in rempore icqucnti, in quo
amplius non gignitur . nec depender 1 fi. Si-
cut ergo generatio paffiua immediate tranfur,
ita Se actiua corrclpondcus. Tectio prxramo,
quod A prius non aliqua ducatione cil genitum,
inquam um genuum , quam dicatur filius; filius
enim dicitur , quia fic genitus , pura a viucnte
cum aliis conditionibus perlinentibus ad filia-
tionem qux patent it Do&otc in tertio, dtfi.%.

Sc per confcqucns filiatio prxfupponit aliquo
modo generationem pafiiuarn : fcd generatio
pailiua rraniiir, filiatio vero manct.Sc per confe-
quens & paternitas , & iic pater quomodo pa*-
teruitas in creaturis (equitur etiam generatio-
nem completam , vt difpolitioncra, non tamen
(equitur in aliquo poileriori durauonc,cum fic
in eodem inflanti temporis, fcd dicitur fcqui.quia '
prxfupponit aliquo modo illam.

Si infletur , probando quid generatio ncc a-
«Hiua ncc paiTina tranfeai mnnetibus producen-
te, Sc producto , quia funi relationes intrinfecus
aducnicntcs : ergo quandiu flant fundamentum*

Sc terminus , undiu fiam generatio actiua , &
paffiua , ficut quandiu fiant duo aiba , tandiu
flat fimilitudo; fed quandiu fiant pater , Sc fi-
lius, tandiu fiant fundamentum Sc terminus ge-
nerationis , cum generatio paffiua fundetur im-
mediate in entitate abfoluta geniti , & (i militer
generatio a&iua in cw itate abfoluta generantis.

Dico , faluo meliori indicio, quod relatio ge-
niti non fundatur fuper natura tali abfolutc, ied
prxeise pro ilio inilanti , quo accipit tjfa quia
runc vere generatur ; fi enim generatio pailiua
femper cilci in produ&o , tunc fempet hxc cf-
fet vera : A generatur k B , Sc iimilitet illa : B
fimper generat A qux tamen funt Cilsx. Parer» -
nius vero fundatur abfolutc fuper tali nat ura, •
qux fic genuir , Sc filiatio fuper illo abfolutc,
quod fic genitum eil ,Sc ideo imnentibus tali-
bus entibus , Icilicet ptodudo , Sc producente,
manent paternitas , Sc filiatio. Et hoc magis pa-
tet in reiurrc&ionc. quia redeume entitate y? Sc
cntuare,'£:£crir pateri, & fic redibunt exdem
relationes, qux prius , vt patet a Do&orc tn ter-
tio, dtft. 8. fed tunc A non erit genitum a £:fcd
immediati a Deo produdum.vt pa’cr a Doaotc
w quarto dijl. 4 j . Patet etiam, quia caufa , Sc ef-
fcdus fimul funt , Se non fune, vt pacet terno
Afetaphjrf. quod intclligitur quoad «elationes
caulx, & caufari \ ifix ergo relationes tranfeunr,

Sc tamen funt pro illo initanti , quo efieclus de-
pendet a caufa , 8i per tempus icqucns , in quo
amplius i caufa non depcndct,non videtur quod
/ic relatio cautari ad cautam , fcd in tempore il-
lo immediato rraniiir. Tamen lurc omnia pto
nunc non totalircr adero, fcd alias erit proluiur
tradatus.

Ad infianrias fecundi dubij. Dico breuirer
ad primam , quod ctfi generatio in Patre non
fit ratio agendi , fiue ptoduccndi , efl tamen
conditio agentis , fiue producentis , vt fupri
patuit.

Ad fecundam. Dico, qu6d hoc verom efl de $4*
relatione in creaturis, qux a tecmino depender;
fcd non cfi verum de relatione confiituenre per-
fonam Patris. ^

Ad tcuiam patet refponfio , vt fhpra, quia vt
fic, efl prior ouqinc

$CHO

)

■r?

' Quatito I V.

S C H O L I V M.

Separata
Ytlationeo-
HgWH [<-

Ktfoluit ex duabus unclnftnibns pofitis , non poffe primam perfonam minere in feparata
retalient originis ad fecundam , quia hac eJI in re diftin fla j loquendo de mancrtfecundum
tonftdtratunem, feparata illa relatione, fecundum vnam rationem posierwem poteJI mane-
re fuppofitum relatum fecundum aliam priorem : & feparala omni relatione originis ad fecun-
• clam perfonam , fecundum omnem rationem tam indeterminalionis, quam aflualitatir, forte
pojfet intelligi quis incommunicabtlher exiHens per hanc entit atem incommunicabilem al-
Jlrahctilem a rclatiua ($■ abfoluta, non in re ,fed m conceptu, quid bene explicat, de que vide
ipfum i.d.i 5 . ponit hic indihiduum generis de quo i . d. 8 . q. 3 ■ n. 1

x j T7 X iftis duabus • Conclufionibus, quomodo , fcilicet vnica eft in te relatio oti-
1 vginis primx pcrlonx ad fecundam , quodammodo tamen diftinfta fecundum
rationem , patere poteft quomodo prima perlona manere poteft leparata relatione
originis ad fecundam : fi intclligatur Ac manere in tjft rcali , patet quod noti : nec"
oportet diftinguere de ifta relatione, vt fecundum vnam rationem, velabam, acce-
ptam : quia quantum ad rem vnica eft, & ita vnica leparata in rc non manet confti-
tutum per ipfam. Si intclligatur de manere lccundum confiderationcm intcllccius,

8 c hoc abfque implicatione comtadiftionis, et fit fcnfus,an in confideratione intcl-
leftus feparata relatione originis inter primam perfonam, Se fecundam, poflet ma-
nere fine concradifiione imclleftus primx perlonx tdiftindione illa videtur vten- „ .

dum, qua: prius pofita cft de diuerfis rationibus eiufdcm relationis, quia ipsa feparata <»dumvuS
fc c fidum omnes illas rationes, Se hoc intellectu fle circunferibente eam .i fuppofito, ™™r.t
non manet in intelleftu aliquod fuppofttum relatum relatione talis originis, quia riginatum,
quam cirb intcllcftus concipit relationem talem originis fecundum nullam ratione
ineffe fuppofito , contradictio cft , qubdfimul concipiatur fuppofitum relatum tali
relatione: leparata tamen illa rcladonc apud intelle&uth fccundfim vnam rationem
poiterioicni , non ci£ contradiftio, qubd maneat in intcllcftu fupppfitum relatum
lccundum rationem priorem. litx autem rationes * in intellectu noltro habent ratio-
nem conceptibilis prioris , Se pofterioris , ficut natx eflene concipi ab obieftis pro-
portionabiliter motiuis nofiri intcllcflus.

aj- ■ Separata tamen relatione originis ad fecudam perfonam fecundum quamcunque htclksa
rationem eius, fiue quantum ad indifferentiam, fiue indeterminatiorem. fiue quan- ,m"‘ r,!di
tum ad afhialitatcm, fiue aptitudinem fiue prxteritionciii : adhuc forte fine contra- n"s'ld^fs’-
difiione poflet intelligi quis incommunicabilitcr lubfiftens. eunda per-

Sed fi quxrititr quo fotmaliter J intelligeretur clTe incommunicabilitcr exi- fmam. n
ftens. eocipipf.

Rrifpondco, ab ipfu conceptu relariuo incommunicabili, Se ab illa forma abfoluta [" W7j,a-
inconununicabili forti pofict abfttalii quida conceptus indiffeipntior : hxc, fcilicet
forma, vel entitas, incommunicabilis Se illud in fuo lingulari proprio poflet intelligi .,'jt , j "
cSequo incommunicabile huius perfonx , licet non intclligatur in lingulari aliquo jj,

• alicuius conceptus inferioris, ficilr intelljgd aliquando non folumens : fed hoc ens:

• vel fubftantiam hanc, non determinati concipiendo in intelleftu meo fingulare

alicuius inferioris 1 puta hoc animal, vclhunc lapidem: ficut quando video i remo- fhilcfiphl
tis, prius apprehendo, qubd eft corpus, quam animal, Se animal, quam hoc animahSc c'K'inu”'c_
iftum conceptum indifferentem formx incommunicabilis forti intellexit ille, qui
concepit fuppofitum in Diuinis, non determinando in intcllc&u fuotllud luppofitu rrlatinum'
effc ablolutum,yclrclatiuum,quomodo opdttet dicere dc PhilofophiSinifi ponatm, nec abfihu.
quod omnis eorum de Deo conceptusad extra fit fal(us:quiaplanum cft, quddnon ime.
conceperunt hoc fuppoGtum relatiuum mouerecoelum-.Sc tamen aliquod hoc fup-
pofitum pof nerunt mouerc coelum-, quia aftio non eft rrifi fuppofiti: fi ergo non con- c
.ceperunt rationem fuppofiti incommunicabilis indifferentem ad fuppofitum abfo-
lutum , St teLatiuuin , ncccffarid conceperunt hoc fuppofitum abfolutum ntouefe jirAh,t]Us
coelum, quod eft falfum ; nec ifti, quod diftum eft, dc conceptu alicuius indifferttt- „ rtlutiua
tjs jtd abfolutum St relatiuum , St de conceptu incommunicabilis fuppofiti ad lup- &ahfiUii,
pofitum abfolutum vel relatiuum , repugnat illud , quod diSumeft fupta.quod
quxeunque entitas fignata in re vel eft formalltcr abfoluta , vel formaliter ad .
alterum : quia beni poflibile eft ab aliquibus abfttalii concepturi! indiffercn-
. S(tt. Oper. Tom, XII. K J tem ,

H4 Quodlibet.

tcm, ncc abfohjtutu nec tclatiuum : U tamen quodcunque fignatum e xiflcns extra
animam ncccfTarid , &. determinati eft hoc, vel illud, iu quid indifferentia conce-
ptus abftnhibilis a pluribus non concludit indifferentiam lingularis exiftcnri» ad
hoc , vel illud.

COMMENTARIVS.

IT-

U t -V ifiis duabus conclufiombus, &c. St autem
Y * tu teli tf a: ttr de maner t fecundum rationem,
fmc fecundum confidcrarioncm, Dicit duo. Pri-
mo , quod feparata relatione originis fecundum
omn. m modum confiderationis , de quibus mo-
dis di&um efl fupra, tunc in incelle&u confidc-
rante non manet fuppoficum relatum relatione
tali originis , quia quam citd intellectus conci-
pit relationem talem originis fecundum nullam,
relationem , fiuc fecundum nullum modum fu-
pradiclum incile ftippofico , contradi&io efl fi*
mul concipere fuppolitum relatum tali relatione
feparata.

Secundo dicit, quod feparata tali relatione in
condierat ionc intcllcchis fecundum aliquem
modum polleriorc ( puta conltdcrando paterni-
tatem, vt qua fuppolitum eflgencratiuum, fiue

r'orens generare , non confiierando ipfum ta-
i relatione a&us generare ) potefl efle fup-
poficum rali relatione , puta paternitate rela-
tum , & hoc fecundum con/idcrationcm intcl-
Ic&us

x Ifia rationes , fmc modi, in tntelletlu nofiro
habet rationem concepttbtlis prioris, &c. Vult di-
cer c quod inrcllctflus noflcr ficut inrcdiucrfi-
mode potefl ab obieris crearis mouefi , puta
quia hic funt diftindla obiofla , fcilicec A in
crearttris, vt generatiuum, generatione apcmidi-
nali, A potens generare generatione potentiali,
A a<£lu generans generatione a&uali , & fic dc
aliis , qua; in creaturis funt fcparabilia , vt fupra
patuit;& fic intcllcchis creatus ex iflis potefl de-
uenite in cognitionem generationis diuinar, fine
paternitatis , ita quod eandem potefl concipere
fecundum alium ,& alium modum priorem , &
poficriotem, vt paret in lirem.

y Sed fi queratur quo formalieer intelhtere-
tnr e file incommunic ab iliter.

Refpondet qu&d ab ipfo conceptu rrlatiuo in -
cenfMunicabili , & ab tlla forma ab filus* incom-

municabili ,‘fioe i propriet are abfolura incommn-
nicabili. Et vult dicere in fenrentia in ifta litcra,
quod intclledus potefl abfltahere a conceptu re-
latiuo incommunicabili , & a fuppofito abfolu-
<o ,{fiuc a ratione formali abfblutaconflituriua
fuppofiri abfoluti,vmim conceptum indifferen-
tem, qui dicetur conceptus incommunicabiiis ,
indifferens ad fuppoficum relariuum, &c fuppoli-
tum abfolutum, 6c talis conceptus fic abflradut:
nec erit abfolutus,nec rclatiuus.quicrit tomum’ s
fiippofitis rclatiuis , & fuppofitis abfolutisaEc
addit, quod peflumus accipere, fiue confidcrare
fingularc,vt praxis£ efl lingulare talis conceptus
communis , & non concipere vt lingulare fup-
poliri abloluu , communis ad omne fuppolitum
abfolutum , nec vt fmgularc luppolici relatiuc
communis ad omne fuppolitum rclatiuum, fci
prxeise ipfum confidcrare, vt fiippofituin lin-
gulare contentum fub fuppofito indifferenti ad
luppofitum rctariuum,& fuppoficum abfolutum»
& fic tale fuppolitum fingulare non confidera-
bitur ncc vt abfolutum , nec vt rclatiuum , fed
ablblutc confiderabitur ficut confidcrans hanc
fublhntiam , vt prxeise cft fingulare fubflamix
communis, non confiderat ipfam vr fingulare
animalis, vel hominis, vt etiam paret k Do&orc
in quarto, dtfl . 8. Et addit , quod forte Plulofo-
phi.qui pofuerunt, vel conceperunt fuppoficum
primum moucrc coelum , non co*nccpcrunt vt
determinati abfolutum , nec vt determinate re-
latiuum , fed abfolutc conceperunt, vt hoc fup-
*pofitum contentum fub fuppofiro indifferenti
Et addit Do&or quiVd hoc fuppofirum in re, vel
efl abfolutum vel rclatiuum , quia efl impoffi-
bile efle tale in re, & in cxiltentia reali, quin vel
fit formaliter abfolutum , vel formaliicr rcla-
tiuum , licit in conceptu, & in confidcratione
non fic , neque relatiuura , neque abfolutum.
Et hoc efl quid dicit in ifla litera quam beni
nora.

S C H O L I V M.

Soluenda argumentum principale explicat pulchras propofitioites, qua putum fuit i libanti-
bus videntur paradoxa, [eilicet dictionem non necejfarib juppontrr Juppofitum , agere non
/ 'apponere efle, generare non fupponcre pofle generare, & aitionem non dici dtnommatiai
dejnbietto.num.il. videtur dubina , an atlio fit relatio. Sed 4. dift.). quali. 1 . late probat
eamefife refpetlum extrinfecus aducnientem , quod vniuerfaliierutjfertt de 6 . vltimir Pra-
dicamentts.

AD Argumentum, principale, parec infolutione quxftionis , quid minor cft
neganda , bc ad probationem eius conceditur , qu6d illa, relatio confti-
tuens primam perfonam pertinet ad originem : imo ipfa cft originatio a&iua.

Et cum accipitur, qudd aftio przfupponit fuppolitum.

Rcfpondeo, qudd prima entitas incommunicabilis non przfupponit aliquod ens
Vide in 4. incommunicabile : ncc per confcqucns prxfupponit fuppolitum, quia fuppolitum
d- • a.q.i. cft ens incommunicabile : aftio autem prima produ&iua fiue produftio prima, vel
originario aftma cft prima cnritas incommunicabilis in Diuinis : quia illa nihil

przccdic

Quaeftio IV. 115

prxccdit nifi memoria perfecta, vel eflentia, & cotum hoc eft communicabile : fcd
primum producere non poreft.commumcari, quia tunc produftum per illud pro-
duceret fc, quod eft impoflibile : nulla enim mens hoc capit fecundum Auguftinum
frtmaele Tnrr. cap.t. Cum ergo accipitur, qudd aflio non pOreftefTe nili fuppofiti
exiftcncis: fi intclligatur hoc de ejfe hypolHcico poccft intclligi , vel fuppofiti exi -
ftentis aliqua encitate priori ipfa aftione, vel fuppofiti exiftentis hypoftarice ipfa a-
ftionc formalircr : & fic dupliciter poteft intclligi ■ primo modo eft falfa , quia non
eft ibi cnticas hypoftatica , quia nec incommunicabile ante aftionem s Secun-
do modo eft vera , quia ipfa aftione eft ens hypoftarici ; quia incommunica-
biliter.

Sed arguitur contra hoc •> quia omne agere priefiipponic ejfe : ergo agere non poteft
c(Te prima ratio e flendi ipfius agentis.

RelpondeoV^r in Diuinis poteft accipi vel pro ejfe fimpliciter.vcl prory/rincom-
'municabili : fimpliciter non eft ibi nifi vnicum ejfe, ficut ixpi dnftum eft per Auguft.
ft cfientix. Ejfe autem incommunicabile , fiuc hypoftatteum eft ibi aliud , & aliud s
ficut alia 8c alia perlona. Si ergo accipias in propofito, quod agere ptxfupponir ejfe
fimpliciter, qu6d eft ejje ad fe , concedo Si aurem accipias, qudd agere prarfupponit
ejfe hypoftaticum, quod in propofito non eft nifi ejfe adaltcrum, falfum eft : quia ip-
fum agere eft primum ejfe ad alterum, ficut ipfa actio produchua eft prima habicudo
ad alterum.

Et fi arguas quod non fblum prarfupponit quodcunque ejfe , fed prxfuppo-
nit potens agere. Si enim nihil eft pocens agere, tunc non erit aftio: fcd potens
agere nihil eft in propofito nifi fuppofitum: ergo vt prius agere prxfupponit fup-
pofitum.

Refpondco hic fcjfe agere nullo modo a parte rei prxfupponituripfi agere -, imd
agens eft primd potens \pfo agere, fed prtcfupponit illud, quo. vt principio formali
aliquid eft potens agere, lftud & omnia difta in folutionc iftius argumenti patere
poliunt , fi concipiatur hoc, quod aliqua habitudo rcalis vnica originis eft inter pri-
mam perfonam , & fecundam Illa enim vnica eft produftio atftiua , & eft habitudo
producentis ad produiftum, fcd vt communiter loquimur de produftionc tanquam
de habitudine, vel relatione, concipimus iplam habere aliquid vt fundamentum)
quando loquimur de ea a&ione, concipimus eam habere principium formale produ-
ftiuum : fi 4rgo alicui non eft difficile concipere qudd relatio noh prxfupponit fup-
pofitum, fcd tantum cflcntiam,qux eft quafi fundamentum, ficut conccduur com-
muniter fecundum communem viam , non. eft ei difficile concipere , qudd actio
non prxfupponit fuppofitum, neque vt agens , neque vc potens agere : fed tan-
tum prxfupponit cflcnciam, qux eft quafi ratio formalis agendi.

Si contraiftud arguitur -aftio in Diuinis non eftpUre relatio, fed aliquid abfolu-
tum. Hoc diQumlipic in creaturis i quibufdam negaretur,) altem dc a*ftionc pro-
ductilia, quia non videtur, qudd ratio produQlonis, aQiux poffit intclligi ad fe, fcd
adaltcrum rumen quicquidfitde hoc in Diuinis, aftio produ&iuaeftmerihabi-
tudo, quia fecundum Auguftinum j.deTrtn. eap.f.cr 10 Omne, quod eft fii Diui-
nis aut fecundum fubftantiam dicitur, aut ad alterum, & qudd fecundum fubflan-
tiam dicicur commune eft : origo igitur quxeunque fiue dicatur aftio, fiuc paffio,
formalircr eft relatio.

Si tandem arguitur Logici, omnis aftio denominat aliqaod agens, fcd ih propo-
fito non denominat nififuppofitumrdenominahsaucem prxfupponit illud, quod per
ipfum denominatur, ergo, &c.

Adhocpatetcxrcfponfionead primum argumentum in tertio articulo quxftio-
nis prxccdcntis, vc diflum eft, qudd nullum pcrfonalc in Diuinis proprie prxdica-
tur denominatiui dc aliquo fubiefto incommunicabili de duo eft moddfermo, li-
cet forte poflct dici prxdicari denominatiui dc aliquo fignincante cflentiam com-
muniter in concreto, 'vt Deus eft generans. De tali denominatione non oportet hic
loqui, quiatalis ptxdicatio denominatiua vcrificatur pro aliquo contento lub fubie-
Qo.Qu.irc aurem non fic ibi proprii drnotninacio, fiuc prxdicacio denominatiua dc
fubiefto non tranfccndcnte", caula eft, quia proprii prxdicatio denominatiua dc
fubiefto , non eft nifi in concreto» & nonde eo, quod includit proprium, fedde
fubiefto receptiuo proprijiProprietas autem pcribnalis in Diuinis, non prxdicattir
de aliquo in concreto non tranfeendente, nifi de ipfa perfona conftituca per ipfatti,

‘ K 4 &h*

Aelio non

necfjftrio

fufp.pti

prarxiflen-

ttr.

Genfcrare
m 'Deo no
/apponit
potent ge-
nerare.

A Sio fn
Deo mera
relatio.

AUionerh
effit relatio-
ne Utf pro-
bat Dodor

Nulla per-
Janale in
Deo dici -
lar deno -
mitiatin }
de aliquo
incomma -
mcAt>tlii&
tpdfrif
i\.pradicM
tam.
o\. prodi-
cat».

Quod libet

Videfup.

qi.trt.y

uUm.

Il6

& ira includente ipfarfi •> ergo de illa non dcnominatiufc pridicatur : fola autem ef- -
fentia eft ibi quali fubieftum reccptiuum talis proprietatis, fcd de eflentia non pra:-
dicatur in concreto propter caufam , qux tangetur in fine primi articuli quxftionis
fcquentis. #

Confequentcr quxriturde rclarione originis in Diuinis quantum ad perfectio-
nem fuam incrinlccam, & eft quiftio.

Commentariis.

37 •

a* \ D argumentum principale. Nunc Do&oi
jT\ (oluit argumentum principale qux (lio*
nis. Arguit ergo in principio ^uxftionis, pro-
bando qubd prima perfona in diuinis confli tua-
tur per relationem origrr.is. Et argumentum
dat in hoc : relatio originis aduenit perfonx
primi conditutx; ergo non condftuic ipfara.
Confequcruia eft nota. Probatur antecedens ,
quia relatio originis (equitur adionem , vel
paflionem , vt Datet ex quinto 'JXIetaphyf. Sc .
ire paternitas (t quitut adionem primx per-
(bnx ; ai Sio autem non clt , ns(i fuppo(iti exi-
Aentu.

Rcfpondet Dod. quod antecedens e(l f.ilfum.
Ad probationem de quinto Mctaph. patet (bla-
tio iupra. Ad lllu^ de asione» quod c(l (uppofi-
ti, &c. Dicit quod prima eunto* incommunicabi-
lis non prafuppomt alijucd ens incommunicabi-
le , Scc,

b Sed arguitur oontra hoc , quia agere pra-
fup ponit ejft. Rcfpondet Dodor quod fufficit
quod agcrcnrxfupponac in diuinis cfle fimplici-
* tCr, Sc per (c dans.licct fic communicabile : non
aotctn prima adio prxfupponit cilc (implicitet *
incommunicabile.

Et fi arguas,agere prxdipponit potens agere i
fed potens agere eft fuppofitum i patet , quia
memoria non eft potens agere , cbm fit ratio
formalis agendi , Sc agens quo potens agere , eft
potens quod. Rcfpondet Dodor quod in diuiny
* pofle aget e nullo modo a parte, rei prxfupponi-

cur ipt» 4 gere , imo agens eft primo potens
ipfo agere t cum per ipfum agere, Imc.produccrc
conftituatur in offo fuppofiti, fcd prxfupponit il-
lud quo , vt principio foimaii aliquid eft potens
agere.Litera fequcns.patct hic,& ex fuperius di-
dis, Sc expofitis.

38. Hic iniurgunt nonnulla dubia, primi* in hoc*
Dubia J*u qubd dicit , qubd Pater in dtumis conflitmtur
per relationem originis ad Filium , fcihcet per
* generationem allinam. Irtftatur fic , primo ,
quia produdionon tantum prxfupponit prin-
cipium formale produdiuum ; fcd etiam prx-
(upponic conditionem producentis ,qux condi*
tio eft proprietas incommunicabilis.

- Somnium Secundo indatur, quia quxro , d quo fit irn-
mediate ip(a produdio adiua ? Dices qubd ab
edentia i tunc fic , non eft maior ratio qubd
paternitas immediati fit ab edentia , quam fi-
liatio ; vel ergo vtraque immediate erit origi-
. nata ab edentia , vel nulla illarum : patet , quia
ita edentia eft originatiua vnius (icut alterius,
vel oportet aflignaie dirfci entiam, qux non vi-
detur.

Tertium Tcrtib. Si Pater conftiruitur per generatio-
nem , fiue per paternitatem ; ergo Sc Filius per
filiationem : confcqucns eft falfum i ergo Sc
antecedens. Quod confcqucns Ut falfum, patet,
quia ad relationem non eft produdio , vt pater

per Philofophum, quinto Phy ficorum, text. covs-
ment 10. ergo filiatio non erit produda. Nec
valet dicere qubd authoritas Piulofophi intelli-
gitur dc rclarione iturinfecos aducniaue,vt Do*
dor exponit in tertio , dijhntl. 1. quasi . r. &
alibi, quia filiatio in diuinis eft relatio inuinfc-
cus aJucnicns , Sc per confcqucns ad ipiam non
eft produdio ; ergo non erit ibi per produdio-
nem.

Quanb inflatur, fi prima perfona conftituitur
in effe per paternitatem , fiue per generationem
adiuam ,] quxro ad quid terminatur : aut enim
terminatur ad filium , aut ad eflentiam : non
primo modo , auia relatio , maxime originis ,
terminatur ad abfolutum , vt patet a Dodore in
pnrno, diJhnSt. jo . Sc aliis locis; non fccundb»
quia tunc idem eflet fundamentum , Sc termi-
tius : nam edentia eft fundamentum imme-
diatum paternitatis ; ergo non eft terminus ip-
fius.

Quinto indatur : pofito per impo(JIbilc,qubd pineum
Filius non efiet , Sc tamen prima perfona ef- dubium.
fer, quxro tunc, per quid tonftitucrerur?aut
per ab(olutum , aur per relationem. Si primb,
ergo Sc nunc : Patet fecundum Dodorem fso~
pra quasi. 1. vbi vult qubd proprietas perfo-
nalis in diuinis ita eft neccflaria , qubd fi illa
prxeise non eflet , nulla po(Tct e(fe : fi ergo fi-
lio non exiftente conftitueretur per abfolu-
tum , ergo & nunc. Si fccundb , ergo poflet
cfle relatio fine cermino , & fic paternitas Sc
fimiliter Pater fine Filio , quod videtur abfui-
dum.

Secundb principaliter dubitatur in hoc, quod i

dicit , ejfe Jimpltater impoffibile effe duas relatio-
nes originis ad Filium. Indatur fic primb ; quia
non videtur ex hoc fequi inconuetucns ; patet,
ponendo generationem adiuam in Patre, Sc fi-
militer paternitatem ex natura rei didindara i
generatione adiua , Sc qubd prxeise conditua-
cur in effe per generarionem adiuam , cllct benb
inconucniens ponere primam per fo nam pofle
conditui duabus proprietatibus, & confirmatur,
quia ficut nullu apparet inconuenicns ponerem
Patre duas proprietates, (cilicer)ingenitu,&: gene-
rationem adiuam, quarum vna conftituar,&
alia (it aduemitia : fic hic nullum apparer in-
conucniens ponere in Patre duas relationes ori-
•ginis ad Filium, quarum vna in fe conftiruar,

Sc alia aduentitia. Similiter ficut 'nullum eft in- * ,mft
conucnicns ponere in Patre generationem a- ^
diuam confutuentem , Sc fpirationem adiuam nes.
aducnientem , fic ncc hic videtur inconue-
niens.

Secundo inflatur, ponendo talem cafum.qubd
Filius in diuinis producar alium filium , tunc Cafm.
quxro an in filio dux relationes originis, fcilicec
generatio patii ux, Sc generatio adiua f aut ran-
tum vna. Si peimb , ergo (X^uicat quod in

Filio

Quzftio I V.

'17

)»•

ast-
er *■

Htffottp* *J
pimmaum du

Xifptmfi» *d
ktntmm da-

Filio fine dux relationes originis , quarum vna
conftituir , & alia non \ quare non ii e (unii i ter
porcfl poni in patre} Si fccund» . fcqncretur tunc
qu6d c.idcm pcrfoii? eadem fimplicicer velatione
diceretur pater , & filius.

Rcfpodco ad omnes illas infantias. Ad prima
primi dubij. Dico.qu d proprietas incommuni-
cabilis non (crapcr cft conditio producentis, vt
patet de calore lepnrato in Euchariftia , qui po-
tcll immutare fcnfiuu , Se tamen in ipfo non cft
talis proprietas \ Se fimilhcr in anima fepara-
ra , nili dicatur quod cll conditio producentis,
lioc vere generantis fecundum fubftantiarti, Se
ttinc dico , qnAd licet exemplum non repeda-
tur in creatoris , in Deo tamen repetitur , quia
ibi prima artio non prxfiipponit conditionem
prodocentis » fufiicit enim quod prarfiippo-
nat rationem formalem prCduccndi, vt uixi
fupra.

Ad fecundum. Dico quod eft immedtati a roe-
rftoria diuiha. Cum infertur , eTgo Se. filiatio,
negatur , quia immediariCis (e habet sui paterni-
tatem.quia paternitas nullo modo nata cft habe-
ri per produclioncm , cftm fibi repugnet : filia-
tio verd ex fita formali ratione non cfl nata ha-
beri , ni fi per produ&ionera , qux filiario prx-
fupponir producens realircr difttn&um , &
fic primam per fotum productarem » Vt alias tx-
pofui.

Ad tertium , concedo qti&d fecunda perfona
conilituitur in ejje per generationem pa (Tinam,
fitic per filiationem. Ad aartoritatem Philofu-
phi. Dico quod cft veta de relationibus in ciba-
turis , qux oriuntur ex natura rei , (fcilicet fun-
damenti , & termini, Se nullo tnodo immediate
producuntur , vt pxpofui in tertio, dtft, i. 'modo
generatio pjflhu hic prxeise lubetur j^cr gene-
rationem a&iuam Patris : non enim oritur a fer-
mino , cum producatur ibi terminus, Se confti-
uiatur per reiationem > nec generatio a<ftiua»nec

paffiua poftunt proprie dici intrinfeeus adiie-
nientes , ficuc illx, qux funt in crcaruris. - /,

Ad quartum. Dico qu&d paternitas termina- Vjftodf* ii
tur ad Filium. Cum arguitur quod non, quia f **'»«*»
tctminatnr ad abfblucum per Dortorem. Dico tKm'
quod DoCtor intclligit dc relationibus, qux de-
pendent a termino , quia vt fic, dicuntur defini-
ri , hon autem loquitur de relationibus produ-
&iui* termini, ficuteft generatio artitu. Nec fi-
militcr xqualitas , Se hmilirudo in diuinis ter-
minantur ad abfolutnra, fed rerminantur ad re-
latiuum , puta xqualitas in Patre terminatur ai
Filium , quia fuo modo dependet Jt Filio, vt4
termino; quia verA relationes reales in craturis
dependent ab abfoluto , ideo femper termi-
nantur ad illud , Se fi effent dependentes ^ re-
latiuo , terminarentur ad illud , quod bene

Ad quintum. Dico primo, quAd cafus eft im-
poflibilis. Dico fecundA, quod cafu polito , il- bmm.
Ia perfona eflet abfoluta. Cum infertur , ergo
& nunc i negatur , quia nunc habet correJa-
tiuum ncccTlario conftitutum per relationem,
ergo Se Pater eflet fic.. Dico certiA , quod fbr-
jti non eflet impoflibife dicere ipfurn elle te -
latiuum , & non habere terminum , Sec. de quo
alias.

Ad primum fecundi dubij. . Dico quod cft
incouuenicns , quia illa fecunda fuper flueret.

Dico fecundo , quod fi paternitas frquere-
tur generariof.em , eflet impcrfcfta , vt fupril
patuit.

Ad fecundum. Dico , quod ellcnt dux, qua-
rimi*vna terminaretur ad Patrem , Se alia ad FU
fiuuV , fed clTet incomiemens , fi ponerentur
dux, que terminaremur ad eandem petfo-
ham , Se fic patet quare non cft inconucnieiis.
ponere in Patie duas relationes originis, viuM
ad Filium, 8c aliam ad Spiritum fandum.

Q v f i t i 'o V.

Vtrttm relatio 'originis fu formatiteir infinita.

Scot. i. itt). »»■‘1 ^ J }■ tj.i. *S +■ Dnrjni J.t. q.yn.ij. Rkhard.iiiy? r,.,. t.i. 7. j —t. Ca-
prrol. i. J.7. f.t — Ciict. ar. 2. Et ibi pl ure» Thomiftx negant relatione* d mirus dicete
perfeiliones, & confeqiicmer nunilft Infinitas iafhrmat Maior,!. i. $ 3. 71. Gab. iJ.y q.j.Mrm j.
Hcnixut t.i. a. cj.i,. ar.i. Suar. 1 .p. tajn.j.bfr.j. cap.y.

IRcvitvi t]u6d non, quii quicquid eft formaliter infini-
Jttim, cft perfeftio (impliciter .quia non poteft cfle magis [
perferum, quam infinitum formaliter : relatio originis non
I cft pcrfc£kiu (impliciter i ergo, & e. Probatio minoris : vna
? perfona habet relationem originis, quam alia non habet : fi
• igitur illa circcpcifcflio (impliciter, vna perfona haberet
i aliquam perfcftioncrii (impliciter, qua alia careret, quod
I eft rnconucnicns.

1 1 Oppoiitum arguitur fic : Ens diuiditut per finitum , St L , _
infinitum p ids quam defcendlt in decem genera i ergo quodcunque ens, etfl non
ftr in aliquo genere, erit finitum, vel infinitum i relatio otiginis non eft finita, quia
tunc nou clTet idem fealitereficntizdiuinx. (initum enim non poteft ede idemrea-
liter infinitos igitur ipfa cft formaliter infinita.

Hic funt tria videnda; primb de intcllciftu quzftionis. Secundo, quid cft tfcncn-
dum de quzftione: Tertii dubia occutrcntil excludemur.

SCHO

^ •

«8 Quodlibet.

S C H O L I V M.

Infinitio» ( ex Ari fi.) eft, enim funtit.it em accipit ntibus femper refitat aliquid accipien-
dam. Et hinc infert non effit totam, quia hoc efi , enim nihil efi extra: fi tamen daretur infi-
nitum in actu, effiet totum, quia nihil cius effit extra, fied omnes cius panes accepta, (fi fi effiet
infinitum in enotate, fit effiet totum, efi perfectum, quod nec JUn, nec alicui eim aliquid de ef-
fiet : cum tamen infinito aEtuali in quantitate ( fi daretur) ahquid deeffict refipeClu partium
eiua. Ens ergo infinitum eli, cui nihil entitatiideefi eo modo quo pofsihile efi illud haben in
aliquo vno : velefit, quod omne finitum finevllaporportione excedo. Hinctnfert DoCtor in-
finitatem non effit pafinonem vel proprietatem altributalcm entis cui conuenit, fied modum in-
trinfiecum , quia circunficnpta quacunque proprietate , vel quafi proprietate , manet infinitae
inclufain enotate. De quo i.d.t q. j.n.iy.vide 4. d. 13. q.i.

a T—\E Primo, Infinitum fecundum Philofophum )■. Fhyfic. eft cuius quantitatem acci. *•
Tex.6}. 1 ) pientibm, id cft.qttamuncunq; accipientibus,/r»i^rr aliquid refitat acciperr.de ratio
eft quia infinitum in quantitate ( ficut loquitur Philolophus ) non poteft habete effie
Infimn it- {jifj in potentia , accipiendo femper alterum poft alterum , & idchquantumcun-
‘ ° ’ que accipiatur illud non eft nifi finitum , & qurdam pars totius infiniti potcntialij,

Tcx. 6j. dr & idcA rcftat aliquid alterum ipfius infiniti accipiendum. Ex hoc concludit quod
inde. ficut infinitum habet ejfie in fieri & in potentia in quanrituce, ita non habet rationem
totius : quia totum eft, cuius nihil eft extra i fed extra illud infinitum, hoc eft, ex-
Infimiu no trJ j [uj ,-|U0J h.ibet effie dc ipfo , femper eft aliquid extra , nec eft perfeftum ,
ej totum. quja perfc6tum eft , cui nihil perfeftionis decft; fi ifti femper aliquid decft.
f. Mcta.it Ex hoc ad propofitum b tomutcmui rationem infiniti in potentia, in quatitate, in
C'10 .Met. rationem infiniti inaftu , in quantitate, fi poftct ibi efte in aftu. Si enim nunc necef-
tex. ij. farib femper crefcerct quantitas infiniti per acceptionem pinis poft partem, fic&
imaginaremur omnes partes acceptibilcs efte fimul acceptas vel fimu! remanere, ha-
beremus infinitam quantitatem inaftu, quia tanta eftet in aftu, quanta eftet in po-
„, , tentia. Et omnes illae partes ,qux in infinita fucccfitonc effent redufta:inaftum8£
*ap6.)'X' b*bet<nt effie poft alias, tunc fimul eflene inaftu conceptae, illud infinitum in aftu
Infinitum veri effer totum, & veri perfeftum totum, quia nihil fui eftet extrat perfeftum eftet
in allu efi quia nihil fibi dccftct : imo nihil poftct addi fecundum rationem quantitatis , quia
totum. tunc poftct excedi.

Ex hoc vitta. Si in entibus intelligamus aliquid infinitum in enritate in aftu, illud f'
debet intclligi proportionabiliter quantitati imaginata: infinitae in aftu, fic vt ens il-
S oeeuia tio *uc* dicatur infinitu quod non poteft ab aliquo in entitate excedi : & ipfum veri ha-
fubiihji- bebit rationem totius , & perfefti. Totius quidem, quia licit totum infinitum aftu
ma. in quantitate nulla parte fui, nec eciam parte quantitatis talis, careret, tamen qtixli-
Infimtu in bet pars eftet extra aliam, & fic totum eftet cx imperfeftis; fcd ens infinitum in cn-
quantuatt titJ[c (jc nj|,|| entitatis habet extra: quia nec cius toralitas depedee ex aliquibus im- .
tmferftll»; pcrfcftl5

in entitate : Sic enim totum eft quod nullam habet partem excrinlccam :
pirftUum ftuia 'unenon eftet totaliter totum : ita etiam quamuis infinitum in aftu eftet perfe-
«xplicatur. ftura in quantitate : quia fibi fecundum fc torum, nihil quantitatis calis dccftct : ta-
men cnilibec parci cius dccftct aliquid quantitatis : qua: fcilicec effer in altera, nec
ipfum eftet fic perfeftum , nifi quodlibcc cius eftet imperfeftum. Sed ens infinitum
fic eft perfeftum , qudd nec fibi nec alie ui,cius decft aliquid-

Sic ergo cx ratione infiniti polita in ) Phrf.i. applicando fecundu imaginationem
ad infinitatem aftualem in quantitate, fi eftet poftibilis : vlterius applicando ad in-
finitatem aftualcm in entitate , vbi eft poftibilis , habemus aliqualcm intellcftum
qualiter concedendum eft ens infinitum imcnftue , fitte in perfeftione , vel in
virtute.

Ex hoc poffiimus ens infinitum in entitate, fic dcfcribcrc , quod ipfum eft cui nihil 4v
r 'Ikli 1 tnt'u!u 1“° t^fitthile rf‘ haberi in aliquo vno, Sc hoc pro tanto addi-

In finitum' tur, quia non poteft infe rcalitcr & formalitcr per identitatem omnem entitatem
in enniate habere. Poteft etiam deferibi per exccftum ad qttodeunque aliud ens finitum fic:
diferibirur. Ent infinitum eft quod excedit quodeunque eni finitum, nou fecundum aliquam determina-
tam proportionem , fed vitra omnem determinatam proportionem , vel determinabilem.

Verbi

. tSmSL

gnumdin*.

Quxftio V.

119

Verbi gratia, accipiatur hiccntius .«/Wnicxcediiur ab alia emirate, qux eft /cicu-
ria in triplo. Iterum exceditur ,ib amnia iAtellcAiua in decuplo, [cetum a liiprcmo
Angelo i cflo qyid in centuplo : quatitereunque procedis in entibus, femper ctfcr
dare in qua proportione determinata liipreimim cxccdit infimum : non quod ibi fic
proprie proportio ralisquali vcuncur Mathemaricuquu non condat Angelus ex ali-
quo inferiori cum aliquo addito , ci\m lit fimplicior. Icd intelligccdum cd boc fe-
cundum proportionem virtutis, Se perfedionis , iictit ed excciTus in fpeciebtis.
Hoc modo per oppoiitionem, infinitum excedit in entitate finitum vitra omnem
proportionem affignabilcm. Hx hoc fequitur J quod infinitas intcufiua non
fic fe habet ad ens , qUod dicitur infinitum tanquam quardam padi,, cxtrinfcca ad-
ueniens illi cntitncc etiam eo fnodo quo verum Se bonum intelliguntUr partiones vel
proprietates entis : imb infinitas intcnfiua dicit modum intrinlecum illtus emiratis,
cuius ed fic intrinfccum , quod cTrcunlct ibendo quodlibct, quod cd proprietas vel
quafi proprietas eius, adhuc infinitis cius non excluditur , (cd includitur in ipfa en-
titate, qua: ed vnica. Vnde de ipfa entitate prxcififlimc accepta, abfque feilicee
quacunque proprietate, verum ed dicere qubd aliquam magnitudinem propriari
virtutis habet fibi intrinfecam , te. non magnitudinem finicamquia ipfa repugnat li-
bi : ergo infinitam. Ipfum etiam infinitum prxdfifllmi acceptum nonfiib aiiqua ra-
tione proprietatis attriburalis vt bonitatis, vel fapientix potcd comparari fecundum
ordinem cflcncialem ad aliqua, qux excedit, Se non fecundum aliquam proportio-
nem detcrminatattl, quia tunc cfict finitum: intrinfecus ergo modus cuiurtibet in-
finiti intenfiue cd ipla infinitas, qux intrinfcce dicit ipfam erte, cui nihil de-
ed, te quod excedit onlnc finitum vitra omnem proportionem determina-
bilem.

Et idud corollarium confirmatur per Damafccnum r. 7. vbiipfc vu't quCd eflen-
tia dicit pelagus fubdantix infinitum te interminatum. Subdantiactgolccumlum
qubd habet titionem omnino primi in Diulnis, te vocatur ab eo pelagus, fic ipiacd
infinita, te interminata i fic autem nonincludicucin ea nec veritas , nec bonitas, nec
aliqua proprietas attriburalis i ergo ipfa infinitas ed magis modus incrinfccus clVen-
tix, quam aliquod attributum.

£6 M M E N T A %1 V i,

D: qua pro
po^nontvi-

de l.d.ljj,

ff.it. io. q r

4 .d.

ij.C' i.

Infiniti*
no tfi pif.
fio,fed mo-

dut intrin-
fecm entia
cui contr.it.
de quo i.d.

8+i*. 17.
&fa.

g.vel Ecctt

i E primo articulo. In illo articulo
£ tria principaliter facit. Primd, de-
clarat quid Iu infinitum in magni-
jiudine. Secundo, quid iit inhni-
• tum in entitate , fiue quid fic infi-
nitum iutcnfiue. Tertid, quomodo infinitas in-
reniiua iniit ienti infinito. Oe primo dicit quod
Infinitum in magnitudine fecundum Philofo-
phum tertio Th>. rex. co/n.6 j . eft cuius quanti-
tatem accipientibus femper ell aliquid accipere
fcxcra. Et declarat Do&or quomodo debeat in-
telligi illa deferiptio, X dicit, quod lic intclligi-
tur, cuius quam ititem occipientibus, id cll, quan-
tumcunque accipientibus femper rcllat aliquid
accipere, loquendo femper de infinito in magni-
tudine in potentia , & non in a&u. Et aliqui ix-
ponunt fic , quod infinitum in potentia in ma-
gnitudine fit per aBlariunem parris poft panem,
iemper addendo nouas partes infinito in poten-
tia, puta fi A debeat efie infinitum , nunc fic
magnitudo cubitalis , femper addetur noua , &
nona pars alterius rhagnitudinis. Et ideo dicit
Do&or fic ! Et rjttocft, quii infinitum tn quan-
t it At e , fient loquitur ‘Phitofophus tnon fote fi bi-
bere efie , nifi potentia, m Accipiendo femper al-
terum poft alterum , vt fuprA ea politum eft, fcili-
licec accipiendo ab vna magnitudine, & addendo
alteri magnitudini , quia in achi noninucnituc
magnitudo infinita cxrcnfiue . Siue etiam fem-
per nouam , & notiam magnitudinem caufando

& addendo femper. Et ideo qu.u!thmcknque ici
c t put ur , (cilicct , vel ab alia magnitudine, vel
nonum, & nouam caulaudq, illud, fcilicet.quod
eft itifinitum in potentia, non eftt ntfi finit um,&
quadam pars tonus infiniti potennahs. patet quia
li A cubitale fiat iiifinitdm per additionem alte-
rius, &: alterius parris, quacunque addita ipfi A\
adhuc erit infinitum, quia lempet reihc aliquid
accipiendum ,& ipfi si addendum, imdqmbuj; ,
cunque panibus additis & lignatis adhuc femper
reftant partes accipienda: , & addendx, & ideo
fethper A, erit finitura , & per confeqocm eri:
pars totius infiniti in pots mia. Ex hoc Pbilo-
fophus tertio Phjfic.text. cctnment. 6). conclu-
dit qndi ficut infinitum habet ejfe in Jieri, ;ii

potentia in Quantitate , ita non habet rationem
totius , quia totum eQ, cuius nihil eft extra, lice
eft peifedum , quia per/itilum eft , cui nihil per-
felhonis deeft, fed ilH femper aliquid dcelV D<|
hoc vide qux dhi in iccundo Metaphyficx
DoAutis.

b Ex boc ad proprfituin. franrilfit ergo t)o- . . ..

ftor rationem infiniti in quanrirarc, vtpci illam
aliqualiter dcucniamus in rationem infiniti in ^
entitate, fiue infiniti intenfiue. Dicit crgo.s]tiod
ens infinitum m ailn eft illud , quod non poteft ab
aliquo excedi in entitate ,&c. r •

c Hisprxmiflls Do&ot infert duasdefcai-
ptiones «itis infiniti in entitate. Piinu , F.ns piunnnth
tnfinitutb eft , cui nihfl entitamekeft ce modo mfim.d

quo

Quod libet"

quo pojfibile tjl illud haberi. fecunda. Ens infini-
tum cjl, quod excedit quodcunquc ens finitum, non
fecundum aliquam determinatam proportionem,
fed vitra omnem determinatam proportionem, vel
determinabilem. Aducrcc , quod proportio in
•Ut finitum cllunt“atc » Pl,ra ,n nomcro vbi clt maior pro-
portio» (cmpcr continet minorem , puta fi A lc
habet ad B, in proportione dupla , vt odo ad
quatuor , o&o continet quatuor. Similiter fi eft
proportio in magnitudine molis, vt fi vna linea
lc habeat in proportione decupla ad aliam li-
neam , tunc realitcr continet plures panes non
proportionales, cum vtraque nt diuifibilis in in-
tonicas panes , vt patuit in fecundo , diftinS, i.

5- fed plures partes continet quantita-
tiuas. Sed proportio in entitatibus, vt cura dici-
mus, quod Angelus excedit hominem in dnplo,
intelliginuis fic , quod Angelus non contineat
„ emicarem hominis formalitcr, fed qu6d alligna-
ta tali perfc&ione intcnfiua in homine , adhuc
OutmotU Angelus excedit ipfum in perfe&ioHC in du-
Jnflui rX- pio . Sc fic dc aliis. Sed nullum finitum quan-
aJat hem - tumcunquc perfedum poteft proportionari fir-
ntm’ eundum pcrrc&ionc infinito inteniiue, vt patet.

d Ex hoc ftquitur , quod finit at intcnfiua »
Sic. Doftor ex prremiflis infert , quod infi-
fuiitas intcnfiua non eft pallio extrinfeca, pa-
ca realitcr diftinfta i fubiedlo , de qua dixi in
prologo^juxftionc rettio, refpondendo ad ratio-
nes Grcrorij Sc Ocham , Sc Alphonfi i nec
etiam clt quafi pallio ficut bonum , & ve-
rum quafi fune palfiones entis , qua; nullo
modo diftinguuntur ica'iter ab ente , & hoc
probat , oula circumlcripta per pofllbiJc , vel
impoflibilc omni pallionc, vel quali paflio-
ne tb eme infinito , adhuc infinitas ineft, patee'^
qiua vt fic , prxrisc acceptum , non fub ali-
qua ratione proprietatis attributalis, vt boni-
tatis St fapientix poteft comparari (ecundum
ordinem clTcmialem ad aliqua , qux excedit,
& tamen (ecundum aliquam proportionem
determinatam , quia tunc cilct finitum. Di-
cit ergo infinitas modum intrin/ccum illius ,
cuius eft , qux infinitas dicit intcnfiue ip-
fiun clle , cui nihil decft , & excedit omne
finitum vitra omnem proportionem determi-
nabilem.

S C H O L I V M.

ffte non quaritur : relatio fit eadem realitcr infinite, quia [apponitur, quod fit eadem

* ejfentia ex i . dtfi.i. qu.y. num.4q.Et dtfi.%.q.+. Et t.d.i. a. 4. fed quaritur vtrum fecun-
dum fuam propriam entir.it em , vt difhnguttur ab ejfentia fit infinita. Vndc non rett) re -
fpondetureffe infinitam, quia effient ta uti t dent 1 fica tur eft infinita, quta infertur formalis pra-
ebeat io infinitatis de relatione ex identieapradicatione , quod efi fallacia, de quo 1 . dtjhntt.t.
quafi. j (fi d.q.qu. 1.

Vlfode infinito «-dc hoc ,quod quxritur videamus, fcilicct fi relatio formalitcr
polfctcflc infinita. Hoc enim non eft quzrcrc,fi relatio fic eadem realitcr ali-
cui infinito, dc quo non eft dubium communicer loquendo : quia realitcr eft eadem
Expofitio eflentix : nec ctinm eft quxrcrc,fi relatio fir per identitatem illud infinitum, fed eft
fubnltjjima quzrerc fi relatio formalitcr, hoc eft fecundum fuam entitatem propriam, qux eft
quofiionit enticasad alterum , fic infinita intcnliufc infinitate illius emicatis, hoc eft fi cnricati
propofiu. pr^pri* huius paternitatis, vccft cnticas propria huius paternitatis, fit infinitas in-
tcnfiua modus per fc incrinfccus : ita per lc intrinfccus qudd non tantum ratione
alicuius alterius quod fic realitcr illi emicati idem, fed non includendo aliquam
identitatem nifi iftam : imo citcunfcribcndo quodlibet prxtcr iftam ad alterum ad-
huc cflctcnticas illa, qux eft ad alterum inccnfiufc infinita in fcipfa.

Ex hoc patet ftatim,quod tefponfio illa, qux communiter datur non eft ad qux-
ftionem , vc pote dicendo quod relatio originis eft infinita formalitcr, quia edentia
eft infinita, Sc illa relatio eft efientia; non enim quxticur fi fic per identitatem aliqua
res, qux fit formalitcr infinita : fed quxricur an ipfa per fc primo modo fic ilia res,
cuius modus per fe intrinfecus fic infinitas. Et ideo fi fic arguitur , diuiniras eft infi-
nita, paternitas eft diuinicas , ergo, &c. Patet qu6d argumentum non concludit :
quia maior eft vera dc prxdicationc formali > minor autem non nifi dc prxdicatio-
nc per identitatem i paternitas eft deitas , fecundum omnes, ergo non poteft inferri
Excontm- conclufio, in qua eft prxdicacio formalis, quia non poteft maior identitas conclu-
di in conclufionc extremorum, quam fit identitas eorum ad medium in prxmiflis.
f/quitur'0” Vndc ex altera dc ncceflario, &: altera de contingenti , non fequitur conclufio nifi
nifi comin- contingens vel vnio contingens extremorum : nifi autem in conclufionc haberetur
lem. praedicatio formalis huius, fcilicct, paternitas efi infinita , non haberetur propofitum:
ficut patet per intcllc&um prius expofitum, quia non haberetur nifi qubd per iden-
titatem eft res quxdam , qux eft infinita.

Si autem incendas concludere prxdicationcm formalem:& non tantum per iden-
titatem,ibi eflet commutatio prxdicationis identicx in prxdicationcm form.tlcm:5£
idc6 i h illatione eft fallacia figurx dl&ionis » commutatur enim quale quid m hoc

aliquid

Quseftio V.

shq/tidfid dl, interpretator medium, quod cft quale quidtcffc hoc Aliquid ; quia ficut il-
le,qui ex medio dicente quale, qmdfinfctt medium dicens hoc aliquid: iu hic ex vi illa-
tionis talis prxdicarionis formalis, intendit inferre, ac fi efiet hoc aliquid ex vi illatio-
nis, quae alitet non teneretur : altera autem non fuit vera , nifi per identitatem , ergo
commutans pi xdicjtioncm per iden: itarem, in formalem, videtur interpretari vtrara-
que prxdic.itioncm in prxmifsis fui (Te formalcmricd non cft ibi prxdicatio formalis,
quia non porcll illa minor vcrificari nifi per prxdicationem idcnticam.

Poteft autem breuiter dici, quo J conclufio i fcLfatcrnitas efl infinita, proprii loquen-
do non cft ve ra&ratiocftex modo fignificandi formali adie&iui:quiafignificat for-
mam , vt forma cft eius de quo dicitur , propter illam proprietatem , adiediuum
non poteft prxdicari nifi prxdicationc formali tuqc inferendo ex prxmifsis erit
fallacia hgurx dicionis , fecundum modum prius afsignatum : fi ergo infinitum non • t*
dicitur formali prxdicationc de paternitate fimp!icitcr:conclufiocft ft&:ficergo in- **4ter™t4*
telligendo conclufionem de identitate realialicuius infiniti ad paternitatem, tantum- ^

mod6 debet inferri hxc cone lufio, fcilicerqubd paternitas cftaliquid.quodcft in- tantum ‘id
finitum : fed quxilio habet fpecialcm difficultatem fecundum qudd alio modo in- quodoRin-
celliguur.falicct de infinitate, qux fit formalis modus intrinfccus paternitatis fccun- finitum.
dum fuam emitatem.

C O M M E N

e T T/f° *{fe infinito. Nunc Dodor quxritdc
V relatione originis.an fit fbrmaliter infini-
ta , Se non quxritur hic an fit per identitatem
realem infinita > quia hoc non ed dubium , cutn
fit idem realiter edentia: diuinx fed quxritur

an ij>fa in fua forraalitatcA' quiditate accepta, &
vt luo —

luo modo ab alentia diftinda fit formaliter
infinita A lic inccllieitur quxilio. Ex hoc appa-
r et ,quo»i rcfponfio illa , qux comTnuniter datur,
noncllad quxilionem , vtpote dicendo, eden-
tia eil infinita formaliter; relatio originis ed cf-
femia ; ergo relatio originis ed infinita formali-
ter Patet quod non fequicur , quia maior ed ve-
ra prxdicationc formali : fecunda vero tantum .
ed vera prxdicationc idennea , qux prxdicatio-
nes quomodo didinguuntur , vide qux prolixi
cxpolui in primo , dtfi. f . ijuafi. t. 6c fic ex his
propofitionibos nonpoxdl inferri condufio , in
qua fit prxdicatio formalis, quia non poted ma-
ior identitas concludi in concluiione ext remotu ,
quam fic identitas eorum admcdium.Et hoccd
expolitum in primo d.i.q.i. fecunda partis , ex-
ponendo primum argumentum prine ipaie.tt cum
dicit de fallacia figurx didionis, vide expolitio-
nem in priipo vin fuprd refpondendo ad primu.

- Circa aliqua dida in ido articulo occurrunt
njKjtirWe- aliqua dubia. Primum in hoc quod dicit , Eus
trt.malmri. infimi um fic efl perfectum . qued nec fdn . nec
alicui tinsdttft aliquid , ex quo dido habetur
quod ficut ens aliquod ed fbrmaliter infinitum,
ira quodlibct eius erit fbrmaliter infinitum^litcr
aliquid fibi deefiee in enticate. Contra hoc fic
jnrclledum indatur, vr clarius inrelligatur , Se
odendo quod pofito aliquo ente inhnito in-
tenfiuc , quod ex hoc non lequarur quodlibct
illius entis elfc fomulitcr infinitum. Etnrimo
indatur , quia infinitum intenfiue condat ex
gradibus per fedional ibus, Se condat ex infini-
tis gradibus , ficut etiam em intenfum vt odo
condat ex odo gradibus. Sed certum ed quod
non quilibet gradus, ed formaliter infinitus , ve
patet : ergo non quodlibct entis infiniti erit for-
maliter infinitum.

Secundb indatur, & pono per pofiibile , vel
impoflibilc, quod fic albedo intenfionis infini-
tx iu adu , quia etiam fecundum aliquos , vt
- ; Scoti Oper.tom.X i /,

T A R i V S.

Ocham iu 3. poted incendi in infinitum, modb opinio
ponatur per poUtbilc.vcl impoflibilc, talis po- °^*m.
tentia in adu:tunc fic; non quodlibet albedi-
niserit formaliter infinUumtpatec, quia cncitas,
a qua accipitur genus , puta color , non eric
formaliter infinita , cum fic in potentia ad vl-
rcriorem pctfedioncm , fcilicct ad differen-
tiam. Similiter, nec differentiacrit formalitef ,
infinita, cuin iit pars eflcntialis albedinis s
modb parti n6 conucnit infinitas, eu omnis pars
fitimperfeda.hocpatcca Dolore tn i.tLS.q.x. t

Tertio indatur , & pono per impoflibilc,
vel poflibile,quod fit albedo intcnfiub infini-
ta extenfa fuper quanto, fequitur quod lit par-*
ribilis in infinitas partes , ve patet i Dodorci*
fecundo dtfi.i.q. 7. Sed quxlibcc pats ntegra-
lis eius , non erit formaliter infinira. Tum , quia
repugnat parti infinitas , vt patet a Dodotc w*
pnmotdtjl.i.q.i.Tum,c[\iiz fequ ci etur quod adu
po (Tent effc entia infinita in infinitum , quia ta-
Iis albedo clTct diuifibilis in panes infinitas in
infinirum , vt patet l Dodorc m fecundo J.x.a. 7.

. Quarto initatur, Se pono qubd in eme infini-
to fint fbrmaliter aliqua plura faltem ex natur»
rei diftinda, quod forte efl de fado in Deo:runc
quxro an fit eadem penitus infinitas illorum di-
dindorum.an diftiodx infinitate* ? non eadem,
quia ex quo infinitas ed gradus intrinfccus , fe-
quitur quod diftindx enritates habeant didinr
das infinitates , vt gradus intrinlecos. Non dir
ftindx infinitates, quia tunc in eodem ente qui.-
ditatiuc fumpto', edent plures infinitates intrin-
fecx , & fic edet maius infinito , quod ed im-
poflibile. . , . ;

Quinto indatur , quod non fcquatur quodr
liber cius ejft , ede fbrmaliter infinitum , quia
pono quod A fit infinitum intenfiub, tunc qua*
cunque entitate data pertinente ad tfft ipiius A
nullo modo erit infinita : patet, quia quacunque
data^uberet rationem panis , cui repugnat infi-
nitas intcnfiua. * . :

Secundo principaliter indatur ,contra hoc quod ^

dicit,quod infinitas intcnfiua fir gradus incrinfe- 4.
cus entis cuius ed , ex quo dido fupponu quod
no fit de ratione quidirati^a talis entis^uta Dei,
quia fccun du Dod.gradua intrinfccus non ed de

l qw

Quodlibet.

opinio alio- niuiSidiias efl gradu s.Scd mod& oflen-

naa do(propter aliquos, qui videntur tenere, quod in-

finitas non fu gradus intrinfecus, fed quod fit de
•edentia Dci)qu6d fit de quidirarc Dei , vr clarius
cognofcarur oppofirum in ioluendo rationes
ifbs.qtus nunc facio. Primo arguo fic i circun-
Tcripta infinitate a Deo , nullo modo differt ab
omni ente finitorum per fobm infinitatem ,vi-
dctuc differre quiditatittd ab omni ente finito.

Secundi inflatur ,quia vult Dodor in primo,
dift.i.q.x.& tn quarto , d. 49. qubd Deus fub ra-
tione dciratis fit obiedum beatificum , Sc in 4.
d. fi}.& in primo, dtft. i.q.i. probat quod vohmtas
non poteft perftfde quicrari,nifi in ente infinito,
de fub ratione infiniti, vt patet in 4. dtft. 49. ergo
infinitas videtur de mente Dodoris qudd fit
idem formali ter cum Deo.

Tertio inflatur, quia Dodor in \Jift. 18. vult
uTfit rom- qt»od edentia diuina fic tribus communicabilis
mnnuabiUi. ratione fu* infinitatis, St per confcqucns proba-
tur i priori ipfam cfle cfimunicabilem ratione in-
finiratir,ergo infinitas efl formaliter idc deitati.

Quarto inflatur, quia Do flor hi prsfenti arti-
culo dicit qu6d cflcntia prxcififfime fumpta ,c5-
pacatur fecundum ordinem clTentialcm ad alia,&
vr fic, excedit alia infinirare:modo ordo eflemia-
iis.qui refpicit eflcmiarn pr-rciflflimc , refpicit
cam,vr prccise quiditatiuc llimptam.

Quincti» inflatur, quia ens quantum prima fui
diuifionc diuidarur in ens infinitum, & finitum:
quxro modo de infinitate contrahente ens , aut
•efl inrrjnfcca quiditatim- deitati, aut non ? Si pti-
m<!>, habetur intentum: fi fecundo, ergo ipfa infini-
tas pridsi incfl enti abfolure,5c non Dcoimmc-
« diat A Si dicatur qudd aducnit Deo immediate, er-

go cum Deus fit ais quiditatiuc , vt patet a Do-
dorc in primo, d.\. & 1S. ipfum 6ns contrahcrc-
tur^d Deum per aliquid aliud , quam per infini-
tatem,&: fic prima fui diuifionc ens quantum non
diuiderctur in ens finitumae infinitum.

Sexto inflatur , quia Deus fub ratione deitatis
efl raenfura quidir ariua ,' menfurans quiditatiuc
omnem qniditatem, vt patet a Dodorc in i.d.8.
a.i. qu.c quiditates dicuntur quiditatiuc tncnfu-
rarijfccundum quod magis, vel minus appropin-
quant deitati lub ratione deitatis ; fcd circun-
fcripia infinitate intcnfiua non menfurarct quidi-
. tatiuc alias quiditatesjergo infinitas videtur per-
tinere ad e^rquidiratiuum Dd.
ftynwU fu Confirmatur , quia fecundum Philofophum
i o. M etjph.i n v noquoqtic genere efl vnum,quod
dtOum Ari - nietrum omnium illius ceneris. Et Dodor

^ primo, d.S.q.x.d icit quid noc intcliigirur non
de vniutc in feded de natura, cui inefl vnitas ra-
lis,Sc hoc idem in fecundo, d.jjj. i.vbi vult quod
naruta fpccifica quidirariu£ n>c n furet ,oec. homo
t ago in genae animalis fub ratione fua quidiu-

tiua mcufiirat omnia animalia , quia, excedit om-
nia illa in perfedione quiditatiua > ergo i fimili
de Deo videtur diccnJum.

Septimo inflarur , fi infinitas non eflet dequi-
ditate Dei, (equitur quid Deus pcrfe&cquidira-
tiud, pollet intclligi circunfctipta infinitate^: per
confcqucns perfode amari, Sc fic elfe amabile in
fiimmo,cum idem fub cadent ratione formali fic
©biedtim intcllcch»s,& voluntatis, vr patet a Do-
lore tn 1 .d 'y.q.fi.& in 4aUft.fi}..
y, Tatii principaliter dubitatur in hoc, quod
«Jicic Doclor , fcilica qu Udjnfinitas intenfma

non tft pafft$,ntc quafi pj^Tnflarur primo, pro-
bando quod fit paflio , vel quafi paflio , qnia de-
mon Aratur de Deo per aliquid prius, vel (altem
efl danonflrabilis,vt pata a Doclotc in 1. difl.t.
q. x. vbi probat quod ha-c non fit per lc nota,
ens infinitum efl , cum non fit per fe notum cx-
ttetna vniri, ici! icet ens, Sc infinitas, Sc vitra d»dt
quod demor.flratur ; ergo lubee lationem paflio-
nis.vcl quali paflionis.

Secundi inflaniT fic.infinittfs inefl foli Deo.Sc
femper , Sc conuertibiliter , Sc non efl definitio
eius, nec vltima differentia , cim non fit dc qui-
dirate a’usiergo efl cius paflio , vel quafi paflio.

Hoc modo arguit Philolophus.

Teitip inllaturdnfinitas intcnfiua efl medium
ad dctnonflrandum aliquas proprietates de Deo,
vt pata i Do&ore in prologo , qutft. j. & non
efl dc quiditate Dei } ergo erit falrem quafi paf-
fio'prior.

Quarto inflatur , quia fi infinitas eflet rcali-
ta diftin&a a Deo , eflet caufata , Srpaconfe-
quens paflio ; ergo vbi ex natura reidiflinguitur
^ Deo, Sc non efl dc ratione Dei , erit quali paf-
fio. Sic enim arguit Dodlor in f rologo,q. de fub-
ietlo Theologia , vbi probae attributa clfc quafi
pafiiones. ~

Rcfpondeo ad omnes obic&ioncs , contra di- r ^
6b Dodotis in ifto ptinto articulo. Ad primum *

dico.qudd circunfcrrpta infinitate , adhuc Deus
formalitcr,& quiditatiuc dilfinguactui ab omni
ente infinitodta quod emius Dei, vt prxeise tx-
lis cntitas.cllcr rauoquiditatiua,3c cllcntialis di-
flingnendi ipfum Deum cflcmialitcr, Sc quidita-
tiuc ab omni aue finito: ficut aiamentitos vnius
emis finiti efl ratio diflingucndi eflentialiter puta
humanitas ab entitace afmi finita , Sc non gradus
intrinfecus humanitatis ( nec enim finirasin ho-
mine ,qiue ponitur gradus intrinfecus , cft tario
diflingucndi quiditatiuc ) cum confcquatur en-
titatem quiditatiuam. Confirmatur rcfponfio
ifla , quia homo fub ratione finiti non dicitur
diflingui eflentialiter a Deo infinito, uno huma-
nitas efl ratio formalis fic diftingueudiicrgo nec
i conuerfo infinitas intcnfiua ait ratio diflin-
guendi.

Si dicatur , fi circunfcripta infinitate, Deus cf-
fcrftialiter diflmguitur ab ente finito, q narro tunc
an ipfc Deus , vt fic diflindlus , dicat aliquem
gradum petfeclionis , aut non? Si primo, illa pa-
feclio m n erit limirata.fed infinita ; ergo infini-
tas erit fibi intrinfeca formaliter, Sc quiditatiuc,
quod efl propofitum. Si (ccundb , et go non erit
magis pcifcclus, quam lapis, imo nullo modo
pafeihis.

Rcfpondeo . quAd aliud efl loqui dc gradu
perfedionis fnecifico , Sc aliud de gradu perfe- ^
dtionali confequemc naturam indiuidul , de
quibus alias dixi. Potefl enim confidaari al-
bedo fixundum perfe^ionem , quiditatiuam,

Sc fpccificam , Sc vc fic albcJo efl quidi-
tatiud petfcdlior nigredine. Potefl etiam con-
fiderarj hxc albedo vt odo Sc fic. intenfiud efl
peifedior albedinc vt (cx. Dico ergo quod
Deus circnnfcriprn infinitate intcnfiua , dice-
ret p irrise pcrfcdkmcm talis gradus fpeci-
ficc , tamen vt fic conlidaatua, non pctfcttd
confiderarcturivt pata a D odore in pr uno, dtft. 8.

■ .-iri:- i

. . Ad iccundu. Dico bieuiter, quod fic Deus fub Adfitsmdi.

Qu^ftioV.

jd ft eundi, canone deitatis eft obic&um beatificum , quod
tamen actu nou beatificat , mfi vt a&u infinitus
imenliuc , ficut dicimus quod albcdo fecundum
Tuam rationem formalem cft ratio mouendi vi-
(um:non tamen habetur perfedia villo» nifi ter-
minetur non ad albedinem , vt prreise quidita-
ciuc fnmptam,fcd vt fic intenfam.Sic dico in pro-
* polito , quod quarouis Iit deitas ratio formalis
obiecb beati fiii, nunquam tamen pcifc&d beati-
ficat,nifi includendo infinitatem inicniiuam.qui*
fi conciperetur prxeise, vt circunfenpra infinita-
xe.tunc impcrfc&c conciperetur, quia non coe-
peretur fecundum pcifctiioncm luam intrinfe-
canr.licuc concipiendo hanc albedinem praecise,

. non perfc&d concipit , nifi conciput fecundum

. i ctus impctfcdioncm incenfiuam. Rcquiricurtr-
go infinitas intenliua , non vt ratio formalis ob-
ic&i beatifici , nec vt aliquid pertinens ad ratio-
pem formalem i fcd Vequiritur.vt conditio obic-
fti beatifici, qua conditione retnota,non perfecte
quictatet,ncc beatificaret. Hoc etiam magis pa-
tet in crcaturis.vbi ratio fbtmalisA quiditauua,
puta hominis ,eft tatio mouendi mtcllc&um ad
cognitionem imuitiuam hominis , nunquam ta-
mc erit cognitio intuitiaa»nilt terminetur ad ho-
minem cxillentetu,& orxfcntctnicxiftentia ergo
requiritur ,vt c6ditiO ooiedi no vt ratio formalis.
Concedo ergo^qubd dicit DoOor , feilicct quid
Deus fub ratione deitatis eft rario formalis ob-
ie&i beatifici, non tamen adku beatificat , nifi y\
formali ter infiriiut(TV& lic loquitur i n primo ji. i .
q.i. quid voluntas non Enitui ordinate nifi ob-
jecto infinito,nec poteft perfede qnictari, nili in
obiceto formalitcr infinito,! icc e infinitas iieb* (it
ratio formalis quietandi , imi Deus fub rarione
deitatis.

datato ftn- Portet etiam dici.qubd ideo Deus fub ratione
trm rtfptn- <jcjwljs cft obicdum beatificum, quia ve fic , cft
fiomm. la|-s cntuas>cui primo, oc immediateA vt funda-

mento , Se origini omnis perfectionis intrinfecC
conuenit. Si datatur , qu .d etiam videtut quid
Deus non beatificet nili vt bonus formaliter4 Se
vt infinite bonus , quia bonitas etfi non fit ratio
formalis obiedi beatifici • tamen ita videtur vt
conditio obiedi bcatihci.ficut etiam infinitas in-
tcnliua.Dico quid non cft limilc de bonicate in-
fiuita»& de infinitate intrinfeca deitati , quia cir-
cunicrtpu bonirate infinita , adhuc Deus perfe-
dilfimc quietorftrjdc beatificatct , qu* intrlnfccd
eft «ns perfede inimicaro , qu* infinitas tftin-
trmlcca deitati. Sed circunlcripta infiniiatcnon
beatificatct perfede , quia Ii deitas eft ratiti for*-
malis obiedi beatifici .nunuuam umen beatifica-
ret .amota infinitate mtrinleca.
g Ad texriu.Dico.quod fi deitas fit rario formalis

Ji torrium* dcmonftrandi hanc propnctatem/ciliccr cllc co-
municabile tribus in vuitate natur*,& noi> infi-
nitas intenliua , ifta tamen proprietas fi unquam
perfide ineft, nifi propter infinitatem ihrcnfiuS,
iu quod talis infinitas non requiritur , vt ratio
formalis, fcJ vt conditio obiedi perfeddeoro-
municatiui,& lic Dodori» .8.d.pn«i,intelligit
quod infinitas intenliua cft conditio obiedi per-
fcdifl»mdeomnH»nicaUui:& hoc patet, qui a in-
icllcduspatcnius.niii cognolceret Deum, vt in-
finirum tunc non haberet memoriam perfedam;
nec obicdum perfede intueretur , nec diceretur
perfede communicari. Dico fecundi quod Deus
lub ratione deitatis, quia eft talis entitas , cui im-
mediate,foli ineft infinitas intenliua, omnino
StMt Oper ! tom. X 1 1.

eft tribus communicabil is, Se fic Dodor intelligic

i« primoyd.lti.

Ad quartum. Dico breuiter primi, faluo fem- Ai <iH*T,K7h
per meliori iudicio,quid Deus fub ratione dcita-
tis,& non fub ratione infinitatis intcnlitfe>vt con- & l*'
paratur ad alia cwia,excedic omnia illa feeudutn
fuum gradum mere fpcci ficum vt lic,po(lct di-
ci menfurarc quiditatiuc omnia entia , quia illa
(pccies^u* cllct propinquior fecundum gradum
lpecificum,eiret ipecificc perfedior. Se hoc mo-
do polTec Deus fub ratione deitatis dici tnenfura
clfcntiahs omnium quiditamm.iion tamen dice-
retur pcrfedilfimimenfutare^nili elfet adu infi-
nitus intcnliucDico fecundi, quod aliud cft Deu
comparare vt menfunun ad omnes quidirates , vt
prxeise fnmptas abftxadas ab omni gradu inten-
fiuar pctfcdionis,rilinqucdo ipfas praecise fecun-
dum gradus earum fpccificos •, Se aliud eft ipfurq
comparare ad entia pctfcda fecundum eorum
gradum intrinlocum. l*rimo modo Deus pone-
retur menfura pnecisc crtentiahs.&quidiratiua.

Si vt fic, mcnfuraru omnia entia precisc confi-
derata fecundum gradum fpecificum. Secundo
modo , poneretur menfura perfeda fimphiitcr
mcufurans omnia entia fecundum gradus perfie-
dionalcs intrinfecos:non pollet ergo ifto fecun-
do modo comparari ad perfedionem alioium
entium , nifi ipfiun confidet ando, vtpeifedutri
intenfiuc.de vt infinitum. . 9.

Ad quintu Dico, quid ifta diuilio entis qttati qmn*
in ens infinitum, & finitum eftdmilio fecundum tum .
gradum inttmlecum,9e no feeudutn aliquid per-
tinens ad quiditatem,ficut etiam diuilio entis pet
a Jum,& potentiam,neceirarh>ui»d< contingens.

Cum infertur, ergo datur alia prior diuilio, dico
'quod ens nunquaVn conttahttur pci dttfcrenriai
lpccificas,& hoc imrnfcdiau-.Dico vlttl, quod ens*,
etfi prxdicatur in *fmd de Deo, non tamen poni-
tur de quiditate Dei, nec proprie dicitur contrahi
ad ipfum Deum.vt prolixi 'expofui 1 npnmotd.i.
q.iJn illa Vatione qua probatur , qudd nott po£
fonc elle plura uccelfc ede, vide ibi. , n

Ad fextutn,dlco,vt diti ad teitium. ** Stxtum

Ad confirmationem de homine , patet et di-
dis ad tertium. , , • . „

Ad feptimum. Dico , qu£»d cifi lol* Deitas fit
pcrfcdillima ratio cognolcibiluatis. Se amabili- r,um‘
taris, vt pat^t * Dodore tn 17. quia vt . r

fic, eft talis entitas , cui pnmo nata eft meile in- iu

finitas intenliua, vt graduS intrinfccu , non tame
perfede terminaret vilionem nili tetiuinarct, vt
infimius , nfcc perfede terminaret «dum amoris
nifi,vi ens infinuumiinfinkas ergo itquirituf , vt . , •

conditio obiedi perfede vilibilis , & perfedi t#-fr4
amabilis. Et dicirnr deiras |>erfcdillima ratio.qnia fumum Ji •
ratio quidi(atiua,& quia talis quiditas unmcdia- Sum.
tc includit infinitatfcm intcnliuam, vt gradum fi-
bi ihtrihlccum. ; .

Nunc rdpondexJ ad obiediones contra pri- io
tnum didum.Ad primum dico, qudd aliud cft lo* k»fp«njiotn
qui do infinitate in fe fonoalitcr.Sc aliud de ente, odfnmum,
cui ineft talis infinita*. Sicut aliud eft loqui de alv
bedineabfolutc.cui ineft imenlio-,& aliud dcipfa
intclione formalitcr, puta de intculiouc \t odq
Loquendo de intenfione infinita formalitcr, con-
fcedo quod infinitas formalitcr mcludit infinitos
gradus pet fcd ion ales A' concedo qudd qtwcuo .
que gradu aflignato f fi tamen etTct alfignabilis
fecundum coliderationcm.quiain tc cil impolB-
bilc , ille gradus non eflet infinitus tamen tora
L a iufiiutij

- ' •

124

■infinitas ineft enti infinito, ita quod nihil eft en-
tis infiniti quin fit formaliter infinitum. Dicit
■ / ergo Do&or quod quodlibet perlinens ad enti-

tatcin quidiuciuam entis infiniti , cft formaliter
» infinitum, Sc non quod quilibet gradus infinita-

jus inieniiue fit formaliter infinitus.Sicuc fi albe-
do efict intcnfa vi otto, quacunque parte illius
allignata cllct intenfa vc octo non tamen quili*
bet gradus intcnfionu cllct intenfus vt o&o. Di-
co vitra, quod in infinitate intenfiua non funt
gradus perfectionis , aliquo modo diftin&i extra
opus mtcUe&us, licet forte fecundam confidcra-
tioncm poifem diilingui per comparationem ad
gradus intentionis in creaturis.

Ai (it»*- Ad fecundum dico, qu6d cafus eft ftmplicitee
impoiUbdis.Tamcn cafii per impoflibilc admillo»
dico primo, quod aJbedo nullo modo cllct in ge-
nere,lV polito quod fit in genere, diceretur quod
entitas a qua accipitur ratio generis , Sc entitasi
qua accipitur ratio diffcrcntix.non cllcut forma-
litcr intimtx , quia haberem rationem parris , &
tamen albedo, & quicquid in ipfa cft formaliter
albedo, cllct formaliter infinita, quia quacunque
minima parte albcdinis a(figna(a,clTct formaliter
infinita. Dico etiam qu6d non cllct inconucnics
. tales emiutes , fcilicet generis , & difterentix fi
ponerentur infinitx , & cum dicitur qu6d habe-
rent rationem partis , concedo , & cfim di-
citur qu6d parti repugnat infinitas. Dico quod
non eft inconucnicns vnum impofsibile fc-
qui ad aliud impoflibile : imo eft magis im-
poflibile albedinem clTc formaliter infinitam,
quam ipfam,vt infinitam politam habere partes
quiditaiiuas , etiam formaliter infinitas. Potcft
etiam dici qu6d illx entitates non cflent for-
m aliter infinicz , fed tantum per identitatem,*
quam haberent cum albedinc. Dico vltimd,

. quid aliud eft loqui de infinito fimpliciter,quod
(impliciter eft illimitatum, in quo ponitur omnis
perfedio vinualitcr,& eminenter, & aliud cft lo-
qui de infinito intenfiue in genere, vc fi ponere-
tur albedo infinita in gcncie.Primo modo exclu-
dit omnem imperfedioncm:fccundo modo non
videtur fic excludere , quia quamuis albedo po-
neretur intenfiue infinita.-tamen fi poneretur cau-
fari ab alio includeret hanc imperfe&ionem,
qux eilct ad aliud dependere.

I ^ Ad ccrtiura,dico primo, qu&d cafus^ft impofli-

Ai tortimm. p°ncrc ‘P**am formaliter infinitam, «Sc exte-
di,& dependere ad quantitate:tamen pofito hoc,
dico quid auxlibct ciusoars incegralis efTec infi-
nita, quia albedo cxtcnU eft ita intenfiue in vna
pane,hcut in alia,vt expofui in i.d. a. q. 9. & in
prtmo.d.i. q.i.Ei cum infertur , quod eilct pars.
Dico, quod accideret libi clle partem imegralcm.

Quodlibet.

quia tantum ratione quantitatis,in qua efTet for*
malitcr,imo feparata albedinc a quantitate, tuc
in ea non cft allignabilis aliqua pars. £1 pofito
etiam quod eilct talis impcrfe&io , forti non
haberetur proinconucnienti ponere talem im-
perfectionem in ente infinito non fimplicitcr,
vt fupri dixi. Er cum vitta infertur, quid tunc
eflent plura infinita intenfiui. Dico quid ftan-
te primo impoflibili>nonfcquituiinconucni€s,
polle ponere plura talia propter diuifionem ta-
lis mhniri in partes intcgrales. Et vitri dico,
quod non cllet ita inconucnicns ponere plura
caiia infinita ifitenfiui , fed bene eflee incon-
ucmens ponere plura infinita fimplicitcr , vc
plurcs Deos.

Ad quartum dico, quid cafu pofito (puta fi I $ •
inrelledualitas aliquo modo prxter opus in- ^
tcllc&us elfcc dillintfta a Deo ) vtraque enti- ,Hm'

«as circt formaliter infinita , & cim quxritur,
an eadem infinitate , an alia , Jk alia : Dico,
quod eadem realirer , & formaliter, fed alia, Sc
alia ex natura rci,ficut etiam ponuntur attribu-
ta habere aliam . & aliam infinitatem formali-
tcr, ficut patet in pruno dift.%. j.

Ad vlumum. Dico breuirer,quid iu tali ente
intenfiue infinito, nihil cft ibi habens ratione par-
tis,nec quafi parris , quicquid cft ibi quiditariui
cft perfediflime idem formaliter,vt alias expofui.

Ad inflantias tertij dubij, fiue contra tertium
di&um. Ad primam dico, qufid pofito quod ipfa
infinitas detnonfttctur incile emi infinito , etiam
a priori, propter hoc non fcquitur ipfam elle paA
lionem,\cl quafi paffioncm,quia requiritur qudd
paflio vel fit rcaliter , vel formaliter diftinda k
iubicdo,& non fit gradus intrinfccus. Dico fe-
cund6,qu6d non dicit Do&or quod dctnonftrari
poffit infinitas dc ente aliquo, fed quod ifta non
fit per fe nota , id eft , ens infinitum eft , quia cft
dcmonftrabilc ens infinitum cire’, pofito tamen
qudd non poflif aliquo modo demonftrari , ve-
rum cft,qu6d non eft per fc notum.

Ad fecundum dico , qubd vitra omnes illas
conditiones requiritur quod non fit gradus in-
trinlccus.ncc attributum , nec quafi attributum:
modo infinitas cft prxeise gradus intr infecus.

Ad tertium dico , quod infinitas cft ratio de-
monftrandi aliquas proprietas ad intra , tamtim
quo ad nos,& 116 abfolutc.vt expofui tn prologo,

?.$. vide ibi etii contra loannc Anglicu Bacone,

Ad quartum. Dico primo, qudd implicar gra-
dum imrinfcctim caufari.vcl quafi caulari. Et fe-
cundi dico,quodhoc pofito.adhuc non fcquitur
cflc paflio nem , vel quafi paflionem , cum nullo
modo dicat diftm&am famulitatem , ficut di-
cunt attributa.

S C H O L I V M.

Paternitas ( idem eft Jt diis relationibus ptrfonolibut ) non eft formaliter infinita i
probatur tribui rationibus. Prima , quia funi relationes originis ; fed non pojfunt ejfe
plura formalster infinita rtaliter diftinCfa: ergo. OStasoresi clara , & minor triplici via
fnadetur , prima comparando illa inter fe omnem perfeftiontm fimplieiler pojtibsle eft
haberi invno, quia nihil eft fumme perfeffum, cui aliquo perfeci lodceft omnis fer-

feifio fimplicitcr compofisbilis eft cum omni perfeftionc fimplicitcr , de quo i .d.i.q.i.
Secundo , comparando infinitum intenfiue ad entia finita generaliter , quta vnum in-
finitum determinat dependentiam omnium finitorum , quam plura infinita terminare ne-
queunt , quia nullum eorum fufficienter terminaret , de quo y. dift. i.qu. x & l.dift. j.
qu. q.drdift. xo.qu. io. Item in entibui afeendendo fecundum ordinem ejfenlialem

Qusettio V.

tin U vnittttm , it qtte loti Docf. i Jift.t .f t .& 4. TWii f« er ttmporotic, ne infiniti na
tnltlltCltun & voluntatem Dei , qttia plora citet! a infinito non poffnnt foture vel beore hae
fotentio, , quin vnom ebieUum infinitum e!t tffit adaquat ttmjen prtmttmp, imitate adaqua,
tienit virtutis & ptrfelhonts. Hontrot tonem loti & pulcherrimi profequttur .eXpheot v
vrget .viAe eum decbtecio intelieehto l .1.] .q. 3 o.io.

DE fecundo articulo 1 teneo hanc conclolionem fecundum quid expolitum eft,
Paternitas non eft formalitet infinita. Et ad hoc funt tres rationes Prima ratio
fumitor ex entis infiniti vnitateiSccunda ex eius cotnmunicabilicate : Tertia ex cius
(implicitate, 8c incompoffibilitatc. Si quidem ens infinitum intcnfiue , eft: vm-
cum implutificabile, 5c non artatum, led communicabilc , Sc cuicuDquc ineompo-

W Prima ratio fic formatur. Non poflunt c(Te plura reaUter di(tinrta , Sc fornulitec
infinitaplures funt relationes originis realiter diftinrtxiergo non funt forma.itcr in-
tcnfiue infiniti t nec per confequens aUqna illarum : quia qua ratione vna , & qui-
libet alia-Minor probatur.primo comparando ifta plura inter fe. Secundi. , compa-
rando infinitumintenfiueadcntia finita generaliter, SC Tertio ad intcllertum, Sc vo-
luntatem fpecialiter. Primo fic 1 s Infinito nihil perficit enotans eo modo quo porti-
bile eft illud haberi in vnoffedomncm perfcrtionem fimpliciter polfibilc eft realiter,

*c per identitatem haberi in vno fumme perfertoiinfinitum ergo habet in fc realiter
8: peridentiratem omnem perfertionem fimpliciter, fed non habet in fc realiter , Sc
pet identitatem illud, quod realiter eft diftinrtum ab co, ergo ab infinito nulli perfe-
aio fimpliciter, fiuc nullum perfertum fimpliciter poteft ede realiter diftinrtum, cf-
fet autem perfeaio fimpliciter di(linrta realiter.fi effet aliud infinitum realiter

Habemus ergo maiorem , quod non poflunt cfle infinita plura realiter diftinaa.
Sed in probatione illa maioris , fecunda propofitio videtur elTc probanda , tciliccr,
qu6d poflibile eft omnem perfeaionem fimpliciter per identitatem haben in fumme
perfe-ao Probatur ctgo ficiquia nihil eft lummi perfertum , cui deficit aliqua perfe-
aio fimpliciter, quod probatur, quia nulla perfeaio fimpliciter eft incompolfibilis al-
teri perfea.oni fimpliciter, Sc fi non pollet quilibet haberi in fumme perferto, hoc
effet propter aliquam incompoftibilitatem e .tum. Aflumptura, (cihcer, quod nulla
fit incompolfibilis alteri , probatur per rationem perfertiunis fimpliciter , quia enim
ipfa eft melior in quolibet, quam non ipfa, hoc eft quam quodhbct mcompoflibilc : li-
bi, ficutcxponicurdiaum Anfelmi in ratione fecunda principali huius atuculi.fi fine
erco dui perfertiones fimpliciter incompoflibiles inter fe.dicantur n/ , Sc i- -fi™''
in quolibet melius ipfum , quam non ipfum.hoc eft, quamquodl.bet Incompoffib.lc
fibi Sc ita eric melius 8, quod ponitur incompoflibdc fibuSC pari ratione B, fi eft per-
fert’^ fimpliciter , erit melius quam -f italis circulatio eft impoflibilis, quia tunc idem

effet imperfeaius fcipfo. 1,1

Secundd h comparando illa plura inter fe,probari poteft illa maior , per hoc quod
plura boni excedunt in bonitate idem bonum vnum.Sc hoc quando in quolibet illo-
rum plurium eft xqualis bonitas, ficut in vno Moruramonc autem fi fint plura infim-
ta,in quolibet eorum eft xqualis bonitas, ficut in vno quolibet eorum, ergo illa plura
bona excedunt in bonitate illud vnum bonum , Sc ita illud vnum non eft infinitum.
Et fi dicas , quod fic argueretur quod Deus 8c creatura excedunt Deum : non valet,
tum quia quodlibet illorum plurium non eft xque bonum cum vno illotum : & mdc
eft quod bonitas cuiufcunque illorum alterius ab illo vno eminenter continetur in
illo vno, «c ideo iplum cum illo bono acceptum non auget, neque cxcedum facit
fuper illud bonum in fc : oppofitum eft in hypothcfi quia ibi vnum bonum non con-
tinetur totalitereminenter in alteroiquia hoc eft contra rationem infiniti.

Ex comparatione 'autem infiniti ad alia finita generaliter , arguitur fic Vnum
infinitum fufficienter terminat dependentiam omnium finitorum, Sc fpcci.ditct pri-
mum,a quo dependent , fed non poflunt plura fufficienter terminare dependentiam
in eodem ordine dependentii eiufdcm dependentis : ergo nec plura effc ; infinita
Probatio maiorisificut dependentia quxeunque eft ratione imperfcrtionis,fic termi-
nare dependentia nS qualitercunquc fed primb, cfiuenit alicui rationis pcrfcrt.omr
suma autc perfeaio, qua impofsibilc eft excedi, eft in vno infinito intenliui Apparpt
etiam illa maior de farto , quia vnicacffentia terminat fufficienter omnem depcnuc-
Scoti Oper. tom. XII. L * IW

Conel.oft.

fecundi.

Pot emiror
non eft fot*
motiter in>-
finito r. d.

1 5 . n$. &
4.8.15.?.
*.». &
1J.16.ur

Infinito
plurolitei
diftmllo ,
ejft non
poffunr \
Omnij pfii.
feiho fipfn-
plicirer hd*

beri poteft

in vno

fimpliciter

perfecte.

Othnitptr-

fitetto fini*

pltciur,

compofjifa

Its cuilibet

perfeSiMi

fimpliciter

vide r .

q.x.

}Tcp.cj\

Dctit &
cre AtnrO
<juore *b'h
txcedOni
Deum.

12.6

Quodlibet.

(iim cuiufcunquc depcn dentistqnia tam illam , qux cft ad priraam caufani cflicicn-
f i mn rcm’4u’m 'llam.quz eil ad caulam exempla rem, St ad primam finalem. Minor an-
pJZ‘. rem.lcilicct quod non poliunt cflc plura primo terminantia eandem dependenti im,
minandi- p*obatut?qu a illud nontermmat lufficicnrer dependentiam, quo ciraimlctiptofuf-
peutemii ficicntcr terminatur illa dependemia •• quia tunc aliquid dcpcndcrcc ab aliquo , quo
vimjui eo- circuinfcripronilnlminushabcrctaquo fufficicutcr dependeret, St per coufcqucns.
dtmcdmc qUo circtlnfcripto adhuc poiret remanerem luo rjfe i led Ii plura in eodem ordine
poilcnr fufficientcr terminare dependentiam , vnocorum circunfcripto, adhuc tcr-
dr»ru i a- minaretur dependentia complete, qua: cft ad alterum , St ira illud non terminat , St
ut , de qua pai i ratione de altero argueretur, St iic neutrum, vei vtmnquc terminat. .Sicut ergo
i . j.i. prima probatio maioris procedit cx hoc quod infinitum habet rcaliicr.St vuitiui om-
nem pcrfcflioncmiimplkkcr , quia omnis talis poteft hoc modo haberi in codcmi
d. (jc jpj probatio procedit cx hoc quod infinitum habet in Ce eminenter, St contentiue
\ l <x omnem perfcflioncm limitatam-.St cx hoc omnem dependentiam entis limitati liif-
& i jLi.]. deienter rerminare poteft, St fic iftat dux procedunt cx hoc quod ditium cll in primo
■ur.i;. ariiculo dc Infinito, quod habet omnem rationem entitatis ,liuc omnem emitatem
eo modoquo poflibile e 11 haberi ab vnico , quod eft vel idcntice pro perfcflionibus
fimpiiciter vel eminenter pro perfcflionibus limitatis
i.& ii. Ex ifta autem comparatione infiniti ad alia gcncrahcer poteft argui breuiter fic In
Atti, in fi- cntjbus fecundum ordinem cftcmialem afccndcndo lempcr itur ad vnitatem.St per
stfcenden- confcqtiens ncccITc cil illum ordinem llattim habere in aliquo vnoiinfiniriim aurem
eluneaufu intcnliuc cll omnino luminum , St hoc fecundum ordinem cflcntialcm : ergo cft
imr ad omnino vnum.

vimih. Tertio probatur k maior fpccialitcr ex ordine infiniti ad intcllefluin Si volunta-
ftne ma- teni.St Iuk fic. Ens infinitum cft obictlum primum intcllc&us infiniti , St obicflum
c'us ct'i,m bc.itificumilcd non poflunt cflc ciuldem intellcflus infiniti plura obicfla
t/uiA fic prima St beatifica Coilli militer etiam polfet arguidcobicifto primo beatifico volun-
prectdn t.itis.Prima propofitio poteft incelligi de primitate ctiplici, & dc qualibet cft vera , St
declaratio fecundum hoc prima propofitio continet tria membra. Vna primitas obicfli dicitur
Dcd. dfc primius adteqiutioms quado, fcilicct potentia non excedit illud obieflum.quo-
Ftmum modo coloratum vel ltiminofum dicuut cflc primum obicflum vifusialio modo pti-
‘dicuur'* nuln> poteft dici vircuic cuius omne almd intcliigiiur , vel cognofcitur a cali intcllc-
flu,quomodo lux eft primum obictlum vifus.

Intellectui T crtio modo primum poteft dici peifedtionis , quod in fe continet tanquam in

non habet fummo perfcflioncm omnium obicflorum, St victutcm perficiendi potcntiam.-obic-
diJlmlU flum autem beatificum cft illud, in quo furnmb perficitur St quictaturit laciatur in-
obicda tcllefhis. Ex his tribus pofluut accipi tres maiores : nam idem intellcflus non habet
a etuata. adzquata obicfta : quia non poteft in. aliud obicflum diftinftum contra

ftium obieflum adxquatum,quia tunc idem obicflum eflee adxquatum.St non a eli-
quatum , St tunc potentia excederet illud in operando circa aliud cx xquo diftinflL;
St etiam ncc potentia poteft habere plura obicfla prima primitate virtutis, qui cft fe-
cundus intcllcflus:quta no poteft cfie.quod virtute A intelligat,quicquid intcllexSrit,
Inttllechu ita /!,St ex virtute B intclligac quicquid intellexerit , St ita A quia quod A fit ratio
non pottji intelligendi S,St e conuerlo.cft circulatio, St iftacirculatio cftimpoflibilisincc poteft
/Aimn i n etiam intellcflus fumme quietari in duobus ex xquo diftinflis , quia non habet
duabne ex pro obicflo beatifico, St quietatmo illud, quo circumfcripio,nihiJ mitius quictaretur,
“l“"' St beatificarcturifcd circunfcripto vno.adhuc cflet in alio lumine fatiacus,quictatus
Sc perfeflusictgo in illo non poiler cflc perfeftusipari ratione ncc in alio. Patent igi-
tur tres maiores, quia eiufdem intellcflus non poflunt pluta cfle obicfla cx xquo di-
llinfla prima primitate adxq nationis: nec prima primitate virtutis : ncc prima primi-
i.MetAfb. tate pcrfcflionis.ficut obicflum beatificum eft primum. Minor , fcilicct quod infini-
tum formalitcr, St inteniiue cft primum obicflum intellcflus diuini quolibet iftorum
modorum i probatur St primo dc fecunda primirate : quia quod cft ratio e (Tendi , cft
ratio cognofcendi:infinicum ergo cum eminenter contineat in fequodlibct fecun-
dum omnem emicarem : etiam eminenter continet in fc omnem cognofcibilitatem:
fic autem concinens virtualiter aliquid eft etiam mociuum ad eius cognitionem : (ic
ergo infinitum intcnliuc quodeunque habee rationem obiefti primi refpcfluintcl-
leftus diuini:St hoc pnmitate virtutis.

Ex hoc fcquirur, quod ipfum cil obicflum primum primitate adxq uacionis , quia

fisut

«r.v.4.

QuxftioV.

127

Ccutoftcnfum cft alibi in matciia deincdlcflu diuiuo, intellectus diuinut non habet
obieftum adseqiutum commune pet abftraflioncm ab omnibus obieflis , fcd com-
mune communitate virtutis ad omnia perfe obicfla t alias vilciccrct cius intcllcflus:
quia pollet immutari ab obiefto finito 1 quod ergo cft fibi primum virtualiter , eft

etiam primum adxquatum. ..

Ex hoc etiam patet tertia ptimitas , fcilicet perfectionis , qux eft obietti beatifici,
quia in perfeflilfimo obie&o & fumme continente omnem perfectionem omnium
obiectotum , fumme quietatur , Se perficitur , te fariatur ipia potentia , te ita bca-

Confirmatur ifta ratio quantum ad maiorem , te minorem , quia fint plura infini-
ta diftinvta //,&*: Intellectus diuinus potcritintelligerc vtrumque : alioquin alte-
rum non haberet rationem entis: neutrum autem poteft inteiligi nifi aftucomprc-
hcnliuo, cum Iit formaliter infinitum. Vnicum autem aftu comprehcnfiuo non
poliunt inteiligi duo diftinfta habentia propriam infinititem , quia vnicum obie-
£tum intenfiui infinitum adiqu.ttur vnicx comprehenfioni i ergo intcllc£tus diui-
nus duobus aftibuscomprchcnliuis intclligctct J,teB: ergo fecundum illos habe-
ret fimul duos actus , quod eft impolfibile : quia enica comprehenfio infinita , te in-
finihadarqnatur vni imelle&ui infinitoivcl non fimul, & ita dabitur fucccflio, vel mu-
tatio,vcl nunquam, cum vtrumque fit infinitum intenfiuc.

j fOMMEUTA%iyS.'

In prot.i'.
& ju/.i.C#*
ijJiJtin.
cmfdcmit.
Met XX' yr.

Vna aCtu
compreben .
dt neqneuk
duo t nfm*

T*.

11.

Df fecundi

Putemitai
er flUm

diftingmmn-

turnalutr.

f ■pv E ftc ttndn Articulo. Nunc (equitur ex-
JL-J politio x. articuli principali* , in quo
tenet hanc conclufionem , fcilicet , qudd uul!a
relatio originis fit Formaliter infinita. Et addu-
cit tres- rationes > prima ratio fumitur ex entis
infiniti vnitate. Secunda ex cius communicabi-
lirare. Tertia ex eius fimpliciratc , & incompo-
nibilitatc. Siquidem ens infinitum eft vnicum,
implurificabilc,& non ardatum , fcd communi-
cabile, Se cuicunque incomponibilc. De vnitate
entis infiniti probatum eft (ubi! liter a Dodorc
in prtmo,difi.i.parte 1 4.1.& f.vfr». illius partis,
quxquxftio cft de vnitate Dei : quhd implurifi-
cabile, patet i Do&orc tibi fupe*: quid commis-
nicabile tribus fiippoficis , probatum cll m pri-
mo,di/hn.t. parte i.qiuft. j. & 1. q»»M cuicun-
que incomponibilc , probatum eft difimS. 8.
primi.

g Primd arguitur fic : infinitum poteft ha-
bere per identitatem omnem perfeibonem, fim-
plicitcr , Se li poteft habere , ergo habet quia
quicquid ibi poteft efle ncceflario ibi cft , vt fu-
pra patuit fi. ergo relatio originis non cft per-
fectio (impliciter, nec per confequens infinita
formaliter. Antecedens patet, quia infinito in-
tcnfiuc nihil deficit entis » eo modo , quo pofil-
bile cft illud haberi in vno : mod6 omnis per-
fectio fimplidtcc poteft in cute infinito haberi
per identitatem rcalem. Confeqo entia patet,
quia paternitas, & filiatio indiuinis realiter di-
ftinguunrtsr \ ergo vna non poteft haberi ab alia
per rcalem identitatem , vt pater. Sed fi e fient
realiter infinitx.vnaneceflarid haberetur ab alia
per rcalem identitatem ; quid autem omnis per-
fc&io fimplicirer poflJt efle in ente infinito,pro-
batur per rationem pcrfe£tionis fiinpliciter,quia
ipfacft melior in quolibet ,qt»lm non ipfa , id
cft,quam quodlibct incompoflibile fibi. Si fint
ergo dux perfe&iones limpliritcr, fcilicet A , Se
B \ incomooffibiles inter Ic , A erit in quolibet
melius ipmm , quatn non ipfum , id cft , quim
quodlibct incompoflibile fibi, & pari ratione B ,
h eft perfedio fimplicirer, erit mclius.quim A ,

talis circulatio eft impoflibilis •, <Juia tunc idem \

dlct imperfedius fc ipfc». Patet hxc lircra ex his 1

qux prolixe expofui in pnmo,diJi.i. parte ixp.\.
in 1 jtrtic. de pcrfe&ionc fimplidter , Se expofiit
ibi , quod perfe&io fimplicirer excludit omnem
impetfc&ionem : Se ided omne ens includens
imperfc&ionem , eft incompoflibile perfeftioni
fimpliciter;includit etiam omnem pci fc&ioncrii
quam poteft habere, & quia libi non repugnat
infinitas formaliter, Aoneflet pctfc&io (implici-
ter , nifi eflet formaliter infinita. Eft ergo per-
fc&io fimplicirer melior fimplicirer, quam om-
ne fibi incompoflibile , fi ergo A , eft pctfcdHtJ
(impliciter ,erit pcrfc&ius ablolutcif, fi fl poni-
tur incompoflibile c/f»fecundum rcalem identi-
tatcm,& fimilirer fi B ponitur pcrfc&io fimpti-
citer, erit eflcntialiter peifedius A , fi A ponitur
incompoflibile realiter ,& fic idem rcfpe&u riufc
dem erit fimplidter perferus, Se impctfe€Uusj
quod eft fimplidter impoflibile;

h Secund6 arguit ad idem, probahad illaift
maiorem , id eft , quod plura bona infinita non
poflint efle realiter diftin<fta:& ratio ftat in hoc,
quia talia duo cum fint xqttalia bona , c£im fine
infinita , funt maius bonum. Sed viium infinf-
oim non poteft excedi , vtfupra patuit , curo fit
contra rationem infiniti*, ergo.

Si dicas , qu6d erratura , S< Deus funt piurt
bona realiter diftin&a , & tamen creatura nihil
bonitatis addit , ita quAd Deus , Se creatura
non funt maiusbonum. Dicit, quod non cft fi-
mile. Tum, quia creatura non cft bonum xa gatm/ii
quale Deo. Tum, quia creatura eminenter con#^"^4,^f
linetur in Deo , ide6 non addir aliquod bonuiri.

i Ex comparatione infiniti ad alta bona fi - ^
nita. Hic arguit ex fecundo medio , Probjndd
eandem maiotem , & probatio ftat in hoc \ quia
vnton infinitam fujficienter terminat dependen-
tiam omnium finitorum . patet, quia fictu depeh-
dcncia quacunque eft ratione impcrfe&ionisdic
terminare dependentiam non qoalitcrcunqpej
fed primo, conuenit alicui ratione pcrferflioiiis:
fiunma autem perfc&io , quam impoflibllc eft
L 4 excedi^

‘V

128 Quod libet.

excedi , eft in vno infinito intcnfiuc. Apparet
etiam illa maior Jc fa&o , quia vnica cflcucia
terminat fufticicntcr omnem dependentiam cu-
iufcunqttc dependentis, quia tam illam, quae eft
ad primam caufam cfficicntem,quim illam, qua:
eft ad caufam exemplarem , Sc ad primam fina-
lem : patet ergo antecedens hoc , ergo non pof-
funt e!le plura infinita, quia tunc eflent plura pri-
mo terminantia , Sc fic vnum non terminaret
primo ftifficicnter,quu ipfo remoto aliud pollet
terminare , hoc autem /u/ficiemer oftenfum eft,
im.dift.i. par.t. q.i. & q. 4. qua: eft viti, illiui
panis, vide ibi.

j . k Ttrtto probatur maior fptcialiter ex ordt-

ne infiniti ad tnullttlum . CT voluntatem. Iftx
probationes funt clara: hic , & fuperius addu&e
tn primo dift.i.q.de vmtatt Dei , Sc ibi expofitx,
£vul fis et- tamen etiam brcuiccr recitantur hic. Ens infini-
uSttm pri- cum eft obie&um primum intelle&us infiniti, &
tnuminrellr- hoc piimitatc pcrfc&ionis ,quia m fc continet
infiniti, omnium obie&orum , Sc virtutem

perficiendi potentiam. Et primitate adzqtia-
tionis , quia intellcdhis infinitus non excedit il-
lud , nec exceditur ab illo. Et primitate virtutis,
<juia virtute cius omne aliud intelligicur. Sed
addo aninorctn , (cilicet (cd eiuldem imcllc&us

non poflunc efte plura obiecla prima, nec pri-
mitate adxquationis , nec vinutis , nec perfe-
ftionis. De primo patet , quia tunc idem clfec
obicclum adxquatum , Sc non adzquacum , &
tunc potentia excederet illud in operando. Nec
/ccundo , quia eft irapoffibile quod virtute A
intclligat , Sc vinute B intelligat : fupple om-
nia , quia tunc A virtute B intclligcrct B : & £
conuerfo, B vinute A intclligcrct A, Sc ita cir-
culatio.quia tunc, vt alias prubaui in primo, 1« ij.
de vmtatt Dei , fi A intelligic vinute B ipfum
A jc rgo B continet vinualiter A, fi B intelligic
ipfum B virtute A : ergo A continet vittualicer
B , Sc fic circulatio in continendo vinualiter,
qua: eft limpiicitcr unpoflibilis. Similiter idem Nuo,
intellctftus non poteft virtute A , Sc'B incclligc-
rc omnia, quia amoto B , non intelligcret ,Sc
intclligcrct , quia amoto B , intclligcrct ftame
A, qux omnia oftenla fiinrin quxftionc devni-
tate Dei. Nec tertio modo , etiam idem intcllc-
dhis fumme poteft quieta ri in duobus ex zquo,
quia non habet pro obic&o quietariuo illud,
quo circun/cripto nihil minus quierarctur : /ed
circunferipro vno adhuc clTcr in alio fumrnd
quietatus : pr imitas enim pctfe&ionis eft primi-
tas obic&i.v t beatifici, Sc quictatiui.

SCHOLIVM.

Secunda ratio principatu , probans relationes originis non tffe infinitas : omnis ptrfcltio
fimpliciter eft commumcabilts,quia fecundum D.c^dnfclmum, melior est m quacunque Juppo-
fiilo,quam illud quod eft ei incompofitbile : ergo relatio originis, eum fit incommunicabilis, non
tft perfectio talis , quia eft tncompofiibtlts cuilibet alteri , etiam w ratione fuppojitt , eft fic non
eft melius ipfam habere , quam non habere. Ex quo fequisur , quod non eft tnfnita. Ratio
hac, qua f aptus vlendum in Diuinis lasl , eft fubstlitcr explicatur hic eft i dl.q.j.num.p? •
eft d.i.q. i.num.j.i.

SEcunda 1 Ratio principalis de communicabilitate fic formatur. Omnis perfe&io , j.

fimpliciter eft communicabitis , omne infinitum intcnfiuc eft perfe&io fimplici-
ter tergo . &c. Nulli autem proprietas pcrfonalis eft communicabitis , quia eft for-
malis ratio incommunicabiliccr exiftenditergo nulla proprietas pcrfonalis eft infini-
ta intcnfiuc. Minor eft manifefta.quia nihil poteft efle magis pcrfcflum,quam qu6d
fit infinitum intenfiub. Probatio maioris prima: , quia fecundum qudd colligitur ex
Expofiiio intentione Anfelmi. Mon. ij.pcrfc&io fimpliciter eft , qux in quolibet habente ip-
fubtihffi- fam melius eft ipfam habere , quam non ipfam habere. Hxc autem tegula indiget
™ F"f<- duplici expolitione : non enim intcUigitut fic , melius eft ipfum , quam fua negatio
tUedtrde contra<fc&°r>4 oppofita,quia fic quodlibet pofitiuum eflet perfe&io fimpliciter, quia
quo i.j.i. quodlibet pofitiuum eft fimpliciter melius fua negatione contradi&orib oppofitaifcd
q.j.&d.i. intelligicut ibi non ipfum pro quocunque fibi incompoftibili etiam pofitiue , vc fic
q.i.eft*. fenlussperfcflio fimpliciter eft in quolibet melior quocunque fibi incompoflibili.Se-
cundo intelligitur in quocunque , “ non pro quacunque natura , fcd pro quocunque
fuppofico,non intelligendo.vc eft talis naturz,vel talis, fcd ablblutb accepto, vt eft ta-
le fuppofitum prxlcindcndo rationem naturz,cuiuseft fuppofitum.Hoc patet," quia
«uro fic confidcrato.vt habet naturamauri,vcl fuppofito confidcrato.vt fubfiftcns in
natura auri, non eft melius non aurum, quam aurum : quia incompoflibilc, vt incom-
polfibilc non eft alicui mcliusidcftruit enim entitatem ipfiusiimo melius fic eft auto
efie aurum, quam quodcunque incompoftibile naturz auri.

Eft ergo mrclic£tusptopofitionisiftc,pcrfe&io fimpliciter eft talis, quz in quo- >4* •

cunque fuppofito alsfolute confiderando fecundum rationem fuppofiti , non deter-
minando naturam, in qua, vel cuius fit fuppofitum , melius eft ipfum , quam non ip-
fum,hoc eft, quam quodeunque incompoffibile ipfi.

Ex hoc fcquitut 0 propolitum , quod nulla pcrfc&io fimpliciter fit formaiiter in-
comma

Quaeftio , V-

129

communicabitis. Probatio eonfcqueniix : quia qood eft formaliter Incommunicabi- MulUpsU,
le,c(l formaliter incompoilibilc cuilibet alterit confiderando etiam illud fub ratione ftBiofm- i
fuppofiti non includendo naturam , cuius eft illud. Probatur , quia quod repugnat plicitor rlt
alicui, cum vtfibi rcpugnat,dcftruatipfum,vtfic,non eft melius ipfum, quam nonta- ‘"eonim*.
le : quod aucem cft de Ic incommunicabile,repugnar cuilibet, etiam fub ratione fup-
pofiti : ergo non cft melius illi , edam vt confiderattrc fub racionc fuppofiti , quam
non ipfum.

Habemus ergo illam maiorem , qubd nulla perfcHio (impliciter cll formaliter in-
communicabilis. • : : i

mcabtlu.

MMENTARlrS.

* S • Io ^cnn^A ratio principali* de communicabi-

^ Ittaic . Dodor format fecundam rationem
principalem , qua probat qifod relatio originis
non iit formaliter infinita- Et ratio ftat k\ hoc:
perfodio fimplicitcr cft pluribus communica-
bilis. Sed relatio originis eft /Impliciter incom-
muriicabiliSsVi patuit Capvl,qud/f.it cum fit pro-
prietas peribnalis:ergo non cft formaliter infini-
ta. Maior parer per definitionem pcrfo&ionis
/impliciter datam ab Anfelmo qux cft declarata
in primo, diftm.i. parte a. quaft. prima, vide ibi.
Tamen hic cxpgnitur aliqualiter ifta liter a, cum
dide , ifta definitio indiget duplici cxpefuionc,
non enim intclligitur fic , quod fit melius ip-
fum, quam fua negatio contradidoria , qiiia fic,
lapis ertet perfodio fimplicitcr , cum fit /impli-
citer melior quam fua negatio , melius cft enim
lapidem cllc.qoam non clle , fed intclligitur ibi
non ipfum pro quocunquc /ibi incompoflibili,
etiam pofitiuc. Nam vtdixi.perfodio fimplici-
rcr excludit omnem imperfedionem abfolutc,
& includit infinitatem intcnfiuam,fi illa eftpof-
fibilis in emitatetfic per confcqucnsomne inclu-
des impctfodionem,aut limitatiohfi cft fimplici-
ter incompoflibile perfodioni fimplicicer,&: cui
repugnat infinitas non eft perfodio fimplidtcr.

m Secando requiritur, fine intelligitur in quo-
cunque, &c.Vult dirtre breuiter, quod perfodio
fimplicitcr eft melior ipfa , fcilicet fimplicitcr,
quam fuum incompoflibile, fiuc negatiuum.fiuc
pofitiuum,& eft etiam melior cuicunquc fuppo-
lito abfoluti : puta, vf eft fuppofitum cntis,quia
ficut enti non repugnat perfodio fimplidtcr,
quia tunc repugnaret omni enti.ira nec fuppofi-
to entis, puta huic enci;vt fuppofito entis non re-
m» h - pugnat. Et eft /ciendum , quod perfodio fimpli-
citer fi non repugnat alicui naturx, nec etiam
tiuT. * fuppofito talis natur* repugnabit. Et quia non
repugnat enti , i dei nec fuppofito confidcrato
vt fuppofito entis. Similiter , quia non repu-
gnat fubftantix tranfccndemi, ita nec fuppofito.

c J

vt fuppofito talis fubftanti*:quia veri repugnat
fubftantix prxdicameutali, cum fit limitata^dei
'repugnat cuicunque fuppofito talis (ubftantix.Et
fimiliter,quia repugnar auro.idei repugnat om-
ni iiippofito , vt fuppofito auri.

n. E« hoc eft quod dicit : patet, quia auro fic
confidcrato , vt habet naturam aurt , &c. Non
‘enim eft melius Iapidi, vt talis natura effo fbrma-
litcr infinitum , vel efle Deum , quia hoc cft in-
compoffibilc lapidi : imi fi cfletDeus.deftruere-
rur natura lapidis , melius cft ergo lapidi c/Tc la- . ^

pidcm,qu«un non lapidem, & accipitur non lapis ,

pro quocunque incompoftibili, fiuc negariuc,fi-
ue pofitiuc. Dicit ergo Dodor quod confide- , n\,

rando aurum, vt talis natura,quod cft melius au- \

rum elfe aurum, auhn quodcunqOc iiicompo/D- .

bile natur* auri, fiuc negatiuum, fiuc pofitiuum. / .

o Ex hoc /equitur prepofttum,quod nulla per- 1
fcBio ftmpltcuer eft formaliter incommunicabilis, ,
cum fit melior ipfa in omni fuppofito abfolute ,

confidcrato, quam non ipfa, quia fcilicet eft me-
lius fimplicitcr fuppofitum quodcunque , puta
entis , vr ens, habere ipfam, quam habere iuum
iritompoffibile Sequitur probatio confequentix, *

quia quod cft formaliter incommunicabile eft
formaliter incompoflibile cuilibet alteri:confi*> i

derando etiam illud fub ratione fuppofiti^ion in-
cludendo naturam cuius cft illud, Probatur.quia
quod repugnat alicui, cu vt fibi repugnat ipfum
deftruat vt fic,non ideo melius ipfum quam nori
tale, quod autem cft dele incomunicabife, repu-
gnat cuilibet etii fub ratione fuppofiti,ergo non
cft melius illi etiam , vt confideietut fub rationb
funpofiti>qulm non ipfumjfi enim incomunica- . v

bile repugnat cuicunque fuppofito, etii abfolute
confidcrato , fequitur qu&d non erit molius illi, * . . t

quia repugnans, fiue incompoflibile aUcui nullo
modo eft melius illi,ciim ipfum deft ruar, vt fupri . j

patuit , ergo relatio originis cum fit fimplicircr - ' ■
incommunicabilis non erit perfodio fimplicitcr;
nec per confequens formaliter infinita.

1.- ?

SCHOLIVM. /

Ter 1 14 rati, principalis, quod relationes Jiuma non fint infuit* , qnia perfodio fmfliciter
pradicaripoteHin dillrstto dt quolibet fibrcempofiibih w ndemfnfftfitt\fid rtldtie ,rifi-
nis non fic f redicetur , verti gettu fttermtte de ftiretione effiuj , eltei freceftie Fili/ non
differret e proce fuone s pirum fenei i : ergo. Maior petet indnS tonem cmmbu< effentiehkm\
ijrjretitnc, tjute infinitum nulli eH eomftmibdc 'e fl diftincfo , eliis excedi pcjfet , & fic non
effet infinitum. Hem rationem leti explicet per exepnifitemdodlrinem , donet que generaliter
quomodo in Diuinis quadam predicetitnes funt vere in concreto, dr abdit alio ; vt hae ; Peui
eft pater, Deitas eft paternitasi?**/*»» vere m concreto, non in ekfireClo : vt Jfirent eft gei
nerans , tamen trano non est generatio : enisu dssserfitatis ratio eft , quia ito vllima
pradicalione neutra extremitas cft infinita: in aliis altera eft infinita: vel ratione fuppofiti

fit tdni

■*

T<0

Quodlibet.

omnt i neo

pojftbilt ft-
bi,irt eode
frffoji'0.

Infinitum
in abtlra-

. ft idcHtifiAtio, a qua dum fil alflraclio,uee udefl influituc^rjedecutu efl falfu;vt iu exemplo^
vide Doflorem i . d.-i. 'juufl. )■ & d. i$. dr d. 11. num. 1 1 . vbi plura habet dt hll ab-
flraSumbui.

Ptrfctht ryErtid ■ arguitur ex incompoffibilicate fic-Pcrfedlio fimplicitcr cuicunque com-
Jimplicitcr | pofTibili libi in eodem luppofito ncccffuid cfl eadem rcalicct' , fic inteligondo,
tSl tudetn q, iq! j„ abftrafto accipiendo hoc,& c illud, verum e (i dicere , hoc cfl illud : fcd relatio
01 iginis non eft cuilibet compoflibili (ibi in eodem luppofito iic eadem, ergo, &c. Mi-
nor cfl: manifc(ta,quia illa non eft ven, generatio aclma eft fpiratio athua. Maior pro-
batur indu£liud,8iratione:indufliuefic:nihileft in Diuinis, quod non fit idem effen-
riz diuinzumd etiam Si cuilibet cficntiali, ita, qudd conlidcrando vtiumque in ab-
ftr j£Io, fimplicitcr, verum cAJiocel/ hoc. De cffcntia ergo, Se dc cllcntialibus , de qui-
bus communiter apparet .qu6d quodlibct fitinfinitum formalitcr, patet maior, quod
quodlibet eorum eft idem cuilibet fibi compufiibili in eodem fuppofito. Probatur
ctiamcadem ntaior ratione fic : quia infinitum non (olam noncll compofitum , fed
etiam omnino incomponibile cuilibet alter iiomnc enim componibilc potefi effe pars
& per confcquens excedi, quia totum eft m.tiusfui parte Infinitum autem nullo mo-
do potefi excedi ergo eft omnino fimplex, Si incompofitum.Si incompohibilc.Si au-
rem aliquid incompoflibilc fibi in codcmfuppofitonon effet omnino idem fibi, tunc
ipfum non effet omnino incomponibile, quia tunc ibi effet aliqua compoiitiofaltcm
aliquo modo a&us Si potentiae Habemus ergo primam partem maioris, fcilicet qudd
infinitum eft idem realitcr ei quod eft fibi comportibile in eodem fuppofico.Sccunda
llnhntur pars maioris, fcilicet qudd fic fit idem, qudd fit vera przdicatio in abltra&o , vt puta
de omm fi- dicerido,*»rr// ho :probatur,quia cum prcdicatio affirmatius fit vera ratione idcnri-
bi campo) - tatis, omnis illa erit vera abllrafii de abftra&o.vbi per abftra&ionem non tollitur ra-
flbih. tioidcntitatisrvbi autem per abftraflioncm tolliturracioidencitatis,noneft vera.
inabSha Exemplum, hzc ell ictx,ulbed*eft «/«.quia licic extrema fint abit ia£ka, non tamen
(lo^uMdo abftraffio nili i fubic&o alterius natui z , Se illud fubicftutn non fuit przcifa ratio
cfl vero, & identitatis eorum extremorum : maner ergo rado identitatis naturz ad naturam illo
quando «fi fubicfto exclufo i albedo autem Se muficanon habent identitatem nifi per acciJens
i.d.U.od ratione lubicfli.lictt crgohzc fit vcea-.albumeft mufleum, pro canto, qudd idem fubie-
*’&■ etum denominatur ab vtroque accidente : tamen abftradionc faftaab illo lubic&o,

I” quod fuit ratio identitatis eorum, hzc eft (Mnalbedo efl tnuflca. Patet ergo, qudd prz-

dku iove- dicatio in abftrafto vera eft, quando extremorum eft talis identitas, qudd pcrabllta-
clioncm non tolliturratio identitatis eorum Mod o quando vnum extremum eft infi-
nitum , per abftr.iftioncm a fuppofito , non tollitur ratio identitatis ad ipfum , &. hoc
cuiufcunque compoffibilis fibiin eodem fuppoficotSe ideo propter infinitaccm. vt tam
argutum cft.non poteft effe incompoffibilis in eodem fuppofito, nifi vera, St perfcfta
identitate rcalnergo abftraclionc fafta a fuppofito,quamdiu manet ratio extremi in-
finiti formalitcr femper in quacunque abftraftione, mance ratio idcnticatis extremi
ad extremum, 6t per confcquens vcraprzdicatioin abftra£lo./;«r cjt hoc.

Ex ifta ratione patet generaliter, qudd quzdam przdicationcs in D uinis fune
verz non folum in concreto : fcd etiam in abftraflo , quz non funt oppofiti de op-
pofito ; quzdam verx in concreto , licet non in abftrafto , quia non loquimur dc
Hoc efl ve- illis, quz neutro modofunrvcrx , vbi fcilicet extrema funt oppolita : quia nec Pa-
ra deitas ter eft Filius : nec paternitas eft filiatio. Vbi autem excrema non funt oppolita fed
efl pater- compoflibilia in eodem fuppofino, ibi femper ad minus eft przdicatio veraincon-
niias ijhio creto : ficut Pater eft fpirans , Pater eft ingenitus : non aucem in abftraflo : fic , pa-
dcuoi eft cerritas eft fpiratio : Se tamen hzc eft vera : deitas eft paternitas , deitas eft fpira-
* *? // t‘°' Eloc non eft nifi quia diuinitas eft formalitcr infinita : non autem paternitas,

paternius nec IT1™110 > & idedabftrahendoa fuppofito deitatem , cum femper maneat in ip(a
eft fpiratio ratio inimicatis , femper manet ratio identitatis fimplicitcr ad paternitatem , St ad
altilia , fpirationcm , & ideo manet ratio veritatis affirmatiuz przdicacionis in .bftrufto:
"eu- icd paternitatem , quz non eft formalitcr infinita abftrahcndo a luppofito non na-
'a'"~ net ratio identitatis eius ad fpirationcm adimam , quz etiam non eft infinita : quia
uuum ncum,m extremum iccundum propriam rationem lui habet infinitatem :8e ideo
de tJ.S.q. licet hzc fit vera, pacer Ipirac , quia eidem fuppofito conuenic vtrunque : tamen ab-
3 v.a4.cf' (Iraflionc ab illo luppofito fa&a.quia neutrum eorum eft infinicummon eft veraprz-
d 1 3. dicatio inabftraclotpaternius eft ipiratio.

Pet

ta tn con-
crtto,G?
nbjirach,
quidam in
concreto
tantum, vt

Pacer eft
generans:
quddct neu-
tro modo,
r/Patcr eft
Filius.

it.

'7.

QusftioV.

Peroppofitum corifimilis ratio eft , quaodocunque aliquod ciTcntiale praedicatur
dc aiiq .o cffcntla'i,vel perlonalc dc cflcntiali.vcl cllcntialc de perronali.vtpoce h*c
cit vc xtfapientsa eft paternitao.Japtentia efi Jpiratto, ic c contrario : qi ia abftrahcndo a
f uppo (ico adhuc manet alterum extremum infinitum, fcilicct Cupientia & ideo rema-
net adhuc ratio identitatis extremi ad extremum, fa&a tali ablha&ionc : 8: per con-
fcqucns ratio ventatis inprxdicatione affirmaciua.

Patet ergo generaliter illa maior, quid nunquam eft neganda prxdicatio in Didi- &"uydo
nisper identitatem abftra&i dc abftra&o.nifi quia neurtumexttemum cftfotmalitcr '

infinitum : iicut Itare cft neganda, paternitas eft fpiratio.

SCHOL1VM.

adducit titionem D. Thont. efi iliorum , rjunre negetur huc: Paternitas efi fpiratio uifi-
‘ua , qui a difiwguuntnr tutione. Centro , rjut.t fugientia er bonitas disfiguuntur ratione ,
tamen dicuntur de fe mutuo. Rejgondet quod nec isla fui ratione auritulorum dicuntur
defc mutuo. Contra arguit , quia attributum cft fecundi intentio , efi propter terminos fe-
cunda intentionis non negatur pradicalio in terminis prima intentionis , alias hoc ejfet fat-
fa , Socrate > eft homo , quia Jingnlantas qua efi fecundi intentio i onuentens Socrati non eft
vniucrfihtas , quo conuentt homini : ergo cum negatur pradicalio hoc , paternitas efi fpira-
tio ait tua , ideo negatur, qua ectrema difiingunnlur a parte rei , (fi neutrum eft infini-
tum. adducitur alia refponfit V Varronis , cr comtenit cum doclrina data , (fi ideo
non impugnatur.

CItca tamen r maiorem illam, quare prxdicatio aliqua in abftra&o in Diurnis nc-
gaturrdupliciter ab aliquibus dicitur , quod licet paternitas 2c fpiratiofim idem
realitct: tumeri differunt ratione : Sc hoc Cufficit ad impediendum ta,cm praedi-
cationem

Quando autem probatur,qu6d talis differentia non futficit, quoniam ifta eft veras
fipienua eft iu/i/taodclpondctur qu6d ficut attributum potentix non eft attiribucum
fapicntix.fic nec in propolico.

Sed hocnon videtur probabile , quia attributum vc attributum dicit intentionem
fecundam, vel relationem aliquam rationis circa illud, dc quo dicminvndc erium nu-
meratur, 8£ vetum cft dicere, quod bonitas , & lapientia funt duo attributa , ergo fe-
cundum i'luJ, fecundum quod cft numeratio, non cft verdm dicctc, hoc cft hoc . quii
illud cft rationisifed non propter hoc negatur ifta faptentia e/i tonnas , vbi non inclu-
ditur ii lud turionis , quod numeratur in eisicrgoaGmili.rion includendo nili illud,
quod tei cft, (i omnino idem effet in re paternitas, ic fpiraiiotelfcc hxc veuipaternius
eft lpiratto,\\chc non ifta : notio vel proprietas paternitatis eft nono vel proprietas fpirai tonis.
Quxcunque enim funt eadem rc fimpliciterin Deo, ipft fignificaia etiam in abftra-
Qo. Sc in nominibus primx impofitionis , (lue (ignificancibus tem ptimx intentionis,
prxdiianturde fe imiicem in abllradlo , licet non in nominibus fccundximpofitio-
nis,liuc accepta fecundum aliqua nomina fecundx intentionis iicut pacet in 'creacu-
tis. Vndelicbt ifta iit \ccr.Socrates efthomo,noa tamen ratio Socratis, qux cft fingula-
titas,c(l ratio hominis, qux eft vniuerfalitas.

Alitet s dicit alius, 8c rationabtlius,vc videtur, Jr ad propofitumiqubd proprietates
in eadem pertona differunt ex natura rei prxtcr confiderationcm intellcftustqria ad
hoc fufficit dtfparatiodicct non fine oppofitxtJc propter hoc prxdicatio vnius de alia
in alsii rado non cft cera. Et hoc ideb.qnia idadiftinctio ex natura tei eft propter noii
infinitatem huius,& illius, quia fihoc vel illud clfct infinitum, non eilct talis diftiii-
fliojucc impediretur talis prxdicatio,

COMMENTARIIS.

etbjlrg&i
de abjir oi-

fio m 'Pto

D. Th .in

i . Htrrr,
ejuold.j <]\

di. i.

j p O hcg tomen rnoiiorem iftgm, quare prxdt-
71» in\.d'ft. V^/catio aliqua in nbllra&o in diiiinis ne-
0} I .Hemtiim gatuir , inita ifta , pntcrnitM efi fpirottio. Hic
recitat dius opiniones .quarum prim.i dick.quAH
ided paternitas , & fpivatio non prxdicantttc ad
yr ' inui ceni in *bft ratito , quia differunt ratione. Et

fi dicatur quod tali» differentia rationis non fuf-

ficic > quia bonitas , & fapiemia IccunJum hanc
opinionem , ratione differunt, & tamen conce-
ditur quod bonitas eft rapientia ,& ceonuerfb!
Refpondem , qudd ficuc attributum bonitatis^
non eft attributum fapicnti.c, l»che£ in propo-
fito* ^Conerirhocinftai Do&or , qUia attribu-
tum , vc attributum , dicit relationem rationis,’

vej*

Attributam

numeratur.

r*rrlUb.l.

■

1 8 .

Dubia circa
dtds btutu
artc.fnma
diffuultSI
frinripmlic.
Trimum du-
bium.

Secundum

dubium.

Tertium du-
bium.

Quodlibet.

patet. Vndc etiam attributum numeratur,
quia verum cfl dicere , quod attributum fapien-
u.f , Se attributum bonitatis (une duo attributa;
ergo fecundum illud, fecundum quod eft nume-
ratio non eft vcrunrdiccre » Hoc eft hoc, quia il-
lud fecundum quod fit numeratio cll ens ratio-
nis (Se non cfl inconucniens plura effe entia ra-
tionis in diuinis , Se numerari ) fed propter hoc
non negatur ifla ,fapitntia tjl bonitas , n non
iccipiimiurffcb ratione attributi , fed fccunddrti
rem , vtfunc primi intentionis fignificata ; lieFt
ergo (inr vera: in nominibus fecunde intentio-
nis ,vt expofui in primo, diji. y q. t . in nomini-
bus tamen primi intentionis liint /impliciter
veri in abftrado quando funt idem realiter. Et
faltemvnum illorum Iit formalitcr infinitum.

q Aliter dicit alius CT rationabilius , quod
ided hic non cfl vera , paternitas e(l fpiratio,
quia differunt ex natura rei , Se hzc diilindio
fufficit ve non fit vera , fic quare diilinguanrur
ex natura rei , dicit ifla opinio , quod ide& cfl,
propter non infinitatem huius Se illius , quia fi
hoc , vel illud cllet infinitum , non effet talis dl-
flindio , nec impediretur talis pridicatio. Ad-
uerte tamen quod ifla opinio bene dide quan-
tum ad hoc .quia diltinguuntur ex natura rei,
fic vna illarum , vel nulla illarum efl formalitcr
infinita , ideo vna non pndicatur de alia in ab-
ftiado , Se in hoc confirmatur opintoDocloris,
fed in hoc quod dicit , quod infinitas cfl prxei-
fe caufe identitatis ex natura rei , non concor-
dat cum Dodore, qui etiam vult quid licet ali-
qua diflmguantur ex natura rei , & vtrunque,
vel alterum fit formalitcr infinitum ad inuicem,
polfint in abftrado pridicari, fic pacet de attribu-
tis , qu* etiam formalitcr diilinguuntur fecun-
dam ipfum.

Circa multa dida in illoaniculo infurgunt
nonnulla dubia. T rimum in hoc , quod plura
aqualia , quorum vnum non continet aliud emi-
nenter , faciunt vnum bonum , quam vnum t Ho-
rum J ior um Jumptum , inflatur fic primi, fic ac-
cipio album cubualc intenfura ve odo , certum
cilquid in qualibet parte erit incenfum \t odo:
Se eft diuifibile in panes infinitas , Se diuidatur
ia mille partes, ergo illi ctum imenfx vt odo
Se per confcquens lum plura alba xqualia.fic ta-
men non fadunt albius : patet, quia fi vniantur,
non erit totum albius,ncquc per fcdiusjcrgo plu-
ra perfeda iqualia in perfedione nou fadunt
perfedius.

Secundo inflatur fpccialicer de duabus infini-
tis intenfiuc , quod non fine maius : patet , quia
ficut maius , fic minus in quantitate molis fune
paffiones quantitatis finiti , vt patet a Dodore
in i. q. j. fic videtur cllc in quantitate vir-
tutis , fciliccc , quod magis , Se minus in perfe-
dione funt paffiones quantitatis virtualis finiri:
fi ergo cflcnt plui a bona infinita, non pro-
pter noc fequeretur quod illa plura effenc ma-
ius bonum , quam vnum iliorum feorium fum-
ptum.

Tertii inflatur fic in fimili , quia hic non fc-
quiturf ponendo quod rcuolutiones Solis^c Lu-
ni fine infiniti fecundam numerum a parte an-
te , ponendo mundum cllc ab xtcrnojrcuolutio-
nes Solis funt infiniti , & in qualibet rcuolu-
tione Solis fune duodedin Lum: ergo rcuolu-
tiones L uni excedunt rcuolutiones Solis; non

fcquicur , quia illx Solis cum fuit infiniti i non
poffiint excedi : nec fimiliter fcquitur rcuolu-
tiones Solis , fic Luu* funt infiniti feorfum ac-
cepti : ergo infimul accepti funt plures , quam
feorfum accepti : non fcquitur , quia fi Client
plutes , tunc oportet incipere a prima numeran-
do, qu* nullo modo cfl dabilis , cum fint infini-
rz:ergo fic erit dicendum in ptopofito de pluri-
bus bonis intenfiuc infinitis.

Quarto inflatur/juia fupponitur in illo dido, Quartum
quod plura bona infinita effenc maius bonum, ***"•*•
quim vnum infinitum bonum , hoc forte cflct
verum fi ex duobus bonis intenfiuc infinitis
'fieret , vel conftitucretur vnum tettium bonum.

Sed in propofito diceretur quod fi elfent plura
bona intenfiuc infinita, nullo modo cflcnt ad in-
uicem vnibilia, imi fimplicitcr incompofEbiih,

Se ad inuicem repugnantia. & ideo abfolutc non
fequitur, funt plura bona infinita : ergo erit ma-
'ius bonum vno bono infinito.

Secundi principaliter dubitatur de hoc, feili- 1 9.
cct , ficut dependentia , quacunque eft ratione im-
perftdionu fic terminare dependentium , non qua- \

Utercunque, fed primo competit alicui ratione per -
fethonufiumma autem perfeflio , tquam tmpojjibilt
ef excedi , eft in vno infinito tntenfiue. Contra
hoc inflatur : primo , quia dependere ad fuppo-
fitum alterius luturz^ft impcrfedionis.vc patet
a Dodore m tertio , difl. i. q.i. Se tamen termi-
nare dependentiam naturi humani,nullam per-
fcdioncm dicit in Verbi dhiino, ve dicit Dodor
vbifuprd , quia tunc poffec effe noua perfedio in
Vctbo,quod cfl impoflibilc.

Secundi, fi adu dependere dicit imperfedio-
nem , Se terminare primo perfedionem , ergo
deitas , vt adu terminat dependentiam creaturi
ad ipfam , nouira dicit perfedionem , quod eft
impofeibile.

Tertio principaliter dubitatur in hoc, fcilicet
quod ejfemia diusna fufficienter terminat omnem
dependentiam confoti ad caufam primam, exem-
plati ad exemplar pritoum . finiti ad vlttmum fi-
nem. Inflatur , quod non dependendam caufati,
quia vt habetur a Dodore in q. 9. quodl. quod eft
ratio formalis cau fandi, eft ratio formalis termi-
nandi : modi cifeniia , vt cffentia,non eft ratio
caufandi aliquid cxtra,cim vt fic , agat per mo-
dum natutx , vt patet i Dodore , qui vult in q.

1 4 jjuodl .ar. x .quod cflcnt ia fub ratione effemii *&••*•* •*

non pofsit moucrc intclledum creatum , quia

tunc moucrct neceilarii,fic per modum natui*. ' 'crtamm^

Quod non terminet dependentiam creatur*,
vt exemplati, quia non eft exemplar nifi ratione
idearum , ergo idex ipfx pt imo terminant , vel
faltem funt rationes terminandi : modi idex
non funt formaliter effentia ditfina , nec etiam
realiter , cum ipfx idex fine prxris* obieda fe-
cundaria in cognito, vt patet a Dodore in

prtrnofiifi. 3 y . ergo.

Quarti principaliter dubitatur in hoc, quid $6.
ens tnjimtum efl obicQum pnmumfrimitate ada-
quat 10 nu intellettur infiniti j inflatur , quia aut
ponitur primum in moucndo , aut in terminan-
do. non fecundo , patet , quia cognitio lapidis
in intclledudiuino terminatur ad lapidem, ergo
non fecundo. Tum, quia cognitio contingen-
tis.vt contingcns,non eft ab clienti* diuina , fed
aliunde : pacet , quia ctfenris mouct ncccfla-
tiOf fed cognitio contingentium non eft fimpli- N

citer

•*- a*

Quadtio V. 134

fed aliunde Tpatctiqiiia cllerttia mouet necclla-
rid , fcd cognitio contingentium non cft fim-
plicitcrneccifaru, ficut nec ipfa contingentia»
vt patet k Dodore in 1 . d.tf. & in quol.q.i+ar.
3. Tum» quia attributa» cum finr formaliter
infinita, vt patet i Dodore fi» \.d 8 «j.j.itamo-
ueret ad Tai cognitionem Iicut c(Tentia » quod
non videtur.

Secundo argui tur , quia fi infinirum inten-
fiuc cft obiedum adatquatum , intelledus infi-
niti, ergo quoc funt infinita formaliter , tot cf-
fem ob.cdaadxquata. Confequcntia cft nota:
Sed defadofnnt plura infinita intenfiu* ex na-
tura rei , 6c formaliter ab inuicem dirtindarcr-
go plura obieda adxquata intelledus diuini :
quod aurem fint plura , patet a Dodore in pri-
mo difi.$.q.$. vbi vult quod attributa.vt forma -
litcr infinita, diftinguantur formaliter, & inter
fc, & ab edentia diuina.
mi- Tertio inftatur.fi ens infinitum cft adzqua-
tniutA Jt- tum obiedum intelledus infiniti , fit Deus,

1. ,unc aut Deus ponitur fic obiedum fub ra-

tfntukiu!»- l,onc infinitatis, *ut fub alia ratione,puta Dci-
w. tatis. Si primd , ergo non ponitur obiedum

fub ratione pcrfcdiflima, nec fub ratione qui-
/iitatiua, cuius oppoficu tenet Dodor. Si fecun-
do,ergo circufcripta infinitate erit obiedu ad*-
quaturo,& vt fic, non cft in finitu, vt patet, ergo.

XI. Quinto principaliter dubitatur dc hoc.fcili-

licct , quod ideo infinitum tfi rtuio cognofcendi
emnia,quia tfi ratio ejfeudi , inftatur primo, quia
non videtur verum, fcilicet, quod cft ratio cf-
fendi fit ratio cognofcendi. Tum, quia Sol eft
cft caufa multorum , & tamen non eft caufa*
cognofcendi iila,vt pater, quia illa poliunt ha-
bere notionem propriam.

Secundo , quia lunc multx caufa; caufantes
diuerfos effedus , & etiam totales , qu* nullo
modo fune caufa cognofcendi.

Tertio inftatur, Quia oporteret probare quod
infinitum fit caufa omnium intclligibilium,
quod forte via naturali non poftet oftendi , ve
pacet in Theocomatibus Dodoris , & fic non
fequeretur qgod infinitum intenfiuceftec pri-
mum obiedum primitate virtutis , ficut ipfe
• oftendit oftendccc.

Sexto principaliter dubitatur de hoc,fdlicer,
quod vnica comprebenfie tn finit a,& infiniti ada-
quatur vni inteUeQui infinito , & vni obtetlo infi-
nito, ita quod inttlUUm in finit ut non porefl eodem
attu comprebenfiuo comprehendere plura infinita i
inftatur fic,quia ficut eodem adu comprehen-
dit infinitum, & omnia creata, fic videtur quod
eodem poflic plura infinita comprehendere,
quia non videtur eidem adui polTc terminari
ad plura infinita , quia vt fic, non ponitur de-
pendere ab illis pluribus.

Secisnd6 inftatur, quia ficut idem adus nu-
mero terminatur ad plura infinita fomalirer di-
ftinda, ergo fi illa edent tcalitrr diftinda , fi-
militer poifec ad illa terminari.

12.* Rcfpondco ad omnes obiediones. Adpri-
Jt tlpmfi**J mam contra primum didum , dico quod non
^ac,unt raa*us» neque peifedius intcnfiuc, cum
fmHM ’ in toto albo fit tantum vnus gradus intenfio-
nis, & accidit fibi fic diuidi in partes inccgrales:
& quamuis quxlibct pars, vt diuifa,fit intenia
vt vnum, tamen omnes partes vnit* non faciut
maioccm imcnfioncin.Er de hoc vide qu* dixi
in dubiis , fuper a. difi.i.qu.q,

Scoti Oper. tom. XII.

Ad fecundum, & alia fequentia, qu* habent Adfuundi.
virtutem in his,quod maius, & minus funt paf-
fiones quantitatis finitor. Dico breuiter , quod
Philofophus, prarcise loquitur de prxdtcainen-
to Quantitatis, quia proprie squale, & inxqua-
Ie maius , & minus funt paftioncs quantitatis
finitx.quia inter illa erit aliqua proportio. Sed *
non cft fic in quantitate virt utis.in qua non at-
tenditur maius, vel minus , fcd magis rationes.

Dico fecundi, quod Dodor abfolu te loquitur,
qu&d duo bona formaliter infinita sut fimplici-
cer magis bonu,& fi fortuno fit ^portio aliqua.

Ad vltimum dico,quod intelligitur de boni- jdvltmium
tate cntii.iquod in entibus cft fimpliciicr ma-
ius bonum.dbo entia formaliter infinita, quam
vnum ilioru tantum, licet fint incompollibilia,
ficut duz fpecies funt magis bonum in entibus,
qui vna tant ii,quia maior perfedio in vniucrfo.

Ad primum contra fecundum didum , dico 1 5 *
primo, qu6d Dodor proprie loquitur de depen-
dentia elTemiali , qualis eft caufati ad caulam,
exemplati ad exemplar, finiti ad finem, fcd non
cft proprie dependentia cfTeniialis natur* ad
fuppofitum. Dico fecundo, polle terminate di*
cit perfedionem , fcd adu terminate nullam
pertcdionein dicit-, ficut pofle create dicit per-
fedionem, fed adu creare nullam dicit. Dico
ergo,qu6d Verbum ratione alicuius perfedio-
nis communij tribus perfonis habet* vnde po-
reft terminare dependentia natur* humanx in
vnitate fuppofici. Et per hoc patet ad lccundu.

Ad primum ctforri' tertium didam. Dico,

• quod conclulio Dodoris inrelligrtur di infi-
nito realitcr,& non habet hicdiftjDgucrc in il-
lo primo, qu* fic ratio immediata caufandi,
vel terminandi : fufficit enim quod idem reali-
ter terminet : licit ergo voluntas entu infiniti
fit ratio formalis caufandi , tamen eft eadem
pctfedio realitcr, 8c hoc fufficit, vr patet a Do-
dorein Cimdi.q.hi.qnol.art.?.

Ad fecundum dido , quod hic in propofito £*# aeeifia-
accipitur caufa extmplaru pro menfuta perfc- ,HT e**^* *'
dionalj , & fic omnia entia k ptrfcdionc diui- x,m*
na, dicuntur exemplata , fccundftm quid ma-
gis , 6c minus appropinquatu fecundum fuas
perflediones etfentie.Hbc patet k Podorc in 4.
dsfi.ti. Potcft etiam dici quod obieda cogni-
, ta dicuntur exemplaria pro quanto , fic depen-
deat ab adu intelledus diuini : & per hoc crea-
tur* magis dependent ab imcllcdu diuino,&c.

Ad primum contra quartum didum. Dico,
qudd inrcHigirnrdeprimitatc ad*quatiori»s in
mouendo ( & forte etiam in terminando, quia
non terminarur ad obiedum extra , vt patet.
q.i+quol. vide ibi ) cum arguitur dc cognitio-
ne contingentis, patet refponfiocx his qu* di-
xi in prologo q. 1. cr im.cbfi.19. quia pofita de-
terminatione contingentis ciTeutia dhitiu ne*-
ccflarid caufat notitiam illorum , & idc6 dici-
tur illa cognitio non fimplicitcr ueccllaria;
quia nec contingens , fcd pofito contingenti,
fecundum determinationem diuin* voluntatis,
ponitur abeifeutia notitia eius. Dc hoc » vide
qu* fpccialircr dixi in prima q prologi.

Ad fecundum dico,qu6d non cft inconuenif s
ponere plura fic folum formaliter diftinda, fcd
cftet inconucniens ii edent realitcr diftinda.

Dc hoc tamni vide fingularcs difficultates in
q.i. prologi, & q.).

Ad tertiu dico.quod ponitur obiedu ad<jqna-
M tum

T12,

Quodlibet.

Ofmh alio- qu&itate illius, cuius efl gradus.ScJ modo often-
nm. do(proptci aliquos, qui videntur tenere, qu&d in-

finitas non fit gradus intrinfecus, ied quod fit de
elieiuia Dajqudd fit de quidirate Dei , vt clarius
cognofamir oppofirum in foluendo rationes
iftas^uas nunc facio. Primo arguo fic i circun-
feripu infinitate a Deo , nullo modo differt ab
omni ente finito^tam per (olam infinitatem ,vi-
dctuc differre quiditatiui ab omni ente finito.

Secundo inflatur , quia vult Dodor trt primo ,
difi.i.q. x.& in quarto , d. 49. qucNd Deus fub ra-
tione deitatis fit obiedum beatificum , Sc in 4.
rf.49.CT itt primo 1 .q.i. probat quiid voluntas
non poteft perf^e quicraripiifi in ente infinito,
& fub ratione infiniti, vi patet in 4. difi. 49. ergo
infinitas videtur de mente Dodoris quod fit
idem formaliter cum Deo.

Tertio inflatur, quia Dodor i» 1 jbfl. 18. vult
um Jit tom- quod effentia duiina fit tribus communicabiiis
mJncthlu. ratione fux infinitatis, Sc per confcquens proba-
tur ^ priori ipfam cfTc comunicabilcm ratione in-
jiniratis*,ergo infinitas ell formaliter idc deitati.

Quarto inflatur, quia Dodor hi prafenti arti-
culo dicit qu6d cllcntia prxcififlimc lumpta , co-
patatur fecundum ordinem clfentiaJcm ad alia,fle
vr fic.exccditalia infinirateimodb ordo ellcmia-
iis.qui refpicit clfcntiam prxcififlimc , refpicit
cam,vr prxeise quiditatiue lumptara.

Quinto indatur, quia ens quantum prima fui
diuifione diuidatur in ens infinitum, Sc linitum:
q utero modo de infinitate contrahente ens , aut
•cd inriinfcca quiditatiue deitati, aut non ? St pri-
md.habetur imcmum:fi fecundo.ergo ipfa infini-
tas prxeisi incd enti abfblutcA non Dcoimmc-
■ - diatc.Si dicarurqubdaducnit Deo immediate, er-

go cum Deus fit ens quiditatiue , vt patet i Do-
dore in primo, d. 3 . <^18. ipfiim ens contrahere-
tur,*) Deum per aliquid aliud , quam per infini-
tatem ,& fic prima fui diuifione ens quantum mm
diuidererttr in ens finitum A infinitum.

Sexti inflatur , quia Deus fub ratione deitatis
ed menfura quiditariua menfurans quiditatiue
omnem quidiratem, vt patet a Dodorc in iAS.
q.x. nux quiditates dicuntur quiditatiue mcnfu-
rari, fecundum qu6d magis, vel minus appropin-
quant deitati fub ratione deitatis .• fcd circun-
feripta infinitate iiucnfiua non menfuraret quidi-
*' . tatiuc alias quidirates;ergo infinitas videtur per-
tinere ad e^rquidicatiuum Dei.
fu Confirmatur , quia fecundum Philofbphum
inuthjtndti io.Mctaph.in vnoquoque genere cd vnum,quod
diOum Ari* metrum omuium illitis generis. Et Dodor
fiottiu. -n prim0td.^.x.A\c\i quod hoc imclligitur non
de vniutc in fedcd de natura,cui incd vniras ra-
lisA hoc idem in fecundo, d.^.\ . vbi vult quod
naruta fpccifica quidiratiufl mcnfurct,occ. homo
% ergo id genere animalis fub ratione fua quidita-

tiua met 1 lura t omnia animalia , quia excedit om-
nia illa in perfedione quiditariua > ergo h fimiii
dc Deo videtur dicendum.

Septimo indatur , fi infinitas non ellct de qui-
dirate Dei, loquitur qudd Datis perfedequidita-
tiu£, pollet intclligi circunfcripta infinitate A' per
confequcns perfede amari, Sc fic elfe amabile in
(ummo,cum idem fub cadcirf ratione formali fit
©bicdum inteUcdfisA voluntac is, v( patet & Do-
dorc vi iJ y.q. +.& in 4 Jift.+Q.,
j, Tertio principaliter dubitatur in hoc , quod
edicit Doclor , Iciliccr quod jnfinitas intenfuta

Hon tfi pajpo.nec qua fi pa^Sjlndarurprimb, pro-
bando quod fit paflio , vel qua fi paflio , quia de-
monftratur dc Deo per aliquid prius, vel (altem
ed dcraonllrabilis,vt patet a Doclote in 1. difi t.
q. x. vbi probat quod hxc non fit per fc nota,
ens infinitum efl , cum non fit per fe notum ex-
trema vniri, fcilicct enst Sc infinitas, Sc vitri dicit
quod dcmonftratur ; ergo habet lationem paflfio-
nis.vcl quali paflionis.

Secundo inflatur fic,infinitds incd (oli Deo, fle
femper ,flc conucttibilitcr , fle non cd definitio
cius, nec vltima differentia , cimnon fit de qui-
dirate ciusicrgo cfl cius paflio , vel quafi pallio.
Hoc modo arguit Philofophus.

Tertip inltatur.infinitas intcnfiua cfl medium
ad dcmonflrandum aliquas proprietates dc Deo,
vt patet i Dcxdore in prologo , quafi. 3. fle non
ed de quiditate Dei \ ergo erit f altem quafi paf-
fio prior.

Quanb indatur , quia fi infinitas eflet rcali-
tcr didinda a Deo , edet caufara , Sc pcT confe-
quens paflio ; ergo vbi ex natura rei didinguirar
^ Deo, Sc non cd de ratioiw Dei , erit quali paf-
fio. Sic enim arguit Dodor in f rotogo,q. de jitb-
ietlo Theologia , vbi ptobat attributa cife quafi
pafsioncs.

Rcfpondeo ad omnes obic&ioncs , contra di-
da Dodotis in ido primo articulo. Ad primum
dico.qudd circunfcripta infinitate, adhuc Deus
formaliccrA quiditatiue didlngucrcuu ab omni
ente infinito, ita qubd entitas Dei, vt prxeise tx-
lisentitas.cllcr tat4oquuiitatiua,flc elicntialis di-
dinguendi ipfiim Deum cllcntialiter, fle quidica-
tiuc ab omni aucfinito:ficut etiam entitas vnius
entis finiti cd ratio didinguendi cllcntialiter puta
humanitas ab entitate alini finita , fle non gradus
intrinfecus humanitatis ( nec enim finitas in ho-
mine ,qux poiwur gradus intrinfecus , cd tario
didinguendi quiditatiue ) cum confequatur en-
tttatem quiditatiuam. Confirmatur refponfio
ida , quii homo fub ratione finiti non dicitur
didingui cllcntialiter a Deo infinito, imo huma-
nitas cd tario formalis fic dtdingaendi.crgo nec
d conuerfb infinitas intcnfiua et it ratio didin-
guendi.

Si dicatur , fi circunfcripta infinitare.Dcuscf-
fcritialicer didinguitur ab ente finiro.quxrotunc
an ipfe Deus , vt fic didin&us , dicat aliquem
gradum perfeci ionis , atiinon?Si pnmp.illarcr-
f cidio n<>n erit litniraraded infinita ; ergo infini-
tas erit labi intrmlcca formaliter, fle quiditatiue,
quod ed propofitum. Si fixundb , ergo non eri?
magis pcrfc&us, quam lapis, imo nullo modo
petfe&us.

Rcfpondeo , qudd aliud ed loqui dc gradu
perfctdionis fpecifico , fle aliud de gradu perfie-
dionali confeqtientc naturam indiuidui , de
quibus alias dixi. Potcd enim confiderari al-
bedo fecundum perfedionem , quiditatiuam,
Sc fpccificam , fle vt fic albedo cd quidi-
tatiui perfedior nigredine. Potcd etiam con-
fiderari hxc albedo vt odo Sc fic. intcnfiu£ ed
peifedior albcdinc vt (cx. Dico ergo qu6d
Deus circunicripta infinitate intcnfiua , dico*
rct prxeise perfedionem ralis gradus fpeci-
ficc , tamen vt fic confidcratus , non perfede
confidcrarccutivt patet a Dodorem pnmotdifi.S.

tpufi.i. ... .

. ■ Ad fixundu. Dkobteuiter,qu6d fic Pcus fub

R-ftonfio ad
dubia.

Ad fisandi.

Qu^ftioV.

j4 ft tundi, ratione deitatis eft obic^um beatificum , quod
tamen adu non beatificat , nifi vt adu infinitus
imeniiue , ficui dicimus qu6d albedo fecundam
luam rationem formalem cft ratio mouci idi vi-
lum:non tamen habetur perfeda vifio» nifi ter-
minetur non ad albedinem , vt praxisc quidita-
ciuc furaptam/ed vt lic intenfam.Sic dico in pro-
pofito . quod quamuis fit deitas ratio formalis
obi edi bcatifui.nunquam tamen pctfo&c beati-
ficat,nili includendo infinitatem intcnliuam»quia
fi conciperetur praecise, vt circunfcripra infinita-
te.tnnc impcrfeOc conciperetur, quia non conci-
peretur fecundum pctfedionem luam intrinfe-
cam:licuc concipiendo hanc albcdmcm praecise,

. non perfodi concipit , nifi conciput fecundum

cius impeifedionem intenfiuam. Requintur er-
go infinitas intcnfiua , non vt ratio formalis ob-
icdi beatifici , nec vt aliquid pertinens ad ratio-
iiem formalem i fed fcquiritur.vt conditio obic-
Qj beatifici, qua conditione remota, non perfede
quiccoict.ucc beatificaret. Hoc etiam magis pa-
tet in ereaturisjvbi ratio formalis, & quiditauua,
puta hominis , eft ratio mouendi intdlcdum ad
cognitionem iiuuitiuam hominis , nunquam u-
snc erit cognitio intuitiua»nifi terminetur ad ho-
minem cxiilentero,& urx feni em, exi lient ia ergo
requiritur, vt cdditio obiedi uo vtratio formalis.
Concedo eigo,qu6d dicit Uodor , fcilicct qu6d
Deus fub ratione deitatis eft ratio formalis ob-
iedi bcarifici. non tamen adu beatificat , nifi vt
formali ter infinitum: £c lic loquitur m pnruoyd. i .
tf. i . qu6J voluntas non finm n ordinate nifi ob-
icdo infiuito,nec poteft perfede qtnetttn nifi m
obicdo formalitcr mfirnto, licet infinitas iwn fit
ratio formalis quictandi , imo Deus lub ratione
deitatis.

t*n- Pollet etiam dici>qubd ideo Deus fub ratione
trm nfpn- deitatis cfl obicdum beatificum, quia vt fic , cft
talis cntitasicui primo, oc immediate^: vt funda-
mento , Se origini omnis perfedionis inninfcce
conuenit. Si dicatur , qu^d etiam videtur quod
Deus non beatificet nili vt bonus formalitcrs &
vt infinite bonus , quia bonitas etli non fu ratio
formalis obiedi beatifici , tamen iu videtur vt
conditio obiedi beatifici, lient etiam infinitas in-
tculiua.Dico qubd non cft firailc de bonitate in-
finira,& de infinitate intrinfcca deitati , quiacir-
cunlcnpta bonitate infinita , adhuc Deus perfe-
{hlfimc quietater,& beatificaret , qura intrmfccc
eft ens perfode inhumm» ,qux infinitas eft in-
irinfeca deitati. Sed circunlcripta infinitate non
bcatificatct perfede , quia fi deitas eft ratio for*
malis obiedi beatifici .nunquam tamen beatifica-
ret,amota infinitate intrinfcca.
g Ad tertiu.Dico.quod fi deitas fit ratio formalis

AA frrtitm, dcmonftrandi hanc proprietatem.fcilicctcirc co-
municabile tribus in vnitaie nacurx,& notvinfi-
nitas intcnfiua i ifta tamen proprietas fe unquam
perfide ineft, nifi propter infinitatem inrcnfiuff,
iu qu6d talis infinitas non reqOiritur , vt ratio
formalis , fed vt conditio obiedi perfedi com-
municat iui,& fic Dodorw* .SJ.prt/mi, intcliigit
quod infinitas imenliua eft conditio obiedi per-
jfedifiim£cominunicatuii:& hoc parrt„ quia in-
tellcdus paternusjuii cognolcerct Deum, vt in-
finirum tunc non haberet memoriam pcrftdam;
nec obicdum perfede intueretur , nec diceretur
perfede commumcari.DIfco fecundo quod Detis
lub ratione dcitatis.quia eft talis cmitas , cui im-
mediate, Se loli ineft infinitas intcnfiua, omnino
Stati Op&.iom. XII.

eft tribus comma ni cabil is, & ficDodor intclligic

m prtmo, d.xS. «■»

Ad quartum. Dico breuiter prim6, faluo fem- f umnh

per meliori iudicto,qu6d Deus lub ratione dcita-
tis,& non fub ratione infinitatis intenlinc.vtcon- **"*&
paratur ad alia entia^xcedit omnia illa fectidum '
fuum gradum mere fpecificum,& vt fic, pollet di-
ci menfurare quiditatiuc omnia entia , quia illa
fpccies,qux cllct propinquior fecundum gradum
lpccificum,e(Tci Ipccificc perfedior, Se hoc mo-
do pollet Deus fub ratione deitatis dici mcnfurii
cllcnrialis omnium quiditamm.iion tamen dice-
retur perfrdilEm^ menfurare.nili clfct adu infi-
nitus rntcnfiuc.Dico fecundo, qubd aliud cft Deu ^

comparare vt menfuram ad omnes quidirates , vt
prxiisc fumptas abftradas ab omni gr&du inten-
fiu* perfedionis^dinquedo ipfas prxeise fecun-
dum gradus earum fpcciticos *, & aliud cft lpfurq
comparare ad entia pctfcda fecundum eorum
gradum imrinfecum. l*rimo modo Deus pone»
tetur menfura prxeise clfeniialis.&qindiratiua,
te vt fic, menfurartt omnia entia prxeise confi-
derata fecundum gradum fperi ficum. Secundo
modo , poneretur menfura perfeda (implicitet
tncufurans omnia entia iccundtim gradus perfe»
dionalcs iniunfecos:non pollet ergo ifto lecun»
do modo compatari ad perfodionem alioium
entium , nifi rpfum conlidcrando, vt petfcdum
intenfiue.& vt infinitum. 5.

Ad quintu Dico, quod ifta diu i fio emis quati qMfri.

in ens infinitum, 6c hnicum eftdiutlio fecundum tum.
gradum intrinfecum,i&: no fecudum aliquid per-
tinens ad quidiratem.ltcut etiam diurlio emis pet
adum,& potentiam, necelTarhHJi'^& contingens.

Cum infertur, ergo datur aliapnor diuilio, dico
•quod ens nunqu^Vn contrahitur pci ditfcrenria*
lpccihcas,&: hoc immfcdiatf.Dico vitra, quod ensi
etli prardicatur in tftttd de Deo» non tamen poni-
tur dequiditate Dei, nec proprie dicitur contrahi
ad ipfom Dcum.vt prolixi 'expofui m fnmo,d.l.
a.ijn illa 'ratione qua probatur , qu6d non pot
fum elifc plura nccelfe clfe,vide ibi. . ^

Ad lextum.dico.vt dixi ad tettitim. ^ Stxtum

Ad confirmationem de hoihine , patet ex di-
dis ad tettium. • ;/,

Ad feptimum. Dico , 'qu6d etfi fola Deitas fit
pcrfedillima ratio cognofcibiluatts, & amabili; nkn'
tatis, vt patff * Dodore w» 17. quia vt r

licrfft talis entitas , cui primo mita fcft incilem- .u

finitas intenlitia,vt gradut intrinfccu-., non tume
perfede terminaret vilionem nifi terminaret, vk
infinitus , ntc perfede terminaret adum amoris

nifi.vt ens infinuumjinfinitas ergo requiritur, *

conditio obiedi perfede vilibilis > & perfedJ t#^4 ‘
amabilis. Et dicitur deitas perfedilfima ratio, quii frxmum Ji •
ratio quiditatiua,& quia talis quiditas immedia- itum.
re includit infinitatem intenfiuam, vt gradum li-
bi i iurinfecum.

Nunc rcIpondeO ad obiediones conkrapri- io
mufn didum.Ad primum dico, quod aliud cft lo* ktfpenfu,,,
qui de infinitate in fe formalirer.S: aliud de eme, ^pnmu m,
cui ineft talis infinitas. Sicut aliud eik loqui de a!»-
bedineablolutc.cui ineft intenlioi& aliud dcipfo
imclionc formaliter, puta de inteufiouc Yt 06I9
Loquendo de intenfione infinita formalitcr .con-
cedo quod infinitar formalitcr includit infinitos
gradus perfedkmales.ac concedo qudd qoocun
que gradu afiignato ( (i tamen eiTet alfignibilis
(ccundum cotideranoncm.quia in re eft impolB-
bilcjillc gradus non cflet infinitus tamen tota
£ x infiwuf

__ I

124 Quodlibet.

infinitas ineft enti infinito, ita quod nihil eft en-
tis infiniti quin lit formaliter infinitum. Dicit
ergo Do&or quod quodlibet pertinens ad enti-
tatem quiditatiuam cutis infiniti , eft formaliter
» infinitum A' non quod quilibet gradus infinita-

jtis inicnfiue lit formaliter infinitus.Sicut fi albc-
do elici intenfa vt odio, quacunque parte illius
aflignata cllct intenfa vt odio non tamen quili-
bet gradus intentionis cllct intenfus vt odio. Di-
co vitra, quod in infinitate intenfiua nonfunt
gtadus pcrfe&ionis , aliquo modo diftin&i extra
opus mtclleAus, licet forti fecundum confidcra-
noncro polfent dillingui per comparationem ad
gradus intenlionis in creaturis.

Ai ftem ► Ad fecundum dico, qubd cafus eft (implicitet

impoiiibil i s.T amen ca(u per impoflibile ad nullo»
dico primo, quod aJbedo nullo modo cllct in ge-
ncicA' pofitoquod fit in genere, diceretur quod
entiusa qua accipitur ratio generis , Se emicas l
qua accipitur ratio different ix.non eflent forma-
liter infinita: , quia haberent rationem parcis. Se
camen albedo. Se quicquid in ip(a eft formaliter
albedo,cllct formaliter infinita, quia quacunque
minima parte albedinis alfignata.cficc formaliter
infinita. Dico etiam quod non cllct inconuenics
. tales entitates , fcilicet generis , Se differentia: fi
ponerentur infinitx , Se cum dicitur quod habe-
rent rationem partis , concedo , & cum di-
citur qu6d parti repugnat infinitas. Dico quod
non eft inconucnicns vnum impofsibilc fc-
qui ad aliud impoftibile : imo eft magis im-
poflibile albedinem elle formaliter infinitam,
quam ipfaiu,vt infinitam politam habere partes
quiditaiiuas , etiam formaliter infinitas. Poteft
etiam dici qudd illx entitates non eflent for-
malitcc infinicx, fcd tantum per identitatem,*
quam haberent cum albedinc. Dico vltimd,

. quid aliud eft loqui de infinito (impliciter, quod
(impliciter eft illimiratiun, in quo ponitur omnis
pcrfc&io virtualiccr A eminenter A' aliud eft lo-
qui de infinito intenfiue in genere, ve fi ponere-
tur albedo infinita in gencrc,Primo modo exclu-
dit omnem impcrfe£lioncm:fecundo modo non
videtur fic excludere , quia quamuis albedo po-
neretur intcnfiue infinita: tamen fi poneretur cau-
(ari ab alio includeret hanc imperfe&ionero,
qux edet ad aliud dependere.
t ^ Ad tertium,dico primo, qu5d cnfus^ft impofli-

Ai bilis ponere ipfam formaliter infinitam, Se exte-

di A dependere ad quantitacc:tamen polito hoc,
dico qu6d quxlibct cius pais integratis ellct infi-
nita, quia albedo extcnla eft ita intenfiue in vna
parte,ucut in alia,vt expofui in i.d. i. q. 9. & in
primo, d.i. f.i.Et cum infertur , quod ellct pars.
Dico,quod accideret (ibi elle partem imcgcalem.

quia tantum ratione quanri(atis,in qua effet foc-
maliter,imo Icparaia albedinc a quantitate, tue
in ea non eft aflignabilis aliqua pars. Et polito
etiam quod effet talis imperfedio , forti non
haberetur proinconucnienci ponere talem im~
pcrfc&ioncm in ente infinito non fimplicitcr,
ve fupra dixi. Er cum vitii infcrtur.qudd tunc
eflent plura infinita intenfiue. Dico qudd dan-
te primo impo(IibiU,non fcquit ut inconuenics,
polle ponere plura talia propter diuifionem ta-
lis uitiniri in partes integrares. Et vitri dico,
quod non cllct ita inconueniens ponere plura
talia infinita idtcnfiui , fcd bene effet incon-
ucnicns ponere plura infinita fimplicitcr , ve
plurcs Deos.

Ad quartum dico, qu&d cafu pofito (puta fi I
imelledualitas aliquo modo prxter opus in-
tellcilus cllct dillin&a a Deo ) vtraque enti- tum
tas effet formaliter infinita , Se cum quxritur,
an eadem infinitate , an alia , Se alia : Dico,
quod eadem realirer , Se formaliter, fcd alia. Se
alia ex natura rci.ficuc etiam ponuntur attribu-
ta habere aliam , Se aliam infinitatem formali-
ter, ficut pacet in pruno dift.%. qutfi. }.

Ad vltimum. Dico breuirer,qudd ili tali ente
intenfiue infinfto,nihil eft ibi habens rationi par-
tis,nec quali partis , quicquid eft ibi quiditariui
eft perfodi illime idem formaliter, ve alias cxpolui.

Ad inftantias rertij dubij, fiue contra tertium
didlum. Ad primam dico, qu£d pofitoquod iplii
infinitas demonftretur incile enti infinito , ctium
a priori, propter hoc non fcquitur ipfam elle pal*
lionem,vcl quali paflionein,quia requiritur qudd
pallio vel fit rcalitcr , vel formalircr diftindla k
lubicdoA non fit gradus inrrinlccus. Dico fo-
cundi,qu6d non dicit Do&or quod dcmonftrari
poflit infinitas de ente aliquo, led quod ifta non
(it per fc nota , id eft , ens infinitum eft , quia eft
dcmonftiabile ens infinitum elle’, polito tamen
quod non polEl aliquo modo dcmonftrari , ve-
rum eft, quod non eft per fe notum.

Ad fecundum dico , q«6d vitra omnes illas
conditiones requiritur quod non fir gradus in-
crinfccus,ncc attriburum , nec quali actriburum:
modo infinitas eft prxeisi gradus intrinfecus.

Ad tertium dico , quod infinitas eft ratio de-
monftrandi aliquas proprietas ad intra , tantum
quo ad nos,& no abfolutc.vt expofui w prologo,
q.}. vide ibi et ii contra loanne Anglicu Bacone,

Ad quartum. Dico primo, quod implicar gra-
dum intrinfecum caulari,vcl quali cauiari. Er le-
cundb dico.quod hoc pofito,adhuc non (equitur
elle pallionetn , vel quali pailionem , cum nullo
modo dicat diftin&am fotnulitatem , ficut di-
eunt auributa.

S C H O L I v M.

Paternitas ( idem eft de aliis relationibus perfonalibus ) non ejl formaliter infinitat
probatur tribus rationibus. Prima , quia funt relationes originis j fcd non pojfunt efft
plura formaliter infinita rea liter di ftintta : ergo. CMatoreft clara , (fi minor triplici via
fuadetur , prima comparando illa inter fe omnem pcrfetlioncm fimplicitcr pojsibile eft
haberi in vno , quia nihil eft fumme perfettum , cui aliqua pcrfeftiodceft , (fi omnis per -
feftio fimplicitcr compofsibilis eft cum omni perfert ione fimplicitcr , de quo 1 . d. x.q. %.
Secundo , comparando infinitum intenfiue ad entia finita generaliter , quia vnum in-
finitum determinat dependentiam omnium finitorum , quam plura infinita terminare ne -
queunt , quia nullum eorum fufficienter terminaret , de quo y difit. i.qu.x. (fi 1. dift. 3.
qu. ^.(fidift. to.qu. 10. Item in entibut aficendendo fecundum ordinem ejfcntialem

itur

Quasftio V. 115

itn ad vnitotem , de quo lati Docl. t.dtjf.i.q.t&^ Tertia via tx etmparatione infiniti di
tntelltlhun & voluntatem Dei , quia plura obieila infinita non pojfnnl fature vel beare hat
potentiai , (inia vnnm obieOum infinitam e It tpfit adaquat umjen prtmump, imitate adaqua.
Itonii vinum & perftil tonis. Hane rationem late & pulcherrime profequitur , explicat cr
vrget. vide eum deobtecfo tnteUetfus J .d.yq.yn.vo.

DE fecundo articulo * teneo hane conclolionem fecundum quid expolitum eft,

Paternitas non eft formaliter infinita. Et ad hoc funt tres rationes Prima ratio
fumitur ex entis infiniti vnitateiSecunda ex cius communicabilitate : Tertia ex cius
(implicitate , Sc mcompoffibilitatc. Si quidem ens infinitum intcnfiuc , eft vni-
cum implurificabile, Sc non artatum, fcd communicabilc , Se cuicunquc ineompo-

Pritna ratio fic formatur. Non poliunt c(Te plura realiter didinda , Sc formaliter
infinita plures funt relationes originis realiter diftinaxxrgo non funt formaliter in-
tcnfnie infinitx : nec per confequens aliqua illarum : quia qua ratione vna , & qui-
libet aiiatMinor probatur.pnmb comparando ifta plura inter fc. Secundo , compa-
rando infinitum intenfiub ad entia finita generaliter, Se Tertio ad intelleaum, S i vo-
luntatem fpccialiter. Primo fici « Infinito nihil perficit entitatis eo modo quopolfi-
bilc eft illud haberi in vnOifedomncm perfcftionem (impliciter poffibile eft realiter,

& per identitatem haberi in vno fummb perfeaotinfinitum ergo habet in fc realiter
tc peridentitatem ortmem pcrfeftioncm (impliciter, fcd non habet in fc reahtet , 8c
per identitatem illud, quod realiter eft diftinclum ab co.ergo ab infinito null 1 perfe-
aio (impliciter, fiuc nullum perfeaum (Impliciter poteft cire realiter diftinaum.cf-
fet autem perfodio fimpliciter diftinda realiter, (i cflet aliud infinitum realiter

Habemus ergo maiorem , qudd non poliunt c(Tc infinita plura realiter diftinaa.

Sed in probatione illa maioris , fecunda propofitio videtur cllc probanda , (cilicct,
qubd poffibile eft omnem perfodionem fimpliciter per identitatem haben in (umtne
perfedo Probatur ctgo ficiquia nihil eft lummi perfeaum , cui deficit aliqua perfo-
dio fimpliciter, quod probatur, quia nulla perfodio fimpliciter eft incompoffibilis al-
teri pcrfcdioni fimpliciter, ee fi non poflctquxlibet haben in fummi perfedo, hoc
effet propter aliquam incompoffibilitatem c .rum. Aflumptura, Ic.licct, quod nulla
fit incompoffibilis alteri , probatur per rationem perfedionis fimpliciter , quia enim
ipfa eft melior in quolibet, quam non ipfa, hoc eft quam quodlibet mcompoffibile li-
bi,ficut exponitur didum Anfelmi in ratione fecunda ptincipali huius articuli, (1 fint
creo dux pcrfe-aioncslimplicitcrincompoffibiles inter (e, dicantur i^d , ic B-. erit

in quolibet melius ipfum , quam non ipfum,hoc eft, quam quodlibet incompoffibtlc
fibi.Si ita erit melius B,quod ponitur incompoffibilc fibiiSc pari ratione B, fi eft per-
fodio fimpliciter , erit melius quam Vitalis circulatio eft impoffibilis, quia tunc idem

effet imperfedius fcipfo. ■ ' , ■

Secundo *■ comparando illa plura inter fc, probari poteft illa maior , per hoc qubd ,. Top<e. 5;
plura bona excedunt in bonitate idem bonum vnum.Sc hoc quando iri quolibet illo-
rum plurium eft xqualis bonitas, ficut in vno illorummunc autem fi fint plura mfim
ta.in quolibet eorum eft xqualis bonitas, ficut in vno quolibet eorum, ergo illa plura
bona excedunt in bonitate illud vnum bonum , & ita illud vnum non eft infinitum.

Et fi dicas , qudd fic argueretur quod Deus ic creatura excedunt Deum : non valet,
tum quia quodlibet illorum plurium non eft xque bonum cum vno illorum : & mdc
eft quod bonitas cuiufcunque illorum alterius ab illo vno eminenter continetur irt
illo vno, «c ideo ipfum cum illo bono acceptum non auget, neque exceflum facit
fuper illud bonum in fe : oppofttum eft in hypothcfi quia ibi vnum bonum non con-
tinetur totaliteremincntcr in altctotquia hoc eft contra rationem infiniti.

Ex comparatione ' autem infiniti ad alia finita generaliter , arguitur fic. V nuro
infinitum fufficienter terminat dependentiam omnium finitorum, ic fpecialitcr pti-
mum,a quo dependent , fcd non poliunt plura fufficienter terminare dependentiam
ln eodem ordine dependentix eiufdem dependentis : ergo nec pluta efte inhnlta
Probatio maiorisificut dependentia quxeunque eft tationc imperfcrfionis/ic termi-
nare dependentia no qualicercunque fed primo, cfiuenit alicui rationis pcrfeftioms:
suma autc pcrferfio,qua impofsibilc eft excedi, eft in vno infinito mtenliue Apparpt
etiam illa maior de fa£lo , quia vnica edenda terminat iufficienter omnem depende-
Scoti Oper. ttm. XI/. 1 ? lUm

Concl.arf.
fecundi.
Patemirat
non efifoi *-
mahter in-
finita 1. i.

1 5 . n.$. &

t.n. jx. &
tJ.i6;n.-
*6'

Infinito
pluraliter
diftmda»
ejfe non
pojfuntx
Om.it j p/r-
ftlho firhm
plicirer ha-
ben potefl
m vno
fimpliciter
perfedo.
Othnirptr-
fectto fhti-
pliciitr,
compofftiiL
l*s cuilibet
perftdicrii
fmpliclttr, ,
vide 1 . d$\

Deui &
creatura

quare nt\

, excedant
Veturi»

u6 Quodlibet.

Ciam eiiitrtcunqoe depeodentisiquia tam illam ,quxcft ad primam cautam efficien-
tem,quam illam, qux eft ad caulam exemplarem, & ad primam finalem. Minor an—

PI«TJ mn tcm’fcl|jcct qUO,j Mon polliinc i.ffc plura primo terminantia eandem dependentiam,
m“"re'de~ probjturlqu a illud nonccrminat liifficientet dcpendcnciam, quo circumlcTiprofuf-
pZZLi ficicntcr terminatur illa dependentia : quia tunc aliquid dependeret ab aliquo , quo
vuuj m to- circumfcripto niliilmmushaberet a quo fufficicuterdcpcndcrcr, St pet conlcqucns,
dtm ordine qllo circtlnfcripto adhuc portet remanere in fuo < jft > led fi plura in eodem ordine
Uqntnde p0|pcnr fu(5ciCntet terminare dependentiam , vnoeorum circunfcripto , adhuc tcr-
j' minaretur dependentia complete, qux cft ad alterum , & ira illud non terminat , St

m(72 *» pai i ratione de altero argueretur, 8t tic neutrum, vel vtmoque terminat. Sicut etgo
5 ji , . j.i. prima probatio maioris procedit cx hoc quod infinitum habet rcaliicr,& vnitiue orn-
er t.d.^.rj. rvem perfcdionemfimplicitcr , quia omnis talis poteft hoc modo haberi in codemt
d. j;c probatio procedit cx hoc quod infinitum liabct in £e eminenter, St contentius

«• omnem perfedionem limitatamiSc cx hoc omnem dependentiam entis limitati fuf-
Zl' ficicntcr terminate poteft, & fic iftac duae procedunt ex hoc quod ditium cfl in primo
1 articulo de Infinito, quod habet omnem rationem entitatis , fiuc omnem curitarem
eo modoquo poffibiieefl haberi ab vnico,quod eft vel idcnticc pro pcrfcclionibus
fimplit iter ve! eminenter pro pcrfcclionibus Umicatis
a.ef 11. Hx ifta autem comparatione infiniti ad alia gcneralltet poteft argui breuiter fic In t0
Mei. ia fi- cnc,bus fecundum ordinem ertcndalem afccndendo femper itur ad vnitatcm.i: pet
”■ , conlcqucns ncccffc cll illum oidinem ftatum habere in aliquo vnpiinfinitum autem

dfiZZfie intcniiuccft omnino futuimini hoc fecundum ordinem crtcntialcm : ergo cft
iim ud omnino vnum. .

tinum. Terno probatur 1 maior fpccialitcr cx ordine infinin ad intclicdum & voluma-
/««• tcm.Schoclic. Ens infinitum cft obicdum primum intellcausinfiniti, St obicclum
iorem Ucf cjus etjaln bc.mficumilcd non poffunr efle ciuidcm intclledus infiniti plura olnecla
■ prima & beatifica Confimilitcrcti.ini pollet argui de obiedo primo beatifico volun-
VrZedu tuis. Prima propofitio poteft intelligi dc primitate triplici, & de qualibet cft vera , St

declarant fecundum hoc prima propofitio continet tria membra. V na primitas ohicdi dicitur
Deci. effc primitas adaqu.utonis quado, fcilicet potentia non excedit illnd obicdum, quo-
Peumun moj0 c0loratum vel Inminofum dicitur effe primum obicdum vifustalio modo pri-
mpluuer mum potdp <jlci v jrtutc ^jus omne aliud intclligitur , vel cognofcitur a tali intcUe-
du,quomodolux cft primum obicdum vifus.

Irneiua» Tertio modo primum poteft dici perfedionis , quod in fe continet ranqnam in 1 1
mn habet fummo perfedionem omnium obicdoturo,2c vittutem perficiendi potcntiamiobic-
difimDa dum autem beatificum cft illud, in quo iuli une perficitur St quietae ut St latiatur in-
'biecU tellcdus. Ex his tribus poffunt accipi ttes maiores : nam idem incelledus non habet
tderjHJU. ada;quata obieda : quia non poteft in. aliud obicdum diftlndum contra

fuum obicdum adxquatunijCjuia tunc idem obicdum eflet idz^iutiiin,^ non adz*
quarum , St tunc putentia excederet illud in operando circa aliud cx xquo diftindui
St eriam ncc potentia poteft habete plura obieda ptima primitate virtutis, qui cft fe-
cundus intcllcdusiquia no poteft effe, quod virtute A intelligat,quicquid intellexerit,
latellettu* & «» ",Si cx virtute B intclUgac quicquid intcllcxctic .Stiti A quia quod A fit ratio
„„ po!Cli intelligendi S,8ii conuarfo,eft circulatio.Si iftacirculatio eft impoffibilisinecpotcft
/ai,*r, etiam intclledus fummi quietari in duobus cx xquo diftindis , quia non habet
dmbm ex pro nbicdo beatifico, & quict.itiuo illud, quo citcumfctipto.nilul roiuus quictaretur,

*9*«- & beatificareturifed circunfcripto vno, adhuc effet in alio fumnft fatiacus.quictatui

& perfedusicrgo in illo non poffet eifc pcifcdusipari ratione ncc in alio. Patent igi-
tur tres maiores, quia ciufdem incelledus non pollunc plura effe obieda ex xquo di-
ilind.i prima primitate adxquationismcc prima primitate virtutis : ncc prima primi-
i.Meupk ,atc pctfcdionis,licut obicdum beatificum eft peimum. Minor, fciliccc quod infini-
»"•4- tllm formalitcr,& intenfmi eft primum obicdum intclledus diuini quolibet iftorum

modorum i probatur St primo dc fecunda primitate : quia quod eft ratio clTcndi , cft
r.uio cognofcendiiinfinitum ergo cum eminenter contineat in fe quodlibct fecun-
dum omnem cnticarcm : etiam eminenter contincc in fc omnem cognofcibilitatcm:
fic autem continens virtuahtet aliquid cft etiam mociuum ad cius cognitionem : fic
ergo infinitum intenfiui quod. unque habet rationem obicdi primi rcfpcdu intcl-
ledus diuinhSc hoc pnmicatc virtutis.

Ex hoc fcquitur,qubd ipfum eft obicdum primum primitate adxquationis , quia 1 1

liant

Qua?ftioV.

12;

ficutoftenfnm cft alibi in mitem dcincdleau diuiuo, iotcllcdus tliuinus non habet
obie&um adxqmtnm commune per abftra&ionem ab omnibus obieais, fcd com-
mune communitate virtutis ad omnia perfe obieaa , aliis vilefceret cius intclleaus:
quia portet immutati ab obicao finito-, quod ergo cft fibi primum virtualitct , cft

etiam primum at&quatum. . ...

Ex hoc etiam patet tertia primitas , Icihcec pertcaionis , qua: cft obicfti beatifici,
quia in perfeAiffimo obicao & fumme continente omnem perfeaionem omnium
obieeforum , fumme quictatur , 4c perficitur, & fariatur ipia potentia , Ic ita bca-

llfiConfirmatur ifta ratio quantum ad maiorem , Sc minorem , quia fint plura infini-
ta diftinaa A, Sc B : Intclleaus diuinus poterit intclligcrc vtrumque talioquin alte-
rum non haberet rationem entis : neutram autem poccft intelligi nili aau compre-
henliuo, cum fit formalitcr infinitum. Vnicum autem aau comprehenfiuo non
poftunr intelligi duo diftinaa habentia propriam infinititem , quia vnicum obie-
aumintenfiuc infinitum adarquatUr vniei comprchenfioni i ergo intclleaus diui-
nus duobus aaibuscomptehcnfiuis intclligcret A , Sc B : ergo fecundum il os habe-
ret fimulduos aaus , quod cft impodibilc : quia vnica comprehendo infinita , Scin-
finiBadxquatur vni intelleaui infinitoivcl nonlimul.Sc ita dabitur fucccilio, vel mu-
tatio.vel nunquam, cum vtrumque fit infinitum intcnfiue.

£ 0 M M E N T A V S. '

In pnt.bf.
&

35 difiin.
e iui demit.
Mitxjc.y*

Vno a&n
ctmpreben.
dt ne rpteith
duo injun*
t*.

It.

D* fecundo
articulo.

fottmitAi

filiatio

dijlt»iuun-

tmrrtddittr.

f fecundo articulo. Nunc (equitur cx-

1 J politio x. articuli principalis , in quo
tenet hanc conclufionem , fcilicet , qudd nulla
relatio originis fit Formalitcr infinita. Et addu-
cit tres rationes > prima ratio fumitur ex entis
infiniti vnitate. Secunda ex cius comnmnicabi-
litare. Tertia ex eius fimplicirate , & incompo-
nibilitatc. Siquidem ens infinitum cft vnicum,
Implurificabilc.A: nomrdatum . fcd commum-
cabilc, & cuicunque incomponibile. Dc vnitate
entis infiniti probatum cft mbtilitcr a Dolore
in pr imo, di fi. x. par te 1 f. v/fi. illius panis,

quzquxftio cft dc vnitate Dei: qubd implurifi-
cabilc, patet a Dolore vbt fupra: qu«d comtnu-
nicabile tribus fuppoficis , probatum cft 1* pn-
mo, difiin. 1. parte 1. qua fi. 3. & i.quod cuicun-
que incomponibile , probatum cft difllntt. 8.
primi. .

g Primo arguitur fic : infinitum poteft ha-
bere per identitatem omnem pcrfc&ioncm, fim-
plicitcr , Sc fi poteft habere , ergo habet quia
quicquid ibi poteft efle neccflarib ibi cft , vt fu-
pra patuit qx. ergo relatio originis non cftjper-
fic&io fimpliciter , ncc per confcquens infinita
fbrmaliter. Antecedens patet, quia infinito in-
tenture nihil deficit emis , eo modo , quo pofll-
bile cft illud haberi in vno : modo omnis per-
fc&io (impliciter poteft iu ente infinito haberi
per identitatem rcalem. Confcquentia patet,
quia paternitas, Sc filiatio indiuinis rcaliter di-
(tingtiuntur \ ergo vna non poteft haberi ab alia
per realem identitatem , vt pater. Sed fi edent
rcaliter infinit*,vna necelfond haberetur ab alia
per realem identitatem : auM autem omnis per-
fectio (impliciter poflic dic in ente infinito,pro-
barur per rationem pctfc&ionis (impliciter, quia
ipfa eft melior in quolibet , quim non ipfa , id
eft,quam quodlibct incompoflibile fibi. Si fint
ergo dux perfectiones fimplidtct, fcilicet A , Sc
B , incomnoflibilcs inter fe , A crir in quolibet
melius iphim , quam non ipfum , id cft , quam
quod libet incompoflibile fibi,& pari ratione B,
h cft pcrfctftio fimpliciter, erit melius, quino A,

talis circulatio eft impodibilis > quia tunc idem
diet imperfectius fc ipft*. Patet hxc litera ex his
quae prolixi- expofui in prmo,difi.t. parte xjp.i.
tn 1 utrtte. dc perfectione (impliciter , fc expofut
ibi , quod peifeitio fimpliciter excludit omnem
imperfectionem : Sc ided omne ens includens
imperfectionem , eft incompodibiic pcrfc&ioni
fimpliciter;includit criam omnem pcrfcCtionctrt
quam poteft habere ,& quia libi non repugnat
infinitas formalitcr, honcflct peifectio (implici-
ter , ni!» eflet formalitcr infinita. Eft ergo per-
fodio fimpliciter melior fitnpliciter, quam om-
ne fibi incompodibiic , fi ergo A , eft pcrfcdid
fitnplicitcr,eric pet fcdius abfolutc B. ( \B nebi-
tur incompoflibile ^.fecundum rcalem identi-
tatem,& fimiliter fi B ponitur perfodio (impii-
titer.erit edentialiter perfodius A, fi A ponitur
incompoflibile realiter,& fic idem rcfpcdu fiufo
dem erit fimpliciter perfoditis, Sc iropertediur,
quod cft fimpliciter impodibilc.

h Secundo arguit ad idem, probahdd illari
maiorem , id cft , quod plura bona infinita non
pollini efle realitcrdiftinda:&: ratio ftat in hdt,
quia talia duo cum fint «qualia bona , cum fine
infinita , funt maius bonum. Sed vnum infini-
tum non poteft excedi , vtfupra patuit , cura fic
contra rationem infirriti;crgo.

Si dicas , quid picatura , Sc Deus funt pluri
bona rcaliter diftin&a , & tamen creatura nihil
bonitatis addic , ita quid Deus , Sc creaturi
non funt maiusbonutn. Dicit, quid non cft fi-
mile. Tum , quia creatura non cft bonum a> Qutmdii
quale Deo. Tum , ouia creatura eminenter con* creoxdr* cft I
linetur in Deo , ideo non addit aliquod bonurti.

i Ex eompAratione infiniti ad alia bona fi -
rtita. Hic arguit cx fecundo medio , tnobundd
eandem maiorem , & probatio ftat in hoc i qitia
vnum infinitum fufficunter terminat dependen-
tiam omnium finitorum : patet, quia ficut depeh-
denda quaicunque eft ratione impeifedionis4ifc
terminaic dependentiam non qualitcrcunqoe,
fed primi, conucnir alicui rarione perfc&ioriis:
fiunma autem perfeiftio , quam impodibilc eft
1» 4 excedi,-

nrnnrttihW

IMl!» »*s

•V

14.

fmidfit tb-
uSnm fri.
mum tntrUt-
Snt infiniti.

Expefttio
fnbtihjji-
ma perfe-
Ihonts [im-
pliciter, de
tjuo l.d.l.

1- 7.&d.S.
?•>•<* 4-

128 Quod libet.

excedi , eft in vno infinito intenfiue. Apparet
cmm illa maior dc fado , quia vnica ctlcmia
terminat fufticicntci omnem dependentiam cu-
iufcunquc dependentis, quia tam illam, qux eft
ad primam caufam efficientem, quam illam, qux
cll ad caufam exemplarem , & ad primam fina-
lem : patet ergo antecedens hoc , ergo non pof-
funt elle plura infimi a, quia tunc edent plura pri-
mi» terminantia , & f»c vnum non terminaret
primu fufficientet/juia tofo remoto aliud pollet
terminare , hoc autem fufficientcr oftcnfum eft,
im dift.a. par.t. q.i. &q. 4. qux eft viti, illius
panis, vide ibi.

k Tertio probatur maior [pecialiter ex ordi-
ne infiniti ad tntedeBum ,& voluntatem. Iftx
probationes lunt clarx hic , & fuperius addudtx
tn primo difKi.ej.de vmtate Dei , & ibi expofitx,
tamen etiam breuiter recitantur hic. Ens infini-
tum eft obie&um primum intellc&us infiniti, &
hoc primitate perfedionis , quia in fe continet
perfedionem omnium obie&orum ,Sc virtutem
perficiendi potentiam. Et primitate adxqua-
tionis , quia intellc £h» infinitus non excedit il-
lud , nec exceditur ab illo. Et primitate virtutis,
quia virtute cius omne aliud intelligirur. Sed
addo aiunorcm , fcilicct (cd eiuldem intcllcdus

non poftunt efte plura obie&a prima, nec pri-
mitate adxquationis , nec virtutis , nec perfe-
Aionis. De primo patet , quia tunc idem ellec
obie&um adxquatum , 8c non adxquarum , &
tunc potentia excederet illud in operando. Nec
fecundo , quia eft impoffibile quod virtute A
inteliigar , & virtute B intelligat : fupple om-
nia , quia tunc .d virtute B intclligerct B : 6c £
conuerfo, B virtute A intclligerct A, & ita cir-
culatio,quia tunc, vt alias probaui in primo,i/f tj.
de vmtate Dei , fi A intclligic virtute B ipfura
Ajtx^ti B continet virtualiter At fi B intclligie
ipfum B virtute A : ergo A continet virtualiter
B ,Sc fic circulatio in continendo vinualiter,
qux eft (impliciter impofltbilis. similiter idem
intelledhis non poteft virtute A ,6c'B mtclligc-
rc omnia, quia amoto B , non intclligerct ,Sc
intclligerct , quia amoto B , intclligerct flante
A, qux omnia oftenfa funt in quxftione dc vni-
tate Dei. Nec tertio modo , etiam idem intellc-
dhis fumrac poteft quicuri in duobus ex xquo,
quia non habet pro obiero quieutiuo illud,
quo circunfcripto nihif minus quieiarctur : (cd
circunferipro vno adhuc cfter in alio fiimmd
quictatus : primitas enim perft&ionis eft ptirai-
rasobic&i,vt bcatifici,& quictatiui.

SCHOLIVM.

Secunda ratio primi palis , probans relationes originis non ejfe infinitas : omnis perfodio
fimplicitc r ej! cornmunicabilss,quia fecundum D. i^infclmum, melior ell in quocunquc Juppo-
fito,quam illud quod ejt ei incompofiibile : ergo relatio originis, cum fit incommunicabilis, non
eft perfodio talis , quia ejl mcompofiibilis cuilibet alteri , etiam in ratione fnppqfiti , & fic non
eft mcltus ipfam habere , quam non habere. Ex quo fequitur , quod non eft infinita. Kalio
hac, qua faptiss vtendum in Diuinn lati ,dr fiubuliter explicatur hic (fi l.d.z.q j.num.jy.
O d. ft.q. 1 .num. 7. 8.

SEcunda ' Ratio prlncipilis de communicabilitatc fiefotmatur. Omnis perfe&io
(impliciter eft communicabitis , omne infinitum intcnfiuc eftperfe&io fimplici-
ter : ergo , Scc. Nulla autem proprietas pctfonalis eft communicabitis , quia eft for-
malis ratio incommunicabiliter cxiftcndiicrgo nulla proprietas pctfonalis eft infini-
ta intcnfiuc. Minor eft manifefta.quia nihil poteft efle magis perfe&um,quam quod
fit infinitum intenfiub. Probatio maioris prima; , quia fecundum quod colligitur ex
intentione Anfelmi. Mon. 1 j . perfectio (impliciter eft , quz in quolibet habente ip-
fam melius eft ipfam habere , quam non ipfam habere. Hzc autem tegula indiget
duplici expolitione : non enim intelligirur fic , melius eft ipfum , quam fua negatio
concradi&orife oppofita,quia fic quodlibct pofitiuum edet perfeftio fimplicitcr,quia
quodlibet pofitiuum eft (impliciter melius fua negatione contradi&orii oppofita:fed
intelligitur ibi non ipfum pro quocunque libi incompoftibili etiam pofitiuc , vt (it
fenfus;pcrfe£iio fimplicicct eft in quolibet melior quocunque libi incompoftibi Ii. Se-
cundo intelligitur in quacunque, “ non pro quacunque natura , fed pro quocunque
fuppofito,non intclligendo.vt eft talis natutz.vel talis, fcd abfoluti accepto, vt eft ta-
le (nppofitum przfcindendo rationem naturz,cuiuseft fuppofitum.Hoc patet, “ quia
%uto fic confidcrato,vt habee naturam auri, vel fuppofito confidcrato.vt iubfiftcns in
nanita auri, non eft melius non aurum, quam aurum : quia incompofiibile, vt incom-
pofiibile non eft alicui mcliusidcftruit enim entitatem ipfiusiimo melius fic eft auro
cftc aurum, quam quodcunque incompofiibile naturz auri.

Eft ergo lntcllc&us propofitionis ifte, perfeflio (impliciter eft alis, quz in quo-
cunque fuppofito abfoluti confide rando fecundum racionem fuppofiti , non deter-
minando naturam, in qua, vel cuius fic fuppofitum , melius eft ipfum , quam non ip-
fum,hoc eft.quim quodeunque incompofiibile ipfi.

Ex hoc fequitur ° propoficum , quod nulla perfeftio fimpliciter fit formaliter in-

commu

Quasftio V.

119

communicabitis. Probatio eonfcquentix : quiaqOod eft formaliter Incommunicabi- Nuuape^
Jc,cft formaliccr incompollibilc cuilibet alteri; ^onfiderando etiam illud fub ratione fetHofi+S
fuppofiti non includendo naturam , cuius cft illud. Probatur , quia quod repugnat (Ucittr eSl
alicui, cum vt libi repugnat, dcftruat ipfum, vt fic, non cft melius ipfum, quam non ta-
le : quod autem cft de Ic incommunicabile, repugnat cuilibet, etiam fub ratione fup~ n,c*bt u‘
politi : ergo non cft melius illi , etiam vt confiacracur fub ratione fuppoliti , quam
noi\ ipfum.

Habemus ergo iftam maiorem , quod nulla pe rfcftio (impliciter cft formaliter in-
communicabilis. .....ii: I .•.-•i

MMENTARlyS.

I P F.cund 4 retio principatu dc communicsbi-
& lirate. Do&or format fecundam rationem
principalem , qua probat quod relatio Originis
non Ut formaliter infinita. Et ratio ft.it in hoc:
pcrfc&io fimplicitet cft pluribus communica-
bilis. Sed relatio originis cft fimpliciter incom-
municabilis, vt patuit fupri .queft.i. cum fit pro-
prietas perfonalisjergo non cft fbrmalirer infini-
ta. Maior patet per definitionem pcrfc&ionis
fimpliciter datam ab Anfclmo qui cft declarata
in primo, diftin.x. parte i. queft. prima, vide ibi.
Tamen hic cxpqnitur aliqualiter ifta licera,cum
didt , ifta definitio indiget duplici expefitione,
non enim intclligitur fic , quid fit melius ip-
fum, quam fua negatio coniradi&oria , quia nc,
lapis cllct pcrfe&io fimpliciter , cum fit limpli-
citer melior quam fua negatio , melius eft enim
lapidem clfc.quam non ellc , Icd intclligitur ibi
non ipfum pro quocunquc libi incorojxjflibjli,
etiam pofiriue. Nam vtdixi.pcrfcdio limplici-
rcr excludit omnem imperfedionem abfofute,
& includit infinitatem intenfiuam.fi illa eft pof-
fibilis in entiute;& per confequcnsomne inclu-
des imperfectionem, aut limitatione eft. (implici-
ter incompollibilc pcrfc&ioni fimpliciicr,& cui
repugnat infinitas non cft perfe Clio fimpliciter.

m Secundo requiritur, Jute intelligitur in quo -
cunque, flcc.Vult dictre breuiter, quod pafcCtio
fimpliciter eft melior ipla , Icilicet fimpliciter,
quam Tuum incompollibilc, fiue ncgatiuum.fiuc
pofitiuum,& cft etiam melior cuicunque fuppo-
fito abfolute : puta, vt eft fuppofitum emissu ia
ficut enti non repugnat perfcCtio fimpliciter,
quia tunc repugnaret omni enti,ira nec luppofi-
to entis, puta huic cnriivt- fuppofiro entis non re-
pugnat. Et eft (ciendum , quod perfcCtio fimpli-
citer fi non repugnat, alicui naturi , nec etiam
fuppofiro talis naturi repugnabit. Et quia non
repugnat enti , idcb nec fuppofito coixfidcrato
vt fuppofito entis. Similiter , quia lion repu-
gnat fubftantii tranfccndcnti, ita nec fuppofito.

vt fuppofito talis fubftantii :quia veri repugnat
fubftantii pndicamcntali, cum fit limitatadde^
‘repugnat cuicunque fuppofito tatis lubftantix.Et
fimiliter,quia repugnat auro.idci repugnaft om-
ni fuppofito , vt fuppofito auri.

n . Et hoc eft quod didt • patet, quia auro fic
confidcrato , vt habet naturam auri , Scc. Non
'enim eft melius lapidi.vt talis natura dfc forma-
liccr infinitum , vel efte Deum , quia hoc eft in-
compollibilc lapidi : imd fi cflet Deus.deftrucrc-
tur narura lapidis , melius cft ergo lapidi efte la-
pidem,quim non lapidem, & txccipitur non lapis
pro quocunque incompollibili, fiue negatiuc,!»-
ue pofitiuc. Didt ergo DoCfor qu6d confide-
rrndo aurum, vt talis natura,quod cft nxdius au-
rum elle aurum, quim quodcunqOe incompolli-
bilc naturi auri.uue negat iuum, fiue pofitiuum.

o Ex hoc /equitur propofitum,quod nulla per-
feSio fimpliciter eft formaliter incommunicabili r,
cum fic melior ipla in omni fuppofito abfolutd
confidcrato, quam non ipla, quia (c i licet eft me-
lius fimpliciter fuppofirum quodeunque , puta
entis , vt ens, habere ipfam, quam habere fuum
iiltompolfibile Sequitur probatio confequentii,
quia quod eft formaliter incommunicabile eft
formaliter incompollibilc cuilibet alceri:confi-
derando etiam illud fub ratione fuppofiti>non in-
cludendo naturam cuius cft illud. Probatur.quia
quod repugnat alicui, cu vt libi repugnat ipfum
deftruat vt fic, non idcd melius ipfum quim noii
tale, quod autem eftdefe incomunicabilc, repu-
gnat cuilibet etiS fub ratione fuppofui,ergo non
eft melius illi etiam , vt confidcterur fub ratione
fuppofiti, quim non ipfumifi enim incfimunica-
bile repugnat cuicunque fuppofiro, ctia abfolute
confidcrato , (equitur qu&d non erit molias illi,
quia repugnans, fiue incompoflibile alicui nullo
modo eft melius illi/rum ipfum dcftruat.vt fupri
patuit, ergo relatio originis cum fic fimpliciter
incommunicabilis non erit pcrfedHo fimpliciter,
nec per confcquens formaliter infinita.

SCHOLIVM. /

Teri is rstio principalis, quod relst tones Maius non fiat infinita , quia pcrfcBio fimpliciter
pradicaripoteBin abBraBo de quolibet fibieompofirtili in eodem fuppofito \fid rtlatlo origi-
nis non fic prsdicstnr , verti gratia paternitas de ftitrationc aBiua , altat procefrio Ftlq non
differret a proeefuone Spiritm fanch : ergo. Maior patet indaBicnein omnibus rffentiahbuii
fjrjationc, quia infinitum nulli eB componit ile s fi dtfiinBo , ahii excedi poffel , dr fic non
effit infinitum. Hanc rationem lato explicat per exqufitsm doBnnam ,docitqut generaliter
quomodo in Dininit quadam pradicasionct funt vera in concreto, & abBraBo ; vt hac ; £)eus
cft pater, Deitas cft paternius^»»/.»» vera m concreto, non in abfiraBo ; vt ftirant eft gei
net an s , tamen yjptratto non eB generatio : enites dmerfiiatii ratio eft , quia iit vlliUta
pradi talione neutra extremitas eft infinita: in aliis altera eft infinita: vel ratione fuppofiti

fit idiri

.. »!i I
vU

T^O

'Quodlibet.

. fi idcntificatio, a <jtu jam fit ahftratlio,nec aitfi infinitae, pradtcatio efi falfnpvi in exemfla^
ajtde Doclerem i. d.$. epeafi. q. & j. iq.d-q. d. n. mm. 11. vhtfiara httitt dehttab-
firachonthus,

PerfetU* * arguitur ex incompoflibilitate ficPcrfeftio (impliciter cuicunque com-

Jimpliriter J. poftibili (ibi in eodem fuppofito ncccflauo cft eadem rcalitcr , iic inteligendo,
tSl eadem qn^.j jn abftrafto accipiendo htcfiL illud, vc rum eft dicere , hoc cll illud : fcd relatio
01 iginis non eft cuilibet compoflibili fibi in eodem fuppofito Hc eadem, ergo, Scc.Mi-
tivi 'ali not eft manifcfta,quia ifta non cft vera, generatio achua efi ff trano aiitua. Maior pro-
fr ppejiio. baturinduftiui.Scrationerinduftiuefictnihileft in Diuinis, quod non fit idem efien-
tiz diuinxtimb etiam Se cuilibet cflentiali, ita, qu6d conlidcrando vtrumque in ab-
ftrafto, (impliciter, verum cft,Wr// hoc. De eflentia crgo.Se de cdcntialibus , de qui-
bus communiter apparer .quid quodlibet (it infinitum formalitcr, patet maior, quod
quodlibet eorum cft idem cuilibet fibi compoflibili in eodem fuppofito. Probatut
etiam eadem maior ratione fic : quia infinitum non folum non cft compofitum , fed
etiam omnino incomponibilc cuilibet alteri:omne enim componibilc poccft efle pars
Si per confequens excedi, quia totum eft miiusfui pane. Infinitum autem nullo mo-
do poteft excedi ergo cft omnino fimplcx.Sc incompofitum,& incomponibilc.Si au-
tem aliquid incompoflibilc fibi in eodem fuppofito non eflet omnino idem libi, tunc
ipfum non eflet omnino incomponibilc, quia tunc ibi eflet aliqua compolitio.faltcm
. . aliquo modo aftus Si potentia Habemus ergo primam partem maioris, fcilicet qu6d
inaklba- 'tdiniiuin cft idem rcalitcrei quod eft fibi compoflibile in eodem fuppofico.Secunda
[ 1 , dteitur pars maioris, fcilicet quod fic (itidem , quod fit vera przdicatio in abftrafto , vt puta
dcommfi- dicendo, <wr// ho :probatur,quia cum przdicatio affirmatiua fit vera ratione idcnti-
hicompof- tatisromnis i[la erit vera ob 11 tacti de abftrafto,vbi per abftraftionem non tollitur ra-
/JWi. tio identitatisrvbi autem per abftraftionem toUiturratioidentitatis,noneft vera.
ilahnrl ’ Exemplum, hzc eft veta, alltedo efi re/er.quia licet extrema fint abftiafta,non tamen

Be,quaade fit sbftraftio nili a fubicfto alterius natuix, Se illud fubicftuln non fuit prarcifa ratio
eft vera, & identitatis eorum exiremurum s maner ergo ratio identitatis naturz ad naturam illo
quando noi fubicfto cxclufo : albedo autem Jc muficanon habent identitatem nili per accidens
i.d.it.ad ratione ftsbiefti, licet ergo hze fit vcrau/A*m eft mtficur», pro tanto, quod idem fubie-
0rS- elum denominatur ab veroque accidente : tamen abftraftionc faftaab illo lubiefto,

°dl 're tlu°d fuit ratio identitaiis eorum, hzc eft fa\(x,alhedo efi majica. Patet crgo,qudd prx-
dica uve- dicatio in abftrafto vera cft, quando extremorum cft talis identitas, qubd per abllra-
ra tncon- ftionem non tollitur ratio identitatis eorum Modo quando vnum extremum cft infl-
em», nitum , per abftraftionem a fuppofito , non tollitur tatio identitatis ad ip(um,&. hoc
akjlraclo, cuiufcunquecompoflibilis fibiin eodem fuppofitoric ideo propter infinitatem, vtiam
quadam m argu[um cil.non poteft efle incompoflibilis in eodem fuppofito, nili vera, St pcrfcfta
identitate rcah.crgo abftraftionc fafti a fuppofito.quamdiu manet ratio extremi in-
finiti formalitcr femper in quacunque abftraftionc, manet ratio identitatis extremi
ad extremum, & per confequens vera przdicatio in abftc.1fto.A0r efi hoc.

Ex ifta ratione paccc generaliter, quod quxdam przdicationes in D uinis funt
verz non folum in concreto : fed cciam in abftrafto , quz non funt oppoliti de up-
pofitoi quzdam verx in concreto, licet non in abftrafto, quia non loquimur de
illis, quz neutro modoftmrvcrx , vbi fcilicet extrema funt oppolita : quia nec Pa-
ter eft Filius : nec paternitas eft filiatio. Vbi autem extrema non funt oppofita fed
compoflibilia in eodem fuppofito, ibi femper ad minus eft przdicatio vcraincon-
niias quia creto : ficut Patereft fpirans , Pater cft ingenitus : non aucem in abftrafto: fic, pa-
dcicai eft ce,ni,as cft fpiratio ; Si tamen hzc cft vera : deitas cft paternitas , deitas cft fpira-
injimta : t;Q non c(\ nifi quia diuiniras eft formalitcr infinita : non aucem paternitas,

paternitas nec fr^110 > & idcoabllrabendoa fuppofito deitatem , cum femper maneat in ip(a
eft fpiratio tatio infinitatis , (emper manet ratio identitatis fimpliciccr ad paternitatem , St ad
- fpirationem , & ideo manet ratio veritatis affirmatius prxdicatiunis in . bftrafto:
led paternitatem , quz non cft formalitcr infinita abft rabendo a luppofiro non ma-
net ratio identitatis eius ad fpirationem aftiuam,quz etiam non cft infinita: quia
neutrum extremum (ccundum propriam rauonem lui habet infinitacem :Si ideo
licet hxc fit vera, pater Ipirat , quia eidem fuppofito conuenic vtrunque: tamen ab-
ftraftione ab illo fuppofito fafta.quia neutrum eorum cft infinituminon eft vera prz-
dicatio 111 abftrafto: paternitas eft (pitatio.

Pe»

concreto
tantum, vt
Patet cft
generaus:
quada neu*
tro modo,
rfPaicr cft
Filius.

Hac eft ve-
ra deitas
eft pater-

aftiua ,
quta neu-
tri extre-
mi eft tn fi-
nitum,vi-
de iJ.Z.q.
3-v.a q.tir
di).

«f-

I s.

'1r

Qu^ftioV.

Per oppofitum corifimilis ratio eft , quapdocunquc aliquod elfenciale prxdicacur
dc ai jq o cflentiah.vel perlonalc dc cflentiah, vel clientule de per fonali.vtpore hxc
eft ve xfapiemna eft paicrniiao.Japientia eft fpiraiio, Si c contrario : quia abftrahcndo a
fuppofito adhuc maner alterum extremum infinitum, fcilicec f.tpicntu & ideo rema-
net adhuc ratio identitatis extremi ad extremum, fafla tali abftra&ione : St per con-
fequens ratio veritatis in prxdicationc affirma tina-

Patet ergo genci alitet ifta maior, qudd nunquam eft neganda prxdicatio in Ditli- -

nisper identitatem abftra&i dc abftra&o.nifi quia ncuttum extremum cftfotmaliccr “r

infinitum : ficui hxc eft neganda, paternitas eft fpiraiio. Kijirath

de ai Jlra-

SCHOL1VM. Ihmfici,

Adducit rationem l) .Thom. cr “iorum ,c/uare negetur hae : Paternitas eft ftiratio affi- r
tu , e/uis dtftistguuntur ratione. Contra , e/utd fapientia bonitas dii/ignuntur ratione*,
tara en dicuntur de fe mutuo. Rejpondet ejuod nec illa fnb ratione attributorum dicantur
de fc mutuo. Contra arguit , epnia attributum eft fecunda intentio , (jr propter terminos fe-
cunda intentionis non negatur pradicalio in terminis prima intentionis , alias hac effet fat-
ft , Socrates eft homo , (juta fingnlarilas c/ua eft fecunda intentio conueniens Socrati non eft
vniuerfahui , ijua connemt homini : ergo cum negatur pradicalio hac, paternitas eft fpira-
tio altius , ideo negatur , c/ua evtrema dftinguunlur d parte rei , cr neutram eft infini-
tum. cstdduatnr alia rtfponfto V Varronis , cr comenii cum doctrina data , <$■ ideo
non impugnatur.

■» j8, /C~11tca tamen f maiorem illam, quare prxdicatio aliqua in abflra&o in Diuinis nc- D.Th in

V_agatur:dupliciter ab aliquibus dicitur , quod licit paternitas Si fpiratiofim idem l’""^ -M*
reaiiter : tameri diftetunt ratione : Se hoc fufficit ad impediendum taiem prardi- 1 H’sT{ -i
cationcm ‘

Quando autem ptobatur,qubd talis differentia non fufficit, quoniam ifta eft veras
fapieniia eft io/ii/acHelponJctur quid ficut attributum potentia: nori eft atrtibutum
fapientix.fic nec in ptupofico.

Sed hocnon videtur probabile , quia attributum vt attributum dicit intentionem
fecundam, ve! relationem aliquam rationis circa illud, de quo dicittinvnde etiam nu-
meratur ,8e verum eft diccre, quod bonitas , Si lapientia fune duo attributa , ergo fe-
cundum i!lud, fecundum quod eft numeratio, non eft vertim diccrc, hoc eft hoi . quii
jlludcftrationisifcJ non propter hoc negatur ilh fapicntia eft boxnai , vbi non inclu-
ditur illud rationis , quod numeratur in eisicrgoaftmili.Uon includendo nili illud,
quod rei cti, fi omnino idcmcfictin rc paternitas, 4d fpiraiioicilet hzc ver aipaiernilas
eft /lirat io,\ icit non ifta : notio vel proprietas pstermtatis eft notio vel proprietas /pisationis.
Quxcunquc enim funr eadem rcfimplicitcrin Deo, ipf: fignificata etiam in ibftta-
fto. Sc in nominibus ptimximpofitionis , fine fignificantibus tem primx intentionis,
prxdicantur dc fc inuicem in abftraflo , licet non in nominibus fccundx impofitio-
• - ntsffiuc accepta fecundum aliqua nomina fecundx intentionis ficut patet in 'creatu-
ris. V nde licet ifta fu veta: Coerulei eft hemo, non tamen ratio Socratis, qui eft lingula- fW. fi.il
ritas.cll ratio hominis, qux eft vniuerfttlicas. di. i',

A liter ■* dicit alius, Si rationabilius, vr videtur, ad propofitumiquod proprietates
in eadem perfona diffei unt ex natura rei prxter confidcrationcm intellc Ausiqi ia ad
hoc fufficit dlfparatiodicctnon fiotoppofitxiSe propter hoc prxdicatio v niti dc alia
.y ^ in abftraclo uon cftdera. Et hoc ided,quia illadiftinclio cx natura rei eft propter nod

infinitatem huius, & illius, quia fi hocvclillud eflet infinitum, non eilct talis diftin-
' ’ £lio,ncc impediretur talis prxdicatio.

COMMENTARIIS.

j • p /~'lrea tanun maiorem iftam , quare prxdi-
jlomsjip. Vw/catio aliqua in abftrafto in diuinis nc-
.armum gatur . puta ifta , paternirai ijl fpiratio. Hic
| j.1. tecitat duas opinioncs,qturum prima dicitquiid
ideb paternitas , Sc rpiratia non prxdicantur ad
inuicemin airHrarhJ , quia differunt ratione. Et
fi dicatur quod tali» diffitenda rationis non fuf-

ficic , quia bonitas . Sc lapienda (ecunduni lunc
opinionem , ratione differunt, Sc tamen conce-
diiut quud bonitas eft fapientia , Sc rconucifo.
Rcfpon.lem , qudd lient aliribumm' bonitadsl
non eft attribumm lapiemiz , iic-ned in propo-
fito, * Coorta 'Fioe initat Doftot , qtiia attribu-
tum , vt attributum , dicit relationem talipnisj

vt p»

Quatio V. i$4

fcd aliunde fpatcr.quia ellcritia mouct neccfta-
rib , fcd cognitio contingentium non cft lim-
plicircr necclfar ia , ficut nec ipfa contingentia*
vt patet a Dodore tn i . d.\$. & in quol.q.i+ar.
3. Tum, quia attributa, cum finrfornuliter
infinita, vt patet i Dodore in 1 .d-8 9.3. ita mo-
ueret ad fui cognitionem ficut edentia, qubd
non videtur.

Secundo arguitur , quia fi infinitum inten-
fiue cft obiedum adxquaturo * imellcdus infi-
niti, etgo quot funt infinita formalicer , tot ef-
fcnt ob;eda ad.rquata. Confequentia cft nota:
Sed defadofunt plura infinita intcnfiub ex na-
tura rei , & formaiiter ab inuicem diftinda:cr-
go plura obicda adxquaia intcllcdus diuini :
quod autem fint plura , patet a Dodore in pri-
mo difi. S.f.j. vbi vult quod attributa.vt forma-
litcr infinita, diftinguantuc formaiiter, & inter
fe, & ab edentia diuina.

Mt- Tertio inftatur,fi ens infinitum cft adxqua-
trtbutA dt- tum obiedum intcllcdus infiniti , fit Deus,
tunc fic; aut Deus ponitur fic obiedum fub ra-
•fenti+iw- t,'®nc infinitatis, aut fub alia rationc,puta Dci-
b. tatis. Si primo , ergo non ponitur obiedum

fub ratione pcrfcdifliraa, nec fub ratione qui-
tditatiua, cuius oppofitu tenet Dodor. Si fccun-
db,crgo dreuferipta infinitate erit obiedu adx-
quacuro,& vt fic,non cft infiniru,vt patet,ergo.

2 1* Quinto principaliter dubitatur dc hoc.lcili-

licet , quod idoo infinitum ejb ratio cognofctndi
cmnia,quia ejl ratio tjfendit inftatur primo, quia
non videtur verum, fcilicec, quod cft ratio ef-
ftndi fic ratio cognolccndi. Tum, quia Sol eft
eft caufa multorum , & tamen non eft caufa'
cognofccndi illa.vt pater, quia illa podunt ha-
bere notionem propriam.

Secundb , quia lunt mulrz caufx caufantes
• diuerfos effedus , & etiam totales , quz nullo

modo funt caufa ^ognofcendi.

Tertio inftatur, quia oporteret probare quod
infinitum fic caufa omnium inrclligibihum,
quod forte via naturali non podet oftendi , vc
paret in Thcoromaribus Dodoris , & fic non
fequeretur qubd infinitum intenfiuccdec pri««
mum obiedum primitate virtutis , ficut fpfc
• oftendit oftenderc.

Sexto principaliter dubitatur de hoc,(cilicer,
quod vnica comprtbtnfio infimtay& infiniti ada-
quatur vni intclUflui infinito , & vni obiefto infi-
nito t ita quod inttUefhu infinittu non poteft eodem
attu comprehenfiuo comprthtndtre plura infinita ;
inftatur fic,quia ficut eodem adu comprehen-
dit infinitum, & omnia creata, fic videtur qubd
eodem poflic plura infinita comprehendere,
quia non videtur eidem adui polte terminari
ad plura infinita , quia vt fic, non ponitur de-
pendere ab illis pluribus.

Secundb inftatur, quia ficut idem adus nu-
mero terminatur ad plura infinita fomaliter di-
ftinda, ergo fi illa edent realitcr diftinda , fi-
militer pollet ad illa terminari.

22.* Rcfpondco ad omnes obiediones. Ad pri-
I ittpmifi»** ream contra primum didum , dico quod non
^ac'um maius, neque peifedius intcnfiuc, cum
" * in toto albo fir tantum vnus gradus intenfio-

nis, & accidit libi fic diuidi in partes inregrales:
& quamuis quzlibec pars, vt diuifa.fit incenia
vt vnum, tamen omnes partes vnitz non faciut
maiorem intenfionem.Et dc hoc vide quz dixi
indubiis, fuper 1. difi.i.qu.q.

Scoti Opcr. tom. XII.

Ad (ecundum,& alia fequ entia, quz habent Ad futmdk.
virtutem in his,quod maius,& minus funt paf-
fiones quantitatis finitz. Dicobrcuitet , qubd
Philofophus, prxeise loquitur de prxdicamcn-
co Quantitatis, quia proprie xqualc,& inxqua*
ie maius , & minus funt padiones quantitatis
finitx.quia inter illa erit aliqua proportio. Sed *
non eft fic in quantitate virtutis,in qua non at-
tenditur maius, vel minus , fed magis rationes.

Dico fecundb, qubd Dodor abfolute loquitur,
qubd duo bona formaiiter infinita suc fimplici-
ter magis bonu,& fifotrcnb fu ^portio aliqua.

Ad vltimumdico,qubd intelligitur de boni- jivlwnum
cate entis.i. quod in entibus eft fimplicicer ma-
ius bonum, dlio entia formaiiter infinita,quam
vnum illoru tantum, licet fint incompollibilia,
ficut duz fpecies funt magis bonum in entibus,
qui vna tam u, quia maior petfcdio in vniucrfo.

Ad primum contra fccundhm didum , dico 2 J .

primo, qubd Dodor proprie loquitur de depen-
dentia eirentiali , qualis eft caufati ad caufam,
exemplati ad exemplar, finiti ad finem, fcd non
cft proprie dependentia cflcntialis narurx ad
fuppofitum. Dico Iccundb, pofte terminare di-
cit perfedionem , fed adu terminate nullam
pcrrcdionem dicit1, ficut pofte create dicit per-
fedionem , fed adu creare nullam dicit. Dico
ergo,qu6d Verbum ratione alicuius perfedio-
nis communis tribus perfonis habet, vnde po-
reft terminare dependent ia natur x humanx in
vnitate fuppoftei- Et ocr hoc patet ad fecundu.

Ad primum ctmrri' tertium didum. Diro,
quod conclufio Dodoris inrelligirur di infi-
nito rcalirer,& non habet htcdjftingucre in il-
lo primo, qux fit ratio immediata caufandi,
vel terminandi : fufficit enim quod idfm rcali-
cer terminet : licet ergo voluntas entis infiniti
fit ratio formalis caufandi , tamen eft eadem
petfedio realitcr, Sc hocfufficit,vr patet a Do-
dorein fimili.f.i4.ffl«/.rfrr.?.

Ad fecundum di<To, qubd hic in propofito aeeipia-
accipitur caufa extmplaru promenfura petfc- rur e*f^*
dionali , & fic omnia entia i perfedione diui- x,m * ™'
na, dicuntur exemplata , fecundum qubd roa-
gfs , U minus appropinquant fecundiim (has
pcrfcdionesefiemix.ffoc patet i Dodore in 4.
difi.u. Poteft etiam dici qubd obieda cogni-
, »a dicuntur exemplaria pro quanto , fic depen-
deat ab adu intclipdus diuini : & per hoc crea-
turx magis dependent ab intcllcdii diuirio,S:c.

Ad primum contra quarrum didum. Dico,
qubd intelligitur dc primitate adxquationis in
mouendo ( & forte etiam in terminando, quia
non terminatur ad obiedum extra , vr patet.

^.14 .quol. vide ibi ) cum arguicur dc cognitio-
ne conringcntis, patet rcfponfiocx his qux di-
xi in prologo q.x.CT in i.difi.^q. quia pofita de-
terminarione contingentis cftcntia dtuina ne-
ccftarib caufat notitiam illorum , & idebdici-
tur illa cognitio non fimplicicer neceifaria;
quia nec contingens , fed pofico contingenti,
lecundum determinationem diuinx voluntatis,
ponitur ab cfteiuia notitia eius. Dc hoc , vide
qux fpccialircr dixi in prima q^rologi.

Ad fecundum dico.qubd non cft inconucnirs
ponere plura fiefolum formaiiter diftinda, fcd
eftet inconueuiens fi eftent realitcr diftinda.

Dc hoc tamen vide lingulares difficultates in
q. 1 .prologi ,0 <7.3.

Ad tertiu dico,qubd ponitur obiedu ad^qua-
M tuin

134 Quodlibet.

tu fub ntione Deitatis, q tame habet infinitate
fnteniiui.vt conditione ubie&i,vt dixi in i jtrt.

Ad primum contra quintum didum.Dico.vt
dixi in prologo q. j. tefpondendo ad obiectioncs
Grcgorij dc Ariminodt Ochiitntelligitur.cnim
de caufa pr^ciia.dc adzquata ficut fubiectu con-
tinet pafiionem.vel de continentia victuali, ita
quid contineat fecundum totam entitatem , ve
expofui in i.dilt. j q.i. & in. i. dii/, j. vide ibi
multa bona. Et pct hoc patet refpobo ad fecudd.

Ad tcrciu dico,qu6d Dod. hic fupponit pri—
mu cire caufam omniu, de quo vide in l.d.1.7.1.
&d.S .q.vlt.& in. xj.l.qa.&dqr.& in quodl.q. 7.

Ad primu concta fextum didu, dico breutcer.

quhdadeb idem aduscomprehenfiuut n6 pof-
fet cile plurium infimtoru, non ratione termi-
nationis, fed quia ncceifatio ab vtroqs dcpfde-
tettvel ii tantum ab vno depcndcrct.tunc illud
neceiTaribcdtinerei vittualitet aliud infinitum,
vt dixi in 1 .dtji. t .tj.de vntrato 'Det. vide ibi.

Pollet etiam forte dici.qu&d non pollet ter-
minari,nili ad vmtm illoru propter adatquatio*
nem, nec eli limile .quod fimul terminetur ad
Dcum,&creatura,quia pr;cise adzquitur Deo,
& nullo modo creatura , imo creatura nihil
perfedionis addit, vt fupta patuit.

Ad fecundum patet , quod loquitur tantum
de vno infinito realiter, Bt non formalitcr,&e.

S C H O L I V M.

Obijtit quadrupliciler contra conclafionem afferentem. Paternitatem non effe infinitam. Ad
primum explicat dare , dr variis modis, quomodo paterni! na ftu generatio dium a e fi incomprc-
henfibilis. Ad fecundum , exponit qualis fit adaqualio generationis ad fuum principium m .
t finitum : cum ipfa non fit infinita, tfdd lenium exponit fubfificrc per fe dicere perfectionem,

quam tamen non dien incommunicabiliter fubfiHere, Ad quartum , optime explicat effe miam
aliter effe infinitam, quam attributa i dr ab ea emanare, primo e (feni talia. Secundo notionalia.

Tertio creata : omnia pulcherrime habentur in liter a.

Circa tertium articulum , ' Contra prxdifta arguitur quadrupliciter , primi fic. 15,
Quod non cft comprehcnfibilcnifi ab intelleftu infinito , eft formalicerinfini-
tumrgcncratio illa vr generatio , efl formaliccr incomprchenfibilis nili ab intelleftu
infinicotergo, Uc. Minor probatur per illud Ila. 5 j . Generationem eim quis enarrabit t
quod exponens Hteron. Hom. 1 . ftipcr Matth. de generatione xterna filij i JZqod, in-
quit, impofibile Propheta dixit effatu , icc. Sed quod cft: impoflibile effatu cft incom-
prchenfibflc ab inccllcftu finito.

Confirmatur etiam per illud Ambrofij cap.f . Quoro 'a te quomodo puta), inquit, FI.

S* e . ham effe genuum, 5i (equitur , mihi impofibile efi generationis fcirefccretnm : mens deficit,
vox files, non mea lanium (cj Angelorum : (j-fupra Ckcrubim Seraphim , (fifnpra omnem

fenfum efi. H r probat ibi, quia Icriptum eft, Pax Chnfli qua exuperat omnem fenfum , ad
Phil 4. Ex hoc arguit Ambrof ex quo pax Chnfti eftfupra omnem fen/um , quomodo non
fupra omnem fenfum efi tanta generatio.

Przcerca fecundo arguitur fic. Omnis aftio adzquata principio & termino infi-
nito , eft formaliter infinita i generatio in Diuinis eft aflio adxquata principio for-
mali infinito, Sc termino infinito, quia principium eft eflentia vel memoria infinita 1
& primus terminus eft Filius , qui eft infinitus : terminus etiam formalis eft eflemia
communicata.fiue notitia dcclaratiua, quorum verumque cft infinitum:& patet quod
ifta aftio eft vtrique adxquatarquia non poteft efle nili vnicahuius principij ad hunc
terminum i ergo , &c.

Prxterea tertii , Ratio fubfiftcndi cft ratio perfcftifiime eflendi : relatio originis
primx perlonx eft ratio fubfiftcndi, ergo eftratio perfeftiffimi c flendi , & perconfe»
quens infinita, quia in Diuinis cft formaliccr infinitum.

Prxtercatlncclleftus diuinus cft formaliter infinitus salioquin non comprehende-
ret infinitam eflentiam diuinam.dc quataftum eft quafuone prima articulo primo, quid
intellectus vc intelleftus , eam comptehendic : non eft auccm infinitus , nifi quia eft
idem e dentix dittinx, quxcft primo infinitas fed paternitas eft eadem illi : ergo pa-
ternitas propter eandem rationem eft formaliter infinita.

Ad primu iftoru.quando alicuius intellectus eft aliquod primum obicftu primitate 1 o.

Nutum virtutis, per illud quodliber aliud obicftu intelligitur fccunduordine que vnuquod-

pcfoialc que obicftu h bet ad illud primu.Ifta patet ex ratione illa,qux fafta eft tn tfia q.art.x.

'efl obntlu de intcllclfu voluntate Exeplu,quado alicuius incelleftuscft aliquod primu obicftu
pnmum m. prjmitaic virtutis, immediatiusintelligitvirtutc cius illud, quod cft perfe ide illi qua
totetlm. j||U(j q, cft per accides ide illi Nuc ante intelleft'diuini cftomnino ide obicftu primu
primitate virtutis, Sc adxquationis, fictu taftu eft efscrcia, f.fub ratione eftetix:nu!l&
prgo pfonalc eft illi incelleftuihoc modo obieftu primutj pinqui’ tn eft primo obicfto

quam

Quatio V.

i$5

»>•

»)•

»4.

quam aliquod creatum , pro quanto quod eft idem obiefto primo , & ideo propin-
quius m entitate,Sc per conlequens in cognofcibilitacc.

Ad formam argumenti maior cftvcra , fic imelligendo, quod li obicchim eft in- t. Met. e.
comprehcnlibf e propr aincomprehcnfibilicate, eft etiam infinitum propria infini- c- <•
tateilcd fic minor eft falfa, fcilicot ,qudd generatio illa, vi generatio , eft incompte-
henfibilis, licet illa minor pollqt habere verum intellc&um per accidens, vel fecun-
dumaliquodconcomitans,veladhuc(4i magisad propofiuim fecundum illud, quod Aiduamr
eft ratio inteiligendi ipfamupfucniruharu eft primo intel igi pcrclTeiHiam tanquam wcempre.
per primum obic£tum,tam ab intellectu diuino,qtiam beato, quia cITeiuia vt edentia benfibiUi,
eft primum obieftum t. m illius,quam iftius. Ifta autem ratio inteiligendi generatio-
nem eft incomptchcnfibilis , 3e itii generatio poflet dici incomprehenfibilis princi-
piatiuc , iicie cau; aliter. Pollet etiam dici incomprehenfibilis concomitantcr, fiue
quantum ad illud, quod includit : quia generatio includit communicationem eflen-
tiz.quxfit pcripfam effentiam, vel per naturam pcrfonxad perfonam. Ifta autem
comunicatioptxfiippolitiue includit infiniiacemcffcntix, quia ipla nonpoffctfir co-
municati pluribus fuppolitis, nifi e fice infinitai&dded generatio eft incoprchcnfibilis
quatum adprzfuppoiicu.fcilicet comunicationem cffcntix.qux requirit eflr infiniru.

f Sed contra ifta- rcfponfioncs arguitur , quia femper rcftat vis de propria ratio-
ne generationis vt generatioeft, per quodeumque principium inteiligendi inte! liga-
tur, Se quiequid przcxigir in imelligendo Se communicando, femper ipfa in propria
intclligibiliracc Itu videtur incomprehenfibilis per audor tates ndduifias : Si cuiul-
cuinquc intclligibiiitas propria eft incomprehenfibilis, i!lud imclligibilc infinuum.

Refpondco, poffct dici quod comprehenfibili intclleftui finito eft nccellirib fini- Gentreiie
tum, &incomprehenlibilcilliintcl!cfluinoncft finitum , Se fic conceditur minor, ibmnd no*
qu6d generatio, vt generatio, eft incomptchcnfibilis intclleflui creato, Se ita Iccun- eomprehai.
dum propriam entitatcm,& comprehenfibilitatcm non eft finitajfcdcxhocnon fc- llM“ “
quiturquod iit infinita: de quo tangetur in rcfponfione ad principale argumentum:
fecundum hoc ergo imior huius argumenti eft neganda,aec ipiendo incemprehenjiki- t KK
Je nagatiuc pro non poftibili comprehendi, quia a J hoc, quod effet vera, oporteret il- inde hjfa~
Iudintclligere quafi conrrarie, Iriiicec pro habeute quantitatem virtualem exten- im quod fit
dentem fe vitra omne comprehcnlib lc , vel omne comprehcnlibilc excedentem,
quod non eft in ptopoiico.

Ad fecundum adxquatio dicit proprii xqualicaccm duorum in eadem quantitarc: Moijnario
Se fic non eft adzquatio in propolico : alio modo adxquatio dicitur non fecundum fini- ari*
quanticatem, fed Iccundimi proportionem : & fic dicitur aliquid adzquai uni alteri,
quod eft fumme proportionatumfibi.fi ibi lit adz (uatio: vt pote effc dius adzquatus
caufz,quicft proportionatus in ratione rffcflus, licet il e non lit fimpicitcr libi adz-
quatus zqualitate quantitatisihoc modo illuminatio diceretur e.dxquatafoli qua ma-
ior effc non poflet, licet lumen nunquam fit zqualc etiam tccundum pcifcftioncm
quantitatis ipfi (oli, quia cffcfkusaquiuocus,

Ad forraamitunc maior eft vera de adxquationc primo modo, fi illa effet : fed fic Gmerniit
minor eft falfa, & przcise veta de adxquationc (ecunddinecadhuc de udzquatione diumneiP
illo modoqux fcilicet clt iccunuum intcofioncm : fed lecundum cxtcnlionemiquia
fcilicetvnumprincipiumgcncrandi non poteft extendi ad ali-m generatione, quam Prwc'P” ;
adiftam Non eft ergo hU adzquatio quantiratiua : nec ell: prqptic adxquatio ic-
eundum proportionem quantum ad mtcnftoncm 1 led tantum, quantum ad exten-
fionem : Se ita nullo modo includit infinitatem , quanta eftiniftocuiadxquaiu. .

Ad tertium fle ut ta&umeft mprdttdenti ijurfuenr jrt x.mfae.\»kfijieie cftzquiuo- Sntji/lert
cum. Vnomodoaccipiti:rpropcrfcefle,8cfic l0quiturAuguftinus7.de Ttin.c.4 iupheua
omnts rei dd (e jiibjifiit , ipadnic mtgii Dem. Alio modo pro incommunicabiliter per Ic
effc , ftquidcmcommunicabile incelligitur non quafi fubfiftcns : fed quali inhzrehs
fubfiftcdi.Se quafi modum inhxrentix habensiPiimo modo concedo, quod fakfi ficte
formalitcr dide perfc&ilTimu cJf,Se non dicit nifi effentiam fecundum Augtiftinnmi
fecundo modo (*hji flere przfupponit perfeSlc e(fr. led non formalitcr includit, fed ta-
rum addit incommunicabiluatcmfupraperfe effc primo modo acceptum , Se illud
fic eft ratio fubfiftendi, quod eft ratio incommunicabiliter per fe effendi, Se talis eft
relatio 1 ratio autem effendi incomunicabilitcr , non eft ratio perfefliffimi effendi.

Ad vltimum, concedo, quod intellcftus eft formalitcr infinitus propria infinitate,
qnx eft modus intrinfccus fuz proptix curitatis, icil.intclic&uahcatis, yc intcllccfua-
, Steti Oper.Ttm. X 1 /. M t litatis:

»$6

Quodlibet.

E fient t 4
*Arcr eft
infinita,
qtuvn at -
tributa.

i< eioltirio
notabilis.

Identitas
eam ejjtn-
tta non fuf
(icit ad in-
finitatem.

a. AJarg.
in initio
quxft.
Iden? ibide
diffinitio

Figit d om-
ne ent par-
ticipatio,
nem.

Ex hoc ha-
bes cur pa-
ternitas ut
creaturis
eji quanta
formaliter:
non autem
in Dmirns.

litatis : & tamen paternius non fic eft infinita: cum hoc tamen paternitas eft ea-
dem realitct cfTcmix aliquo modo, ficut intclle&us. Et cum additur, quod infinitas
intclle&us cft propter identitatem cius adedendam. 15 .

Refpondco primum omnino in JDiuinis ( vt tafium eft in prima quxftionc ) cft
edentia, vt edentia : qux fecundum Damafccnum cft pelagus propter comprehen-
fionem omnium perfeftionumdiuinarum ? ifta eft infinita non tantum mtenfioe in
fe: fed etiam virtualicer primo, 2c per fc continens omnia intrinfeca , quodt umque
autem aliud continet per identitatem alia, fed non primo omnia , quia nec Ife, fed
virtute edenti* : a qua etiam habet (Ium infinitatem. Videtur ergo quod edentia
habet infinitatem ,4c formaliter .Si propriam , Se primam , quia a fc , quia rcfpeftu
omnium dicitur pelagus : quia omnem perfcftiffimb continet entitatem intrinfe-
cam, vt podibile eft eam contineri in vno formaliter. Ab hac autem prima, licur li-
cet loqui, emanant omnia ordinate : primo quidem intrinfeca cdcntialia, qux non
dicunt refpcfhim ad extra : fecundi notionalia: tertii, &vltimi creata, liucex-
trinfcca :je quodlibet emanans recipit illud perfeflionis ab ea.cuiuscft capax, fi fi-
bi non repugnat, Si illius recepti caufa quafi cffefliua , & primaria cft infinitas ef-
fentix . caula autem fiuc ratio formalis eft ipfa entitas propria cuinflibet emanantis.
Edcntiale ergo recipit ab ea infinitatem formalem, quia talis edentia iuflicit in ratio-
ne principij, & fundamenti ad dandum talcmquantitatem,& talis quantitas virtua-
lisipii non repugnae : ficut nec communicabilitas. Ipfa autem relationi pcrfonali
competit per ellcntiam ede ad alterum , nec competit fibi infinitas intenfiue pro-
pria, quia ipfa non cft capax talis quantitatis , ficut nec communicabilitatis. Etiam
in genere principij formalis eft ftatus, hoc enim accipit infinitatem, illud non i quia
hoc eft hoc, & illud eft illud , ficut hoc accipit communicabilitatcm , illud inconi-
municabilitatem.quia hoc eft hoc.fc illud eft illud-.repugnantia enim formalis,4c n5
repugnantia, primd reducitur formaliter ad ratione eius, cui dicitur ede repugnatu.
Tandem ab edentia creatur* recipiunt entitatem finitam, quia talis fola eis copetit.

Ad formam igitur argumenti dico, quod fola identitas elfcntix non eft fola ratio
habendi infinitatem formaliter, fed eft ratio fufficiens omni ei, cui formaliter autem
repugnat relationi perfonali, vt probatum cft , & nulli cdentiali. Et fi quxras quare
compoflibilis cft infinitas huic, Si non huic ; Poteft quxri in oppofitum , quare huic
repugnat incommunicabilitas, & huic non ? quod omnes concedunt , Si eft eadem
refponfio : quia in ratione principij formalisiquia.fcilicct formaliter hoc eft hoc. Si
illud eft illud formaliter. Quia autem in ratione principij fondamencalis ipfa eden-
tia eft vnum principium illimitacum. a quo multa funt ordinate nata procedere , Si
quodlibet in primo inflanti, in quo quafi emanat, vel procedit in effr.fuam habet en-
titatem hoc ralem, illud talem, Si huic fua entitas eft ratio repugnanti* alicuius,
cuius tamen illi non cft ratio repugnanti* entitas fua.

Ad Argumentum principale ficut declaratum cft in primo articulo -.infinitas in en- 16.

titate dicit rotalitatem in entitate.fic per oppofitum fuo modo finitas dicit partialita- *
tem entitatis. Omne enim finitum vt tale , minus cft infinito vt tali : quia lecundum
Euclidem 7. conclufione 4. emnk n.mnn’ miner maiori’ numen p.irs ei/.vtl pjrtc< Huc
nor» fic intelligendum eftiquod ifte binarius fit pars illius ternarij,quia nihil cft fic in
Diuinis: fed quantum ad proportiones omnes attendendas in quantitatibus, ille bi-
narius fe habet ad illu rernariu, ficut pars, vel partes ad totu.quia fimili modo excedi-
tur ab illo ternario, ficut exceditur alius binarius ab alio ternario cuiuscll pars.ltadi-
co hicinullum creatum eft pars Dei, cum Deus fit fimplicifiimus, fed omne finitura,
cum fit minus illa entitate infinita conformircr poteft dici pars , licet non fic fecun-
dum aliquam proportione determinatam, quia cxcediturin infinitum, Sc hoc modo
omne aliud ens ab ente infinito dicitur ens per parricipationem , quia capit partem
illius entitatis, qux eft ibi totaliter, Sc pei feflb. Hoc ergo volo habere , quod omne
finitum, cum fit minus infinito, eft pars : cui ergo repugnat eflc pars, vel excedi rea-
liter ab aliquo , ei repugnat effc finitum : nunc autem paternitati huic repugnae eflc
pars diuinitacis illo modo, vel excedi a diuinitate, quia propter infinitatem diuinita-
tjs paternitas, cum fit compoflibilis fibi in eodem fiippofito cft fimplicitcr idem fibi.

Et per cofequens realiter excedi no poteft, nec elle pars, nec rationem partis habero
potefttnon ergo eft finita, nec infinita, ficut prius probatu eft : quia ficut finitu habet
ratione partis modo prxdi&o,ita infinitu habet ratione totius hoc modo,fcil.cx ple-
nitudine quii» tatis virtualis fue menfuras omne aliud vt maius per acccfsuad ipsu,8£

Quxftio V. 4U

minus pci rcccflum, fcd ncc paternitas habcc rationem totali tatis, quia racnfura fe-
cundum gradum qucndam perfectionis flat ad aliquod primum in otdine mcnfu-
randi, quod eft edentia abfoluta.

Dico ergo breuiter , quod paternitas ncc formaliter eft finita, nec formalicer infi-
nita. Ec cum arguis ex dmifionc immediata entis in ifta, etiam antequam defeendat
in decem Gcncra:conccdo benfc, quod ifta non diuidunt ens. vt iam contra&um eft
ad aliquod Genus,imd quodlibet Genus, fic ens vt immediati indifferens ad decem
Genera, eft prxeise ens finitum : finitura tamen & infinitum non diuidunt ens , nili
ens quantum, quia ficue fecundum Philofophum primo Phyficorumy finitum fic infini- Text. i f.
tum quantitati congruunt , quod eft verum definito fic infinito , fic quantitate pro- Hoc ttifio-
prii acceptis : ita etiam extenfiui loquendo , finitum fic infinitum , vt fune partiones fi* 'P™
entis, conucniunt prxeise enti quanto in fe habenti quantitatem aliquam perfc&io-
nalem : talis aurem quantitas non conuenit entitati , nifi qux poteft eflfe partialis, vel ^/jct-uo
totalis inter edendas : quantitatem enim comparatam ad aliam ftatim oportet ex- Elccho.

cedere, vel excedi, fic ede partiale vel totale, ficut hic loquimur de partiali fic totali, rura ad fi-
paternitas autem ve paternitas non poteft ede inter endrates rotalis nec partialis. nem.

Portet etiam dici,qu6d quantitas virtualitcr non conuenit nifi entitati quidicatiuci
vt, fcilicet diftinguitur ab cnticatc hypoftatica»Sc per confcquens ncc finitas,nec in-
finitas. Ifta autem entitas, licfct fit in fe quodammodo quidiutiua : tamen ve eft talis,
eft tantum hypoftatica.

TertiO modo dici poteft, quod quantitas virtualis non conuenit nifi entitati abfo-
lutfc. Sed iftx dux refponfionts ^ldrox concedunt aliqua dubia de cnritat e hypofU-
uca, fic endtate reladua, quOd fcilicet non habeant quantitatem viitualcm

Vifo de reladone originis in Diuinis, fcquitur quxftio de relationibus communi-
bus , fic eft vniea.

COMMENTAR IV S.

Dubia. t bc A tertim articulu in qua monetur dubia.

V^-zEt arguit Doiftor quadruplici ter probi-
do quid relatu» originis fic formaliter infinita.
Et pdm6 fic arguit , generatio diuina eft inco-
prehcnfibilisab omni intclle&u creato, & folu
ab imelleftu infinito cornprehenfibilis:ergo eft
formaliter infinita. Amecedcns patet. Ifaiae j 3.
fenerat tonem euu quii enarrabit ,Jec. Vnde Hie-
ronymus & Auguftinuscocludumqufid fic in-
comprchcnfibilis.Confcqticmia probatur, quia
folira fbrmalitec infinitum eft comprchenfibi-
leab intcllc&u creato.

2 Rcfpondct primo prxmittcndo vnumrfecun-
do ad formam argumenti. Prxmittic enim,
qu6d quando alicuius intcllciftus eft aliquod
primum obie&ura primitate virtutis, per illud
auodlibet aliud obieftum i nrcl figitur fecun-
dum ordinem, quem vnumquodque obicchim
Lxmflum. habet ad illud primum- Exemplum, quando
alicuius intellectus eft aliquod primum obic-
ftum, primitate virrutis,immediatius intclliei-
cur virtute eius illud , quod eft per feidem illi,
qulm illud , quod eft per accidens idem illi.
Nunc autem intellectus diuini eft omnino idem
* obic&uro primum, primitate virtutis , & adx-

quationis, ficue tactum cft.clTcntia, fcilicet fub
ratione edenti* i nullum ergo perfonalc eft illi
intclledtui hoc modo obicoum primum .pro-
pinquius tamen eft primo obiedto , quam ali-
quod creatum , pto quanto eft idem obie&o
primo, & ideo propinquius in entitace , & per
gatffW- •[• cofequfis in cognolc ibili tatc.Hoc prxmific Do-
jmtiA dimiHa dlor , quia ex quo fola edentia diuina eft pri-
ft ftitnmm muni obie&utn primitate virtutis, ac pcrcon-
duBumfrt- feqUcns omnc$ , etiam relationes diuinx co-
unit t gnofeuntur virtute cius , cc requiritur quod
ipfa relatio nullam virtutem habeat refpe&u
Scoti Oper . tom. XI/,

fux cognofcibilitatis. Ad formaro argumenti
dicit, quod fi generatio eilec incompri hcnfi bi-
lis propria incomprehenfibilitatc , quod etiam
ertet infinita propria infinitate, fed non eft fic
incoroprehcnfibilis.

Pollet tamen ifta, fcilicet, eji tucomprebenfi-
bilis inteUettu creato , habere multiplicem fen-
fiium , fcilicet vel quia ratio formalis cognof-
ccndi eam eft mcotnnrchenfibilis , fcilicet cfi
fentia, vt edentia , 8c fic portit dici incomprc-
befibibs principiatiuc, fcilicet quiaprincipiuin
cognofccndi eam eft incomprehenubilcEr ad-
dit, quod ipfa generatio nota eft primd intclii-
gi per ertentiam , tanquam per obic&um pri-
mum, tam ab intclledu diuinino.quim beato.

Vel etiam poftet dici UK omprchcnfibilis.qnan-
tum ad illud, quod includit, quia generatio in-
cludit communicationem edentia: , qux fit per
ipfiun , vel per naturam perlonx ad perfonaro.

f Contra ijlat rationes argnitur. Hic Do&or ifi* ratiam
non improbat iftas rationes in fc.fcd quia non
funt ad propofitum.quia generatio, vt genera-
tio, formaliter fumpta , clt incomprchcnfibilis.

Refpondec DoClor qu6d coraprchcnfibilc in-
tdle&ui finito, ncceflirid eft finitum, & iucom-
prchcnfibilc non cftfinitu:& fic concedit qndd
generatio non fit finita, tamen vitta non fe-
quitur.non eft finita, ergo eft infinita, ve paret,
in i.d&.q. 1 .R efpondendo,ad principalia argumeta.

Et addit vnu,qu5d ad hoc,vt fit ifta vera:quod
eft incoroprehcnfibile ab intclleiftu creato , eft
infiuitum , requiritur qudd incomprehenfibile
non folum iiuclligatur ncgatiu£ , quia, fcilicet
non poteft coprchcndi, fedquodetiaintelliga-
tur contrarii, fcilicet qubd incomprehenfibile
habeat quantitatem virtoalem.exccdenie omne
comprehenfibile» fic non eft in propofiio,&c.

M ) Princi

12.6

Quodlibet.

tiam euiofcimqae dependentistqilia tam illam , qui eft ad primam caufam cfficjcn-
Tlmt „„„ rcm.^uam itlam.qua; ift ad caulam exemplarem, & ad primam finalem. Minor au—
pcZ„: ur- tem, Ici licet quo 'd ikiii polliint cfle plura primo tcrmiiiautia eandem dependenti im,
mi /ure de- probatot^qu a illud nonterminae lufficiencer dependentiam, quo circumferiprofuf-
penAeniii ficientcr terminatur illa dependentia ; quia tunc aliquid dcpcndcrcc ab aliquo, quo
vfnu in eo- circutnferipto nihilnunusbaberet a quo fufficicntcr dependerer, & per coufcqucns.
etern ordmt qUO cjrcunlcripto adhuc pollet remanere in luo ejft ; led (i p|ura jn eodem ordine'
J7"dc !» P0|lt nr fufficicntct terminare dependentiam , vnocorutn circunferipto, adhuc tcr-
Jemi/Te- minaretur dependentia complete, quxcftad alterum , & ita illud non terminat, &
«a/, de quo pai i ratione de altero atgueretur.Si lic neutrum, vel vtamque terminat. Sicut ergo
ijti.f.i. prima probatio maioris procedit c* hoc quod infinitum habet rcalitcr,& vnitjui ora-
nem perfcftioncmiimplickcr.quiaomnistalis poteft hoc modo haberi in codemi
4JI.J.IS- et. (jc probatio procedit ex hoc quod infinitum habet in ii eminenter, Se contentiui

4^ S t T on,,K:n' petfcdioncm limitatamiSe ex hoc omnem dependentiam entis limitati fuf-
c - uLi.fj. ficienter terminare poteft, Se fic iftr dux procedunt cx hoc quod ditium cil in primo
ui.tf. aniculo de Infinito, quod habet omnem rationem emicatis , fiuc omnem entitarem

eo modoquo poilibile eft haberi ab vnico , quod c(l vel identice pro perfedionibus
fimplititcr vel eminenter pro perfedionibus Umicatis
'*• Ex ifta aurem comparatione infiniti ad alia generaliter poteft argui breuiter fic ln
Met. ut fi- cnnbus fecundum ordinem effentialem afccndcndo fcmpcr itur ad vniratcm.Sc pet
-Afcenden- confequens ncccfTc clk illam ordinem ftatum habete in aliquo vnoiinfinitum autent
e>o meate/, i intcnfiue eft omnino feminum , St hoc fecundum otdincm clTcotialcm : ergo cll
itor ad omnino vnum.

vtium. Tertio probatur k maior fpecialircr cx ordine infiniti ad intcJIedum Se volunta-
f tem, St hoc iic. Ens infinitum eft obtetlum primum intelledus infiniti , & obicdum
mworJ“‘ cius etum bcatificumtfed non polfunt cfle ciudem intelledus infiniti plura obieda
ejttia fic Prin!u & beatifica Confimiliter etiam polfct argui dcobicdo primo bcatificovolun-
f recedit Mtis. Prima propofitio poteft intelligi dc primitate triplici, Si de qualibet eft vera , Si

declaratio fecundum hoc prima propoficio continet tru membra. V na ptimitas ohicdi dicitur
Dod.

Prunum
tripliciter
dtcuur.

/mellei liee

efle primitas adaquarim» quado, fcilicet potentia non excedit illud obicdum, quo-
modo coloratum vel luminofum dicitur dic primum obicdum vifusialio inudo pri-
mum poteft dici virtute cuius omne aliud intelligitur , vel cognofcitur a tali iutcllc-
du,quomodo lux eft primum obicdum vifus.

Tertio modo primum poteft dici perfedionis , quod in fe conrinec tanquam in
ne o habet fummo perfedionem omnium obicdorum.Sc vittutem perficiendi potcutiamiobic-
dtfimik* dum autem beatificum eft illud, in quolummi perficitur St quictatut Se latiatur in-
telledus. Ex his tribus poliunt accipi tres maiores : nam idem intelledus non habet
t «juata. adxquata obieda -.quia non poteft in. aliud obicdum diftindum contra

fuum obicdum adxquatum,quia tunc idem obiedum clTet adxquatum.Se non adz-
quatum , Se tunc potentia cxccdetct illud in operando circa aliud cx atquo diftindu:
Se etiam nec potentia poteft habete plura obieda prima primitate virtutis, qui eft fe-
cundus intcllcdusiquia no poteft cfle, quod virtute A imclligat,quicquid intellexerit,
Intel led ut te ita !,ite cx virtute B intcliigac quicquid intellexerit, Se in A quia quhd A fit ratio
non potefi intelligcndi S,8e e conuerlo, eft circulatio, Se ifta circulatio eft impoflibilisinec poteft
/atian m etiam intelledus fumme quietari in duobus cx xquo diftindis, quia non habet
duobus ex pro obicdo beatifico, Se quietatiuoillud, quo circuxnfcripto, nihil minus quictaretur,
"1“"' Se beatificarcturifed circunfcripto vno, adhuc eflet in alio lummS latiatus.quictatui
Se perfedusiergo in illo non poliet cfle pctfcdusipaci ratione nec in alio. Patent igi-
tur tres maiores, quia ciufdcm incelledus non poflunc pluta efic obieda cx xquo di-
Itinda prima primitate adxquarionismcc prima primitate virtutis : ncc prima primi-
i.Metafh. ta[c pcrfcdioniSjficut obicdum beatificum eft primum. Minor, Icilicec quod infini-
,,XA tum formalitcr,Se intcnfiue eft primum obiedum intelledus dtuini quolibet illorum
modorum i probatur 8; primo dc fecunda primitate: quia quod eft ratio cllcndi, eft
r.itiocognofccndtiinfinittim ergo cum eminenter concincatin fe quodlibet fecun-
dum omnem entitarem : etiam eminenter continet in fc omnem cognofcibtlitatem:
fic autem continens virtualitet aliquid eft etiam motiuumad eius cognitionem : fic
ergo infinitum intcnfiue quodeunque habet rationem obiedi primi refpcduintcl-
ledtis diuinnSe hoc primitate virtutis.

Ex hoc fequitur, quod ipfum eft obiedum primum primitate adxquationis , quia

fisut

11.

Z>i fetando
MrttiuU.

fatemitai
CT J fiimtis

dlfltMf N*JI-

Htrrtalutr.

Qu^ftioV.

UcutoftcnTnm cft alibi in matciia dc intellectu diniuo, intcllcckus diuinut r.on habet tn , .
obicdum adzqiiatum commune pcrabftra&ionem ab omnibus obie&is, fcdcom- <*■
mune communitate virtutis ad omnia perfe obiefta , alias vilcfccret cius inteUeftus: ;; Mfiin.
quia portet immutari ab obiefto finitoiquod ergo cft Gbi primum virtualiter , cft ewiUtm ir.
etiam primum adzquatum. Mi.ts.fr,

Ex hoc etiam patet tertia ptimitas , fcilicct perfc&ionis , qua: cft obiofti beatifici,
quia in perfeftilltmo obic&o Se lumme comincntc omnem perfectionem omnium
obie&orum , fumme quietatur , Se perficitur, & fariatur ipla potentia, & ita bea-
tificatur.

Confirmatur ifta ratio quantum ad maiorem , ic minorem , quia fint plura infini-
ta diftinfta W, ic B : Intellectus diuinus poterit intclligere vtrumque : alioquin alte-
rum non haberet rationem entis : neutrum autem poteft intelligi nili actu compre-
hcnfiuo,cumfitformaltter infinitum. Vnicnm autem aftu comprehcnfiuo non Vm atn
poffunt intelligi duo diftincta habentia propriam infinitftem , quia vnicum obie- ccmpubn.
ftum iutenftuc infinitum adaquatur vnicx comprehenfionij ergo intellectus d;ui- a* 'icaataii
nus duobus actibus coinptehcnliuis intclligctet A , 6cB: ergo fecundum illos habe- *** ‘"f"*.
ret ftmul duos actus , quod cft impoflibile : quia vnica comprehcnfio infinita , ic in-
finitiadxquatur vni intellectui infinitoivcl nonfimul,Sc ita dabitur fucccrtio, vel mu-
tatio, vel nunquam. cum vtrumque tic infinitum inccnfiub.

£ 0 M M E N T A %1 y & ' ,

f IA E fecundo Articula. Nunc (equitur ex-

JL7 politio x. articuli principalis , in quo
tenet hanc condufionem , fcilicct , quod nulla
relatio originis fit Formalirer infinita. Et addu-
cit tres rationes , prima rnrio fumitur ex entis
infiniti vnitate. Secunda ex cius communicabi-
lirare. Tertia ex eius fimpliciratc , & incompo-
nibilitatc. Si quidem ens infinitum cft vnicum,
Implurificabilc.A: non ardatum . fcd coramoni-
cabilc, & cu^cunque incomponibilc. De vnitate
entis infiniti probarum cft fubtilitcr a Dolore
in pnmotdifi.x.parte i q.vhi. illius partis,
qux quxftio cft de vnitate Dei : qubd implurifi-
cabile, patet 1 Do&ore vbt fiupra: quod comtnu-
nicnbilc tribus fuppofitis , probatum eft tn pri-
ino,dij}w. 1 . parte x.quafi. j. & i. quod CUlCUn-
que incomponibilc , probatum eft difiind. 8.
primi.

g Primo arguirur fic : infinitum poteft ha-
bere per identitatem omnem pcrfcilkmcm, (im-
pliciter , Se (i poteft habere , ergo habet quia
quicquid ibi poteft ede ncccflario ibi cft , Vt fu-
pra patuit tj.x. ergo relatio originis non eft per-
fc&io (impliciter, nec per confequens infinita
fbrmaliter. Antecedens paret, quia infinito in-
tenfiuc nihil deficit entis , eo modo , quo pofli-
bile eft illud haberi in vno : modo omnis per-
fettio (impliciter poteft in enre infinito haoeri
per Identitatem rcalem. Confequcnria pater,
quia paternitas, Se filiatio indiuinis rcalitcr di-
ftingmmtnr > ergo vna non poteft haberi ab alia
per rcalem identitatem , vt pater. Sed fi edent
rcalircr infinitavvna nccellario haberetur ab alia
per roalctn identitatem : qubd autem omnis per-
Fctftio (impliciter podit ede in ente infinito, pro-
batur per rationem petfc&ionis fimp!iciter,quia
ipfa eft melior in quolibet » qulxn non ipfa ,id
cft,quam quodlibct incompofltbfle fibi. Si fint
ergo duar perfeftiones (implicitet, frilicet A, Se
B , i ncom nodi biles inter Ce , A erit in quolibet
melius ipfiim , quain non ipfum , id cft , quam
nuodlibci incompoflibile fibi, & pari ratione 2>,
h cft perfe&io fimplicitcr, erit melius, quira A,

talis circulatio cft impodibilis •, quia tuite i jem
edet imperfecHus fc ipfo. Patet hxc litcra ex hi*
qux prolixe expofui in primo tdifi.x. parte xuf.i.
tn i atrtic. de pctfc&ionc liniplicirer , Se cxpofiii
ibi , quod pcifc&io fimplicitcr excludit omnem
imperfectionem : Se idcd omne ens includens
tmpcrfc&ionem , eft incompodibilc perFeChonl
fimplidter;includit etiam omnem perferfUonciri
quam poreft habere, & quia fibi non repugnat
infinitas fbrmaliter, fiondTct pctfc&io (implici-
ter , nifi edet formaliter infinita. Eft ergo ptr-
fedto fimplicircr melior (Impliciter, quam om-
ne fibi incompodibilc , fi ergo A , eft pcrfc&fd
fimpliciter,eric pcrfcCliusab(olutc/l, fi B poni-
tur incompodibilc t^/ccundum rcalem identi-
tatein,Sc fimiliter fi B ponitur pctfc<ftio (impli-
citer,erit elTcntialiter pcifcdius A, fi A ponitur
incompoflibile realiter,& fic idem rcfpe&u fiufi
dent erit fimplidter perfodias, Se imperfediur,
quod cft fimplidter impoflibile.

h Secundo arguit ad idem, probandd illam jj,
maiorem , id cft , qudd plura bona infinita non *
poflint ede rcalitcr diftindta:& ratio dat in hoc,
quia talia duo cum fint arqualia bona , cum fint
infinita , funt maius bonum. Sed vnum infini-
tum non poteft excedi , vtfijpra patuit , curo (it
contra rationem infiniti-, ergo.

Si dicas , qudd elatura , S< Deus funt plura
bona realiter diftin&a , Ce tamen creatnra nihil
bonitatis addic , ita quAd Deus , S< creaturi
non funt maius bonum. Dicir, quod non cft fi*
mile. Tum, quia creatura non cft bonum a- feomAl
quale Deo. Tum, quia creatura eminenter con^
linetur in Deo , idcb non addit aliquod bonuiti.

i Ex comparatione infiniti ad aha bona fi- **

nita. Hic arguit ex fecundo medio , probando
eandem maioiem . & probatio ftar in hoc} qrtia
vnum infinitum fiuffir.enter terminat deprndrtt-
tiam omnium finitorum : pater, quia fient depeh-
denria quacunque eft ratione imperfedionisjie
terminaie dcpcndentiani non qualitcrcunque,
fcd primo, conucnic alicui ratione perfediorfis:
fumma autem perfedio , quam impoflibile eft
1» 4 excedi,

14-

&mdfit+-

ullum fri-
tnum mulle-
8tu infiniti.

Expofitio
fttbtiltjji-
rtiA perfe-
tl tonis Jim-
pluiter, de
ejuo 1.4.1.
q.7.&d.S.
9' i • d* 4-

128 Quod libet.

excedi , eft in vno infinito intenfiue. Apparet
crura illa maior de fado , quia vnica cllcmia
terminat fuffiricmcr omnem dependentiam cu-
iulcunquc dependentis, quia tam illam, qux eft
ad primam caulam cfficiemcm,quim illam, qux
eft ad caulam exemplarem , Sc ad prinum fina-
lem : patet ergo antecedens hoc , ergo non pol-
iunt ellc plura infimta.quia tunc eftent plura pri-
mo terminantia , & fic vnum non terminaret
primo fiifficienter/juia iplo remoto aliud poilet
terminare , hoc autem lufHciemer oftcnfum eft,
ini-dift.i. par.i. q.i. & q. 4. qux eft viti, illius
panis, vide ibi.

k Tertio probntur mutor fpecUliter ex ordi-
ne infiniti *d intelleftum . C voluntducm. Iftx
probationes fum clara: hic , Sc fu per ius addu&e
tn primo dtfKi.tj.de vmtnte Dei , Sc ibi expofitx,
tamen etiam brcuicer recitamur hic. Ens infini-
tum eft obiefhim primum intelle&us infiniti, Sc
hoc primiutc perfe&ionis , quia in le continet
pcrfe&ioncm omnium obic&orum tSc vinutem
perficiendi potentiam. Et primitate adxqua-
cionis , quia intelledhis infinitus non excedit il-
lud , nec exceditur ab illo. Et primitate virtutis,
quia virtute cius omne aliud intclligicur. Sed
addo aninorcin , (cilicct (cd ciuldem imcllc&us

non poftunt efte plura obie&a prima , nec pri-
mitate adxquarionis , nec vinutis , nec perfe-
ctionis. De primo patet , quia tunc idem cllet
obie&um adxquatum , Sc non adxquatum , Sc
tunc potentia excederet illud in operando. Nec
fecundo , quia eft impolfibile quod virtute A
intclligat , Sc virtute B intelligat : fupple om-
nia , quia tunc y* virtute B intelligerct B : Sc d
conuerfo, B virtute A intelligerct A, Sc ita cir-
culatio.quia tunc, vt alias probaui in primo,m <j.
de vnitnte Dei , fi A intelligit vinute B ipfura
Ajt rgo B continet virtualiter A , fi B intelligit
ipfum B vittutc A : ergo A continet virtualiter
B , Sc fic circulatio in continendo virtualiter,
qux eft (impliciter impodibtlis. Similiter idem
intelle&us non poteft virtute A ,Sc 'B intclligc-
re omnia, quia amoto B ,non intelligerct ,Sc
intelligerct , quia amoto B , intelligerct Dante
A, qux omnia oftenfa fimt in quxftione de vni-
tate Dei. Nec tertio modo , etiam idem intelle-
&us furamc poteft quietari in duobus cx xquo,
quia non habet pro obie&o quietatiuo illud,
quo circunlcripto nihil minus quictarctur : led
Circonfcripto vno adhuc efler in alio liimmd
quietatus : primitas cnirn pet feCtionis eft primi-
tas obic&i.vt beatifici,*: quictatiui.

CfltM.

SCHOLIVR

Secunda ratio principalis , probam relationes originis non effe infinitas : omnis perfetfio
ftmpheiter c(l communicabitis, quia fecundum D. c^infclmum, melior ell w quocunque Juppo-
fito,quam illud quod efi ei incompojicbcle tergo relatio originis, cum fit incommunicabilis , non
eft perfettso talis , quia efi incompoficbilis cuilibet alteri , etiam in ratione fuppefiti , & fic non
eft melius ipfitm habere ,quam non habere. Ex quo fequilur , quid non efi infinita, gatio
hae, qua fapsiss vtendum in Diuintt lati , d" fubtUitcr explicatur hic (fi l.d.i.qy.num.yq.
d d. i.q. 1 .num. y. 8.

SEcunda 1 Ratio principalis decommunicabilitatc fic formatur. Omnis perfeftio , j.

(impliciter eft communicabitis , omne infinitum intenfiuh eft perfc&io (implici-
ter : ergo , Jcc. N ulla autem proprietas perfonalis eft communica bilis , quia eft for-
malis ratio incommunicabilicercxiftcndiicrgo nulla proprietas perfonalis eft infini-
ta intenfiue. Minor eft manifcfta,quia nihil poteft efle magis pcrfcdum,quam quod
(it infinitum intenfiub. Probatio maioris primx , quia fecundum quod colligitur ex
intentione A nfelmi. Mon. i j.pcrfeftio fimplicirer eft , qux in quolibet habente ip-
fam melius eft ipfam habere , quam non ipfam habere. Hxc autem regula indiget
duplici expolitione: non enim intclligicur fic, melius eft ipfum .quam lua negatio
concr.ididorie oppofica,quia fic quodlibet poficiuum efler perfodio fimplicirer, quia
quodlibet pofitiuura eft fimplicirer melius fua negatione contradidorii oppofitatfcd
intelligitur ibi non ipfum pro quocunque fibi incompoflibili edam pofitiuc , vc fit
fentusipcrfe&io (impliciter eft in quolibet melior quocunque fibi incompoffibili.Se-
cundo intelligitur in quocunque , “ non pro quacunque natura , fcd pro quocunque
fuppofito,non intclligendo.vt eft talis nacurx, vel calis,fed ablbluti accepto, vt eft ta-
le fuppofitum prxfcindendo rationem naturx, cuius eft fuppofitum.Hoc patet, ■ quia
Ituro fic confideraco.vc habet naturamauri,vcl fuppoiiro con(idcrato,vt fubfiftcns in
natura auri, non eft melius non aurum, quam aurum : quia incompoflibile, vc incom-
poffibilc non eft alicui mcliussdeftruic enim cncitatcm ipfiustimo melius fic eft auro
efle aurum, quam quodeunque incompoflibile nacurx auri.

Eftergoiniellcduspropofitionisifte, perfedio (impliciccreft talis, qux in quo- >4*
cunque fuppofito abfoluti coniidcrando fecundum rationem fuppoGti , non deter-
minando naturam, in qua, vel cuius fic fuppofitum , melius eft ipium , quam non ip-
fum,hoc cft.quam quodeunque incompoflibile ipfi.

Ex hoc fcquituc ° propofitum , quod nulla pcrfc&io (implicitet fit formaliccr in-
comma

Quasftio V.

communicnbilis. Probatio confcquencix : quia qaod eft forma!) ter Incommunicabi- iwupeh
le,cft formaliter incompoflibilc cuilibet alteri; confiderando etiam illud fub ratione feSio yfc. 1r
fuppofiti non includendo naturam , cuius cft illud. Probatur , quia quod repugnat plicitn e!l
alicui, cum vt fibi repugnat, deftruat ipfum, vt fic, non cft melius ipfum, quam non ta- wommu-
lc ; quod autem cft dele incommunicabile,repugnat cuilibet, etiam fub ratione fup- mc * M’
pofici : ergo non eft melius illi , etiam vt confidcratirr fub ratione fuppofiti , quam
non ipfum.

Habemus ergo iftam maiorem , qu6d nulla perfe&io fimplicitet cft formaliter In-
communicabilia» i

COMMENTARIVS.

* *5-

CiImm*

t Q Ecunda ratio principali* de communicabi-
^ lirate. Do&or format fecundam rationem
principalem , qua probat qu6d relatio originis
non (it formaliter infinita. Et ratio ibit in hoc:
pcrfc&o fimplicitcr ell pluribus communica-
bilis. Sed relatio originis cft fimplicitcr incom-
municabilis,vt patuit fupra.fNj/M; cuna fir pro-
prietas per(bnalis:ergo non cft formalirer infini-
ta. Maior paret per definitionem pcrfc&ionir
fimplicitcr datam ab Anfclmoqux cft declarata
in prima , diftm.x. parte x. ejuaft.pnma, vide ibi.
Tamen hic exponitur aliqualiter ifta liccra.cum
dicit , ifta definitio indiget duplici exptfuione,
non enim intclligitur fic , quid fit melius ip-
fum, quam fua negatio conrradi&oria , qUia fic,
lapis clTcc perfedio fimplicitcr , cum fit (impli-
citer melior quam fiia negatio , melius eft enim
lapidem elfc.quam non cllc , fcd intclligitur ibi
non ipfum pro quocunquc fibi incompoflibili,
etiam pofiriue. Nam vcdixi,perfc&io fimplici-
rer excludit omnem iiriperfe&ionem ahfolurr,
& includit infinitatem imcnfiuam.fi illa cft pof-
fibilis in entiutt:& per confcqueijsomne inclu-
des impcrfcdlioncm.aut limitatione eft fimplici-
cer incompoflibilc perfectioni fimpliciter,& cui
xepugnat infinitas non cft pcrfe&io fimplicitcr.

m Secundo requiritur, Jute intelligitur in quo-
cunrjue, &rc.Vult dictre breuirer, quod pc rfe&io
fimplicitcr cft nielior ipfa , fcilicet fimplicitcr,
quam fuum incompofiibile, fiue negatiuum.fiuc
po(uiuum,& eft etiam melior cuicunque fuppo-
iito abfolutc : puta, vt eft fuppofitum entis, quia
ficui enti non repugnat perfe&io fimplicitcr,
quia tunc rcprfgmret omni enti, ira nec iuppofi-
to entis.puta huic enri.vt fuppofito ehtis non re-
ponat. Et eft (ciendum , quod pctfcdio fimpli-
citcr fi non repugnat alicui natura*, nec etiam
fuppofito talis naturx repugnabit. Et quia non
repugnat enti , idc6 nec fuppofito coufidcrato
vt fuppofito entis. Similiter , quia rion repu-
gnac fubftantix cranfccndenti, ita nec fupponto.

vt fuppofito talis fubftantix:c|uia veri repugna
fubftantix prxdicamentali, cum fit limitata,idci
‘repugnat cuicunque fuppofito talis fubftantix.Et
fi militer, quia repugnar auro,ide6 repugnat om-
ni fuppofito , vt fuppofito auri.

n . Et hoc cft quod dicit .* patet, quia auro fit
conftderato , vt habet naturam auri , &c. Non
enim eft melius lapidi.vt talis natura eftc forma-
lirer infinitum , vel eftc Deum , quia hoc eft in-
ccmpoflibilc lapidi : imi fi eftet Deus.deftruere-
tur natura lapidis , melius cft ergo lapidi ede la-
pidem,quam non lapidem, & 'accipitur non lapie
pro quocunque incompoflibili, fiuc negariuc.fi-
ue pofitiuc. Dicit ergo Do&or quod confide-
rando aurum,vt talis natura,quid eft melius au-
ram ede aurum, qulm quodcunqtc iiicompofli-
bi!c naturx auri, huc negatiuum.fiuc pofitiuum.

o Ex hoc feqtutur propofttum^uod nulla per -
feQio /impliciter eft formaliter incommunicabili/ ,
cum fit melior ipfa in omni fuppofito abfolutd
confidctato.quam non ip(a, quia icilicct cft mc*
Kus fimplicitcr (lippofirum quodeunque , puta
entis , vt ens, habere ipiatn, quam habere (uum
irltompolfibile Sequitur probatio confequentix,
quia quod eft formaliter incommunicabile cft
formaliter incompoflibilc cuilibet aheri:con(i-
derando etiam illud fub ratione fuppofiri^ion in-
cludendo naturam cuius eft illud. l’robatur,quia
quod repugnat alicui, cu vt fibi repugnat ipluxri
deftraat vt fic>non idei melius ipfum quim non
tale, quod autem cftdefe incomunicabile, repu-
gnat cuilibet etii fub tatione fuppofit i.crgo non
eft melius illi etiam , vt confideretut fub ratione
fuppofiti, quim non ipfiimifi enim incomunica-
bile repugnat cuicunque fuppofito, ctia abfolutc
confidctato , fequitur quid non erit melius illi,
quia repugnans, fiue incompoflibile alicui nullo
modo eft melius illisum ipfum deftruar,vt fupri
patuit , ergo relatio originis cum fit fimplicitcr
incommunicabilis non erit perfedtio (impliciter;
nec per confequens formaliter infinita.

kfcV’-

SCHOLIVM. /

Terito ratio principali), quod relationes diurna non fint infinito , quia perfeBio fimplicitcr
prodicari potili in obBraBo de quolibet Jibrcompofsihiti in eodem fnppofito\ fcd relatio origi-
nis non fic prodicatur , verbi gratia pater mtao de Jjnratione echus , altat proce frio Filt/ non
differret a proce fsione SptrilmfanBi tergo: Maior patet induBtonein ommbm iffenliahbmi
satione, quia infinitum nulli eff componibtle a fi difiiuBo , alsit excedi poffet , & fit nod
effit infinitum. Hanc rationem lato explicat per exquifitam doBnnam , dorttqui genti alstcr
quomodo in Diuinit quadam pradieatianes funt vera in concreto, dr abHtaBo i vt hac , Deus
eft pater, Deicus eft paternius!?***//» vera in concreto, non in abftraBo : vt Jpirans tfi gei
naans , tamen » jpiratio non ell generatio : enim dinerfitatts ratio eft , quia m vthina
pradicatione neutra extremitas eft infinita : in aliit altera eft infinita : vel ratione fuppofiti

ft tdtli

T<0

'Quodlibet.

Perfeflio
Jimpliciter
cfl cadnn
omm ineo-
pojftbih fi-
bi.tn code

firpfi0-

infinitum
in Abitrn-
flo dicitur

de omm fi-
bi cornpoj.

fib ih.
Pridie Atio
in Abtlro-
fle,tjU.mdo

tfi vero,&
tfuindo nSi
l.d.lb.jd

*rS-

In Deo , tft
epuedi pro
dicAto ve -
ta in con-
creto,&
ibjlroclo,
tjnedAM IH
concreto
tAntum,vt
Patet cft
generatis:
epuAdo neu-
tro modo,
trPater eft
Filius.

Hoc e fi ve-
ta deitas
eft pater-
nitas 0111.1
datu r eft
infinito :
hoc f olfit,
paternitas
eft fpiratio
a&iua ,
ejutA neu-
tri extre-
mi eft infi-
nitum,vi-
de IM.S tJ.
>".*4 &
d.t,.

. ft tdcnttfcAtio,A <jue dum fit oh(troflio,nec odefi infiniteec,frxdicAtieeJl folfa,vt in exempto K
■vide Deflerem t . d.t. ejucft. j. cr d. t j. £>- j. i. xl. nam. xi. ubi flaro habet de htl ob-
firAcIumbat.

TErtio * arguitur ex iucompofltbilitate fic-Pcrfeflio (impliciter cuicunque com-
poffibiti libi in eodem fuppofito ncccffatib cfl eadem realicct' , fic intefigendo.
quod in abii rado accipiendo hoc, Id. illud, v erum eft dicere , hoc eft illud : fcd relatio
originis non cfl cuilibet compoflibili fibi in eodem fuppofito Uc eadem, ergo, &c. Mi-
nor cfl manifcfta.qttia ifta non ell vera, generato acIiua ejlfptr auo Afimo. Maior pro-
batur indufUue.&rationcfindufliuc fic: nihil cfl in Dittinis, quod non lic idem clien-
ti* diuinxrimd etiam Se cuilibet cITentiali, ita, qu6d conliderando verumque in ab-
ft rado, Cmpliciter, verum eft, hoc eft hei. De elTcntia ergo, Se de cflcncialtbus , de qui-
bus communiter apparet qubd quodlibct Ctinfinitum formalitcr, patet maior, quod
quodlibet eorum eft idem cuilibet Cbi compoflibili in eodem fuppofico. Probatur
cttamcadcm maior ratione Cc : quia infinitum non foliim non eft compofitum , fed
etiam omnino incomponibilc cuilibcc alceri:omne enim componibilc poccft efle pars
& per confequens excedi, quia cotum eft maiusfua parte. Infinitum autem nullo mo-
do poteft excedi ergo eft omnino fimplex.Se incompofitum,Sc incomponibilc. Si au-
tem aliquid incompolTtbilc fibi in eodem fuppofico non edee omnino idem fibiscunc
ipfum non cffcc omnino incomponibilc, quia tunc ibi effiet aliqua compofitio, falcem
aliquo modo aflus bc potenti* Habemus ergo primam partem maions,fci!icet quod
infinitum eft idem realitcr ei quod eft fibi compolTiblle in eodem fuppofico. Secunda
pars maioris, fcficec quod fic fit idem , quod fit vera przdicatio in abitraflo , vt puu
ducndo,'w eft he :probacur,quia cum prxdtcacio affirmatius fic veta ratione idenci-
cadsiomnis ijla erit vera abllcafli dc abllraflo, vbi per abftraflioncm non tollitur ra-
tio identicatistvbi autem pcrabftradioncm tollitur ratio identitatis, non cil vera.

Exemplum, hxc ell a cn, olbedt eft colet ,quia licit extrema fint ablbaela,non tamen
fic abllraflio nili a fubicflo alterius natui* , & illud fubicflum non fuit prarcifa ratio
identitatis eorum extremorum : maner ergo rado identitatis natur* ad nacuramillo
fubicflo exclufo : albedo autem & muficanon habent identitatem nifi per accidens
cationc lubicfli, licet ergo hxc fic vczoulbumc/i mreficum, pto canto, quod idem fubie-
flum denominatur ab vttoqtic accidente : tamen abftta&ione fafla ab illo lubiefto,
quod fuit ratio identitatis eorum, hxc eft fallas elbedo eft pujicd. Patet crgo,qu6d prx-
dicatioin abftrafto vera eft, quando extremorum eft talis identitas qudd per abftra-
flioncm non tollitur ratio identitatis eorum Modo quando vnum extremum cfl infi-
nitum , per abllraflioncm a fuppofito , non tollitur ratio identitatis ad iplura , bc boc
cuiufcunquc compoffibilis fibi in eodem fuppoficotS: ideo propter infinitacem. vc tam
argutum cfl,non pocell cfTe incompoffibilisin eodem fuppofico, nili vera, bc perfcfta
identitate rcali.ctgo abftraflione farti a fuppofico, qnamdiu manet ratio extremi in-
finiti formalitcr femper in quacunque abftraflione, mance ratio idencicatts extremi
ad extremum, & per confcqucns vera przdicatio in abftr.ifto./tiif eft hei.

Ex ifta ratione patet generaliter, quod quxdam prxdicationes in D uinis fune
ver* non folum in concreto : fcd etiam in abftrarto , quz non funt oppoliu dc op-
pofito s quxdam ver* m concrero, licrt non in abftrarto , quia non loquimur de
illis, quz ueuiro modoftmr ver* , vbi fcilicet extrema funt oppolita : qiua nec Px-
ter eft Filius: nec paccroicas eft filiatio. Vbi aurem extrema non funt oppofica fed
compoflibilix in eodem fuppofito, ibi femper ad minus eft przdicatio vera in con-
creto : ficut Pater ell fpirans , Pater eft ingenitus : non autem in abllraflo : fic , pa-
ternitas eft fpiratio : bc tamen hxc eft vera : deitas eft paternitas , deitas eft fpira-
tio. Hoc non eft nifi quia diuinicas eft formalitcr infinita: non aurem paternitas,
ncc fpiratio , & idcoabftrabcndoa fuppofico dcicatcm , cum femper maneat in ipfa
tatio infinitatis , Icmpcr manet ratio identitatis fimplicicer ad paternitatem , bc ad
fpirattoncm , 8c ideo manet racto veritatis affirmaciuz przdicactunis in -bftraflo:
Icd paternitatem , quz non ell formalitcr infinita abft rabendo l luppofito non ma-
ner ratio identitatis cius ad fpirationem afliuam , quz etiam non eft infinita : quia
neutrum extremum fecundum propriam rationem lui habet infinitatem :bc ideo
licet luce fic vera, pater lpir.it , quia eidem fuppofito conuenit verunque : tamen ab-
ftraflionc ab illo fuppofico fafla.quta neutrum eorum eft infinitummon ell vera prz-
dicatio inabftraflo:patcrnicas eft Ipiracio.

Pct

1 1-

I S.

't-

* it.

Qu^ftioV.

'iji

Peroppofitum corifimilis ratio cft . quaodocunque aliquod effcntiale prxdicatur
dc aiiq .o c flentia'!, »el perlonale de cflcntiali.vel clTcntialc de peifonali.vtpote hxc
cll vc Atfapientia efi paternitas. fapientia efi fpiratio, Se c contrario : quia abftrahcndo a
fuppoflco adhuc manet alterum extremum infinitum, fcilicet f.ipicntu.8: ide6 rema-
net adhuc ratio identitatis extremi ad extremum, fa&a tali abltra&ione : Se per con-
fcquens ratio veritatisin prxdicationcaflumariua-

Patet ergo generaliter illa maior, qudd nunquam cft neganda prxdicatio in Diili-
nis per ident itatem abftra&i dc abftraao.uifi quia neutrum extremum cft formalitcr
infinitum : ficut hxc cft neganda, paternitas tfi fpiratio.

S C H O L I V M.

Grando .
mgid* 'tfi

pr.niicatto
mbjirdth
dc dbjtr*-
tlo m fiet

ttddneft rationem D. Tlicm. ty- aliorum , quare urgetur hac: P jttrr.it. 1/ efi fjriratio afli-
, qnia djhnguuntur ratione. C intra , quta fapientia dr bomtai diHiguuntur ratione-,
tamen dicuntur dt ft mutuo. Kejfondet quod nec illa fub ratione attributorum dicuntur
de fe mutuo. Contra arguit , quia attributum e fi fecunda intentio , & propter terminet fe-
eunda intentionis non negainr pradicalio in terminit prima intentionis ,alia> hac cjfet fal-
fa , Socrates cft homo , quia fingularilat qua ejt fecunda intentio conuemens Socrati non eft
vniuerf litas y qua conuenit bomini : ergo cum negatur pradicalio hac , paternitas ejl fpira-
tio abi tua , ideo negatur , qua extrema dijftnguunlur a parte rei 1 & neutrum e fi infini-
tum. Lsidducilur alia rtfpoufio yParronts , & conuenit eum doeltina data , efi ideo
non impugnatur.

Circa tamen r maiorem iftam.quare prxdicatio aliqua in abftra&o in Diuinis ne- D. Th.m
gaturrdupliciter ab aliquibus dicitur , quod licfct paternitas Se fpiratiofim idem
realitcr : tameri diftetunt ratione : Se hoc 1'uflicit ad impediendum ta,cra prxdr

I . Henr.
quili. ] <j\

cationcm. ■ ■

Quando autem probatur, quod talis differentia non fotneit, quoniam ifta cft vera;
fapiemta eft bonitas-. Kclpondetur quid ficut attnbutum potentix non eft attributum
fapientia;, fic nec in propofito. .....

Sed hocnon videtur probabile , quia attributum vt attributum dicit intentionem
fecundam, vc! relationem aliquam rationis circa illud.de quo dicittlrivnde etiam nu-
meratur ,8C verum cft dicere, quod bonitas , Se. lapientia fnnt duo attributa , ergo fe-
cundum i'lud, fecundum quod cft numeratio, non eft vertim dicere, hocefthoi . quii
illud cft rationisifed non propter hoc negatur iftifapientia eft bonitas , vbi non inclu-
ditur illud rationis , quod numeratur in eis 1 ergo afimili , rton includendo nili illud,
quod reicft,fi omnino idemeffetin rc paternitas, Scfptraiioxffct hxc ver i-.paternius
eft fiiratio. Iicit non ifla: notio vel proprietas paternitatis eft notio vel proprietas fpiralsonis.
Quxcunquecnimfunt eadem rc fitnpliciccr in Deo, ipft fignificata etiam inibftra-
Qo, i£ in nominibus primx impofitionis , fiuc fignificamibus rem ptimx intentionis,
praedicantur de fc inuicem in abftrafto , licet non in nominibus fecundx impofitio-
nis,fiuc accepta fecundum aliqua nomina fccundx intentionis ficut patet I11 creatu- .

ris. Vnde licet ifta fit vera: Socrates eft homo, non tamen ratio Socratis, qux cft lingula- n.ii

ritas,crt ratio hominis, qux eft vniuerfalitas. ' ,1'

Aliter ■< dicit alius, 8c rationabilius, vt videtur, ad propofitum:qudd proprietates
in eadem perfona diffei unt cx natura rei prxtcr confidcrationcm intellcftustqi ia ad
hoc fufficicdtfparatiodiccrnon fintoppofitx:5c propter hoc prxdicatio vniu- de alia
in abfttaclo non cft tfera. Et hoc ideb, quia illa diftinclio cx natura rei cft propter nod
infinitatem huius.Sc illius, quia fihocvclillud effer infinitum , non effet talis dlftitl-
tlio.ncc impediretur talis prxdicatio.

COMMENTARIIS.

p bea l artit -I maiorem ifiam, quare prxdi-

Ttu.7\dit. ^_/catio aliqua in abfttaflo in diuinis ne-
fi.H tmiem gatur , puta ifta , paiermiai tfi fpiratio. Hic
i j.i. recitat duasopimoncs,qnariitn pritnadictr,quo:i
ideh paternitas ,& fpiratio non prxdicantnr ad
Intricent in «bftraCto , quia differunt ratione. Et
fi dicatur quod (alis differentia rationis non fuf-

ficit , quia bonitas , & fapientia fecunditm hanc
opinionem , ratione differunt, dc tamen conce-
ditur quod bonitas cft lapienda , Jc cconuerlo.
Relpondcnt , qttdd iicut attributum bonitatis,
noncftattttbnrum fapientix , lic ites: in pmpo-
iiio.-Contra-hoeinftat Do&ot , tjUCar attribu-
tum , vt attriburum , dicit relationem ratioris,

vtpp

Quxltio V. i$4

K Ce d aliunde ;’patct,quia ellcmia moucc neccfta-

ri6 , Ccd cognitio contingentium non eft lim-
plicitcr neccilaria > ficut ncc ipfa contingentia»
vi pacet k Dolore •» i • d.&. & in quol.q.i+ar.
j. Tum» quia attributa, cum fine fornuliter
infinita, vt patet k Dodorc in i .d 8 <j. j. icamo*
ueret ad fui cognitionem ficut edentia » quod
non videtur.

Secundo arguitur , quia fi infinitum inten-
fiuc cft obiedum adarquatum , intcllc&us infi-
niti, ergo quot funt infinita formaliter , tot efi-
fent obsera adaquat a. Confequentiaeft nota:
Sed defadofunt plura infinita intcnliu£ ex na-
tura rei » & forma liter ab inuicem dirtindarcr-
go plura obieda adxquata intellectus diuini :
quod autem fint plura, patet a Dodorc in pri-
mo difl. 8.9.3. vbi vult quod attributa.vt forma-
litcr infinita, diftinguancuc formaliter. & inter
fe, & ab edentia diuioa.

fytntir at- Tertio inftatur,fi ens infinitum cft adzqua-
tnlnamdt- tum obiedum inccllcdus infiniti , fit Deus,

, tunc fic; aut Deus ponitur fic obiedum fub ra-
tfnuukitui- t,onc infinitatis, aut fub alia rationc,puta Dci-
u catis. Si primd , ergo non ponitur obiedum

fub ratione perfediflima, nec fub ratione qui-
ritati ua, cuius oppofitu tenet Dodor. Si fecun-
do,ergo circufcriptainfinicatceric obiedu adx-
quatum,& vt fic, non eft inhnitu, vt patet, ergo.
k XI* Quinto principaliter dubitatur dc hoc, Icili-

licct , quod idao infinitum efb ratio cogrtofcendi
cmnia,quia eft ratio effendi, inftatur primo, quia
non videtur verum, fcilicet, quod eft rado ef-
fendi fic ratid cognofccndi. Tum, quia Sol eft
eft caufa multorum , 6c tamen non eft caufa'
cognofccndi illa,vt pater, quia illa poftunt ha-
bere notionem propriam.

Secundo , quia lunt multae caufz caufanrcs
diuerfos cftedus , & etiam totales , quz nullo
modo funt caufa cognofccndi.

Tertio inftatur.quia oporteret probare quod
infinitum fic caufa omnium intclligibilium,
quod forte via naturali non poftet oftendi , vc
pater in Thcoromaribus Docturis , & fic non
fequeretur quod infinitum intcnfiuccftct pri-
mum obiedum primiute virtutis , ficut ipfe
• oftendit oftenderc.

Sexto principaliter dubitatur dc hoc,fcilicer,
quod vnica comprchtnf* in finit a,& infiniti ada-
quatur vni inteticttui infinito , &vni obietlo infi-
nito, ita quod inttllcUui in finitu t non pottfl eodem
*£lu comprehenfiuo comprehendere plura infinita ;
inftatur fic,quia ficut eodem adu comprehen-
dit infinitum,& omnia creata, fic videtur quod
eodem polfit plura infinita comprehendere,
quia non videtur eidem adui pofte terminari
ad plura infinita , quia vt fic, non ponitur de-
pendere ab illis pluribus.

Secundi inftatur, quia ficuc idem adus nu-
mero terminatur ad plura infinita fomalirer di-
ftinda, ergo fi illa cftent tealitcr diftinda , fi-
militer pollet ad illa terminari.

11. Rcfpondeo ad omnes obiediones. Ad pri-
Rotptujioad mam contra primum didum , dico quod non
^ac*um nwius, neque peifcdius intenfiuc, cum
^ ’ in toto albo fit tantum vnus gradus intenfio-

nis, & accidit fibi fic diuidi in partes intcgrales:
& quamuis quzlibec pars, vt diuifa,fit intenfa
vt vnum, tamen omnes partes vnit* non faciut
maioccm imenfioncm.Er de hoc vide quz dixi
in dubiis , fu per 1. dift.i.qu.q.

Scoti Oper. tom. X II.

Ad (ecundum,& alia fequentia, quz habent Ad fuund*.
virtutem in his,quod maius,& minus funt paf-
fiones quantitatis finitor. Dico breuiter , qu6d
Philofophus, prxeise loquitur de prxdicamcn-
to Quantitatis, quia proprie xqualc,<& inxqua-
le maius, & minus funt pafiiones quantitatis
finitz.quia inter illa erit aliqua proportio. Sed *
non eft fic in quantitate virtutis,in qua noti at-
tenditur maius, vel minus , fed' magis rationes.

Dico fccundb, qubd Dodor abfolutc loquitur,
quddduo bona formaliter infinita sut fimplici-
ter magis bonu,& ft forte no fit ^porrio aliqua.

Ad vlrimum dico,qubd intelligitur de boni- ji-Jtmum
tateentis.i.quod in entibus eft fimpliciter ma-
ius bonum, (hio entia formaliter infinita.quam
vnum illoru tantum, licet fint incompollibilia,
ficut duz fpccies funt magis bonum in entibus,
qua vna tantu.quia maior petfcdio in vniucrfo.

Ad primum contra fecundum didum , dico 1 ? .

primb.qutSd Dodor proprie loquitur de depen-
dentia cirentiali , qualis cft caufatt ad caufiun,
exemplati ad exemplar, finiti ad finem, fcd non
eft proprie dependentia cftentialis naturae ad
fuppofitum. Dico fecundi, pofte terminare di-
cit perfedionem , fcd adu terminate nullam
pertedionem dicit*ficut pofte create dicit per-
fedionem , fed adu creare nullam dicit. Dico
ergo,quod Verbum ratione alicuius perfedio-
nis communis tribus perfonis habet, vndc P°’
teft terminare dcpaidcntianaturx humanz in
Vnitate fuppofiti. Ect»cr hoc patet ad Itcundu.

Ad primum ctinrri tertium didam. Dico,
qubd condufio Inodoris inrelligrfur di infi-
nito reali ter, & non habet hicdiftmguerc in il-
lo primo, quz fit ratio immediata caufandi,
vel terminandi : fufficit enim quid idfm rcali-
rer terminet : licic ergo voluntas cntiiihnniti
fit ratio formalis caufandi , tamen eft eadem
perfedio realitcr, 8c hoc fufficit, vt patet a Do-
dore in fimil».f .la.qnol .art.y.

Ad fecundum dico , quid hic in propofito ateifi*-
accipitur caufa cxtmplaru pro menfura perfe-
dionali , dc fic omnia entia k perfedione diui- xtm* *™'
na, dicuntur exemplata , fecundum quid roa-
gfs , 6c minus appropinquant fecundum fuas
perfediones eftemiz.Hoc patet ii D odore ia 4.
difi.n. Poteft etiam dici quid obieda cogni-
r» dicuntur exemplaria pto quanto , fic depen-
deat ab adu inrcllcdais diuini : & per hoc crea-
turx magis dependent ab intclledu diuirio,&:c.

Ad primum contra quartum diduiii. Dico,
quid intelligirnr deprimitate adzquatioriis in
mouendo ( Sc forte etiam in terminando, quia
non terminatur ad obiedum extri , vt patet.

9.14 .quot, vide ibi ) cum arguitur dc cognitio-
ne conringcntis, pater rcfponftocx his quz di-
xi in prologo q.t. & im.difi.^q. quia pofita de-
terminatione contingentis ciTcmia dhiifia ne-
cellario caufat notitiam illorum , & idci dici-
tur illa cognitio non fimpliciter nccciraria',
quia ncc contingens , fcd polito contingenti,
lecundum determinationem diuinx voluntatis,
ponitur abclleutia notitia eius. De hoc , vide
quz fpccialitcr dixi in prima q prologi.

Ad fecundum dico,qubd non eft inconucnies
ponere plura fic folum formaliter diftinda ,icd
e liet inconueniens li cftent realiter diftinda.

Dc hoc tamen vide fingularcs difficultates in
q.i. prologi, & cj.$.

Ad tertiu dico,qu6d ponitur obicdu ad^qoa-
W tum

pc fide ad
Queunti.

PluUutn
Perfondle
eft obitdii

pnmura in.
teOcitm.

Quodlibet.

tu fub ratione Deitati s.q ume habet infinitae €
jntenfiua,vt conditione obic&i,vt dixi s* \*rt.

Ad primum contra quintum di&um.Dico,vc
4ixi in prologo q.). refpondendo ad obie&iones
Grego rij de Arimino* Ochiiintelligitur.enim
de caufapr{cifa,&adzquata ficut fubic&u con-
tinet pailioncm.vel de continentia virtuali» i»
quid contineat fecundum totam entitarem , ve
expofui in & in. i. dift. j. vide ibi

muita bona. E t per hoc patet refjjofio ad fcciidtL
Ad rertiu dico,qu6d Dod. hic fupponit pri-
mu c(Te caufam omniu.de quo videm i.d.i.q.i.
&d.S.q.vU.& in. xj.i.q.\.&d.yf.& in quodl.q.7.
Ad primu contra fextum dittu, dico breuiter.

S C H O

quftdidei idem afluscomprebenfiuus no pof-
fet e(Te plurium infinitoru, non ratione termi-
nationis,fcd quia ncceifatio ab vrroqi dcpfde-
ret:vcl fi tantum ab vno dependeret.tunc illud
nccefiaribcfitineret vittualiter aliud infinitum,
Vt dixi in 1 .dift.i q.de vmtate 7)«, vide ibi.

Poffcc etiam forte dici,qu6d non pofler ter-
minari, nifi ad vnum illoru propter adzquatio-
rem.nec cft fimile .quod fimul terminetur ad
Deum, & creat uta.quia pr;cise adzquitur Deo,
* nullo modo creaturz , im6 creatura nihil
perfc&ionis addit, vt fupta patuit.

Ad fecundum patet , quod loquitur ranrdm
de vno infinito realicer, & non fonnaliter,&c.

L I V M.

Obi/tit quadrupliciter contra eonclnfionem afferentem, Paternitatem non effe infinitam. Ad
primum explicat clari, (fi variis modis, quomodo paternitas feu generans diutna ejl ineempre -
henfibtlis. Ai feeuninm , exponit qualisfil odaquatiogeneralionis ad fuum principium in.
finitum : cum ipfa nen fit infinita, esi i tertium exponit fukftftcre per fit iicere perfectionem,
ejuam tamen non dicit incommunicakihter fubfiitere. Ai quartum , optimi explicat ejfentiam
aliter effe infinitam, quam attributa i (fi ab ea emanare, prime effenuaha. Secundo notionalia.
Tertio creata • omnia pulcherrimi habentur in litera ,

Circa tertium articulum, ' contra prxdifta arguitur quadrupliciter , primi fic.

Quod non cft comprchenfibilenifi ab intelleftu infinito, eftformaliterinfini-
tumtgeneratio illa vt generatio , cft formalitcr incomprehenfibilis nifi ab intelleftu
infinicotergo, tCC. Minor probatur per illud Ifa- 5 j . Generationem eiua quis enarrabit t
quod exponens Hieron. Hom. 1 . fuper Matth de generatione aeterna filij 1 guod, in-
quit, impofiibite Propheta dixit effatu , icc. Sfed quod eft impoflibile effatu cft incom-
prchcnfibile ab intelleftu finito.

Confirmatur eciam per illud Ambrofij cap.f. gnaro i te quomodo putas, inquit, FI.
lium ejfc genitum, Sc I equitur , mihi impoflibile efi generationis fcire fecretum : mens deficit,
vox filet, non mea tantum [e J Angelorum : dr fupra Chcrubim efi Seraphim , (fi fupra omnem
fenium eft. Fc probat ibi, quia feriptum eft, Pax Chrifti qua exuperat omnem fenfum , ad
Phil 4. Ex hoc arguit Arnbrof. ex quo pax Chrifti eft fupra omnem fenjum , quomodo no»
fupn omnem [cnfum eft tanta generatio.

Prxtcrca fecundi arguitur fic. Omnis aftio adaequata principio Sc termino infi-
nito , cft formalitcr infinita i generatio in Diuiniseft aftio adxquara principio for-
mali infinito. Sc termino infinito, quia principium cft eiTcntia vel memoria infinita >
& primus terminus eft Filius , qui cft infinitus : terminus etiam formalis eft cflentia
communicata fiue notitia declaratiua.quorum vtrumque cft infmirumtSt patet quod
ifta aftio eft vtrique adaequata: quia non poteft e fle nifi vnica huius princjpij ad hunc
terminum ; ergo, &c.

Prxterea certib , Ratio fubfiftcndi eft ratio perfeftiflime efTendi : relatio orisinis
pnmz perionx eft ratio fubfiftcndi, ergo eft ratio pcrfcftifTimc eflendi , & per confe.
quens infinita, quneffeia Diuinis cft formalitcr infinitum.

Prxtercadntelleftus diurnus cft formalitcr infinitus j alioquin non comprehende-
rer infinitam ciTentiam diuinatn.dc quatiftum eft quafuone prima articulo primo. qu6d
intcllcftus vt intcllcftus , eam comprehendit : non eft autem infinitus , nifi quia eft
idem cflentix diuinx, qux eft ptimo infinita i fed paternitas cft eadem illi : ergo pa-
ternitas propter eandem rationem cft formalitcr infinita.

Ad primu iftoru, quando alicuius intellcftuseft aliquod primum obicftu primitate
virtutis, per ilud quodlibct aliud obicftu intelligitur fet unduordme que vnu quod-
que obicftu h bet ad illud primu.lfta patet ex ratione illa, qux f.ifta cft in ifu q.art.t.
de intel/elfu tfi voluntate Exeplu.quado alicuius intellcftuseft aliquod primu obicftu
primitate virtutis, immediatiusintclligit virtute eius illud, quod cft per fe ide 'Ui qua
illud q>eft per accides ide ilii Nuc aure intellcft’diuini cftomnino ide obicftu primu
primitate virtutis, St adxquationis, fictu taftu eft cfsentia, f.fub ratione c&etix:nu!l&
prgo pfonale cft illi intelleftui hoc modo obicftu piimuqppinqui’ tn eft primo obicfto

Qua?ftio V.

M-

quam aliquod creatum , pro quanto quod eft idem obicclo primo , & ideo propin-
quius in cnritatc. Se per conlcqucns m cognofcibilitatc

Ad formam argumenti maior cft vera , ite imclligendo, quod ii obicclum cft in- t. Met. e.
comprchcnlibdcpropraincomprchcnfibilitatc, cft etiam infinitum propria infini- c- 1-
tateilcd fic minor cft falla, fcilicot qubd generatio illa, vt generatio , cft incomprc-
licnfibilis, licet illa minor pallet habere verum iiitellc&um per accidens, vel fecun-
dumaliquodconcomitanj,vcladhucbS£ magis ad propolitum fecundum illud, quod dodiaiue
eft ratio inteiligendi iplamnpf.i enuntiata cft primo intel igi pereflentiam tanquam tniomprc -
per primum obicftum.tam ab intellectu diuino, quam bcatOiquiacrtentia vt edentia htufihlu.
eft primum obieftum cara illius, quam iftius. Ifta autem ratio inteiligendi generatio-
nem eft incomprchcnfibilis , 3 c icli generatio portet dici incomprehcnfibilis princi-
piatiuc , fiue cauialitcr. Pollet etiam dici incomprehcnfibilis concomitantcr, fine
quantum ad illud, quod includit: quia generatio includit communicationem cflen-
tix,qux fic pcripfam edendam , vel per naturam pcrfonzad perfonam. Ifta autem
cSmuilicatioptxfuppoficiuc includit infinitatem eflenux, quia ipfa nonpolfct fic co-
municati pluribus fuppolicis, nifi e fice infiimatSr ideb generatio eft incoprchcnfibilis
quaium adprxfuppolitu.fciliccttomunicationcni cflentix.qux requirit effr infinitu.

f Sed contra ifta. rcfponfioncs arguitur , quia fempet reftat vis de propria ratio-
ne generationis vt gcncratiocll, per quodeumque principium inteiligendi intclliga-
tur, S£ quicquid prxcxigirin imclligendo te communicando, femper ipfi in propria
intclligibilitatc Itu videtur incompichenfibilispcr auftortatcsaddufias : ti cuiuf-
cumque intclligibilitaspropriacft incomprehcnfibilis, illud mtclligibile iiifiniium.

Refpondco, portet dici quod comprehenfibili intcllcftui finito eft ncceflario fini- Generati»
tum, 8C incomprchenfibilc illi intcllcftui non eft finitum , te fic conceditur minor, dimnj ne»

2 u6d generatio, vt generatio, cft incomprchenfibilis intelle&ui creato, & ita lecun- ctmpnbur.

um ptopriam entitatem, Sccomprchenfibilitatem non cft finitadedex hoc non fc- ^'tu *
qui tur quod fitinfinitai de quo tangetur in rcfponfionead principale argumentum,
fecundum hoc ergo maior huius argumenti cft neganda, accipiendo laamprtbeitjifa- Kee

Je nagatiue pro non polfibili comprehendi, quia a J hoc, quod ertet vera, oporteret il- Wt bAe.
ludincelligercquafi contrarii, fcilicet prp habente quantitatem virtualem exten- turqAdjit
dentem fc vitra omne comprehenfibile , vel omne comprehenfibile excedentem,
quod non eft in propolito.

Ad fecundum adxquatio dicit proprie xqualitatem duorum in eadem quantitate: Adequtui»
Sefie non eft adxquatio in propolito : alto modo adxquatio dicitur non Iccundum fieuutmim
quantitatem, led iecundum proportionem : Se iic dicitur aliquid adxquatum alteri,
quod cft fumme proportionatumfibi,fi ibi fit adxquatio: vt pote crtVftus.idxquacus
caulae, qui eft proportionattis in ratione e(Fcflus,licit ille non fit (impliciter fibi adae-
quatus xqualitate quantitatisthoc modo iiluminatio diceretur adxquaxafoli qua ma-
ior erte non portet, licet lumen nunquam fit xqualc etiam Iccundum pcifcflioncm
quantitatis ipfi foli,quia trtc&us aquiuocus.

Ad formam:tunc maior cft vera de adxquationc primo modo.fi illa cflet ; fed fic Generati»
minor eft falfa,Sc prxeise vera de adxquationc fecundoinccadiiuc de adxquationc dnunaetf
illo modoquz fcilicet cft iccundum mteofionem : fed Iccundum exccnfioncnvquia
fcilicec vnum principium generandi non poteft extendi ad alUmgcncratione,qiiam pru,a?'*^
ad iftam Non eft ergo hic adxquatio quantiratiua : nec eft prqprib adxquatio ic-
Cundiim proportionem quantum ad intenfionem : led tantum, quantum ad exten-
fionem : .V ita nullo modo includit infinitatem , quanta eft in illo cui adxquatu,.

Ad tertium ficut ta&umcft m prxcedenii quxfttonc jrr i.ttt fett.fubfiflere eftzquiuo. SAJillcre
cum. Vno modo accipitur pro per fe erte, Sefie loquitur Augufti1n1s7.de Tnn.c.4 duphcu.-r
emnures nd fe jubpfnt , quanto magis Deus. Alio modo proincommunicabiliter per Ic /»«"<»%
erte , fiquidem communicabilc intelligitur non quali fubfiftcns : led quali inhxrchs
fubliftcdi, Se quafi modum inhxrentix habens:Piimo modo concedo, quod /«f/7/ie«
formaliter dicit perfc&irtimu 'Jp,Si non dicit nifi cftentiam fecundum Auguftinum j
fecundo modo tnhfifiere przfupponitperfcftc e(fr. led non formaliter includit, fed ta-
rum addit incommunicabilitatcm fupra per Ic erte primo modo acceptum , Se illud
fic eft ratio fubfiftendi, quod eft ratio incommunicabilitcr per fe crtendi, te talis cft
relatio : ratio autem crtendi incomunicabiliter , non eft ratio perfc&iflimb crtendi.

Ad vltimum.concedo, quod intelle&us cft formaliter infinitus propria infinitate,
qux eft modus intrinfccus fux proptix cntitacis,lcil.intcllc<ftua|iutis, yt intcllcftua-
.Setti Oper. Tcm. XII. M a litatis :

Quxftio V. 4 17

minus per rccefTum, fed ucc paternitas habet rationem totalitatis, quia racnfura l e -
eundum gradum quendam pcrfc&ionis flat ad aliquod primum in ordine mcnfu-
randi, quod cft cfTcntia abfoluta.

Dico ergobreuiter, quod paternitas nec formaliter cfl finita, nec formaliter infi-
nita. Et cum arguis ex diuifionc immediata entis in ifla, etiam antequam dck endac
in decem Gcneratconccdo bcn£,quod ifla non diuidunt ens. vt iam contraftum cft
ad aliquod Gcnus,im6 quodlibet Genus, fic ens ve immediati indifferens ad decem
Gcncra,cft prxeisi ens finitum : finitum tamen & infinitum non diuidunt ens , oin
ens quantum, quia ficut fecundum Philofophum prima Phyficorum , finitum & infini- Text. i r.
tum quantitati congruunt , quod cft verum definito & infinito , & quantitate pro- Hk refpo-
prii acceptis : i» etiam exccnfiui loquendo , finitum te infinitum , vt fune partiones *

entis, conueniunt prxeise enti quanto in fe habenti quantitatem aliquam pcrfc&io- ^ prwCi_
nalcm : talis autem quantitas non conucnic entitati , nifi qux poteft cfTc partialis,vcl p&fc qUO
totalis inter eflentias : quantitatem enim comparatam ad aliam ftatim oportet ex- x. Elccho.
cedere, vel excedi, & erte partiale vel totale, ficut hic loquimur de partiali &: totali, rura ad fi-
patcrnicas autem vt paternitas non poteft efTe inter entitates totalis nec partialis. nem.

Portet etiam dici,qu6d quantitas virtualiter non conucnit nifi entitati quiditntiuc,
vt, fcilicct diftingtmur ab cnticate hypoftaticajSc per confcquens nec finitas, nec in-
finitas. 1 fta autem enticas,licfec fit in fe quodammod6 quidiutiua: tamen vt cft talis,
cft tantum hypoftatica.

Tcrti6 modo dici poteft, qu6d quantitas virtualis non conucnit nifi entitati abfo*
lute. Sed iftx dux refponiionfcsvltimx concedunt aliqua dubia de entitare hypofta-
tica, & cnticate relatiua, qu&d fcilicct non habeant quantitatem viteualem

Vifo de relatione originis in Diuinis, fequitur quxftio de relationibus communi-
bus , & cft vnica.

COMMENTAR l V S,

t Ire * tertii articuli irt quo monetur dubia,

V^/Et arguir Dottormiadruplicicer proba-
tio qudd relatio originis iit formaliter infinita.
Et prim6 fic arguit , generatio diuina cft inc6-
prchcnfibilis ab oroni intclleftu creato, & folu
ab intelle&u infinito comprehcnfibilisicrgo cft
formaliter infinita. Amceedeni patet. Ifaixy j.
(fenerationem eiut quie enarrabut3cc. Vnde Hie-
ronymus & Auguftinuscocludtimqu6d fit in-
con)prchenfibilis,Confequciuia probatur, quia
folftra formaliter infinitum eft comprchcnhbi-
lcab intclloftu creato.

Rcfpondec pritn6 prxmittcndo vnum:fccun-
dd ad formam argumenti. Prxmitm enim,
qudd quando alicuius intelleftus eft aliquod
primum obielturo pt imitat e virtutis , per illud
quodlibet aliud obiedum incclligitur fecun-
dum ordinem, quem vnumquodque obiechim
habet ad Illud ptimum. Exemplum , quando
alicuius intellectus cft aliquod primum obic-
dum.primicate virtutis,immcdiatius inrelligi-
tur virtute eius illud , quod eft per fe idem illi,
quim illud , quod eft per accidens idem illi.
Nunc autem intellectus diuini eft omnino idem
* obieCtum primum, primicace virtutis , & adae-

quat tonis, ficut taftum divertentia, fcilicct fub
ratione elfentix ; nullum ergo pcrfonale eft illi
intellectui hoc modo obieftum primum , pro-
pinquius tamen eft primo obiedo , quim ali-
quod creatum , pto quanto eft idem obiefto
primo, & ideo propinquius in entitare , & per
QatmoiU tf- coftques in cognolcibilitatc.Hoc przmifit Do-
frmtts iitanA dkor , quia ex quo fola ciTenria diuina eft pri-
firfnmmm mura obic&um primitate viriatis, ac peccon-
•btultun ftu feq0cns omnes , etiam relationes diuinx co-
gnofeuntur virtute eius , & requiritur quod
ipfa relatio nullam virtutem habeat refpt&u
Seat i Oper. tam, XII,

Xefretf"'

Extmflum.

iwitt

fitar cognofcibilitatis. Ad formam argumenti
dicit, quod fi generatio ellet incomprcbcnfibi-
lis propria incomprehenfibilitarc, qudd etiam
ellet infinita propria infinitate , fed non cft fic

incoraprchenfibilis.

Portet tamen ifta, fcilicct, eft uicomprektnfi-
bilis inteUdiu creato , habere multiplicem fen-
fuum , fcilicct vel quia ratio formalis cognof-
ccndi eam cft iiicoinnrchcnfibilis , fcilicct ef-
(entia, vt edentia , & fic poflic dici incompre-
bcfibilis principiatiur, fcilicct quiaprincipiuin
cognofcendi eam cft incomprchenubile.Er ad-
dit, qudd ipfa generatio nota cft primo intclli-
gi per ertentiam , tanquam per obic&um pri-
mum, tam ab intclle&u diuinino.quim beato.

Vel etiam pollet dic» nuomprchcnfibihs.quan-
tum ad illud, quod includit, quia generatio in-
cludit communicationem cflentix , qux fit per
ipfiun , vel per naturam perfonx ad perfonam.

f Contra tjlae rationes arguitur. Hic Do&or I/U ratUaei
non improbat iftas rationes in fc.fcd quia non ""fa f mi
fune ad propofitura,quia generatio, vt genera- FWr1
tio.fonnalitcr fumpta ,cll incomprchenfibilis.

Refpondet Doiftor quod comprchcnfibilc in-
tclle&ui finito, necertario cft finitum,3e incom-
prchenfibile non eftfinitu:5c fic concedit qudd
generatio non fit finita, & tamen vitri non fc-
quirur.non eft finita, ergo eft infinita, vt patet,
in i.d,i.q.i.R efpond en do, ad principalia argumeta.

Et addit vnu,qu6d ad hoc,vt fit ifta vcra:quod
eft incoroprchcnlibile ab intellc<ftu creato , cft
infinitum , requiritur qudd incomprehenfibile
non folum imclligacur negatiuii , quia, fcilicct
non poteft coprchcndi, fed quod et ia intclliga-
tur contrarie, fcilicct qubd incomprehenfibile
habeat quantitatem virtualcra.excedentc omne
comprchcnfibilc* fic non eft in propofiio,&c. ^

M i

«8

Quodlibet.

Sccudo principaliter arguit quod omnis adio
ad&quata principio, & termino formalitcr infi-
nitis.cft infinita.aliier non clfci adxquata i fcd
generatio adaquatur memoria: , vt principio
formalitcr produclfuo , & formaliicr infinito*
quo ctia memoria eft terminus formalis gene-*
rationis, vt probat itr i. d. \ .ej.i.Sc qudd fit adx-
quata patet in q.x. vbi Ptobatur,qu6d non po-
tcll ede nifi vnica,imo fic illa fola ell, quod 1» il-
la prjcisc non clfet, nulla alia portet crte.
fittptnf». Rcfpondct quod maior cft vera de adxqua-
tione lecundum quantitatem virtutis , nori au-
tem de adxquarionc fecundum propoitionemj
& hoc modo generatio adxquacur fecundum
proportionem , quia libi fumme proportiona-
tur,& in tantum fibiproportlonatur.faltcmcx-
tcnfiuc.qutSJ nulla alia potert clle, nullo tamen
modo proportionatur intcnfiue , cum nullam
. pcrfe&ioncm fotmalcm dicat.

Tertio, arguit principaliter, quod cft ratio fub.
Attendi, cft ratio pcrfedtifjimc crtendi , & per
■ confequem formalitcr infinitum ■, fcd relatio
originis cft ratio perfeiftiflimi fubfiflcndhergo.

Rcfpondct qudd fubliftere in diurnis potell
accipi, vel pro per fc crte comunicabilircr tan-
ctim , vel pro per fe crte incoinmunicabilitcr.
Primo modo cft formalitcr infinitum , fcd non
fecundo modo,& relatio originis cft ratio fub-
fiftcndi tantum fecundo modo.

Quarti, Se vltimo arguit : Sicut iqtellc&us
diuinus non cft formalitcr infinitus,nifi quia cft
idem eflentix diuinx qux primi cft infinita ; ■
fcd paternitas cft eadem illi i ergo erit fimiliter
formalitcr infinita.

Rcfpondct, negando quod talis identitas fit
prxeifa caufa infinitatis, fcd bene cft ratio luf-
ficiens omni ei , cui formalitcr non repugnat
infinitas i formalitcr autem repugnat relationi,
Se non tntejlcftui. Et fi quxratur quare infini-
tas cft comportibilis vni , & non alteri i Dicit
qu6d fimiliter poteft quxri , quare paternitati
repugnat communicabilitas,& intellectui non:
non cft alia ratio , nifi quia formalitcr hoc cft
hoc, Se illud eft illud. Et dicit fic Dortor, pri-
mum omnino indiuinisvt tadluni cft in prima
q. eft ertentia , vt ertentia, qux fecundum Da-
mafeenum cft pelagus, propter comprchcnfio-
nem omnium perfaftiouum diuinanim. I|>fa
enim cft infinita non cantdm intcnfiue in fc.fed
etiam virtualiter prira6 , & per fe continens
otnnia intrinfeca : quodcunque autem aliud
continet per identitatem alia , fcd non prim6
opnia,quia nec a fe, fcd virtute clTentix, a qua
Qaomode •[- etiam habet fuam infinitatem. Videtur ergo
(ikfisJUiBfi- quid cflentia habeat infinitatem,& formalitcr,
nit» f . propriam. Se primam, quia a fe , quia refpc&u
Omnium dicitur pelagus, quia omne petfc&ifli-
mi continet cntiratcmintrinfccam,vtpoflibile
eft eam contineri in vno formalitcr. Ab hacau-
rem prima ficut licet loqui, emanant omnia or-
dinate,primi quidem intrinfeca crtentialia,qut
non dicunt rcfpc&um ad extra, fecundi notio-
nalia,tertii,& vltimo creata, fiue extrinfecaiSc
quodlibet emanans recipit illud pcrfedionisab
ea, cuius eft capax.fi fibi non repugnat, Se illius
recepti caufa quafi effcdliua, Se primaria eft in-
finitas ertentix, caufa aurem, fiue ratio formalis
illius recepti eft entitas propria, &c-
1$. Ad argumentum principale. Do&or arguit
in principio qu^ftionis.lbi Ad oppofui,6c ratio

L7-

Rttyenfi»

ptihru.

ftat in hoc,ens diuiditur per finitum,& infinitu
relatio originis non cft finita,quia finitum non
poteft crte rcalitcr idcminfiniio, relatio origi-
nis eft idem rcalitcr infinito : ergo.

Rcfpondct, artigtiandocationcm,quare rela-
tio in diurnis non dicatur nec finita, nec infini-
ta. Infinitas enim dicit totaliutem,vt patuit in
i. ari. Se per oppofituro fuo modo finitas dicit
partialitatcm \ omne enim finitum, vt tale^ni-
nus cft infinito, vt tali. Cui ergo repugnat cilb
para, vel rcalitcr excedi ab aliquo, ei repugnat
crte finitum.Nunc autem paternitati huic repu-
gnat crte pars diuinitatis illo modo, vel excedi
a diuinicatc,quia propter infinitatem paternitas,
cum fit comportibilis fibi in eodem fuppofito,
cft fimplicitcr idem fibi,& per confcquens rea-
Hter excedi non poteft, nec eft pars, nec habet
rationem partis i non cft ergo finita nec infi-
nita, ficut primd probatum eft : quia ficut fini-
turo habet rationem partis fuo modo, ita infi-
nitum habet rationem totius hoc modo.fcilicec
ex plenitudine quantitatis -virtualitatis fui,
mcnfucans omne aliud vt maius ner acccffum
ad ipfum,& minus per rcccfluxn ; fcd nec pater-
nius habet rationem totalitatis, quia mcnfu-
ratio fecundum gradum quendam perfectionis
ftat ad aliquod primum in ordine menfurandi,
quod cft ertentia abfoluta.Dicit ergo quAd pa-
ternitas.ncc cft formalitcr infinita, nec forma-
lirer finita. Et cum arguitur ex diftifionc entis
in ens finitum & infinitum. Dicit Do&or quod
hxc diuifio eft diuifio entis quanti , quia ficut
fecundum Philofophum primo Phyf.t.c.i ; .fini-
tu,& infinitum quantitati congruunt, quod eft
veru, de fini to,& infinito proprie, &dc quiritate
proprie accepta i ira ctii extenfiuc loquendo fi-
tmu,& infinitu, vt funt partiones entis, coucniuc
prxeise enti quanto, in fc habenti quantitatem
aliquam pcrfcCtionaicm ; talis autem quantitas
nou conuenit entitati, nifi, qux poteft effc par-
tialis , vel totalis inter edentia* ; quantitatem
enim comparatam ad aliam , ftatim oportet ex-
cedere,vel excedi, Se clle partiale, vel totale,fi-
cut hic loquimur de partiali, Se totali : parerni-
tas autem, vt paternitas, non poteft crte inter
emirates, nec partialis, nec tqtalis.

Iu ifto articulo, ad maiorem declarationem
litcrx, dubitatur contra aliqua di&a. Primo er-
go dubitarprtin hoc quod dicit, fcilicet, quod
relatio originu non habeat propriam meomprehen-
fibilitatem Se inflat ur oftendendo quid habeat
propriam incomprchenfibilitatcm , inflatur fic
ptirai i quod habet propriam entitatem, habet
propriam comprebcnfibilitatcm.vcl incomprc-
hcnfibilitatcm : fcd paternitas h^bet propriam
entitatem : ergo. Maior cft nota, quia compre-
hcnfibilitas, vel incomprchcnfibilitas fequitur
entitatem, ideo vel tale ens cft incomprchenfi-
bile, vel comprchcnfibileiquia eft tale ens qui.
diratiue. Minor pater, quia paternitas formali-
tcr pofiriuc diftinguitur ab ertentia. : ergo dicit
di ftin&am entitatem formalitcr.

Secundo inflatur, quod habet propriam in-
reliigibilicatcm, habet propriam comprchcnfi-
bilitaccm.vcl iSicomprchenfibilitatein : fcd pa-
ternitas habet propriam intelligibilitatcra : er-
go, &c. Maior patet , quia comprchcnfibilitas,
vel inromprehenfibilitas fequitur intelligibili-
tatem. Minor pater, quia intclligibilitas fequitur
entitatem, vt conceditur.

Tertii

£»oro rtla •
•io trtpnu
n»n dtcAtur.

"ftjmtuijini-

Cm cSmenut
auontxto*

vinnalioy

Primo Jiffi-

tnltoi.

Secunda.

Quxftio V.

159

Tertio infta^ur , quia A dicitur comprehcn-
fibilc ab inccllcdu tf.qui poteft elicere adum,
quo poteft intelligcrc A , quantum eft intclli-
gibilc , vt puea fi yf fit intcUigibile intelledio-
nen t odo , ille adus inccltigcndi vt odo , di-
ceretur adus compreheniiuus ipiius A, Sc fi
non poteft elicere adum vc odo, tunc talis in-
tcllc&us nullo modo comprehenderet A : fed
piterniras , yt diftinda ab ellentia eft , iTc vel
fic intclligibilis putaintdlcdionc, vtfex vel vc
odo,crgo fi ab imclledu creato non poteft c6-
prclicndi , (equitur quod erit incoroprehenfi-
tilis , vt diftinda formaliter ab e (Tentu ; ergo
vt fi c, habet propriam incomprchcnfibilitatem,
JfeurM. Quarto inftarur fic ; paternitas, vt formali-

tcr diftinda ab ciTcntia diurna , comprehendi-
tor ab intdle&u diuino, habet propriam, & di-
ftindam comprebcnfibilitatcm, quia propriam
entiratem ; ergo rcfpcdu intellcdus , qui 'non
poteft comprehendere habet propriam incom-
prehenfibilitatem , quia comprchcnlibile , Sc
incomprehenfibilc (untoppofita circa idem.

• q( Secundo principaliter dubitatur dc hoc,

itUt» eri- quod dicit fcilicct quod relatio originis non po-
fant em f*f- tefi comprehendi ab inteBellu creato, inft at ur.pro-
futompre* bando quod pollic comprehendi. Et primd fic,
***• fi non poteft comprehendi, aut eft ratione per-
fedionis, aut ratione imperfedionis i non vi-
detur aliud membrum dandum. Dicimus enim
quAd ellentia diuina non poteft comprehendi
abintclledu crearo, quia eft forraaliter infini-
ta. Non ratione petfcdionis ,• patet , quia nul-
lam fotmalircr dicit perfectionem , vt parer.
Non ratione imperfedionis, quia nullam ne-
ccfiario dicit impctfedioncm. Secundo inda-
tur, ille intellectus comprehendit A , qui eli-
,• cit adum adaequatum ipfi A, fed intellcdus
creatus poteft clicete adum adatquatum rela-
tionis *, pater , quia non clt tmclligibilis adi)
formaliter infirmo, ira quhd ncceluch- requi-
rat talem adum , cum nec ipla fit formaliter
infinita ; fed intellectui crearo non repugnat
elicere adum non formaliter infinitum ; ergo,
&c. Tertio initatur, quia Deus poreft caufarc
in intellcdu creato adum, quo comprehendar
paternitatem diuinam , ergo abfolurc non re-
pugnat iiuclledui creato comprehendere il-
lam. Antecedens patet , quia illcadus com-
preheniiuus non erit necclTario infinitus, quia
ncc obicdum,ad quod terminatur, eft formali-
ccr infinitum. Quarto indatur, quia imclledus
beatus diftindilfim£ intuetur illam , St fecun-
dum omnem conditionem cius j ergo imclle-
dus creatus beatus comprehendit illam. Con-
fcqurntia eft nota : antecedens fimiliter pa^ec,
quia perfedi intuetur totam Trinitatem ; ergo
diftindiflimi.

} f . Tertio principaliter dubitatur in hoc, fcilicct,

qubd inc otnprehtnfibilt contrane includit forma -
liter quantitatem t nrtualern , excedentem omne
comprehcnfibile. Contra indatur fic , primo,

. quia tunc in diuinis erunt plura incomprchen-
■ fibilia conrraric, quia plura formalhcr infini-
ta , St tunc fcquitur quod ab intelledu infinito
non poterunt fimul comprehendi. Et atguo
fic , intelledoi diuino non pofTunt cllc plures
adus comprchenfioi , ncc rcalitcr , nec forma-
licet diftuidi , vt etiam patet a Dodore in plu-
ribus locis. Sed fingutum infinitum eft compre-
hcnfibilc propria comprehenfibiliute, cuui in-

cludar propriam quantitatem viiruaicm etcc-
dentem omne comprehcnfibile finitum : ergo
intcllcdus infinitus relpedu alterius , & alnt*-
rius infiniti habebir alium.Sc alium adumcom-
prehcnfiuum, faltein alium formaliter.

Quarto principaliter dubitatur dc hoc, fciti-
cet, quhd tjprntia diurna, vt e fient ia, efi primum
obieflum , tam mtelleilus diurni, quam mtelleilus
creati beati.

Quini 6 dubitatur de hoc.fcilicet t fient ia di-
uina non poffet communicari pluribus fu‘-pcfuu,m-
fi effit infinua.

Sexto dubitatur in hoc, CciUcct, communica-
bile in diuinis inttlbgitur non quafi fubfifttns,fed
quafi inherens fubfijlenti , & quafi modum inha-
r entia habens.

Septimo dubitatur in hoc, fcilicer, quod fo-
la identitas cum ejjentia diuina non efi ratio fofa
habendi infinitatem formaliter omni et cui non re-
pugnat formaliter infumas.

Odaun dubitatur in hoc,fiilicer paternitati
repugnat effe pars,vel quafi pars (accipiendo par-
tem pro minus cnrc ) qusa*reaf iter rt pugnat ftbi
excedi, vel pofie ab ahquq excedi.

Nono dubitatur dc hoc, fcilicer , quod fini-
tum , C7 infinitum precise diuidunt tus quantum,
habens quantitatem per feti tonalem aliquam.

Decitnd dubitatur m hoc, quod em itas quan-
ta necdfarus efi , vel entttas partiali/ , vel er.titae
totalis inter ejjentia* , OT fic paternitas diuina non
efi ent iras, nec pa-t lalti, nec totalis inter rjjirnti.v.

Indatur contra quartum didum , quia fi ef- . ^
fentia , vt ciTcntia eft obicdum primum mrel- ohtutm»
ledus beati , fcquitur prim6qu6d monebit in- «wm
tcllrdum rrcatum nece iTario , & per modum u ** #4-
natura; ; paict , quia eiUnoa , vt cHentia . non
poteft moucrc, nifi per modum natur*, vt pa-
tet a Dodote m prune, difi.-.& 1 j. & tu qitohb.
quafi. 14. artic.l. Sed clt impotiibilcipiam roo-
ucre poflfe per modum naturi aliquem intcl-
lcdum creatum, vc patet a Dodore tn pnmo,&
in quehb.

Secundi fcquitur quid quilibet beatus «que
perfede , Sc equi intense videbi^ elTcntiam;
pacer , quia vt fic mouebit inti llcdum necef-
fario, Sc per modum natur*, Sc per conlequens
perfed iori inodo.quo poterit, quia caula agens
nccclTatio, & per modum natur* , nili fit im-
pedita , femper producit dfedum pctfcdilli-
inum, quem poreft, vc paiet k Dodoie 1» primo
difi.\. quafi. 1. & qu.tfi.vlt. difi.S. Seque emur
etiam plura aliainconucnientia, qu* pio nunc
tranfeo.

Initatur contra quintum didum principale Sb^ofiof-
refpondcndo , quid effient ta diuina fit communi-
cabi Iis * etiam circuufcripta infumate imenfiua , ,Myw_

& arguo fic, primi, omnis quidiras dft pluribus
communicabilis , vt patet a Dodore tn primo,
difi.i , parte 1. quafi. r. & difi. 16. Sed quia pof-
fet e(Tc diificulras de relationibus originis , an
dicant qutdiratctn, vc fupra paruir mfin. quafi.

Sc fpecialiter in primo difi. ry. 8< vide qux ibi
notaui , & difi. 16. ideo ad cuitandam hanc
difficultatem , facio hanc maiorem; fcilicct»

Omnis natura » cui formaliter non repugnat
perfedio (impliciter , eft verccomrouricabilis: „
icd natura diuina , circuufcripta infinitate , eft
natura, cui formaliter non repugna» pctfcdio
(impliciter ; ergo. Maior eft Dodoris ut primo
difi.i. c!r6.& alibi.

M 4 Secuudb

140

Quodlibet.

Secundi indatur fic, natura perfc&iflima eft
communicabilis : feti natura diuina, fub ratio-
ne,qua hxc natura , etiam circunfcriptainfini-
catc,eft perfcdifiima.Maioi eft Dockoiisw^n-
rrio difl.i.p*rrc>i.t]iuJ}.i.hl\not patet a Dodkore
in prolog.quofl.}. vbi vult, quadratio pcrfe&if-
Gma eft Deitas , vt Deitas , & hoc idem tn j.
di/f.i6.&x 7.

Tertii indatur, quia flcut pallio cfl comrau-
nicabilis, quia natura , cuius eft communica-
bilis , fic gradus incrinfccus non videtur cora-
rounicabiUs , nifi natura cuius eft, lit commu-
nicabilis : & patet fimilitudo , quia vrrumque
(equitur naturam. Si etgo infinitas fit commu-
nicabilis , a fortiori natura, cuius eft, erit com*
munic abilis, & primo communicabilis.

1^, (nftatur contra fexcum difhini principale.

Et oftendo quid nullo modo commumcabilc
in d i uinis aliquo modo fc habeat per modum
inhxrentix : primi , quia omnis impcrfc&io
vel quafi impcrfe&o neganda eft (impliciter i
diuinis, vt pacet Ji Dodotcin prim,d$JI.f.quofl.
1. vbi negat omnem materiam, cftm fonec qua-
fi impcrfc&ionem.

„ Secundi, quia Doftor in primo difi. f . qu. x.
& dtji. x6. dicit quid proprietas diuina nullo
modo eft a&us ellcntix, fcd magis ellcntia eft,
id quo proprietas eft : ergo fcquitur quod c fi*
(entia nullo modo fit quali inhxrcns.

Tenii inftatur,quia proprietas eft magis in-
haerens naturx.Sc nullo medo i contra dicitur
natura inhxrcrc, vel quafi inhxrere, hoc pater,
quia etiam in nobis hxcceitas dicitur naturx
inhxrere, vel quafi inhxrere, & fi dillingucrc-
tur realitcr vere inhxrecct , fic videtur dc pro-
prietate diuina.

Qjiarto indatur, quia inhxrcns, vel quafi in-
hxrens, habet rationem poftenoris relpe&u il-
lius cui inbxret, vel quafi inhxret.

Contra fcptimum.di^um indatur , proban-
do.quod identitas non iit ratio, quare bonitas
diuina fit formalitcr infinita. Et primi fic in-
itatur , quia identitas inter aliqua neceilarii
prxfupponic extrema inter qux fic identitas,
ergo aliquando prxintclliguntur Deitas, & bo-
nitas ; ergo in illo priori erit infinita , cum fic
gradus incrinfccus , & identitas fcquitur gra-
dum intrinfecum. Secundo indatur, quiaDo-
O. or vult quod edentia, vt infinita, identificcc
fibi omnia,qux quafi ab ipfa pullulant, vt patet
inprsfinti qu. ereo prius pullulant attributa,vt
infinita, quam fioi idcntificet illia i etgo iden-
titas non eft ratio quate bonitas fit forinaliter
infinita.

Contra o&auum di&um,& probo quid pa-
r* ternicas formalitcr accepta fit quafi pars;paier,

• • r quia ipfa cum non fit formalitcr infinita erit
minus ens ; patet , quia omnis entitas alteri
comparata, aut erit xqualis,aut minorant ma-
jor i fcd paternitas non eftxqualis, nec maior;
ergo minor;ergo per rationem Do&oi is habebit
rationem partis,vel quafi partis. Secundo infla-
tur , cui non repugnat cxcedi.vcl quafi ab alio
pxcedi,ei non repugnat efle pars, vel quafi pars;
hoc patet per rationem Doloris. Sed paterni-
tati non repugnat formalitcr cxccdi a Deitate,
patet , quia formaliter infinitum necciTarii ex-
cedit in enticate omne non formalitcr infini-
tum.

Contra nonum di&um aliis expofui in fi •

eundo. & expofui quomodo ifta diuifio debeat
intclligi , & an relatio rcalis in ctcaruris , fic
quanta fecundam quantitatem pcrfc&iona-
lcm. Vide ibi.

Contra decimum pro nunc non infto , fcd
relinquo ingenio aluori,& acutiori Jifcuticn-
dum iubtiliter,&c.

Rcfpondco ad omnes obieflioncs ; primi ^ y >

ad illas , qux funt contra primum di&um. Ec Rtfpmfu U
trxraicto vnum/cilicct, quid incomprehcnfi- mraitutt,
bile ab intellectu creato poteft intclligi tripli -
cicer. Primi pofinuc , & contrarie, & fic ena
formaliter infinitum dicitur incomprchenfibi-
le. Secundi negatiuc tantum , videlicet quid
Tit talis enritas,qux etfi in peifedtione nullum
comprehenfibile excedat , tamen eft talisemi-
ras, quid repugnat intellectui finito polle eum
comprehendere. Tertio, quia eft talis entitas,
qux nec iu fc formaliter poteft moucrc intcl-
Ictftuin , nec aliquod creatum poteft continere
notitiam illius; Primo modo nulla relatio ori-
ginis eft incomprcbcnfibilis, fed bene fecundo,

6c tertio modo, & fi negetur fecundus modus,
tertius tamen negati non poteft. Hoc prxmif-
fo , dico ad primam , quid paternitas, cx quo
habet : propriam ciuitatcm, quid etiam habet
propriam incomprchcnlibilitatem , faltcin fe-
cundo modo , fcd primo & tertio modo nullo
modo habet propriam incomprchcnfibiliu-
ccm, vt patet.

Ad fecundum dico , quid habere propriam HmUt» p*.
intclligibilitatetn poteft pariformiter intclligi ?”*** *•**-
tripliciter, ficut etiam incomprchenfibile. Pri-
mo, quid dicatur propria , quia excedit omne
intelligibilc. Secundo propria, quia talis intcl-
ligibilitas (oli illi formalitcr conucnir. Tertii,
quia potc.c fola moucrc ad fui intelle&ionem.

N. c primo , nec tertio modo relatio originis
habet piopriam intclligibilitatcm, fcd bene fe-
cundo modo, quia & propriam terminationem,
quia forte nulla alia entitas poteft terminare
notitiam, puta paternitatis, fcd fola paternitas
terminat. Et fic per oppofirum concedo quod
nec primo , nec renio modo habet propriam
incomprehcnfibilitatcm , licet fotte fecundo
modo.

Ad tertium patet per ea , qux di&a fumad
primum, & fecundum.

Ad quarrum concedo quid paternitas refpc-
&ti intelle&us diuini habet propriam coronrc-
henfibilitatem oppofitam incomprchcnfioili-
cati fecundo modo fcd non habet oppofitam
primo, & fecundo modo, vt patet.

Ad inftantias contra fecundum di&um. Ad

primam dico quid non pofle comprehendi pri-
nicf, vel tertio modo, eft ratione pcrfc&ionij
infinitx, vt patet. Sed non polle comprehendi
fecundo modo non eft ratione perfc&ionis, vel
irapcrfc&ionis,fcd prxeise ratione talis emira-
tis, qux nec pcrfic&ionem formaliter, nec im-
perfedionem includit , nec eft formaliter infi-
nita, nec formalitcr finita.

Ad fecundum dico, quod accipiendo incom-
prchenfibile primo, Sc tertio modo, nullus in-
tellectis creatus poteft comprehendere relatio-
nem originis, (cd fecundo modo. Dico etiam
quid nullus imelle&us poteft elicere a&ura
adxquarum relationi originis, quia adlus adx -
quatus nullam nccc flari o includit imperfectio-
nem , nec limitationem ; imi omnis altus , vt

ab in

?«•

Quatio V.

141

ab intcllc&u creato elicitus necclfario includit
imperfectionem , quia limitationem.

Ad tertium dico primo.qubd Se ft Deus pof-
fit forte caufarc , tamen conclufio deber intcl-
ligi , quod a nullo intellc^u creato poteft vir-
tute propria comprehendi, fcd beni virtute di-
uina. Dico fecundo , fit forte magis ad inten-
tionem conclufionis, quod non poteft caufari
inintcllrdu creato adus comprchcnfiuus rela-
tionis originis , quia talis nondncluderet ne-
ceifario imperfectionem, cum talis relatio nata
(It intclligi a&u non includente aliquam imper-
fcCtioncm-.modd omnis aCtus, etiam immedia-
ti a Deo creatus in incclle&u creato, nece (far io
eft finitus , fic limitatus ficut etiam non poreft
caufaria&uscomprchenfiuus deitatis, quia ille
cflet formali ter infinitus, vt alias expofui.

Ad quartum patet ex fupradiCtis.

37. Ad infantiam contra tertium dtftum con-
AmfimtfU- cedo quod funt plura incomprehenfibilia for-
MrwwfiiiiJ maliter diftin&a , fic hoc non eft inconueniens
*** * apud Do&orcm. Et cum arguitur, quod tunc
edent plurcs a&us conprehcnfiui , faltcm for-
maliccr diftimfti. Dico, quid hoc non feqiiitur,
nifi de obieris formaliter infinitis , quorum
vnum nullo modo originatur, nec quali origi-
natur ab alio. In propofito aurem omnia for-
malitcr in diuinis fuo modo pullulant ab eflen-
tia, fic in clTcntia diuina, & idei concinet non
fol&tn notitiam fui,fcd etiam omnium attribu-
torum, vr aliis expofui fuper primo.

Ad iofantias contra quartum di&um , dico
breuiter quid quando Doftor ponit qubd ef-
fentia.vt edentia eft obieAum imellc&us beati
creati,ficper confequcns quid fit ratio raouen-
diipfum, debet intclligi, vel quod edentia, vel
aliquid quod realiter fit ipfa edentia , vt patet

S*ls vohro- 'P*"° in *rttc’ i‘ fic fola vo-

tmt duun 4 lontas diuina immediati mouct intellectum
w—m*t creatum ad notitia mtnruictuam edent ix diui-
U&tun ens- nx, vt patet a Dodtorc vbi fupra. Ex hoc patet
tum • refponfio ad aliud, quia voluntas diuina liberi

caufat vifionem, fic fecundum merita, vt patet
k Dodore u 1 4. difi. 49.

Ad infantias contra quintum dictura , dico
breuiter primi, qubd natura fingularis non eft
realiter communicabitis pluribus fuppofitis in
vnitate naturx, nifi fit talis tutura cui fotmali-
tet nata fit in ede infinitas , vr gradus intrinfc-
cus. Et fic concedo quod Deitas, vr Deitas eft
communicabilis in vnitate naturx pluribus fup-
pofitis.quia ipfi Deitati conuenit formaliter in-
anitas , vt gradus intrinfccus. Dico fecundo,
quid infinitas e(l conditio neceftaria ad hoc,
vt natura a&u podic communicari in vnitate
edentix pluribus fuppofitis , ficuc etiam ipfa
clfentia, vt edentia , eft ratio formalis commu-
nicandi fe Pilio, fic tamen a&u non communi-
catur , nifi fit in fuppofito diurno ; fic fic fap-

38.

pofitum requiritur vt conditio necedaria, vt
patet a Do&orc tn primo diji.y. qiujl. vnteu, &
vi quohb.

Ad infantias contra fextum dubium , dico
breuiter quod cominuntcabilc diuinum poteft
dici quafi inhxicos, ex hoc folo ,qubd perficit CwmwmtJ
fuppofirure, fit per fe pertinet ad fuppofitumi
non qu6d nullomodo dicatur inhxrere , nec "im’
' qoafi inhxrere , co tnodo, quo accidens inhx- fnfnr.
re r, & dependet. Poteft etiam dici , quod quia
fimpliciter incommunicabile, nec vt quo, ncc
vt quod eft communicabile alteri , & vr fic, nul-
lo cfiodo dicitur dependere, vel quali , ncc in-
hxrere, nec quafi. Quia ver A natura diuina eft
communicabilis, & vt quo, fit vt quod, quod eft
perfc&ionis, ideo improprie loquendo, dicitur

Jjuafi inhxrcrc.vt inhxrere dicit communicari
uppofito. Ex his patet refponfioad omnes in -
ftantias, quia procedunt de inhxrcntia,vel qua-
fi inhxrcntia, qux includunt dependentiam,
vel quafi dependentiam , fcd non prout dicit
communicabilitarcm naturx fuppofito.

Ad inftantiam, contra fcptimum didum di-
co, quod conclufio Do&oris debet fanc intclli-
gi. Nam fic vult qu<\d idem itas pracisc fit ra-
tio communicandi infinitatem formaliter, cum
aliquo modo fequatur extrema, Std poteft fic
intclligi , quia edentia diuina quafi illa origi-
nar , vc eadem realiter fibi , ideft , qubd quafi
originar, puta bonitatem formaliter infinitam,
vt pctfcftc identificabilcm rea Ii identitate fibij
quia enim repugnat realiter diftinclo a Deitate
ede formaliter infinttutn , vt patet a Do&orc
in primo difi. 1. qiuji. 1 . porre 1 . & qutQ. 4. idc^
fi edentia originat, vel quafi originat attributa
vt formaliter infinita , ncccdarjo originar , vc
perfere eadem fibi ; fic hoc mpdo Do&or in-
telligir, quod identitas eft fufficiens tatio, qua-
re attribura originentur, vt formaliter infinita.

Ex his patet refponfio ad iu ftantias.

Ad inftantias contta oftiuura di&um, dico
. primo, quod Dotftor limitat fc, quod ipfa pa-
ternius non eft realiter pars , nec rcalircr po-
teft excedi , cum fit fimpliciter eadem realitt*
cum edentia diuina. Dico fecund6,quod etiam
loaucndode patemitatcformalttcr , fic vt for-
malitcr diftin&a ab dVcn tia,adhuc non eft pars,
nec quafi pars , ncc quafi excedi poteft ; quia
ipfa eft talis entitas , qux nullo modo poteft
originari.vel quafi originari ab edentia diuina,
vt formaliter infinita , nifi vt perfice eadem
realiter fibi , fic per eonfcquens repugnat fibi
ede minus ens. Dico tertio, quod proprie ens
miniis eft quantum, dicens pcrfc&ioncm » vel
impcrfc&ioncm modo paternitas nullo mo^o
eft ens quantum.

Ad inftantias contra dubia patet loco prx-
allegato.

fMttmiiM
ntn tfl fori.

Qv.es tio

Ratio opp.

Tcx. io.

Papie, de
Qua tui ta-
le.

De fandi -
meto aqua-
litant.

Tcx. io.

Vide 5.
Met. Se 19.
d.t.& >4*
d.j.q.i. Se
1. d. 4. &
inde in fi-
uiili.

142 Quodlibet.

Qvf STIO VI.

Vtrum squalitas in dt urnis fit relatio realis.

Altnf. i. part^u.^.num.i.D.tbom. if.q.^i.art.i. Scot.i.d.ip.qu.i.&d. 81. f.i.D.Bonaunit.
iJ.il. jrr. i.qu. 1. C j. Rich-art. i.jm.i. t^i.Capr. {«.uin.i. Durand. i.Gibr. qu. ». Suir. 1
pjrt.traR.i.llb.i.Cjp.l\. .

iRcvnvx quod fic: ili» relatio eft realis , qui habet fun-
( damentum reaje Se extrema rcaliter diftinfla ; ift» eft hu-
' iufmodi : crgo,&c. Probatio minoris,ibi eft magnitudo rea-
[ lis, fcilicet effentii i Se perfoni tcalitet funt diftin&I , qui
'dicuntur adinuiccmiqualcs.

Contra Omnis relatio rcatis fundatur fuper actionem,
\ & paiTioncm , vel fupra quantitatem j ■ tMeuph. in Deo
[ nulla relatio realis fundatur fuper quantitatem, quia fccun-

< ddm Auguft.J.de Trin. capi. Deui eitmigniujine qutnitta-

te : ergo nulla eft ibi relatio rca'is,nifi fundata fuper adionem & paflioncm;t»Iisau-
fem ibi eft fola relatio originisiarqualitas autem non eft relatio originis, quia ciufdeqi
rationis in vtroque extremo.

Item, eadem eft m .gnitudo in tribus perfonis ficut eadem eftentia ; ergo extre-
ma non funt rcaluerdiftinda, nec per confcquens relatio realis.

Hic funt tria videnda : primb , fi iqualitatis in Diuinis fit aliquod fundamentum
reale. Secundd.fi fit realis diftindio extremorum. Tertii , fi illa iqualitas ex natura
rei infic extremis fecundum fundamentum.

S C H O L I V M.

Fundamentum iqualitatis i a communi rjfc epuanlititem ex Philofopho ; in tutem vnilm
quantitatis pt formale fundamenti, hic non refolmi, quii non reqmritnr id qutftionis depsto -
nem,effes tomen lenel q.d.6.q.lo »«. j. t'idetumd.i9.q.i.nu.i.(ftd.)iJio.yvlii£il defun-
dtmento proxsmo,<jr remoto t quimus, er de toti hic qutsltonc.

PRimusarticulus habet tria. Primb videndum de fundamento iqualitatis in com-
muni Secundo, quid pollet alfiguari fundamentum iqualitatis in Diuinis, Se fi
fint plura fundamenta, qui, &quot. Et tertib de quocunque corum.fi fit ibi reale.

Primum videtur accipi a 1'hilofopho, quod fundamentum iqualitatis fit quanri-
tastait enim in Prldicamcntis , quod propisum efl quanti toti jecundum eam tquale , vel
inequale diu : lftud fecundum notat fundamentum illius relationis, ficucipfe loqui-
tur, c. de Qualitate, quhd proprium pht efl, quod aliquid fecundum etm duttur fimtle, vel
dtjsimile. lftud dtdum de fundamento iqqaliratis ve! fimilitudinis videtur t%igis
explicare s .Metaph c.dc ad aliquid,.r^«4/r pmtlc jdem Jecundum vnum dicuntur omnia,
aqualia,quori quinti lac cJt.vntjirnlUj, queri qutlttM eitvrui cade, queri fuhflantit eft vuic
hic ipfe videtur innuere quod no fola quatitas eft fundametu iqualitatis, fed requiri-
tur vnitas quatitatis, 8c tunc eft quiftio generalior qulftione propoli ta, duplex Vna,
an vnitas fit formale in fiidame.o xqpalitatistSc fi daretur, qutbd ficran immediatior,
quam ipfa quantitas, cuius eft vnitas, vel h coucrfo.Sccunda quqftio.an vnitas fic per
fc pertinens ad fundamentu iqualitatis imporrerper Ic aliquid pofitiuum,vel folum
priuationem, vel negationem. Qudd fi diceretur folam negationem importate, Se
cum hoc clfct per fc de fundamento iqualitatis, fiuc tanquam ratio proxima , fiue
remota, fequitur.quod gencralireriqualitasnon cITecrcl.itiorcalis. Iftamconclu-
fionem generalem Sciftas duas prqmilTas, ex quibus feqtiitur, non oportet hic dif-
ctitcrctquia rranfccndunt qutftioncm propofitam. Concedentes enim iqualitutcm
efie alibi rclacioncm rcalcm, adhuc negant Ipecialiter de iqualitatc diuinaiefto igi-
tur, qudd iqualitas generaliter fit relatio realis, vel pofitiua necelfario, fiue non, ad-
huc inquiretur, fi quantum eft ex parte eorum , qui requiruntur ad relationem rea-
icm.polTuut etiam iquh faluari in iqualitatc diuina, fient in iqualitatc creata.

S C H O

QuajfHp V. 143

S C H .6 L I V M.

Fundamentum aquali! at isin Deo effe magnitudinem , alernitatem &poteJl*tem ex Jug.

£ probat ex Philofopho.quia .fuundumeum quantitas efi fnndameqtum,nec effli* quantum
ia Deo ntfi atermta.' vel magnitudo virtuti i ilUenm torrcjpondet fucceftiua & h*< perma-
nenti in cretus. Explicat clari duo duha and locnm cadugufl. de hoc videndus ej! 1 . d. 1 9 .
q.i.&d. fi.q. 1.

DE fecundo in illo articulo, fcilicetde aequalitate in Diurnis ia fpeciali .quid fit Fundamen.

eius fundamentum, i llud videtur Auguftinus iffigcutc, primo de fide ad Petrum, ium .qua.
vbiloquens de tribus perfonis diuinis dicit. 2(uUa, inquit, alteram procedit ater mitte, hiaiu m
autexccdil magnitudine, aut fiperat poteftatc: juta nec Filio Paler anterior, aut maior eft, (fi
ptt eft addi , aut etiam potantor. Illud diftum Auguftinus probatur ex diftis Philofo- **
pili : quia fi zqualitas eft fecundum quantitatem , cum quantitas primo diuidatur in h Ptonon
ia continuam «cdifcrctam, in Diuinisnon potefteflcxqualitas fecundum quantita- ‘fi quarn-
tem difcretam.quia nulla eft ibi nifi Trinitas, quar non eft numerus, vel fi eft plurali-
tas.minot pars eft quodammodo maiorisiSt ita iniqualis (ibi. Quantitas autem con- '

tinua diuiditur in pcrmanentcm,& fuccefiiuamtinDeo non eft quantitas fucccfiiua,
eft tamen aliqua, qux eft fibi correfpondcns.quzeft quantitas durationis,& illapto- Duplex
prib dicitur xternitastquanticas permanens in creaturis dicicur communiter m gni- magnitudo
tudo molis, & omnisfibi corrcfpondcns in Diuinis , dicicur magnitudo virtutis ; fe-
quitur ergo ex difto Pliilofophi diftum Auguftini, quod ad hoc, quod xqualis fit in
Diuinis, aut eft fecundum magnitudincra,aut fecundum zrcrnitatcm.' ^Equati.

Secundd, diftum Auguftini exponitunquia tunc ex diftis videtur fuperfluctc ter- tM pOtcftjm
tium.quod addit fecundum poteftatrm. Sed eft refponfio , quod zqualitas aliquorum
attenditur proprie Iccundum aliquid eis inttinlccum,& ad fetex conlcqucnti tamen quala.
zqualitas attendi poteft in comparatione ad extrinfeca. V ndc ex conlcqucnti , cx
hoc quod aliqua formam aliquam habent in xquali gradu ; fequitur qu6d Iccundum
eam poliunt xqualiter agere, in comparatione adexirinfccatzqualitasergopotefta-
tis proprii non eft alia ab zqualitate magnitudinis, Sc hoc ex xquo diflinfta : led eft
quali cxplicaqs quandam xqualitatem magnitudinis 1 qux, feilicee magnitudo eft
formx aftiuxificut in creaturis, quz habent xqualem magnitudinem caloris, habent
potentiam xqualcm calefaciendi r fic ergo funttria, connumerando aequalitatem,
qux eft in comparatione ad extrinfeca, cum zqualitate, qux eft fecundum intrinfe-
ca s proprii autem Sc cx xquo.functancummodd duo, quz funt ad fc, (c ad intra, fe-
cundum qux attenditurzqualitas, frilicct fecundum magnitudinem, &: xternitatem.

Et forti propter illa, Auguftinus in replicando, tantummodo illa duo rcplicat.non po-
tentiamicum aic, non ei/ Pater Filio antenor. aut maior, non dicit aut potcntior. ^

Eft etiam aliud dubium circa illud diftum Auguftini quare non fecundum plura
attenditurzqualitas | fune enim Pater & Filius xquales Iccundum fapientiam , fe-
cundum bonicatcm, fecundum iuftitiam,& extera talia.

Rcfpondco , non funt xquales fecundum fapientiam , nifi vt habentes vnam raa-
gnitudincm:& idcd fi fecundum quamcunquepcrfeftionem cflentialem funt xqua-
les.fcmpcr proxima ratio xqualitatis eft magnitudo illitis pcrfcftionis:&. ideo per Io- eundum
lam magnitudinem intclligit ipfe quamcunque perfeftionem eflct^ialemiquantum, omnia at-
fcilicet ad illud, quod eft fundamentum xqualitatisiquia nqjla fundat nifi lub ratio-
ne magnitudinis.

S C H O. L I V M. r.r,

Circa tertium primi articuli huius qua fi. \. fi fundamentum squalitati fit in Deo re aliter ,
tria explicanda funt iuxta locum Augufi. tddulium. Primum an magnitudo fit thi ex natura
rei,& circa hoc alia tria explicanda funi-, quorum primum eft, qualiter magnitudo potffndaeif
tn l'eo i Et ufpondet ad mentem Phtfofophi , & csduguft. (Magnitudinem virtutis & perfe-
ci ionis effe ponendam in Deo. Secundum, quid fit ex natura rei, cui conuemrepof tt hac magni-
tudo. Refpondct ihieffe re aliter ejfinliam ex quali. I num.i. Fd per hoc patet ad tertium
horum , fcUicet hanc magnitudinem ex natura rei conuemre efienti a i quod prohat i.ex Da-
mafeen. t. quia eli infinita ex natura res , { quia infinitus. , cum fit modus uotrinfecui ,

1 non

Tcxt.#i8.
Qualiter
magnitu-
do poni-
tur in di*
uinis.
y Mcttex,
fl. 8. Met,
t.io. & 10.

inde.
Magnum,
Tei paiuu,
tranJU/in(
coMtmt om-
ni tntifro-
frii vero
fili qtum-
'fitsn.

Infinit/u
non pro-
frietsu nec

f*jp* •’ fid

mtdn/ in~
frinfiem.

144 Quodlibet.

non conuenit per relationem rationis.) ergo f militer magna. Tertio, modus olielfi beatifici e fi
in re, vtefl mf nuas intcnfiua, qua ejl magnitudo virtutis. Hic explicat notitiam abf/raifi-
ttam, (fi inluitiuam , prohans hanc conuenire intellectui , quia conuenit fenfui, de hac diuijione
fcientia agit t.d.yq.9 ni. j.efi q.tt.n.i 1.11 .(fi yd.lq.q.ydr e,d.ioq.% drd.49jnt.it.
protai clari heatttudinem tntcllcfius neiejfano conji flere in Intnitione ( non in abftradin* no-
titia ) obielh infiniti, qut.t finitum fati are nequit.de quo j ,d. 1 4 q. 1 .

DE tertii 1 in ifto articulo, patet qubd ad illud videdum, oportet tria videre.Pri-
md.an magnitudo iit ibi cx natura tei. Secudo anxtcmitas.Tcrtiban potcftas.
De primo oportet tria vldfcre. PrinSb, qualiter magnitudo poni pollet in Diuinis,
Secundo quia magnitudo dft alicuius magmrudo, ideo ad hoc, qudd habeamus ma-
gnitudinem cx natura rei, oportet primo habere aliquid ex natura rei, cuius Iit ma-
gnitudo. Et tertio, an illa magnitudo cius (ii ibi ex natura reitvt fic primum illorum,
quod, fcilicet ell de magnitudine, requirit triaad habendum completi propofitum.

De primo Philofophus yJMetaphffc.de quantitati dicit, iunt autem magnum dr pot-
uum, dr manto, dr minus, dr fecundum fe, dr adtnuicem chffa , quanti pa (Itone s fecundum fe:
transferuntur etiam dr ad atia,hoc nomtnatvu\z dicere, quod magnum, dr paruumi iue ac-
cipiantur abfolutCjic fecundum fe.fiue rcfpeftiui, fecundum fc conueniunt quanti-
tati proprie di£bc, tranflatiui autem aliis. Et hoc app iret *> fatis per rationem , quia
non negaret Philofophus aequalitatem eflcindiuiduorumeiufdcm fpeciei in quoli-
bet genere, Sc inaequalitatem fpecicrum : St perconfcqucns, cum fecundum ipfum,
aquale tc inaquate non dicantur nili fecundum quantitatem , quantitas aliquo modo
conuenit omni enti cuiufcumquc Generis': 8c per conicquens licet magnum, St par-
uum fecundum eum fint partiones proprirquantitnis, tara en tranflatiui accepta furtt
tranfeendentia , St pafliones totius entis. Augullintu autem 6. de Trin. eop. 8. illam
magnitudinem, quam Philofophus didit tranflatiui: di&am, dicit elfc magnitudinem,
non mo'is,(ed bonitatis, St pcrfeflionisi/i» hts,inqu\i,qua mn mole magno funi,idcmeft
moro effit, quod melius effe.

Patet ergoqubd magnum primo modo, feCund&m’ Ariflotelcm proprii didum : &
fecundum Augullinu magnum mole non ell in Dco.ricc m aliquotfpirituali,fed ma-
gnum tranflatiui IccOndumPHilofophu & magnumbonuztt St virtute, velperfcdlio-
ne fecundum A uguilinum, potcll poni ibi1, quia illud cfltranfccndcnt conucnicns,
fuo modo, omni enti.

Quantum ad fecundum, ne de dubiis aflcruur certum, certum ell quod ell ibief-
fentia ex natura rei, quod etiam dcclaratumeilr» primo ari. t .quali.

Et (latimex hoc infertur tertiunj, fcilicet quod ipfa eflchcia, vt elfentra, habet ex
natura rei propriam magnitudinftSd hoc probatur au£lo:irate,St ratione duplici. Au-
Qoritasell Damafcenumc 9 vbi vult, qudd eflentia ell pelagus quoddam fubllan-
ti* infinitum , St interminatum : e flentia , vt Ixfc diftum ell , dicitur ab eo pelagus
quodda quali prioritaccm, Sc prima cortiprchCnlionem habens omniumiSt vt fic,fc-
cudum ip(um,e(l infinita Se intermlnlfcific ergo ell infiniraseil cflentia,vc cllentia.

Ex his fic arguitur. Eflentiaell infinita ex natura rei , vt accipitur ex auftoritate
Damaf cenis quia vt ell pclagus.cll infinlta:Sc vt ell omnino prima, ex natura rei, di-
citur pelagus: infinitas autem eflcntiz dicitur magnitudo eius propria ; ergohabee
proptiam magnitudinem ex natura rei. Minor quantum ad aliquidfaiis patet : quia
ficut quantitatiua infinitas proprii dicit magnitudinem imb extenfiui illimitatio-
jiem quantitatis proprix, ita infinitas intcnfiua, Se it» perfc&ione dicit fummam
pcrfeflioncm vel magnitudinem pcrfcflionis.

Per rationem arguitur fic. Infinitas intcnfiua conuenit eflcntixcx natura rei: illa
ell propria magnitudo cflcntixiergo.Sec. Maior probatur, quia, ficut declaratum ell
in quxllione prxccdentc, infinitasintcnfiua non dicit proprietatem , vel paflionem
eius, cuius ell :fcd modum intrinfecum eius r circumlcripta 'etiam quacunque pro-
prietate: nulli ergo potcll conuenire, nili cui ex natura reiintrinfeci conuenic. Pro-
bacio minoris: quia entitatiqulditatisabfolutx,qux nata ell habere rationem men-
furx.vcl menfurabilis.vcl conuenic finitum, vel infinitumicuiergo repugnat finitum,
eit conuenic infinitum:talis ell eflentia diuina. Poflct ctgo argui ad probandum ma-
iorem , per hoc , qubd relationi rationis non potcll competere infinitas intenfiua :
quia tunc relatio rationis eflet perfeftio fimpliciteri ergo nec infinitas poteft alicui
competere ex relatione rationis, fcd tantum cx naturarei.

Secundo

Quasftio VI.

Secundi arguitur fic per rationem * r modus obiefti beatifici, vt obieftum beatifi-
cum eft, eft in re, & ex natura rei : Infinitas ifttenfiua eft talis modus in cffenria diu,- hf.it»
na:crgo eft ibi cx natura rei.ic per confequcns magnitudo^ Maior probatur , cx per-
fcftioncaftus beatifici, qui vt melius capiauir.diftingutrur de dupuetiflu nitelltftus,

& hoc loquendo de fimplici apprehenfione, fiue inccllcftione obiefti iimnlmts, vnus
indifferenter poteft effe rcfpcftu obiefti cx.ftcntis,fl£ non ex.ftentrsA indifferenter
etiam rcfrcftu obiefti. non reaiiter prxfenus, ficut tc rcalitcr prxtentisiillum aftum
frequenter experimur in nobis : quia vniucrfatia , fiuequid.tares rerum intell.gimus
xque.fiuc hebeant ex natura rei effe extra in aliquo fuppofito, fiue nonrSe ita de Prx-
iennaic abfentia. Eretiam hoc probatura poftenor, i quia fcicm.aconouUoms.vel
intclleaus principi] xque inintelleau manec, re exiftcnte.Jc nonexiftente pwfcn-
tc vel ablcncc : te xqufe poteft haberi attus fc iendi conclufioYicm . te incelligendi HOft
principium : ergo xque poteft haberi inccllcftio extremi illius , aquo dependet iliud ,xlfl ,„,u.
mteUitere complexum conclufionis,vel principijrifte aftus infelligendi, qui fc.cnnfi- Mm r«
cus dici poteft, quia prxuius,* requifitus ad /IMcfei chMk ad ,»,,U,gere pone-
pij, poteft fatis proprie dici abftraaiuus.quia abftrah.c obieftum ab cx.ftentu, & non “

cxiftenria: prxfentia, Si ibfcncia. cumur.de

Alius autem aftusintclligcndieftrquem tamcunon ua cettitudinauter expetimur ^

in nubiupofiibilis tamen eft talistqui.icilieet prxeise fit obiefti pratentis, vt prxlcn- , , d.

tis:Jcexiftcnris,vtexiftentis Hoc probacurtquia.otonis perteftio cognitionis abfoiu- *+ ? }-
tb.qux poteft competere potentix cognitiux fenfitiux, poteft eminenter competere
potentix cognititix mtcllcftiuxmunc autem perfeftionis eft in adu cognoteendi.vc .

cognitio eft, perfefle attingere primum cognitum: non autem pcrTcfte attuigitut, * ^
quando non in fc attingitur, fcd tantummodo in aliqua diminuta, vel denuata Imuli- Dri
tudinc ab ipfo : fcnfitiua aurem habet h ffic perfeftionem in cognitione iua.quia po-
tcft obieftum attingere in fe.vt exiftecs.St vt prifens eft in cxiftenria rea n?t non ta tfi. b<*,c.
tum diminuti attingendo ipfum in quadarn perfeftione dirninutaiergoifta pcrfcftip
competit i ncclleft iux i n cognofccdodcd non polTcr (ibi competere, nili cognofccret
exiftens.Sc vt inexiftentia propria pixfcns eft, vel In aliquo obicaointcugibr 1 emi-
nenter ipfum cominenteidc quo non curemus ad prxtensitalcm autem aftum togm- ,
tionis de cxiftcmc.vt exiftens, St prxtens eft, habet Angelus de temon tantum emra £*g*m
intelligit MichiCt fe , co modo, quo intellige, er Gabrielem , f. G.ibr.cl ann.h, latetur Vj

Sntellcftioneffcilicct abftraftiuaffcd intelligit fcivt cxiftentem,8t vt cxiftentcm cun-
dem fibiific etiam intelligit fuam jotelkftibncm, fi reflcftatur fuper eam, non lolum „tm
confidcrandoiniclleftionem , ficut qnoddam obieftum abftraftum ab cxiftenria , ti nui.
hon cxiftenria! quia licintclligicinte leftioncmaltcriuS Angeli, fi nulla nue. Icilio
cius cffccffed intelligit fe intelligcre , hoc eft , intellcftloncm fibi incxiftcntt m : ergo
Ifta intclleftio pudibilis Angelo eft pudibilis fimplicitcr mlelleflinx noftrxiqma pro-
mittirut nobis, quod erimus xquales Angelis : ifta, 'inquam, intclleftio poteft proprie

dici intuiciua:quiaipfa eft iiuuitio rei, vt cxiftencis.ee prxfcnus. ■■■,

Ex iftadiftinftioue ad propofitunuaikus beatificus intclleftus non poteft ede co- -

jjnkio abftraftiuaffcd neccffarid intuitiu.vquia abftraftiUa eft xque cxiftcntis.Sc non
exiftentis.St Gc bcatiiudo poteft effe in obieflo non exrftcnte : quod eft impofTibilc:
abftrailiua etiam poffet haberi, licet obicilum non attingatur in lc , fcd irt finlilitudi ,ji

neibcatitudo aurem nunquam habetur , nifi ipfum obieftum beatificum immediate nfafiat-
in fe attingatur :& hoc eft, quod aliqui vocant,&: bene, ipfam intelleciionctn intuiti- /»•
uam vifionem facialem : ti accipitur ab Apoftolo.r ad Cor.l J. ridcmw nunc p<r jpe-
CHl*mxir m uniemAtt, tunc tutem facie dd .... r . ■ - ■

Ex his patet maior: quia fi aftus beatificus eft neceffarii intuitiuus tpfius obiecti;
ergo eft cius,vt exiftentis,& in exiftentu propria prxfcntisxrgo omnis conditio,q> x
eft obiefti per fe beatifici, eft eius per le.vr in cxiftenria reali, im6,vt 111 ipfa rcali cxi-
ftentia prxtenrisiex quo habemus maiorem qprobario minoris, quod.fs ilicei inanitas
- } . . •f_ft.ii tic-i . -^11... «#./• oriim vnlunras in aliouu

..quo Suium fb
ilicee irfbtwi»-

ftentia prxlennsiex quo nauemus maiorem qpiooauwiniuvn..,^. — , — ; .. .....

(it per fe conditio obiefti beatifici: nullus intclleaus, nec etiam voluntas in aliq

obieftopcrfcftc quietatur.nifi fit in co tota plenitudo primi obiefti , quanta , teijiiv.
compoffibilis eft ptimoobiefto: talis plenitudo primi obtegi imclleftus , vc! volun: hJe

tatis non poteft effe nifi infinitas : ergo nulla poteucia beatificabilis poteft quicurun ( d ^ ?.i;
aliquo, nifi fit infinitum, & pcrconfcqucns infinitascft per lc condicio obiefti quic- „.i ,. (

tariuhSt ita beatifici. Maior probatuqPrimfi. quia cum potentia naturaliter mdina-
fur ad primum ob.cftum fuum ,vbi non eft plenitudo obiefti primi , ted deterius
SatiOpcr.Ttm.Xir. " •* c

•w.

146

Quodlibet.

tatur nifi
in obieilo
primo pri-
tmtate per-

ftdlOnU.

Prirnit ob-
iedum vo-
lunt ut u c 7
mtcllethn,
e i infini-
tum.

y. bitt.cn-
ttx. 1 1.
t. Mct.cn-

ttx.io.

plenitudinis , ibi non cftquietudo, imo potentia vltcrius inclinatur , vbi vltcrius eft
ratio primi obie&i. Probatio minoris, cui non repugnat infinitas i illud non habet to-
talem plenitudinem libi poflibilcm, nili fit infinitum. Hoc patet , quia fol.i infinitas
cft fumma plenitudo eius,cui cft compofiibilis : nunc autem primo obic&o , tam in-
tellectis,quam voluntatis infinitas non cft incompoifibilis , quia liuc fit ens, fiue ve-
rum, vel aliquod tale abftraCum ab omnibus , fiue primum ens , vel primum verum,
quod virtualiter continet a!ia;patet quod infinitas non repugnat fibnergo non habet
rotalem plenitudinem fuam , nifi habeat infinitatem. Sic ergo quantum ad ifium ar-
ticulum dc magnitudine habemus, quod ibi fit aliquid ex natnra rei, cuius fit magni-
tudo,vt cftcntia:& quod eius fit magnitudo ex natura rei, & qualis magnitudo : quia
non proprii fecundum Philolbphum.fed tranfumptiui,& non molis, fecundum Au-
guftinum , fcd pcrfeCionis.

Commentar 1 y s.

E tertie, in ifto ur titulo , fcilicet
fi fundamentum, xqualitatis in
• diuinis fu ibi ex natura rei Ec
' oportet tria videre , De primo,
fcilicet an magnitudo fit ibi ex
natura rei • oportet videte tria , Primo .qualiter
magnitudo ponitur in diuinis. Secundo quid fit
illud in diuinis ex natui a rei , cui conuenit ma-
gnitudo : Sc tertii an illa magnitudo conueniac
ci ex naruta rei. De primo Phtlofopbtu.Scc.

b Et bec uppartt fatu per rationem , ici licet
quod illa conueniunt aliis a quantitate proprii
diib.quia ipfe 1’hilofophusnon negaret xquali-
tatem inter indiuidua emfilem (peciei, quia fe-
cundum eum inter illa non cft ordo cdemialis,
vt patet j. Met. ( Aducrte tamen quod licet in-
ter indiuiduadicatur efte aequalitas , non tamen
propter hoc diderentur indiuiduales funt quan-
tx , quia illa xqualitas non eft pofitiua , fcd ne-
gatiua , pro quanto non cxcelTus vnius indini-
dui ab alio in pcrfedUonc cflcmiali.&c.) Nec fi-
militcr negaret inxqualitatem fpecieruui, vt pa-
cet 8. <jr 10. Met. Edet ergo in aliis entibus
xqualitas & inxqualitas fecundum quantitatem
virtutis. Ec hoc cft quod dicit Auguftinus 6.
de Trin. cap. 7. In hi< , inquit , tjua non mole
magna funt, idem ejl manu tffe, quod melius efft,
Sc fic cum dicimus , vna (pecies cft maior alia,
intelligimus quod fit melior , Sc perferior. Ifta
ergo magnitudo perfedionis repentur in Deo,
non autem magnitudo molis ; Sc talis magnitu-
do virtutis cft tranlcendens conuenicns fuo mo-
do omni enti , (altem omni enti dicentrperfe-
ftionem aliquam. De fecundo patet quod ibi
eft edentia diurna ex natura rei , vt probatum
eft in 1 .q. Ex hoc infertur tertium, fcilicet quod
ipfa edentia, vt edentia habet ex natura rei pro-
priam magnitudinem. Et quod habeat magnitu-
dinem propriam cx natura rei, probat au&orita-
te, & ratione duplici. Au&oritas cft Damalceni
c.9. qui vult quod edentia eft pelagus fubftancix
infinitum, & interminacum,&c.

Deinde probat rationibus. Prima ratio ftat in
hoc:entitati quidicatis abfolutx.qux nata cft ha-
bere rationem, menfiirx , vel conuenit finitas,
vel infinitas : cui ergo repugnat finitas , ci con-
uenit infinitas , Sc talis cft edentia , Sc fi con-
uenit infinitas hoc ede ex natura rei , Sc vt gra-
dus intrinfccus,vt patuit q.+jtrt. 1 .

Dubitatur dc hoc quod dicit , cui rtpugna^.fi- ■

nitat et couenit tn fini tat, quii paternitati diufnx, Rtfpnfi*
repugnat finitas,vt fupra patuit f.f Sc tame ci no
conuenit infinitas- Kcfpondeo,qu6d Doclor lo-
quitur dc ente quanto , fcilicet cuicunquc enti
quanto repugnat finitas, ei conuenit infinitas in-
tenfiua : Sc quod fic loquatur pater.quia prxmi-
fit quod magnum , & paruurn tranfiatiui fune
pallioncscntis.quod non potert incelligi , nifi da
ente quamo,vt etiam patet inq. f. rcfpondcndo
ad argumentum principale.

c Secundo principaliter arguit probando,
quod infinitas intcnfiuafit magnitudo cx natura
rei, Sc ratio ftat in hoc : Modus obuSi beatifici ,
vt beatificum efi, eft in re, & ex natura rei ; patet»
qiria ficut obic&um beatificum cft in te , ita Sc
omne pertinens ad obicdum beatificum : mo-
dus autem pertinet ad tale obie&ura. Sed infi-
nitas intenfuucft talis modus in edentia diuina»
ergo eft ibi cx natura rei , & per confixjucna
magnitudo. Maiorem probat promittendo di-
ftindionem de a&u intellc&us » fcilicet intuiti-
uo , & abflra&ioo » Sc quomodo intuiciuus non
repugnat nobis i qux diftindio pater hic,

Sc ut primo , difl. }■&&.& infecundo , dijt. j.

& in 4. diftin. 4 6. & 49. & f.14. quodl. Patcc
etiam in litera , quomodo a&us beatificus non
eft abftra&iuus , quia aliter quis podet cflepcr-
fc(kb beatus in obie&o beatifico a&u non exi-
ftente » quia cognitio abftra&iua eft etiam ob-
icdi non exiftentis. Eft ergo aftus beatificus
pertinens ad intcllc&um a&us imuitiuus, qui cft
obiedi exiftentis , Sc prxfchtis. Et fic patet il-
la maior , quia fi a&us beatificus eft obie&i exi-
ftentis , Sc ptxfcntis , ergo eft ibi obie&utn , Sc
omnis conditio obiefti beatifici ex natura rei.

Probatio minoris , fcilicet quod infinitas inten-
fiuafit per fe conditio obie&i beatifici: pater,
quia nullus intelle&ns , nec voluntas in aliquo
perfe&e quietatur , nifi fit in eo tanta plenitu-
do primi obie&i , quanta fcilicet compofiibilis
cft primo obie&o. Talis plenitudo primi obit-
ui inccllc&us Sc voluntatis, loquendo dc primi-
ure perfe&ionis , non poteft ede , nifi infinitas
intenfiua } ergo nulla potentia bcatificabilis po-
teft quietari in aliquo , nifi fit infinitum , Sc per
confequens infinitas eft per fe conditio obic&i
vltimatc quictatiui.

SCHO

nri ir.f»fW"P 5

Qusftio!^.

'S C H O L i V M.

147

iZtm 7)cc

Obipcit fuadens infuit at em feu magnitudinem effcntia non dlftmgui ab ea , c~ per conft-
qucns non fundare aqualnatem. Refpondel. Edo non difmguatur reahter ab effentia.fed
trinfeat in tam .manet tamen fecundum propriam rationem magnitudini. i /jj qua findatur
aqualii-n : quid falci in magnitudine natura ere fiqfop dicit magnitudinemfeu infinitatem
Wfhmni/tfnufaerab ejfntia,quifl M.q.X. &. y. lenti gradum intnnfecum nendiitingui
fuakti tutus ef,vnlt ergo diftngui ex nalurarei vel modaliter. vide e.d.i6. n. y,.Vbtcx:
f letat quomodo attributa minent, <y tianfeunt in effinUam. Replicat ,kmagmtnth tranftt m
elfeniiam-.ergo aqualitas in identitatem tranflbit,qina hac fundatur mcpniia,in quam trat.fp
magnitudo. Refpmdel fatendo aquali talem non aque diftngui ab identitate, & fmihtudinr,
fuut hac duo inter fe, quia primum fundatur in 'unitate ejfenlia, fecundum , m initate ultri-
buti,& aqualn.u in magnitudine vtriufque, qua tnvtrumque Iranfl , dtfinguiiur tamen ab
if te. quia dicit modut» vtriufque,quia mn datur identitas ,trec findit udoperfccUftnt Squali-
tate,& fe non feqnttnr abfurdum rilatnm filicti non effit iret rd alienet timmunes in Deo. fi
Jieas,aqualirdt perfctla ,<jr identitas perflla habent idem fundamentum , fellitet infniiam
tffcnttam, <fr eundem terminum, (cilicel perfinam ■ ergo ex natura r(t non distinguuntur. Rffi
pandetur, infinitatem refpuiu aqualitatu effe formale fundamentum r/fpcduidcnwatii,

cr fmiluudmis perfecta rjfc conditionem fundandi, vide leuch. bic.

COntra ifta arguitur fic f.de Trini cap. 10. inquic Augtift itifiitfiillicft, 6~

magnum effe-.etgp magnitudo tnjnfit in cficufiam, Se per confcqucn>.rton manet
1 ibi magnitudo fecundum propriam rationem magnitudinis. non autem fundar axjua-
liutcm.nifi fub ratione magnitudum,non dico molir/cd Virtutis.

Refpondeo.dico quod omni proprietate per importibile . Vel poffiblc circulifcri-
ptaab efientia di ui na.ipfa habet propriam magniiudincnl,fcillcct propriam ftifinfta-
remihabet enim gradum ibirinfccum,ficut res finita habet 'propriam fihitatcni nmd /.
magis, fient ii ciicumfcribas ab lv >minc omncmproprietatemiadliuc h-bet prap^am >If’&
fini talem in ordine entium. Sic c.go concedo, quod eA idem Deo efle , quod ma-
gnum effeiat aliquo modo, ficutiicctdiccre)magis intrinlccfc , quam Deo iufium ef cil’°" ’
fe, vel fapientem effe : quia non ita dieic magnum prophetarem , vel attributum , (i- Magnum
«Ut iufum, vd ftptens : tranfit ergo in ipfum propter fummam identitatem magnitu-
dinis ad cfrcncianhcum infers, ergo non manet fecundum proptiam rationem magni-
tudinisineganda eft confcqucntu : imi in ci catacis fic ttanfit magnitudo pcrfoSlio
nis.quid non cA aliud realiter ab co, cuius c A : Si tamen manet fecundum propriam
rationem magnicudinis,vc proprium fundamcmumatqtulitatis.vel inaequalitatis. EA s- 0' ia
enim vna fpecics entium , quantumcunquc immatehaiis , alteri fpcciei immateriali M,t'
jcqualis.vcl inzqpalis fecundum perfectionem : ergo manet inca riiagq tudo fecun-
dum pcrfciA innem vt fundans illam aequalitatem i.Sctaqicn tranfit lAa magnitudo m
eflentiam per identitatem quiaaicAuguAinusi6.de Trin.cap.8.de i (U magnitudine: hfnuM
Ucm ef mauu effe, quod m-ltiu effe : bonitas enim cficntialh, qua v na fpccics ell melior
alia, non eft tes addita efientia:. . . 'nmtrmfh

Non funt ergo oppolita in Diuinis,imo nec in creaturis, tranfirc $c manete, ll reflc
lntelligatir.ttanfirc propter realcM identitatem, SS manete propter ptopriam quidl- i, ^,.1
tatem : nec lequitur manet , ergo manet re alit er difltnlium : fcd fieuc aliquid maneri lSv.)j.
quando fua propria quiditas non eft deftru£h,fi{ie per corruptionem, iriic per rciolu- •

viOnem in fcparitarrt potentiam, fitrepeteonfulionem. Primo molo ttanfit1 ignis in T,'c f*
aquani: SccunddWdofi pet potentiam diuinam rcfoluerctor I^iiiS in matetiaiti
primam, fecundum fe manentem. Tcrtiomodo fi ex eo Se aqua gcricratctuf miittunl
tieiitnus aftualitare inanente : riulloillorum modorum tranfit alquid in Dtufnis , ?e
foliimmodo fic ti.mfire , infert tiori manere. Non ergo fcq uitur , proprer opprArum
manet, hoc eft propria Se perfcfta SC plena aftualitatc crg.) manet realitcr HiftiH1
ftum : quod declarari polfet, fi eAccqtixftiodc alierate leali:

Sed ex hoc lequitur aliud dubium ', quia, ficut fe habet magnitudo' dd clTcntruti, ' .*

fc videtur baberc mjoalltas ad identitatem Si ergo m' ; gW^lido tranfit in effir!- "

fic

tiam.zqualitas tranlibit in identitatem, Se ita' non cratit trtftelaiioncs comrtiunes >11
Diuini5,fci!icct aequalius, fimilitodo, 3k identirasi " " ‘ *'

HiO poceft concedi ; quAd zqualitas non xquir diftlhgtlitUi ab rdemimtbAe fimdi-
■rc 'a Scoti Oper.T om. Xlt. ii tudiiie}

i48 Quodlibet. •

U,dine ’ Ccut ittl duo diftinBuuntur intcr fc : fed quod squalitas dicat modum pro-
OH' d.jhn- P"um vtriufque relationis, ad hoc , fcilicct quod tam identitas , quimfimilhudo fit
IU .w ide- pwfetta. Si emmpcrimpoflibile.Patqp haberet diuinitatem maiorem, & Filius mino-
er rem : eflet quaedam identitas ibidem : Ted quia fundamentum non haberee eandem
magnitudinem, non eflet ibi perfefta identitas, quia non cum squalitate. Confimili-
hac tct duo habentes feientiam maiorem,& minorem, funt aliquo modo fimiles fed non
tnttrjt. fimiles : quia non squales in fdentia in qua aflimilantur. Magnitudo igitur

eadem cuiufcunquc fundamenti flue identitatis , flue fimilitudinis , dat cuicunque
identitati, & fimilitudini, quod ipfa fit perfeftaisqualitas ergo dicit modum «militu-
dinis: quod ipfa fit pcrfeSa : ficut magnitudo eadetn dicit modum fundamcnti,fcili.
cet quid ipfum fit perfcSum.

COMMENTARIIS.

Infinttat non
aft prtfrta

Jjrnbium.

**/&>fi*

<1 Ontr a ifi a arguitur. Hic arguit Do&or

V»v probando quod infinitas non fit propria
magnitudo diftinOa ab cficmia diuina, quia fe-
cundum Auguftinum quinto da Trin. c. i. Idem
«II illi efle , & magnum cfle , eTgo magnitudo
tranfit inelfentiam , & fic non manet fecundum
propriam rationem. Rcfpondcc , quod ipfa ma-
gnitudo perfedionis non eft pallio , nec qua fi
paffio.qaia circunfcripta omni paffione, &c. fed
eft gradus imrin(ccus,vr etiam patuit q.y An. i.
& vt fic , habet propriam rationem magnitudi-
nis, & licet tranleat infinitas in edendam fecun-
dum pctfc&am identitatem rcalcm , manet ta-
men fecundum formalem eius rationem , ficut
didhim cft fupraq.f . & alibi fzpc.

c Sed tx hoc {equitur Aliud dubium. Hic
arguit contra prxdidia.fcilicer, quod magnitudo
tranleat per identitatem in efientiam , quia fi fic
tunc fequererur quod squalitas , & identitas in
diuinis Client idem ; patet, quia identitas imme-
diate fundatur fuper citent ia, & xqualitas fuper
magnitudine, quz eft eadem quod cftentu ; ergo
xqu£ primo fundatur in eftentia ficut identitas,
& per confequens non videmur differre.

Rcfpondct quod aq Halitat non *qne difiingui-

turab identitate , & fimilitudine, ficut fimilitu-
do diflinguttur ab identitate-, & patet, quia proxi-
mum fundoroentu identitatis cft vnitas clienti»,
& proximum fundamentum fimilitudinis eft v-
nitas attriburi.puta vnitas lapicntix,vel bonita-
tis , ic proximum fundamentum xqualitatis elt
magnitudo, quar tranfit in ellemiam.Nam infini-
tas Client ix tranfit in c(Tcntiam,<5e infinitas arrri-
bmi tranfit in attributum, & per conlequens mi-
niis diftinguitur xqualitas a limilitndincA idc-
tkatc.quam fimiliuido diftinguatur ab identita-
te. Dicit ergo Dotfor quod xqualitas dicit mo-
dum proprium, tam fimilitiidinis,quim identita-
tis,quia vbijrft xqualitas ellcnrix ibi cftperfe&a
idcntitas.patct, quia fi per impoflibile Filius ha-
beret minorem Deitatem, Sc Pater maiorem, ibi
non eflet perfera idetitas. Dicit etiam modum
fimilitudinis quia fi Filius haberet minorem la-
pient iam, Sc Pater maiorem , inrer eos non eflet
perfc&a fimilicudo. di qualitas ergo dicit modu
perfc&um vtriufque fimilitudinis , ficut etiam
magnitudo perfeda dicit modum perferum v-
tr inique fundamenti, fcilicct fimilitudinis , &
identitatis , Sc tamen xqualitas differt ex natura
rci,vt patebit in dubiis,quz ponam.

S C H O L I v M.

Poti quam pr obsuit Juri magnitudinem a parte rei , nunc probat dari vmtatem r calem eiuf.
dem magnitudinis. Primb,qu$a esi numeralis fiue fingularis,(*r exiHens. Secundo, ex Damaf-
e eno. Tertio, juta illa magnitudo non ejl plure s diuerft rationis, nee eittfdem rationis. Hic no-
ta D ocior em negare vniuerfale a parte rei, quamuis{ inquit ) forte fecundum aliquos detur,
quod etiam negat fupra,q. i .n.6.cr alibi ftpe,vt ibt notam in Sc holi:.

r"UM rea -r J Ltimb in irto articuli 1 , vifo dc nugnitudine videndum eft.qu* cft vnitas:qu*
in 'Deo ’ (vt prius diftum cft)viderur requiri, iiue pctfc, Cuc quocunque modo , in fun-
” **’ damenco zqualicatis. Et cft feiendum , quod fi vnitas magnitudinis alicubi fit tcalis,

& realiter.hic vcnffim^ cft realisiquia hacc vnitas eft numeralis , fiue Angulatis ma-
N.mUri gnirudinis in duobus, in aliis non cft vnitas numeralis, licit fecundum aliquos , forti
vntuerf.lt hc vnitas aliqua vniuetlalis, fiue tationisidc quo non curo modi : tamen certum eft,
»/>me m. nui]a vnitls vetius eft realis, quam vnitas numeralis , Sc quod ifta fit proprie in
Deo alicuius communis omnibus pcrfonisdicit Damafccnusc. 8. 1» immbiei, inquit,
creatu hypojl jjtbui ,qucd diuerjum cH re conjideratur : communicatio autem , & copulatu , &
vnum, ratione fiue cognitione confidcratur.in fanda vero & incomprehenftbili Trinitate econ-
T.9.& IO. ner/o ejl. illu enim commune quidem, cr vnum re eonftderatur , unumquodque enim horum fi
ynumtir balet ad alterum mhtlomimtt.quam id fiipfum, cognitione vero ejl quid dtuifum .

mdmefm Ad ptopofitum eft etiam ratio, s Quiaex io. Metaphyfvnum ac multa immedia-
dequold. te diuidunt ens : ergo fi ex natura rei in Patre ic Filio fit magnitudo cflenti* , vt
4-j.i. probatum eft tilia magnitudo, vel erit vna.vcl plutcs : non plurcs, quia non alterius

rationis,

ia.

Quzftio VI.

149

rationis, paret : nec c tiam plure? eiufdem rationis, quia eadem effcntia numero non
eft magnapluribus magnitudinibus eiufdem fpeciei , vel rationis : ergo breuiter ha-
bemus condufioncm primam huius primi artiguli, fcilicet quod xqualicatis in Diui- Cthclujh
nis , prout dicitur fecundum m^gnitudinem.cft fundamentum reale , & eSt natura 'fr‘n‘
rei , quantum ad quodlibct , quod requiritur ad fundamentum squalitatis , & hoc
zqui ficut in quolibet fundamento cuiuflibct z.quali tatis , fiuc magisin Diuinis.

COMMENTA K l y S.

f \ T Ltini vi i/7.. Poftqoam probauit Dodor
V quod magnitudo iit ibi cx natura ‘rei,
qux eft fundamentum xqualicatis, nunc oilcndic
vnitatem magnitudinis. Et breuiter dicit quod
ibi cft vnitas realis, & cx natura rci,quia ibi viti-
ces numeralis , Ac arguit quod ibi fic ex natura
rei* quia vnitas vere lingularis, At a3u exiftentis
eft vere realis : fed vnitas magnitudinis* fiuc in-
finitatis intcniiueeft huiufroodi * cum Iit gradus
inctinfccus eilentix,& attributorum in a&u exi-
ftentium exiftfiiuia lingulari. Probat etiam au-
Motitate quod talis vnitas numeralis, & commu-
nis tribus fuppofitis fit in Deo * quia fecundum •
Damalccnum c. 8. habetur fic : In ommbut, in-
quit , creatu bypajlafibuj , quod diuerfum tfi te
canfidcrxtur , Aec. Vult diccre.qudd in creaturis
diuerfum numero cft in re * (cd commune pluri-

bus numero non eft in re , fed tantum in cOnfi-
deratione. In diuinis viro idem. numero, Ac cft
ldd numero reali ter, Ac pluribus comune realirer.

g Ad lioc etiam adducit rationes probando
quod fit ibi vnius numeralis magnitudinis ex
natura rei > quia 10. Alet. idem A: diycrfum di-
uidunt immediate cns.fimilitcr vnum, & plura;
ergo illa magnitudo vel erit vtja numero in tri-
bus perfonis,vcl erunt plures. Si pt imo, habet uj
ptopoiitum. Si fecundo , quia aut eftenc alte-
rius rationis , aut eiufdem rationis : non primA*,
quia cuin elTcncia fle vnius, rationis * fequitur
quod gradus intrinfecus fcilicet infidius fit eiuf-
dem talionis : non fecundA , quia tunc fcquere-
tur.quud eadem cfientu numero e ffet magna
pluribus magnitudinibus eiufdem rationis*quo(jl
cft impoflibilc-

S C H O L I V* M.

Vt declaret fundamentum proximam aquali tatis fecundum xternitatem i de qua f»prs\
num. 3 . ex Augustino ponit duos modos dicendi. Primus eft , Xternitatem ejfe modum in-
trin fecum exiflentix , c!r fic ibi ejfe ex natura rei pofitiu}. Quo^ probat ex D. Dionyf. Alter
modus est , xternitatem connotare poft linum , fcilicet ejfintiam ,fed formaliter confidlert in
negatione triplici , defit ion is tfuccefsionis, & dependentia i vel in relatione potent tali edixi -
flendi omni durat ioni fimul , & fine varietate , ac dependentia. Hos modos problcMalice fu -
ftinct , cr fanet modo afferenti xternitatem non ejfe in Deo ex natura rei im.d.t. quxft. 1,
vbi negat auam difhngui ab Angelo. De vnitate at er n itat is eodem modo dicendum eft , quO
didlum eft de vnitate magnitudinis, num. n.eo enim modo , quo aternitas eft realis fiuc for-
maliter fecundum primam modum tfiue fundamentaliter & connotatiue fecundum alium
modum ,fic citu vnitas , qua proxime funfiat aqualitatem , realis erit. Htc num.iC. vide -
tur negare diftindlionem Attributorum in Deo ex naturarei , ficut fccundutn Auguftinum
dicimus { inquit 1 Deum dTc magnum , fapientem , bonum, non tamen proptet
hoc oportet, qudd illi ex natura rei conueniat hoc, vel illud fine omni negatione
vel relatione rationis. oY/ contrariam habet late 1 .d.%.qu.\.a num. 1 o. & d. 46. q.y. &
alibi pafsim , vbt ponit Attributa a parte rei diffindi a inter fc ,& ab ejfcntta , & y . q. l . i
num. 7. fise probat Attributa hic pqfita ejfe in Deo ex natura rei fine' omni refredlu ad extra.

Re frondetur primo , Eum hic loqui tn fent entia aliorum negantium dtftindlionem Attributo-
rum a parte rei , quia rejpondet ad locum ex D. Dionyfio qua fuadetur atemitatem ejfe in Deo
expiatura rei > nihil refoluens 9fed ponens modum , quo fatisfiat obiedlioni ,fi teneatur ait er k
pars. Secundo fort } loquitur non de illis Attributis ab ipfo exprefsts, magnus, fapiens, bd-
nus yfed de alus Attributis fub ly '&C. comprehenfis , qux dicunt tefpcdlum ad extra, vt
creator, iuftificator , quia in hac tpfa q. num. 1 0. ponit magnitudinem diffudi am ex natu-
ra rei a Deo. Ne ergo admittamus contradidi ionem exprejfam in dodlrtnaDodlons * altera ha-
rum folutionum admittenda videtur prima verior mihi vifa eft,

REffcu nunc videre dc aeternitate. h Patet quidem quod ipfa cft alicuius, quod cft Xtcrni-
ibi cx natura rei : quia ipfa cft cxiftdmia:, vtcxiftcncia : cxiftcncia autem cft ibi ** mV
cx natura rei, alioquin nihil eflet ibi exiftens cx natura rei : habemus ergo aliquid cx
natura rei,cuius eft zccrnitas : fed oportet quzrctc an cx natura rei conueniat fibi z- j}cnlu Dtr,
ternitaSjVt ztcrnica$:vidctur quod fic : quia ficiit inanitas inrcnfiua dicit modum in-
trinfecum cflentiz , vt cflcnrix , ita zternitas , vt xternitas , dicit modum intrinfe-
cura exiftentix , vt exiftentix : & tunc cum ibi fic exiftentia cx natura rei * ficui
Scoti Oper.Tom. X l [. * N } • U

ifo Quot! libet.

& e/fe pari ratione, modus intrinfecus illius, Sc hoc ex natura rei , ficut modus inrrin-
f.fuh Utera •fe. us alterius Pro hoccll Dionyfiusde Diuin nom.csp ; .tcrtix partis, ‘>eui nonquo-
C- ’ dammedo efi exifteusfed fimpliciter, dr eircunfcripnue totum tj/c occipit tu /etpft & pr.toeci-
pit , propter quod dicitur Rex [cculorum , SC fequitur , ipfc tft rjfe exificniibus, & ip/um e/i
cxi/unltu».," exiftens jntefacuU.tpfe e/i emmaunm anorum , qui tft ante joculo. Conii-
mi i modo videtur libi attribuere xuum xuorura, per quod intclligitur x;craitai, fe-
cundum quod ipfc e(l exiftensfimplicitcr,& incircunfcripte
vEierni- Contra illud obiicitur per illud Bodiij j. de Confol profa (. vbi vult , qudd
toiudrfi- ater nilos cjl interminabilis vito toto ftmnl, (jr perfeci o ppjjifto , Sc limitis lententia habe-
"""• turab Anfclmo roon. 17. Ic fecundum illam corrigenda cft lententia Richardi x.

Trin.9. Caure, inquit.mr tio&/ine,& ommmnubililcie.daioiernnmejfc : fic lupplcn-
daic intcfigcnda cll illa fententia fecundum deferiptionem prxdiflam , in quapo-
1. Jt Ani- nitur vito , qux accipitur pro exillcntia a&uali perfefta , quomodo loan. Jient Roter
no '■C.J7. habet vitam in fcmcupfo ,ftc dedit , Scc. Hoc ergo ponicur canquam connotatum , quia
tinfuiarie *lua^ fubicdlum vel fundamentum xternitatis , Sc illud certum eft cflc in Ideo cx
&rxpofino Ilatura rei , licut exillcntia pcifccla; fed alia tria , fcihcct interminabilis, quod cxchi-
definttiomi dlr dclitioncm;&: tota ftmnl quod excludit fucccfiioncmiii perfelta po/ft/io , quod ex-
airmitaiu eludit dependentiam, 5: participationemdlla enim non videntur dicere vitra vitam,
/nbitlijji- nili relationem politiuam , vclncgatiuam : ncgatiu\m quidem negatione termina-
’"*• tionis , negatione fuccclfionis , Sc negatione dependenhx : & relatiuneoi politiuam
potenti alem, vel aptitudtnalcm:qu:a/»rri!W'!j(''?(i videtur dicere, poifc per Iccocxi-
flcre cuicunque durationi , vclcxillcntix , ttlajimul , fine variatione, Sc Tucccflione
polle cocxiftere cuicunque i perfeefapo/je/sio, afeipfu exillcre , SC non dependere in
cxiflcndo Sic ergo hxe cftpropriiBimadefcriptio xternitatis, quam inycnimus , 8 c
hoc cll vnum tantum cx natura rei , Icilicet vita : tria au(f m , qux complent ratio-
nem cius -non funcibi cx natura rei , vt videtur : quia per fc important vel negatio-
nem alicuius imperfc&ioniscxtrinfcce i vel relationem aliquam aptitudinalcm , vel
potentialcm ad aliquid extrinfeeum, 8 C nec fic , nec fic cll aliquod eorum ibi cx na-
tur irci, Sc pcrconfequens net x crniras.vt xtcrnita‘,erit ibi ex natura rei.

Hxc conclufio fi conceditur, poo.ll refpondcri ad illud .quod arguitur in contra-
rium : qudd , fcilicct xternitas fic proprius modus cxiltcntix diuinx, licut infinitas
eficntix diuinx, hxc ell neganda: quia fi per impofiibile, cficntia diuina raptim nan-
Non ito lirer, adhuc haberet tum cficntia, quam exillcntia modum intrinfccum, fcilicct infi-
coimtmi a- nitarem intenfiuam , fed non haberet illa exillcntia xternitaccm , per quam incetli-
ttrnuai gjmus infinitatem duratiuam, qux vitra infinicatem intenfiuam, non addit nili nega-
bat ivi-” t'oncm deficiendi, vel relationem rationis potcniialicatis, fcilicct cocxiftendi cuicun-
mtoiefen- que pofiibih, qux relatio non cll nili rationis. # Hoc patet hoc modo, quia (i Angelus
tic. annihilaretur cras , non haberer alium modum intrinfccum in natura fua , quam fi
Angelus manear in xternum , ficuc manebie , & fecundum aliquos fine fuedefiione . quia il-
■vjo die lam ncg.int de xuo: non cll ergo poCfibile vitra infinitatem intenfiuam, eficntix, vel
'fin7habo cx'^cr,ti:L‘ > finx infiniti» dicitur magnitudo , liuc fit huius, liue illius, intclligere ibi
res omnia ahquam quantitatem, qux fit ibicx natura rei : qux , fcilicct fit durationis perpetux,
imriu/eca fed quicquid intelligitur fupetadditum, addit relationem rationis, vel negationis.
an, nodo Verum cft igitur , quod exillcntia habet modum libi intrinfccum .licut cficntia:
habet. fcd illud non cll nifi infinitas Intenfiua, xternitas autem, vt xternitas, fiue intermina-
bilis duratio.vt interminabilis duratio,noncll infinitas.

Explicat Ad Dionyfium , concedo 1 , quod ex natura rei Deus cll exillcntia incircunfori-
Dunpfim pta , hoc ell , infinita ihtcnfiuc : ita qudd magnitudo proprix cxiflcntix oft infinitas,
ponem a- & iiaefict , fi per impofiibile Deus ftatira delineret efle : fcd quod addunt vltcrius,
ternttastm qu;,j jpfc cfixuum xuorum, hoc eflxtcrnus. Vel xternitas : verum quidem cll hoc,
relationem quia Tua exillentia habet repugnantiam ad delinere efic , & fundamentum illius re-
rottonu , pugnamix cll ibi cx natuta ici, fcilicct exillcntia : fcd formalis ratio repugnantix ad
vel nega- delinere efle, fiue (it negatip defitionis , fiue nccelfitas cocxiftendi cuicunque cora-
n enem. poflibili.hoc vlrra illud quod ell cx natura Ai, addit negationcmrimperfcdliouis , vel

rcfpeftum ad extra nec Dionyfius dicit, qudd ibi ex natuca rei cft xuum xuo-
rum, ficuc ell exiftens, licut fecundum Auguftinum dicimus , Deum efle ma-
gnum , efle fapientem , bonum, &c. licut frequenter dicic : non tamen propter hoc
* oportet , qudd illicx natura rei conucniat hoc , vel illud fine omni negatione , vel
relatione rationis.

Quantum

'4-

Qu^ftio VI. i?i

Quantum ctgo ad illum arti culum, habetur cuius lk*tcrnuas,fciliccc exiftentia:-
De illa xternitate 1 an infit ex natura' rei , teneatur altera via duarum diflarum , illa p.‘\T'
qux videtur inquirenti probabilior. De vnitate xtcmitatis^anquam quantitatis fun „/
dantis a qualitatem, & hoc fab ratione vnius, non oportet htc aliter difeutcre, proiltm*.
quam ditium ell prius de vnitate magnitudinis
•

Q 0 M M E N T A R l V S.

h TJ Eftat mite vukn At tteriutdn. Hic Do-

lVaoc declarat de fundamento proximo
«qualitatis fecundum xtcrnicatcm. Ec ponit duas
vias de ipfi xtcrniuic. Purru.qudd xtcruitas eft
ibi ex lutura rei , non tam uni ratione connota-
tiiu ipfius rci,cui ineft , fcd etiam formaliccr ex
natura rei , fic quod xtcruitas dicit modum in-
irinfccuin elfcntix dininx.quia ficut .infinitas eft
gradus intriniccus eilentix diuinx : ita xtetnitas #
videtur gradus iiuciufccus eilentix dtuinx , &c
per coelcqucm erit fortnaliicr ex nacuia rei. Et
lioc probat per Dionyfiumde diu.no.c.f.parcc 3.
inquit, 'jo/r qao dummodo eft txiftenj ftdjim-

pl, citer , Scc. Et vult dicere in fcntcnria , quod
ipfum efe Dei nullo modo txKeft circunfcnbi,
nec terminari, quod cj/i eft a icipfo ,&c in ietplo,
quia nullo modo habet efe in alio , quod tjjt
prxaccipit , fcilicct quod aiuc omuc e//if,habcr in
fcA i lc totum fuum efet Se per hoc patet qudd
eft rex fxculorutn , Se iple eft efe omnibus exi-
ftcntibus.Sf efe omnium exi ftentium, quia omne
exiftens dependet ab illo efe , & eft aute fxcula
exifteus , Se fac videtur quod xtetnitas lu gra-
dus mttinlccus eilentix diuinx , per quam x tcr-
nicatcm repugnat libi omnis circunlcriptio fiue
terminatio , uuc^efuio.fiuc fucccflio , Se huiuf-
modi.

i *Secuda via tenet qu5d xtetnitas ut ex natura
it i qiuntura ad connotatum,fiuc fundamentum,
quia xternitas eft alicuius vitx pctfcd*. liuc ali-
cuius pctfccliflimxpcr le,& a ic,A: in ic exittetis
ficut natura diuinaaed fbrmalitcf acccpta.vcl di-
cit negationem, vel relationem poficiuam poten-
cialem , vel aptitudhiarera. Ec hoc probat per
Boetium f .de Couf.ptof.6.vbi vult,qoud aterni-
,j_ uu eji inttTiMftalfiUs vnatota ftcml , C 7 per feti a
pofejjio. Ponitur ibi vn* pro pcifcfta cxiftciuia,
qux eft ibi ex natura rci,qux ponitur, vt conno-
tatum,fiuc fundamentum xtcmitaris.Ponitur vt-
lerrnrittbiUs , vt excludit defitiomm ,/ora jimnl,
prout excludit fucccflioncm , per feti* pof*fiot
prout ex.ludit dependentiam .& patticipatio-
ncni- Negatiuc ergo xternitas fbrmalitct lumpu
dicit negationem dclltionis , ncgatiouetn fucccf-
Jionistnegationcmdepcndentix , de pacticipatio-
inis. Pofitiuc veto dicir relationem poteuualem.

vel aptitudinalem , quia talis vira perfcdfc» poteft
■per le cocxiftcre omni ducationi , Se per hoc di-
citur interminabilis , Se poteft cocxiftcre omni
exiftentix line variarionc,& per hoc dicitur rara
ptrftSla pojfefu, quia a fc , Se non parti-
cipatiuc poteft per le , Se in fe exiftere. Et pci
huncdclcriptioncin xternicatis videtur corrigen-
da defaiptio Richardi fecundo de Trin.cap. 9. *

Carere, inquit, initio , & fine , & omni mutabiU-
tAte dat vernum efe , nam ex hoc non videtur
pou$re aliquid ex natura rei , & ideo per illam
Boeti) fupplcnda. Se intelligenda eft illa Richac-
di modo expolito in litcra.

Tenendo fecundam viam rcfpondct Dotftor 7* i
ad rationem negando iftam , fcilicct, qu&d ficut
infinitas eft gradus imrinfecus elfcntix , quod nm/eah.
etiam xternitas exiftentix , quia fi cllcntia tan-
tum per inftans exifteret .ilfet forrnalltcr infini-
ta, Se tamen non conucniret libi xtetnitas , per
quam sterilitatem intclligimus infinitatem dura-
tiuam, qux vitra infinitatem intenfiuam non ad-
. dic , nifi negationem deficiendi , vel relationem
talionis potenuaiitans, fcilicct coexiftcndi cuili-
bet poflibili.qux relatio non eft nifi rationis. Et
addit , quod cxfltntia. baba medum /ibi mtrin fe-
cum ficut cftrttt* , fcd illud non eft nifi in finit ac
intenfiua. . , 0

k Rifpondet ad audoritatem Dioiiyfaj con,-
ccdcndo , quod Deus ex natura rei cfl cxiftemid
incircunfcripta , hoc eft , infinitas intcnfiue , &

Koc haberet fi etiam tantum per inlUns duraret. < ■

1 'De iftj etcrmraie a n infit ex natur* rei te-
nemur alter* vi 1 duarum proditiarum , 1 II* , qu*
videtur inquirenti probabilior. Sed iudicio ineo
ipfc tenet fecundam viam , *vt 'patet 'diligentiiis
in tuent i.

'De vnitate etermtaiu t unquam qtunutaiu
fundantit equalitutem , <$’ boc fub ratione vmm
non eportet hic aliter difeutere tqiidm diRum eft
■priia de vnitate magnitudinis , qy ia ficut magni-
tudo habet prxeise vnitatem numeralem , fccim-
dum quam eft proximum fundamentum' xqualir
tatis , fic anci nuas habet vnitatem numetalcm
fecundum quam eft proximum fundamencuiq
«qualitatis in diuinis (ecundiun rccinitatctn.fiue
fecundum quantitatem xternitatis. • ♦

S C H O L I V M.

Exphc.M quomodo potesUs in Deo i qua ponitur fundamentum tchmtn aquahtatis pet
Au%uii.[upra , num. yfit iu Deo ex natura rei j fi enim fumatur proprie , vt dicit ftfptttuM
ad pol sibile t»o» e:l tbt 4 parte Ve/, fic aqualttas % fecundum poteifatem non efl relatio rea %
lis in perfonis : fi vero fumatur pro fundamentofid efi,pro voluntate abfolute fumpt a , non Jc-,
eundum hanc Jed fecundum eius magnitudinem intrinfecam , peyfon* fi no aquales , quod
fpecljt ad primum fundamentum a (ligna tum ab Lsfug.no» ad tertium pote liatis , atquf adeo
a qualitas potefi otis eft reUtionts in perfonis. Obiteit relationem non fundari in retalient , (fr
iidtdereah hic id nbn refolnat\tamcn refiluit i.d.19 q.i.& a^J.h.q.io. .

N 4 Ci

i5i Quodlibet.

Di/I. jo. T~\ E T crtio - fcilicct pstetlalr. poteftas maximfc importat relationem ad podibile,

fr:m' J / H per confequens relationem rationis, quia ficut alibi probatum cft Deus ad

Da dupli- n>b>l a iud aic poteft rcftrri rcalitcr:fi ergo poteftas, vt poteftas, ponatur fundamen-
cutrfwni- tum quantum ad illud fundamentum, non cft ibi xquabtas cx natura rci:(i autem ac-
iur. cipi.itur potett js pro illo fecundum quod ifte rcfpe£t us dicitur de Deo, quod forte cft

voluntas, quia illud cft abfolutum, quod eft prindpiunwimniumpoffibiluimifi volun-
tas^ t voluntas ponatur ibicx natura rei.de quo tatftum cft aliquid in prima quxftio-
ne fcquitur quod illud fundamentum, quod cft reale eft ibi cx natura rci.fcd tamen
illud non cft fundamentum xqualitatis lecundiim potcftatcm, vt abfolute accipitur,
fcd vc accipitur fub ratione potcftaiisadobic&a extrinfeca. Nam fecundum volun-
tatem abfolute , Pater Sc Filius non funt xquales nili fecundum magnitudinem in-
triniccam voluntati-, & illud cft primum, fecundum quod attenditur xqualitasmon
, iltlAl autem tertium: lecundum ergo voluntatem , vt tertium, luntxquales , prout voluntas
partjhttii cft arqoale principium poifibi.ium, ita quod aequalitas potcftatiscft femperxquali-
i» Dn tSl tas principi), vt principi) : Sc per conlcquensco modo, quo Auguft.nus intendit affi-
rMtonu. gnare xquahtatcm fecundum ifta tria femper includitur in fundamento xqualitatis
rertix, poteftas, vt poteftas , duccaufaUtas adiua.ic cum iila non iit nili rcfpc&tu
rationis , nunquam fundamentum ? quod aflignatur tertium xqualitatis eft ibi cx
natura rei.

Sed obiicitur , quod relatio non poteft f. ndari in relatione i ergo nec xqualitas in
poteft itetprimum probatur:quia (i lic.cflct proccflus m infinitum : tum per Augufti-
Rtlatione num ->t)c Tri.i. Omnequad reUtsuc duslnr,efi utujmd exieplt /r/a/iartergooportet redu-
***" /*V ccrcad aliquod abfolutum, St oporcct relationem fundari in a iquoabfoluto. Diccre-
hlkiti" tur f°rte quod antecedens non cft verum, quia y.Geomerrix delinit Euclides propor-
J.i.q.-k. a- tionabilitatcm lic : fteptrmnuhiUus eftjimiliindt ■innnampropmsanum . Similitudo ifta
401.6.9.10- d cit relationem formalitcr ,S£ cft propoi donis , St proportionis , vt duorum funda-
1 mentorum funi ium, proportio autem manifefte imponat relationem.
d.191 '■ Scdquicquid fit de hoc , ad propolitum poteft dici, quod relatio rationis poteft
hiAie una p,cnp funJan j„ relatione ratioms:ficut ifta eft vera, loquendo de intentionibus fccun-
fundutur distGenus cft fpecies : hax intentio , Genus , concipitur fub intentione vniucrlaliori,
m uhu. . quam fpeises.quoA cft vniucrfalc:St concipitur fient differens fpccic ab hac intentio-
Ge mu &• ae.Speaes.ti ab hac,qux eft dsfferenlUiSi non habet fub fc per fc infctior.i,nifi nunc-
fpecui. ro differentia. Nam hxc intentio Generis in Colore , Se illa in animali non differunt
Dtbacvt- ni(i numero lolum. Fuudaturcrgo hxc intentio, qux cft Species, in hac intentione
e 1 -H“*- qux cjp G.uu , > rlt j0 huills pofsibilttatis in relationibus rationis eft ifta : quia omne
mmerfin- illud poteft efie fundamentum relationis rationis , quod ipfa ratio poteft comparare
lui DaO. ad alia:poffum autem relationem rationis intclligere,SC eam ad aliam comparare : er-
go illa fecunda tclatio fundatur in relatione primairelado autem xqu?litatis,qux fun-
datur in poteftut e, eft cautum relatio rationis , ficut illud in fundamento , eft tantum
relatio lationis.

COMMENTARIIS.

• 8.
ttitJUi it

rMtr.fr
limi futi,
tqntUi.

m rv E tertiofctliect poteft ate. Hic Doclor dc-
L/ clarat quomodo poteftas in diuinis iit cx
natura rei, qux poteftas ponitur fundamentum
xqualitatis fecundum potcftatcm. Et breuiter
t^cic , quod ii poteftas accipiatur funda-
mentaliter, fcilicct pro ipla volunutc, qux po-
nitur ratio formalis caulandi omne poflibtl£,
lic eft ibi cx natura rei. Et hoc modo tres per-
fon.c poiTum dici xqpalcs fccund&m potcfta-
tem fundamentaliter , quia fecundumcandem
voluntatem. Sed tamen in veritate hoc non cft
fundamentum xqualitatis fecundum potefta-
./ tein, vt ipfa voluntas abfolute accipitur. Nam
vt fic Patcr,& Filius non funt xquales, nili fe-
cundum magnitudinem inttinfecam volunta-
tis , Qc vt licintelligumur xquales fecundum
magnitudinem infinitam,fed fecundum volun-
tatem non abfolute, fcd vt cotnparauir fub ra-
tione potcftati* ad obic&a extrinfeca, poteft

poni fundamentum xqualitatis fecundum po-
tcftatem. Et lic potcilas importat relationem
rationis in diuinis ad podibile. Aqualius er-
go formali ter accepta fundatur immediati in
relatione rationis : liue in voluntate , non ab-
folute { fcd vt dicit relationem rationis ad ob-
ie&a extra. Et lic perfonx diuinx dicuntur
xquales fccunddm potcftatcm numcralcm,qox
cft eadem relatio rationis in tribus immediati
fundata in volantare a&u in tribus exiftente.
Et non cft inconucniens vnam relationem ra-
tionis fundari ip alia, ve ipfecxemplificar,quia
intentio fpccici,qux denominat gchus.cumdi-
. co.gcmu ejl j fecia , fundatur in intentione ge-
neris , imo relatio realis poteft fundari in alia
reali.vt pater a Do&ore hic,& in primo/

In lirera huius articuli occurrunt multa du-
bia. Primum in hoc fcilicec > quod magnitudo
fine in/init m intenfma fu tbiex natura rei ,& di~
ftinguM

Quseftio VI. 153

fiinguatur ab ejfrntia,qua eff fundamentum equa-
litatit.

Secundum ibi, fcilicct , qudd vnit.u magni-
tudtnu tfl proximum fundamentum tqualitatu.

Tefrium dubium eft in hoc , fcilicct , qudd
aquali tai dicit modum idtntitatu, & fimilitudinis
perfetle.

Quartum eft in hoc fcilicct > qudd inter per-
fonat diuinat eft aqualitat fecundum magnitudi-
nem-, fcUtcet fecundum infinitatem lutenjutam.

Quintum eft in hoc • an relatio aquahtatv
fecundum atermtatem , & fecundum poeeftatem
fu ex na tura rei.

Sextum eft in hoc, qudd ex iftentia habet in-
finitatem intenfmam.vt gradum tnrunftaim.JUut
etiam habet eft entia.

Septimum in hoc * fcilicct $ quod atemitas
■prout dicit relationem pofitiuam potent talem , vel
aptitudinaletu fit relatio rationis.

Contra primum diftum inftatnr fic prhnd>
quod infinitas nihil fotmaliter pofitiuum di-
cit « lcd tantum negationem , quia infinitas
vitra enritarcm edemix diuinx prxeise didt ne-
gationem finiatis. Sicut etiam xremitas tenen-
do fecundam viam prxeise dicit negationem fi-
niatis fecunddm durarioncm;crgO funditer infi-
nitas intenfiua dicit negarionem finitatis fccut -
dum eftcntiijergo infinitas non eft ibi ex natum
rei diftin&a ab cifcntia prxrcr opus inrelh:<ftiis.

Secundo inftatur , quia ens qaantum imme-
diati dioiditut per finitum , fic infinitum i ergo
finitas & infinitas prxfopponunt ens quantum,
quod diuidunt , fic etiam adtus , fic potentia di-
tiidunt ens rcalc ; ergo prxfupponunt ens reale,
quod ditudum. Sic fequitur in propohto , quod
Deitas prius erit quanta quini infinita forma-
lirer : fit non poteft eile quanta alia quantitate
ab infinitate intenfiua , vt patet , ergo fequitur
quod infinitas intenfiua pertineat ad ede eius
quidicaciaum.fic clientule, fic per confequens fe-
cundum ipfara perfonx erunt idem,*: non xqua-
lcs»cum identitas habeat pro fundamento imme-
diate vnitarem edentur, vt edentia eft. Et quod
intelligarur ipfa eilentia pti iis quanta, pater, quia
ficur ens abfolutc, fiue conceptus emis accipitur
a natura diuina , vc eft quid , vt oftendi vt primo ,
d.x.|ita conceptus entis quanti accipitur ab en-
atate diuina. vt quanta. \

Tertio inftatur , quia fi infinitas intenfiua eft
alia ab eilentia diuina prxrer opus intellc&us£r-
go ex natura rei habebit aliam exiftenriam ab
exiftemia eflentix diuinx , parce quia infinitas
farcnfiuanecelfariocft alicuius exiftentix , Sc fi
fic, fequitur qciod infinitas poterit habere , fiue
terminare propriam intuirionem , fiue cognitio-
nem intuitiuam, quod non tenet Do&or. Nam
exiftens propria exiftemia poteft propria cogni-
tione imuitiuacognofci.

Quarto inftatur, quia fi infinitas intenfiua di-
ftinguitur ab eilentia ex natura rei , fequitur
quod ipla infiniute cirtunfcripta , per poflibi-
le , vel impotfibilc , quod mne eilentia , vt a&u
perfede exiftens , aut erit perfcfta intenfiur,
aut imperfe&a , aut nec fic,ncc fic. Non fecun-
do , fic tertio modo,quia vt fic , eilentia excedit
omne ens finitum. Si primo modo , ergo erit
quanta alia qnantiate ab infinitate intenfiua, fic
per confequens perfonx erum xquales fecun-
dum aliam quantitatem ab infinitate , quod ipfc
non tener.

QuIfitA inftatur, quia fi infinitas fit ibi ex na-
tura rei diftinlta, Sc per confequens pofterior eC-
fcnria diuina, /cquirur hoc inconoenicns , qudd
pofitis in aliquo inftanti extremis relationis in-
trinfecus aducnientiS non erit ralis relatio. Pro-
batur , quia in eodem inftanti, quo elTcnrla com-
municatur Filio,runc Filius eft, Sc limilircr Pa-
rer,qui funt extrema xqaaliratis , Sc tamen in il-
lo inftanti xqualitas non erirrparet , quia in illo
inftanti adhuc non intelligitur Filius mrberem-
firiitaccm inrenfiuam. Probarur pfcr dichun Do-
cloris f.j.qui volt qudd eodem ordine commu-
nicentur Filio perfectiones , quo habent inter fc
of]e , ia quod pritis intelligiturcommimicari cf-
fenria Filio,quom bonitas, quia edentia 'eft priorj
ergo fi infinitas eft pofterior cfienria,quod opor-
tet dicere , fi ex natura rei diftinguarurab dicn-
tia, feqaitur quddpoftcrids inteflieitut commu-
nicari, Scc.

Rcfpondeo adomnesiftasobie&iones.Ad pri-
num dico , quod infinitas inrcnfiua eft entita*
pofitiua , Sc non eft fimile de xtemitate ,quia fi
xtermtas,cum dicat durationem non eifer, adhuc
cncitas peifieda effet, fed non eft fic de infinitate
intenfiua. EC de hoc an dicar negarionem tan-
tum,vide qux cxpolui in primo contra Io an nem
Anglicum.

Ad fecundam dreo breuiter , quod conceptus
qaanri eft quancus.fic contrahitur per finitum, fit
infinitum , ita qudd ille conceptus nec eft for*
maliter hifinitus , nec formaltter finitus , fed eft
fimpliciter indiffertns ; fiettt etiam conceptus
animalis , nec eft rationalis , net eft irrationalis,
fed rndifFerens.Ec cum infcrtur.ergo edemix di-
ti inx prius conuenit conceptus quantus quam
infinitas, Sc pet confequeni dirit aliquam perfe-
ctionem imeniiuam prxter infiniatem. Dico,
quod ficat ab eilentia vt edentia , abftrahitur
conceptus entis dichis in quid de ea,ita ab eden-
tia,vt dicente quantitatem vi miris, Sc i quocun-
que rtue dicente quantitatem virtutis abftrahitur
conceptus entis quanriA fic talis edeeprus prx-
dicacur de omni ente quanto.Ec quia in re reperi-
tor ens quantti fecundum quanciratc perfectio-
nis infinicx, St ens quantum lecundum quantita-
tem perfectionis finit» , ideo dicitur conceptus
quanti abfolutc contrahi per finitum Sc infi-
nitum , ita qudd in rc putis eft ens infinitum
quam fic conceptus entis quanti : imd conce-
ptus entis quanti eft fimpliciter pofterior ente
infinito , licdt fit prior fecundum communita-
tem,quia vc fic non conuerritur ftibfiftendi con-
fequcnria.

Ad tertium dicri abfolutc qtldd hon habeo
pro incfiucnienti qudd infinitas inrcnfiua,fi dicit
rcaliutem alii ab edentia diuina ( aliam tantum
ex lutnra rei , non aliam realitcr , vt patet , nec
aliam fotmaliter , vt patet a Dottorc in pnmo,
difi.i.q.i. refpondcndo ad argumenta principa-
lia, quia vult qudd gradus intrinfecus nullo mo-
do dicat pofiriue aliam formalifatem abco,cUiuS
eft gradus intrinfecus ) qudd criam dicat pro-

firiam exiftentiam aliam non reaiittr,nec forma-
iter ab exiftemia eflentix diuinx, G:d aliam tan-
tum ex natura rei. Ec cum infertur , qtiod tunc
pollet cognofci inniitiu^ , vr diftin&a ab ellcn-
tia,*tc. Dico breuicer qudd ad hoc , quod fit
obie&um proprium intelledhis imuiriuc to-
gnofeentis, requirirar qudd fit forttialicet diftln-

xt*

t.efrenfi» ad
dubia.

Ad frirtum

Adjteufi'

dum.

Ad tntitr&\

Adittrit.

14-

Ai 1»*r.
tum,

» J •

Ctntr* ft-
tunium di-
tium.

154

Quodlibec,

fla a primo obie&o pirfcflo. Def hoc vide in
primo vbi fupr *. Aducrte tamen quod cxiftenria
infinitatis inteufiuc prxtet opus iutellcftas nul-
lo modo dillinguitui ab ipfa infinitate, imo ipfa
infinitas intcnluu cft for militer fui cxiflcntia,
ficuc ellcmiidiuiiu cft formaliter fua exillentia,
vt pateti Doclorc in pntm.dtjl.i. partt i.tj.x.
Cjr <7.1 qHidl. vbi vulc quod exiftemia fit de in-
tcinfcca ratione Deitatis* Et de hoc fatis diflum
cll in primo Pollet ctiaht dici , quod infinitas in-
tenfiua formaliter accepta , non dicat aliam exi-
ftentiam ab exiftemia clfcntix diuinx, fcd fim-
pliciter ponitur gradus intrinfccus eflcntix exi-
llcntw. Sed credo primam tcfponlioncm cllc
meliorem , quia non videtur cllc aliquid in re
omnino prxter opus intellectus» Se lingulare
quod li cll di (lineum ab alio,co modo quo di-
ftniguicur , quin etiam habeat exiflcntiam pro-
priam pr.Ttcr opusmtelledus ditlinflam.

Ad quartum dico , quod loquimur de perfe-
flaonc , qux proprii non cft fecundum gradum
(pecihcum , qux nullo modo diftinguitut ab illo
gradu fpecifico.ficut rationalitas, vt rationalius
dreit gradum fpocificura hominis. Nam fecun-
dum hanc perfedionem , qux prxeise dicit gra-
dum fpccihcum, nonaccipnui magnitudo , qux
cll fundamentum «qualitati*. Sed k magnitudi-
ne conlcqucntc vt gtadu intrinfcco quiditatcm
fingul. rem afta exiltentcin.ficnceft infinitas in-
cenliua.Dico fccundo/altro meliori iudicio.qubil
ritdlb emicat fpeeifica etiam lingularis, ve prxeise
confidcratur fecundum gradum fpccificum, nul-
lam pei finitionem formaliter dicit , icd tantum
vktualitcr.ficintclligendo, quod ad talem enti-
tatem fpccificom luta eft conicqui talis, per-
fcflio , vt gtadus imi inlccus , «S: quantum ad
hoc vna emitas fpccifica excedit aliam ,non fe-
cundum pctfctftionem , quam formaliter habet
prxeise in illo inflanti , quo confidcratur talis
emitas : fod fecundum petfcflioncm virtualiter
tantum , quia nata cft luo modo concineie ta-
lem,vel talem pcifc&ionctu » vt gradum fibi in-
ttinfccum.

Ad quintum dico, quod Parer, &: Filius in illo
prxeise inllauti , quo mtclliguntur habere prx-
eise dictu iam , non funt xquales, nec fune extre-
ma.proprie «qualitatis, quia prxeise imclligun-
rur cllc excrema «qualitatis in illo inflanti » in
quo imctliguntur includere fundamentum pro-
ximum xqualitatis ,quod tunc .cll .quando in-
telliguntur habere et i entia vt formaliter infinita»
quia ipfa polita llatint inter iilxorinir «qualius.

Secundo principaliter inflatur conua fecun-
dum diftam t Se primo fk;qu«ro, qux vnitas re-
quiritiu -Non cft danda, nili vilitas numeralis, vt
pacet i Doflore , & tunc fcquiturqudd ipfa infi-
nitas habeat propriam finguhriutcm alum ex
natura rei a fingulariute cifcntix , quod non
videtur, quia gradus intrinfccus no habci alia fitt-
gulariutcm a fingulariute illiu», cuius cft modus.

Secundo inflatur , quia fundamentum pro-
ximum differta fundamento remoto , Se hoc ex
uatuta rei , fi ponatur fundamentum proximum
ex natura rei » fcd vnitas numeralis nullo mo-
do ex natura rei differt a magnitudine > fiuc ab
iiifirfitate , aliter infinitas imcnliua noti elTctfua
fiuguUrius, Et vitra licut fingularitas edende
nullo mpdo ex natura rei differt ab cdemia,ctkm
iplii formaliter fit fua fingularitas » fic ftmilitcr
erit hic.

Refpondco ad primum, concedendo qu^d in- Rtfpnfi
finitas habet propriam realirarem , A: per confe-
quens habet proptiam vnitatem iingulariratis
tantam ex natura rei diflinciam a fingulariute
eflcntix. Et cum dicitur , quod gradus intrin-
fecus non habet propriam lingula lirat em. Dico,
quod fi concedatur ipfiun cllc in re , Se dillin-
ttam a re » cuius eft modus » quod eo modo,
quo in re diflinguicur , eo modo habet fingu-
laritatcm dillindam a fingularitate illius , cuius
eft modus intrinfccus ; ficuc etiam attributa,
qux fn diuinis ponuntur formaliter infinita,
difliiiguuniur formaliter ab edenda , ita ha-
bent propriam fingu!.u tutem fiumaliicr chflin-
ttam a fingularitate ellcmix; tenendo quod tam
fingularitas attributi , quam, fingularitas cllcn-
tix fmudcm formaliter # fcilicet clienti* , Se
attributo , ita quod ficuc c^cncia non determi-
natur , nec contrahitur ad lingulare , cum fic
formaliter lingularis,- fic atcnbucutn non contra-
hitur. .

Ad (ccunduip dico peimo , tenendo qrtad in.
finitas .fingnlariutis nullo. modo ex. natura rei
dirictatab intinteate , qux -vnitas fi ngulari tatis
dicitur fundamemum proximum , piout diftin-
guitur a fundamento abfolusc fumpto ; licet
enim infinitas , & v ruras numeralis in fmida-
mentis in nullo modo ex parte rei differam,
tamen infinitas, vt abfoiutc fumpra * non cft
proximum fundamentum , fod vt cft vru vili-
tate numerali in tribua pet funis. Dico fccundd»
qutid ponitur vnitas numeralis fundamentum
proximum , piout diflinguicur i pluralitate mr-
mcrali. Si enim clfi.ru ites infinitates diftiinft*
numero in tribus perfonis . eilet quidem «quali-
tas fecundum magnitudinem infinitam inter eas,
fcd non edet pcrfcfla «qualiu*. quia nec per-
fecta vnitas fundamenti , nam «qualitas funda-
tur fiipcr vno% ergo quanto fundamentum crft
magis vntun , erit peifstftior xqualitas/ Sicut
etiam vnitas fperifri a. mercaturis ponitur fun-
damentum proximum protn dillinguuur i
pluralitate fpccifica , fuper qua nem fundatur
«qualitas , nec ftmilitudo. Sic iri diuinis vbi eft
pcifcctifiuru «qualitas , debet poni vniras nu-
meralis magnitudinis infimrx ex natura rei,
prouc diflinguitur a pluralitate numerali.

Dico ter;ic>K)ubd loree apparer nullum incon-
ucniens , vnitatem fingularitatis aliquo modo
prxter opus intclleftas diftingui ab infinitarc, 6c
cllc eandem formaliter. Se pe r confequcns nullo
uioido contrahere . nec determinare polle. Stat
enim cum vnitate formali diftmelio aliquorum
ex natura rei, & fic patet.

Conua tertium dhftum inflatur probando, 17.
qitad xqualitas non dicat modum iimilitudinis, Ctusr» tn-
Se identitatis. Et arguitur fi e primi» , fupponen-
do fecundum DoAoiem quod xqualitas » &
identitas , Se fnnilitudo finr ibi ex natura rri,flc
ab inuiccm prxter opus intellegis diflindlx.

Tunc fic idencitas perfefla ,Se xqualitas perfe-
<fta in Filio habent prxeise idem fundamenrum
proximum , Se eundem terminum fiib eadem ra-
tione confidcratum i etgo Identitas diurna. Se
qualitas nullo modo differunt , Se prxter opus
intcllcdus. Hoc pacer, quia impoilibfle eft, duas
relarioues. Se prxdpuc alterius, Se alterius ratio-
nis habere prxeise idem fundamentum , & eun-
dem terminum , vt farpfc patet k Doclore. Sed
vuiras infinitatis nlrutix dinmx ponitur proxi-
mum

Quatio VT.

***. mum fundamentum identitatis perfe&*,vc patet
per iiteram Doloris. Et illud idem ponitur fun-
damentum xaualitatis petfcSc.Et fimiliter iden-
titas Fiiij ad Patrem prxeise re rm inaror ad fup-
pofitum Parris fub ratione formali iuppofiti > Sc
illud idem (uppolituro,& iub eadem ratione for-
mali ponitur terminus «qualitatis, ergo «quali-
tas v 5e identitas in Filio nullo modo , prxter
opus inccllc&us diftinguuntur , quod cft conrra
fuppofitam. Hoc idem dico de «qualitate > & fi-
militudine perfcdb, quia fnnilitudo perfc&a ha-
bet pro fundamento proximo vnitatem magni-
tadinis bonitatis,^: illam eandem habet «quali-
tas cum dico, quod pcrlonx funt «quales fecfln-
d&m magnitudinem bonitatis.

Secundo inftator , quia fi magnitudo infinita
ponatur proximum fundamentum idcnntatis,&
fimilitudinis otxkSA , ergo identitas non eft
idcntitas.nec umilitudo eft fimilitudo, Patet, quia
identitas fundatur fuper vnitate fubftannx , huc
cllenti«,5t firailitudo fuper vnitate auributi.fiue
qualitatis. vel falrem habentis modum qualitatis,
licut attributa diuina , vt pacet a Dolore in pr»-
I uftfen.

Tertid inftatur, quia ii magnitudo mhntra po-
natur proximum fundamentum identitatis firni-
litudinis perfe<fbe,ergocircunfcnptis quibu (cun-
que aliis per poflibile, vel impoffibile, remanente
mia ratione magnitudinis innnttx , adhuc in di-
uinis poffet elle identitas jSc fimilitudo , quod cft
impoUibilc , quia diuinx perfon* dicuntur
idem fecundum cflentum , & firailes fecun-
dam attributa , df «quales fecundum magnitu-
dinem.

Quarto inftatur , quia fi magnitudo infinita
ponitur fundamentum identitatis , dc fimilitudi-
nis pctfe&x , fcquitur qubd identitas in diuinis
non fit prior xqaaliutcjparcr/juia in eodem in-
ftami.quo ponitur magnitudo infinita in Filio,in
illo initanti Filius cft idem Parri,dc *qualis.Hoc
autem cft inconucnicns,quia ponitur prius iden-
' t % ntas, quam «qualitas : quia etiam vnitas effentix

jibnitur prius, Iccundum quam dicuntur perfonx
idem.

19- Refpondco ad omnia ilU , prxmittendo
vnum , fcilicct , quod aliud cft loqui de ratio-
'"***• nc formali fundamenti , dc aliud de condi-
tione requifita , fiue de modo fundamenti. Et
fimilicer aliud eft loqui de ratione formali
recipiendi , dc aliud de conditione requifita
ad recipiendum. Exemplum dc ratione for-
mali fundamenti alicuius recipiendi , dc dc
conditione requifita. Quantitas molis eft ratio
formalis fub ratione quantitatis > vt fit funda-
mentum albedinis:(ed angularius eius eft condi-
cio per fe requifita. Hoc idem dico de ratione
formali recipiendi , dc dc conditione requifita.
Edem modo dico dc diuinis. Ratio enim for-
malis fundamenti proximi ideuticatis cft prxcis£
vriitas clTenti* diuinx , dc loquendo dc perfe&a
identitate , dico , qu6d vnius elTenti* diuinx,
vt forroaliter infinitx , cft ratio formalis fun-
dandi peife&am identitatem , non quid infini-
tas ablolutd fit ratio fundandi, fed eft condicio
requifita ad pcrfe&am identitatem.

Dico ergo breuiter ad omnes rationes fimul,
qudd fundamenta proxima differunt procer
opus intellectus , nam fundamentum proxi-
mum identitatis perfe&x eft vnitas eftentix
formalitcr infinitx ; dc fundamcutum proxi-

mum perfedi fimilitudinis eft vnitas ittributi,
puta bonitatis formalitcr infinitx. Sed ptoxi-
mum fundamentum «qualitatis eft prxcis£ v-
nrtas magnitudinis intcnliuc , fiuc vniras nu-
merahs infinitatis inrcnfiuc , & fic patet quo-
modo tfta fundamenta proxima differunt prx-
tcr opus intellc&us . etiam loquendo de fun-
damentis identitatis, dc fimilitudinis pcifciW,
quz fundamenta licic includant infinitatem,
vt conditionem tequifuam, non tamen inclu-
dor ipfam.vt formalem rationem pioximi fun-
damenti ; fed fundamentum ptoxunum «qua-
litatis includit in diuinis entitatem infinitatis
intenfiue, vt rationem formalem proximi fun-
damenti.

Ex his patet ad omnes illas inftantias , que
preciae procedunt ac fi magnitudo infinita cl-
(ct prxeifa ratio fundandi idcniiratem,dc fimi-
litudinero perferam , qu« tamen magnitudo
non fic ponituc ,fed conditio neccftarid requifi-
ta .Sicut etiam dixi in quxft.quinta quodliber.
qu<W liede Deitas fit prxeifa ratio formalis ob- j
ic&i beatifici , tamen infinitas ponitur non vt
ratio formalis, nec vt aliquid pertinens ad ratio-
nem formalem obie&i beatifici, fed ponitur vt
conditio requifita, Cic in propofito.

Ad quanam inftantiam , ( quia alix tres pro-
cedunt prxeise de eodem fundamento fub ea-
dem ratione , Bc fic ad illas patet refponfio e*
fiipradi&is ) dico , quod identitas abloluti cft
prior in Filio , quia & fundamentum eft prius
fcilicct vnitas eftentix , identitas tamen vt perfe-
rt a non videtur prior squalitate . quia identitas
pctfc&a includit vnitarem magnitudinis infini-
ti , vc conditionem requifitam ad pcrfechm
identitatem ,qux vniras magnitudinis infinitx
ponitur etiam ratio formalis proximi fundamen-
ti «qualitatis. Et ideb hoc modo lntclligctt-
do , non apparet ineonueniens identitatem per-
feram , & «qualitatem e llc fimul in eadem pet-
fona. >

Contra quartum di&um probo qnbd perfo-
nx non fint «quales fecundum magnitudinem
infinitam » vt fccunddm fundamentum ptiind
inftatur fic : Si magnitudo infinita ponitur fun-
damentum «qualitatis , (equitur quod Filio
non genito erit in diuinis «qualitas ; confc-
quens eft conrra Auguftinufu qui vult qubd
prima xqualitas fit in Filio , vt patebit in arti-
culo fcquemi. Confcqucntu probatur , quia
pofito fundamento • & termino alicuius rela-
tionis intrinfecusaducnientis, receffarib poni-
tur talis relatio : hoc patet a Dolore in pluri-
bus locis. Sed in eodem initanti originis, quti
Pater eft , Sc Filius non cft, cft magnitudo for^
malitcr infinita: ergo cft fundamentum «qua-
litatis, 3c fimilicer pater ponitur terminus eqtia-
liutis, vt patet: ergo Filio non exifteucc erit
xqualitas in diuinis.

Secundb inftatur, quia fi magnitudo infinita
ponitur fundamentum «qualitatis i ergo prima
xqualitas erit in Pattc, quod cft contra Augu-
ftinum vt htpri dixi. Probatio confeqUcntixs
quia prifis fundamentum illud erit in Paire*
quam in Filio , quia omnis prrfcdtio prius cft
in Patre.quam in Filio, etgo xqualitas fundatam
illa magnitudine prius denominat Patrem, quam
Filium, ergo.

Tertio inftatur fic : Si Filius includit «quali- i i .

tatem ad Patrem , quxro ad quod cerminarur

talis

156 Quodlibet.

calis «qualius ,non ad abfoluturn In Patre , quia
\ tunc realiter diftingueretur ab illo ; non ad Pa-

ti cra , in quantum Pater , quia ve fic, prxeise po-
nitur terminus filiationis , non ad Patrem ve
«qualis Filio , quia terminus relationis cil peior,
& maxime in propofito , ve pacet k Dolore in
fecundo articulo lcqucmi:modo Pater, vt xqu.t-
lis,nu!lo modo eft prior, vt patet. Si ergo termi-
nus non cft aflignabilis,ergo Filius non includet

SflMtif «qualitatem ad Patrem.

Rcfpondco ad primum, gloflando illam ,pofuo
fundamento, Scc. Hoc non debet abfolutc intcl-
ligi , led requiritur, qut>d addatur iic, polito fun-
damento in aliquo quod natum cft referri fecun-
dum illud fundamentum , &c- Patet , quia ma-
gnitudo infinita abfolutc fumpta non refertur:
•requiritur ergo , quod ipla ponatur in aliquo,
quod fecundum ipiam natum cft referri ad aliud*
Se fic concedo quod ipfa polita in Patre, Se Filio
.polito, vt termino : quod Pater fecundum illam
fundamentaliter refertur ad Filium , & fomuii-
ter «qualitate refertur.

Ad fecundum , nego quod prima «qualitas
fit in Patre. Cum piobatur quod fundamen-
tum «qualitatis prius cft in Patte. Dico , quod
alfod cft loqui de fundamento «qualitatis , quod
adu non fundat «qualitatem , fed cft in proxima
difpoUtione ad fundandum ; Se aliud cit loqui
de fundamento , vt achi fundat. Hoc polito di-
co , quod Pater in illo priori originis , quo Pa-
ter eft ,Sc Filius non cft, bene includit magni*
tudinem infinitam intenfiuc, qux magnitudo
adu non fundat «qualitatem, vt patet.quia vt in
illo priori originis non ponitur terminus «qua-
litatis, nec per confequcns xqualitas,& fic in illo
priori Pater non poteft denominari «qualis. Sed
m illo inftanci.quo ipla magnitudo infinita poni-
tur in Filio.ponirur «qualitas in filio ad Patrem,
quia in illo inflanti, ponitur tcrminus,rafo magis
pr «exigitur, feilicct ipfc Pater.

11. Ad tertium dico , quod terminatur ad fuppo-
fitum patris abfolutc , Se cum dicitur , Pater in
quantum Pater cft terminus filiationis ; ergo
non poteft elfe terminus «qualitatis. Dico.qudd
hoc cft falfum ,quia iJem fub cadctn ratione
formali poteft ellc terminus plurium relatio-
num etiam diueriarum rationum : nara Deus fub
ratione Deitatis eft terminus relationum creatu-
rarum , Se omnium caulatorum , tam caufa effi-
cicntc.quam finali, vt patet a Dodorc , bene ve-
rum eft quod aliud eft loqui de termino relatio-
nis^' aliud de correlatiuo ; Se tunc dico , quod
Patet in quantum Patct,non cft corrclatiuum Fi-
lij,vt «qualis Patri. Sed Pater «qualis cft cortc-
latiuum Filij xqualis,& Pater ve Patet cft cotrc-
lariuum Filij.

tuJUnuM. Contra quintum didura , fcilicet de infini-
tate qux ponitur gradus iutrinfecus exili calix
ficut eflentix , inftatur fic : Primb , fi ellcmia,
ve diftinguitur ab exiftentia includit infinita-
tem iincnfiuam , vt gradum intrinfecum * ergo
infinitas intcnfiua inerit alicui non cxiftciiti,
quod eft impoflibile, quia fi «tcruitas cft condi-
tio cvftemis.vt patet hic,& in pruno , dy'K j 9 .4.
a fortiori infinitas intcnfiua erit alicuius nccclla-
rio exiftentis. «

Secundo Inftacur , quia fi infinitas eft gra-
dus intrinfecus clfenti* , vt eflentix , ergo gra-
dus intrinfecus erit prior ratione formali ellcn-
* t i« , vt eflentu cft , quod eft impoflibilc : modo

exiftentia eft de intrinfeca ratione eflentix di-
uin* , vt patet a Dodorc in pruno , dijl. x. er in
tjHodlib.cjuffl.i.

Tertio inftatur, quia tunc fequercrur quod cf-
feutia , vt formalitcr ellcmia includeret bis infi-
nitatem intcnfiuam , vt gradum limpliciici in-
trinfecum clienti* ; patet.quia ellcmia, vt cllen-
tia , includit infinitatem, Se cifencia, vt exiftens,

11« exiftentia eft de eius formali latione, indu-
it firoiliter infinitatemjcrgo bis includit eandem
infinitatem,vel falrcra alum, & aliam.fi non bis
includit.

Rcfpondco , Se primo expono mentem Do-
doris. Nani non imclligit, quod clTcmia , vt di-
ftinda ab cxillcutia includit infinitatem, fed
quod infinitas ponitur gradus intrinfecus exiften-
tuc diuinx, ficut etiam cllentix non prxferibcn-
do ellc miam ab exifteutia, Se fic patet refponfio
ad rationes.

Dico etiam, quod fi edentia ponatur diftiuda ± j ,
ab exiUentia, fic, quod exiftentia non ponatur de Mutio,
formali ratione eius, fed gradus imrinfecus.Tunc
rcfpondco ad inflandas. Ad primum dico,
quod infinitas edet gradus intrinfecus cllentix,
ve cifentia : Se concedo qu6d circunfci rpta , per
impolfibile , exiftentia , adhuc edet infinita in-
teniiue , quia vt fic , habetee veram emitatem
rcalcm a dualem priorem fua «Ai lient ia. Sicut
.expofui ut j umido , dtfi f. Hijt. i . vbi expofui,

quomodo elfentia diftinguitur ab exiftentia. Vi-
de ibi lingularia dida. Ec fic non clfct inconuc-
niens , quod elfentia haberet cxiftcntiam^c infi-
nitatem , vt gradus iuttinfecos, & quod exiften-
tia haberet etiam infiuiutem intcnfiuam, ve
gradum intrinfecum. Sicut etiam eflemia nunc
lubet bonitatem eandem libi rcalitcr , qux bo-
nitas cft formaliter infinita, quia infinitas inteu-
fiua cft gradus eius intrinfecus. Si modA qux-
ratur an infinitas exiftemix cllct gradus intrinfe-
cus eflentix ficut ipfa exiftcmu?Dicolquod fi in-
ter gradus intrinfecus datur oido fecundum mc-
diacius , de immediatius ,quod non eft incomic-
niens eam ponere gradum intrinfecum mcdiaiP.

Si verA non elfet talis ordo non poneretur gta-
dus intrinfecus cius.

Ad fecundum patet . quia tunc negaretur exi-
ftentiam elledc formali ratione eflentix.

Ad tertium patet.

Contra fextum didum non oponet aliter in- zsjf*
liare , quia cercuro eft qu6d omnis relatio im-
mediate fundata in ente rationis cfttcUtio ra-
tionis , quia relatio rcalis feniper requirit fun-
damentum & terminum , vr realia entia , vt in
pluribus locis patet a Dodorc. Et fic «quali-
tas fecundum potcftatcm cllct relatio rationis,
quia poteftas illa formaliter fumpta dide tan-
tum relationem rationis. Sed fi quxratur de
ipfa «qualitate , vt fundata in poteftatc fun-
damentali, feilicct voluntate , an elfet rcalis,quia
Se fundamentum rcale. Dico abfolutc, que d in
fe formalitcr , & denominatione inrrinlcca non npu*
eflet rcalis, quia ad rclarionern rcalcm requiritur rana ad «•
fundaraennim proximum ex natura rei, & non 1******
folura hoc , fed erum qued oriatur ex natu-
ra rei. Polfet tamen dici rcalis denominatio-
ne cxtrinfeca , pro quanro comparatur ad fun-
damentum rcale. De «qualitate verA fecun-
dum «tcrimatcm formalitcr , fumpram, prout
feilicct dicit negationem dcfirionis.fucceflionis,
participationi* , &c. paret quod cft ramum

relatio .

Quseftio V I.

relatio rationis , quia omnis relatio tantum cft
lationis , vel qua: fundatur fu per nihil , vel
qu* terminatur ad nihil , vt patet a Do&orc tn
fecnndoy dtjl.l. & diji. vlt.

15;

Contra feptimura di£tum «lito n6 illo , quii
relatio realis requirit extrenu realia ■ 8c in a&u.
Modo talis apritudo ad coexiilendum , tcc. vt
priciia apritudo non eil relatio realis, &c.

*?•

SCHOLIVM.

Ponit tria dicta : primum , aqualitatu extrema in Deo funi reahler diti init a. Secundum,
illa exigit hanc diJUndionem. T crtium praexigit eandem diflinltionem, probat ftngula fuh-
tililer , ejrclart. Quod ait identitatem non requirere dijlinlhoncm extremorum-Joquitur dt
identitate vt/ic, quia in Diuinis ejl realis, peteni ialetn diffinitionem ,vt ipfc decet t. diji.
3 1 . quafl. 1 . non petit tamen illam in creatis , quia quodlibet efifibt idem, ted ratione : aqua-
lius veris vt fc petit dijlinttionem extremorum , quia nihil efljibi aquale, ftcut necftmtk ,
ficui hic Doctor i.dijl. 1 p. q. 1. dr dijl.) 1. quajl.i. vbi probat aqualitatem in Deo effe realem
relationem.

DE fecundo articulo principali tria dico. Primi, quod squalitatis in Diuinis ex-
trema funt rcaliter didinfla. Secundo, quod ipfa etiam requiric didin&ioncra
realem extremorum illorum. Tertio, quod ipfa non qualitcrcunque requirit, puta
concomitantes, fed prxcxigit illam didinftionem. Primum patet : quia perfonx di-
cuntur xquales illa xqualitate , vna alteri : non autem dicitur edentia xqua-
lis (ibi , vel perfonx , vel £ conucrfo : perfona autem a perfona diftinguitur
rcaliter.

Secundum probatur per auctoritatem Hilari) qui dicit tcrtiodeTtin. Similitudo
ftbnpfi non esi ; fi autem fimilitudo non requireret diftinftionem extremorum, polfec
aliquid idem ede libi (imile, ficuteftde identitate, idem cnimcd fibiipfi idcm,piO
eo quod identitas non requirit extremorum diUin&ioncm.Hoc autem probatur au-
floritare Augudin. 6. de Trin. cap.g. vbi vult , quod in Filio cd prima squalius. Si
autem xquaUtas non requireret didinflionem extremorum, podet Pater ede xqua-
lis (ibi. Se per confcqucns, cum pater (it priot origine Filio, prima xqualitas edet in
Patre : nunc autem pro tanto didum Augudini cd verum i quia non cd ibi xqua-
litas, nili inter pertonas didinftas : & ideo non ed ibi, nili genito Filio : In ipfo er-
go cd ptima squalitas, " 8C terminatiuc, qua fcilicet Pater efl xqualis fibi : fc prima
xqualitas quafl deoominatiui vel rclatiuc, quxfcilicct non edad terminum ali-
quo modo fubfcqucntcm.

Tertium probatur, 0 fcilicet quod didinftio prxexigitur rationi squalitatis. Hoc
probatur ratione fundata in auftoritate accepta Ioan.y.Patrcmfuumdiccbat Deum
xqualem fe faciendo Deo, & innuitur talis demondratio.Chridus dicebat, Sc verif-
(ime, Patrem fuum Deum edes ergo fe facicbut, hoc ed.fcadcrebac xqnalcinDeo 1
communicatio autem perfe&a naturxnonpotcd ede fine communicatione eius in
propria fua magnitudine: & per confcqucns nec fine xqualitate inter communi-
cantem , & illum , cui communicatur; tc qudd ipfa communicatio, Gue generatio,
qux imponatur in hoc, quod patrem fuum dicebat Deum , prxexigatur ipli squali-
tati. Probatur per hoctquia qualis ordo realis edet inter aliqua.fi illa edcntdidinfta
rcaliter, talisordo ed inter ea, vbi funt eadem fotum didinfla ratione. Hxc ratio ed
fuperiusfxpe declarata. Nunc autem, fi edentis magnitudo differret rcaliter ab ipfa
edentia : edentia prior edet rcaliter magnitudine, 8: per confcqucns communicatio
edentix communicatione fux magnitudinis :crgo qualifeunque diftin&io fit inter
illa in propofito, tali modo communicatio-cGentix erit ptior communicatione ma-
gnitudinis,& per confcqucns xqualitate : quia non cd in altero extremo, nifi fecun-
dum magnitudinem communicatam.

Secundo arguitur ad idem ? quia pluralitas ciufdem rationis necedario finita, ne-
ccdarid prxcxigit pluralitatem alterius rationis, fecundum quam ipfa determinetur.
Ida fuit dcclarara in folutionc fccundx quxdionis; modo autem squalitatis in per-
fonis diuinis, pluralitas cd eiufdcm rationisSC necedario finita ) ergo ipfa prxcxigit
pluralitatem alterius ratioDis, per quam ipfadctcrminaturadcertam pluralitate Ida
pluralius alterius rationis prxexafta non potcd poni nifi in proprietate pcrlonali.
Minor quantum ad primam partem, fcilicet, qodd squalitatis in perfonis diuinised
aliqua pluralitas , probatur i quia relatiuc oppofua oeci darii funt didinfta , tc per
Scoti Oper. tom. XII. O confcqucns

Artic.ii .

t dEquali-
tac petit tX

r tenta di -

Jhn£la,ide*
mas non lo-
quitur de
identitate
ve fir.

In fltoofl
prilfU et~

qH.tlllUI i

expooitui

tM prtexi»
gn dtfhn*
IU extrt»

Vide in
quodl, ft«-
per q. i. irt
anic.ti

Plunlitdl

finit at ctuf-
tl: m ratito»
HU pttit
plttratlttatti
stUcriturat»

1^8

Quodlibet.

t Ai quali-
tates ptrfo-
n.irnmfunt
eiufde ra-
tioni* tjma
habent tde
fundamen-
tum eofde -
*jnc termi •

c*o Ara-
tur rei at ia-
ntt cSmu-
net, per re-
lati 'Htt 9-

confcquens pluri: & cum relationes in eis fint rationes oppoficionis, illi xqub, vel
molth magis erunt oppofitx , Sc diftinftx , St fi idem non potcfl efle fimile fibi, vt
fupra diftum efl, fecundum Hilarium mulio magis xqualitas in vno xquali.efl di-
ftinal.i ab aequalitate in alio xquali.

Alia pars minoris, fciiicec quod illa efl ciufdem rationis, fatis efl cuidens,quia fic
efl in qualibet xqualitate.

T crtia p trs minoris, fcilicet quod eft neceifarid finita , patet ; quia alioquin pol’-
•fent ede infiniti xqualitates in Diuinis , 8C per confcquens ncceflarih clfcnt.

Et fi infletur , quid maior propofitio efl vera de pluralitate reali, St non alia : fi
autem minor fic accipiat pluralitatem xqualitatum efTc rcalcm in Diuinis, tunc
petitur principium.

q Contra , hxc maior efl vera de quacunque pluralitate ,'fiuc rei fiue rationis.
Minor etiam probata efl, qualitercunquc fit , fcilicet quod ncceiCirio efl plutalitast
quia non folum in relationibus rcalibus non potcflefTc eadem relatio realis in vtro-
que extremo , fcd alia, St alia : imo hoc verum efl in relationibus fecundum ratio-
nem: quamuis enim relationes rationis fint diminuti entitatis rcfpeflu relationum
tealium , tamen in fuaentitate habent oppofitionem , St diflinftioncm correfpon-
dentemfux entitati, vt patet in exemplo fatis conuenienti, relatio enim caufx, vc
dicitur in Deo, efl tantum rationis : St tamen ipfa caufa , luo modo oppofitionem.
St incompoffibilitatcm tantam habet ad cauatum , ficut paternitas ad Filium: non
enim petitur conclnfio in minore, accipiendo in minore quod ifla fit pluralitas rca-
lis, fcd tantum accipitur gcncra'itcr, quod fit diflinftioxqualitatis in relatiuo, 8c
fuocorrclatiuo:quod s’crum efl, fiue relatio fit realis, fiue rationis : St efl pluralitas
ncccefiarid finita, St ciufdem rationis ; fequitur ergo concludo: quod necelfurio
pricxigat aliquam diflinftioncm alterius rationis, perquam determinetur : St non
inuenitur talis alterius rationis , nec realis , nec rationis, nifi plura' itas proprietatum
perfonalium.

' luxta iflitd, patet coro'arium , fcilicet quod demonflratione prapinr quid, relatio-
nes comunes concluduntur de perfonis Diuinis per relationes originis, ficuc diftum
efl in fecundo articulo primi quxllionis . quod per propricrates elTenti.alcs conclu-
duntur de perfonis habentibus illas proprietates perfonales propter quid:s t poti per
memoriam perfeftam, propter quid concluJitur de perfona habente talem memo-
riam a fc, quod fibi conuenit, dicere verbum perfeftum : 8c vo uncatcm perfeftam
concluditur, quod habenti eam a fc conuenit fpirare,quemadmodum concludere-
tur, fi memoria differret a dicere , Si voluntas a furare : ita in propofico , comparando
relationes perfonales ad communes, efl fimilis proceffus : quia fi differrent realircr,
habere ifla namram eandem per generationem, 8c efle idenuvcl per generationem,
habere magnitudinem eandem, Si efle xqualia : ficut per hoc quod efl o/ , produ-
cere 8 pclfcfti in perfefti magnitudine , dcmonflrareturxqualitas d , 8i fi,rca vbi
efl differentia qualifeunque rationis femper maneret idem ordo conceptuum, quan-
t&m ad hdfiibilitatem , Si per confcquens idem ordo Icibilitatis.

COMMENTARIIS.

-. E fet undo articulo principali. Hic Do-

tria ortendit , primb , quod ttjualita-
■lix iu diuvtu. extrema furit rtaliter tliflmila ,
SCc.

n Iu ipfoergo efl prima aqualirart& rerminatiue ,
Et patet quomodo prima xqualitas fit termiua-
tiuc in Filicr.quia xqualitas qux formalitcr eft in
Patre, & qua Parer rft xqualis Filio primo termi-
natur ad Filiu. Et fimi litet paret quomodo prima
squalitas fubie<ftiur,& dcuominttiite fit mi ilio,
& qua Filius formalitcr eft .cqualis Patri, .fiue
qua Filius dicitur relatiuS referri , vt aqualis ad
Patrem .aqualem , & illa xqualitas In filio non
rft ad terminum fubicqtientcm , imo magis eft
ad terminum prxccdesncm. quia ad Pauetru
o Tertium proonl , fcilicet , queri difiwlht
extremorum praaxigatur , id efl , quod extrema
luut ibi in aliquo prioti, in quo non imclligitut

xqualitas. Er prima ratio fundara fuper auftori-
tateflcaunis quinio patrem fuum diccbtu Deum,
xqualem fc faciendo Deo) flat iu hoc, quia
Filius prius eft Deus , quam dicatur xqualis
Patri , quia non fecundum Deitatem abiolutS
dicitur xquaiis , fcd fecundum magnitudi-
nem , qux eft aliquo modu pofterior Deita-
te , fic per confcquens xqualitas prxiuppo-
nit Patrem ,Sc Filium, qui funt extrema xqua-
litatis. Sed in eodem inftanti, quo Deitas
communicatur Filio per generationem Filius
eft , & in illo inftanti non inrclliguut commu-
nicata magnitudo: ergo magnitudo prxfupponit
Patrem, Se Filium, vt cxtrsna realitcr diftin&a :
fcd xqualitas immediatefondaturin magnitudi-
ne, ergo a fortiori ptxcxigic Panem, & Filium.
Et probat quod magnitudo pixexigat , quia fi
efict reaiitet diftin&a i Deitate , realitcr piius

cora

N .'IA kl-H 9
nus dililtut.

Qusrtip VI.

»59

communicaretur per generationem Filio, quiny
roagnirudojcrgo Sc modo vbi faltem ratione df-
ftinguuntur ; & patet per illam propofirioncra
fxpc allegatam, (cilicec. qualu ejl ordo tmer als-
qu4 , vbi realtter dtftinguuntur , tali/ eft vbi fila
ratione diftmguuntur.

p Secundo arguitur ad tdetn. Hsc eft fectin-
da ratio Do&oris qua; probat quod xqualitas
ticcdHuio prxcxigac cxiicnia iudiuinis.Ei in illa
ratione fupponit vnum di&um , ici licet, quod
squalitas in Patre, & squalitas in Filio funt prio-
res squalitates, & rcaliter diftindx, quia alia x-
qualitate Pater cft squalis Filio, Sc Filius fimili-
rer alia squalitate eft squalis Patri, vt expofui
in primo , dM. 1 9. queft. 1 . Patet etiam hic, quia
relatiue yppoftta neccllarib funt plura : modb
Pater , Sc Filius funt duo squales, Sc (k relatiue
opponuntur , 8i per confcquens funt rcaliter di-
ftinda; ergo, Sc xqdaUtaces, fecunditm quas di-
cuntur forinaliter relatiuB oppofira. Supponit
criam quid ilis squalitates fint juildem rationis;
Sc patet , quia habent idem fundamentum fub
eadem ratione formali. Extrema etiam, (cilicec
Pater, Sc Filius funt ciufdem rationis, vt pnttt «
Dodore in frimo,dift. 7. & 13. vbi vult qubd
Filius (it vniuoce genitus. Supponit etiam quod
ifts squalitates neceflarib line Huit.r,quia fi pof-
fentefle inlinirs, neceflarib ada eflent infinitx:
quia quicquid in diuinis ad intri poteft clle.nc-
ceflario adu cft, vt fxpc dicit Dodor in primo,
& in Quod. Iftis prxmiilis, formo fic rationem:
Pluralitas eiufdcm rationis neceflarib finita, ne-
ceflarib prxcxigit pluralitatem alterius rationis,
fecundum quam ipfa determinetur ad tantam
pluralitatem prxeise. Hoc clare patuit (upriLa.a.
Sed squalitates inter Patrem , Sc Filium funt
eiulHem rationis, Sc finitx fecundum numerum,
cbm non pofflnt ellc infinitx : ergo prxexigunc
aliqua fic determinantia : illa non poliunt ede
nili proprietates hypoftaricx Papris , Sc Filij ,
qux inter fe funt alterius rationis .* imo funt
primSdiucrfx , vt probat Dodot in pruno, dijl.
13. 16.

Si inftetur contra maiorem Syllogifmi, qubd
intelligirur de pluralitate reali , fcilicet , quod
pluralitas realis ciufdem rationis neceflarib fini-
ta prxexigir , Scc. Et tunc minor petitur, quia
non probatur , qubd pluralitas xqualitatis fic
realis.

q Dodor hoc improbat dicens , qubd ma-
ior eft vera de omni pluralitate , fiuc reali, litte
rationis , Sc per confcquens minor non petitur,
quia abfolutc accipitur. Sed squalitas inter Pa-
trem , Sc Filium mnt plures ciufdem rationis, Sc
neceflarib finitx:nec in ifta minore dicitur .quod
talis pluralitas fit realis , vel rationis. Sed abfo-
lute accipitur licut Sc maior. Et quod illa maior
habeat etiam veritatem de pluralitate rationis,
patet. Sic a Dodore cum dicit : Qu amnis emm
relationes rationis fint diminuta entitatis rcfptliu
relationum reahnm , Scc. Patet , quia ficut Patri
repugnat qubd refpcdu ciufdem Filij, qubd fic
filius, Sc per confcquens qubd habeat illam re-
lationem, fecundum quam filius diritut filius :
Sic caufx repugnat, quod refpedn ciufdem cau-
fari fit caufata ,Sc per confcquens repugnat fibi
relatio oppofita relationi caulx, & fic relatio illa
caufad eft in incompoflibilis relationi rationis
caulx , qux terminatur ad illud idem caufaturn,
ficut filiatio cft incompoflibilis Patri.

Scoti Oper, tom. XII.

In ifto articulo occurrunt aliqua dubia. Pri- iS.
mo in hoc quod dteit , qubd identttae non loftonfo
nece ferto requirit extremorum dijhndionem , Huaijlo
tjma idem fibiipfi eft idem . Hoc non vide-
ttir verum , quia in diuinis eft perfediflima rt^ ,e'1'
identitas inter Patrem , Sc Filium , qux tamen
neceflarib requirit extremorum diftindionem,
vt patet.

Secundo inflatur , quia omnis relario realis
necefTario cft inter extrema rcaliter diftinda ,
vel faltem prxcxigit aliqua rcaliter diftinda
( quod dico propter rationem raouentls, Sc mo-
bilis, quando idem mouet feipfum, quia ctfi mo-
nens no diftinguatur a fc moto.tamen non eflet
talis relatio , nifi ab ipfb moucnte caufaretur ali-
quij rcaliter diftindum ab ipfb mouente , &
moro , vt expofui in primo, dtft.^ q.j. &in i.
dift. 1 f • vide ibi- ) Sed identitas diuina, qux eft
Parris ad Filium, Sc econtra, eft realis, vt patet 1
Dodore in primo , dift. 31. ergo non poteft ctle
ciufdem ad fe.

Rcfpondeo,qu6d Dodor noti dicit qubd om- Isfirofl*
nis identitas eft ciufdem ad fc, Sc quod non re-
quirat extremorum diftindionc , (ed dicit qubd
iu?ntitas,vt identitas, non ncccflario requirit ex-
tremorum diftindionem, quia runc omnis iden-
titas nccefTaric requirerer, quod eft falfum, qui*
idem numero eft fibiipfi idem , liebt illa relatio
identitatis fit prxeise relatio rationis, vt patet 1
Dodore in Sententiis, & in Metaphyfica liiaScd
xqualitas , vt xqualitas, femper requirit extro-
morum diftindionem, quia nunquam concedi-
tur qubd idem fic fibi xquala , ficut conceditur
quod idem fit libiipfi idem, nec firailitet conce-
ditur qubd fimile fit fibi fimile.iCquale ergo nec
xqualirate reali , nec rationis conceditur libiipfi
xqualc , ncc fimile fibi fimile , ficut conceditur
idem identitate rationis efle fibi idem : fcd nun-
quam conceditur de identitate reali, & per hoc
paret refponfio ad inftancias.

Secundb dubitatur in hoc fcilicet, qubd prima 19*

equalitat tn diuinis cft in filio , & tcrminattui, f*r „

denominas iuc , hoc non videtur verum. Prini 6;
quia xqualitas in patre xqui primo eft in diiu-
nis , ficut xqualitas in Filio, pacet quia prxcisb
iu eodem initanti , quo ponitur vna , ponitur
Sc alia.

Secundb inflatur fic : Sicut fundamentum
xqualitatis priiis intelligirur in Parte, quam in
Filio , ergo per prius Pater fecundum magnitu-
dinem debet dici xqualis Filio > Sc denominari
xqualis , quam Filius, (altem aeque primo, ergo
ita primb dcnominatiuc cft xqualitas in Patre I
ficut Sc in Filio.

Terti 6 :S i prima squalitas eft in Filio,ita qubd
in Patre non poteft efle xqualiras nifi Filio
genito, k quo vt k termino neceflarib fuo modo
dependet xqualitas ; ergo Parer aliquid habebie
a Filio, quia xqualitatem, Sc fic non omnia Pa-
ter habebit a /cipfb.

Refpondco ad duo prima, concedendo quod *'#**/**'
squi primo cft xqualitas in Patre ficut in Filio,
nec Doclor dicir,qubd arqualiras Filij ad Patrem
fic aliquo modo prior , fcd dicitur prima xqua-
litas ex hoc folo , qubd in eodem inflanti quo
Filio communicatur magnitudo infinira, po-
nitur extremum xqualitatis , quo pofito flarim
refultat xqualitas inter Patrem, Sc Filium»
quim primum enim eft filius ftarim fequitur
squalitas-

O a Ad

o a

160. Quodlibet.

Ad icnnim dico , qobd non eft inconucnl- do\ «qualitas , 5c rdcmiras redis ,qo« iir Pa-
etis, Pattcm aliquid falcem partialiter habere tre aliquo modo funi 4 Filio . vt a termino >
a Filio, quod .nullam dicit pcrfc&ioncm , licur cum necc! Vario Filius pracxig.irut hurafmodi
fune ifta: relationes communes , vt fimilitu- relationibus.

S C H O L I v. M.

Ctnird (a qua dicit, nempe aquahtatem ejfe in Deo ex naturo rei , & praex egere exire-
tuorum dijlincltomm , adducte ex D. Thot». ejr alus iju.it nor argumenta , fatis clari' 1
in ttxiu pofita.

D. Thoap.

fum. ou. i.
ar.i. primo
fcri.d.ji.
Quare eum
prima p. o.
ip.&iS.

COntra di£U ' in ifto articulo obiicirur dupliciter. Primo contra concio
iionem. Secundo , contra illam tertiam probationem de prxcxigen-
tia illa.

Contra ptimtim fic : squalitas aliquorum non elt nili relatio fecundum ma-
gnitudines eorumdem cummenfuraias inrcr fc : non cft ergo xquilitas eorum,
nili fecundum plurcs magnitudines adinuicem commenfuraras : ergo tum fecun-
dum magnitudinem cifcntix dicitur elTc perfonarum squalitas , cum hic non
poflit.cflc pluralitas rei, feti tantum rationij s oportec quod magnitudo bis acci-
piatur Iccundum intcllc&um ,ad hoc quod fundet xqualicatem , feraci fcilicet
vt in hac perfona : Se femcl , ve in iTa> ergo non e It diftinftio fundamenti,
qux requiritur, 'niCtantum per iteratam acceptionem imellcftUS , Se ita ratio-
nis tantum.

Prxccrca. Forma ciufdem rationis non diftinguitur nifi per diftinftioncroma-
Tex.ca. 4,. teris, ex i a. Metaphy. squalitas elt forma tantum, & ciufdem rationis, vt ac-
ceptum e(t in arguendo , Se non c(l ibi materia aliqua : ergo elt ibi alia squalitas,
non ergo cft hic folom non diftindtio fundamenti, fecundum primum argu-
mentum : fcd nec diltinftio relationum oppo litarum fecundum illud argu-
mentum.

s „Pixtcrea tertio probatur, quod nec elt diftinftio extremarum, inquantum funt

exefema, qus tamen requiritur: nam extrema nonfunt extrema, nifi inquantum'
terminant relationem i non autem terminant, nifi inquantdm habent fundamen-
tum squalitatis, Se inquantum Ii ibent illud, non diftinguuntur.

Quarto & vliim6. Quod conuenit perfonis diuinis fecundum fubltamiam ,
non diflanguicur in eis : nunc autem fecundum Augultin.j. de Trin. 6 tjuarimuo
fecundum quid Patri fit aqualis Films , non autem fecundum hoc , ejuod ad patrem dicitur
Filius : reflat ergo yt fecundum illud, quod ad fe dicitur, fit aqualis : hsc Auguftinus.
habetur ergo hsc minor aflumpta , (cilicet quid squalitas conucniat perfonis fe-
cundum fubftantiatn.

Illarum qnatuor rationum tertia confirmac primam, & quarta fecundam, Sepof-
funt tangi pro diftinftis rationibus.

C 0 M M E N T A %l V S.

r Ontra dul.i in ifto articulo. Hic Doctor
V^/arguic pritno contra conclufioncm in fe ,
probando quod in diuinis non fit «qualitas ex
natura rei» ni (i tantum rationis. Secundo arguit
contra illud , ici licet , quod «qualitas in diuinis
prarexigat extremorum diftin&ionem. Contra
conclufioncm dupliciter arguit , & prima ratio
Hat in hoc : d- qualitas aliquorum cft relatio fe-
cundum magnitudines coimnenfuracas ad inui-
ccm ; (cd iu diuinis non funt plurcs magnitu-
dines adinuicem commcnfurabiles : ergo non
cft ibi «qualitas rcllis: fcd fi ibi fit «qualitas,
erit pra:cis£ rationis,quia erit fecundum eandem
magnitudinem , vt bis acceptaro , fcilicet vt in

Patre ,& in Filio, & bis accipi non poreft, nifi
per intelle&um.

Secunda ratio patet.

Tertid probat qu6d non fit diftin&io extre-
morum inquantum extrema , &c. Et in quan-
tam habent illud non diftinguuntur , patet, quia
illud fundamentum cft omnino indiltin&um i
ergo vt przcisc confiderantur in quantum ha-
bent illud, nullo modo diftinguuntur.

Quano » Se vltimo arguit , quod conue-
nit pcrlbnis diuinis fecundam fubftanrum ,
non diftinguitur in eis : patet , quia nec fub-
flantia aliquo modo diftinguitur in perfonis
diuinis.

S C H O

Quseftio VI.

S C H O L I V M.

161

>4-

if.

Contra etum rationem aliorum, qua fuadetur requiri pluralitatem fundamenti , iit aqua,
lituo Jit tealis , quia efl opinionis contraria fundamentum : arguit primo, quta relationes rea-
Ut origini s habent tantum vnum fundamentum , effentiam,ergo idem de commumbw. Se-
cundo, effenttam fecundum fe.nonvt ratione multiplex, fundat relationes originis reales:
ergo idem de communibus. Tertio , refutat quod dicitur squalitatem non cffe ntft fecundum
magnitudines commenfuralno, quia aqualtlar prafupponuur comenfuranoni, potejlque repe-
rin Jine ea , vl in exemplo de Corpore Chrtili. Refpondct ad qujtuor argumenta alla-
ta pcrcxqutftam & fabulem doUrina, explicando varios loquendi modos,vl m margine neto.

PRima ratio, videtur cfle fundamentum vnius opinionis , Si 1dc6 contra illud,
quod accipitur in ea pro fundamento , fcilicet quod atqualitas tealis requirit
diftindas magnitudines ,ti commenfuratas, Arguitur primo lio. Relationes qua;
fundantur in aliquo fundamento , vtipfum cltvnum, non magis requirunt dillin-
ftionem eius , quam ili*, qu* fundantur in aliquo , non vt vnum,8c hoc loquendo
hinc inde xqualiter, fcilicet quanr&m ad illud, quod cft cfle relationem tealcmtfcd
relationes originis fundamur in eflentia diu>na, non vt vna : ita quid vnitas non cft
rado proxima fundandi: & relationes communes per oppofitum, fundantur in fun-
damento illo , vt vnum cft : ctgo non maiorem diftin&tonem requirunt in funda-
mento relationes communes, vt fint reales , qulm relationes originis, led iftx non
requirunt fecundum omnes ; ergo nec illz.

Prxtcrcl. b Eflentia fecundum fe,& non vt bis accepta fccundim intelleftum,
fundat diftinftas relationes reales originis, pro tanto, vt videtur : quia ipla vt fcccun-
dain ratione prineipij communicatiui , ic termini communicabitis, cft infinita for-
malitct : fed ipfa, vt quanta vittualitcrr cft infinita formalitcr : imo ipla cft quanti-
tas infinita : ergo pari ratione, ipla, vt fic quanta, poteft fundare relationes
communes oppofitas reales , & non tantum vt bis accepta , pet conliderationcm
intellcflus.

Prxterca,' Quod additur de qnanritatibus diftinftis cotbmenfutatis.Quxro quid
intclligicur per iliud, quod iple dicit zqualitatem rcalem non efle nili iccundCi ma-
gnitudines fic commcnfuratas ; auc enim per hoc , quid cft clTe corrtmenfiirataS,
IntelligitUr ratio formalis xqualitatis aut aliqua ratio prxuia fundamentalis : Si pri-
mo modo , eft manifefta petitio i non cft rcalis p ommcnfuratib : cigo non cft rcalis
xqualitas. Si fecundo modo, non videtur piobabile , quid fit ratio in fundi mento
prxfuppofita zqualitati , imi commenfuiatio aftualis videtur clTc poftetior zquali-
tate,quia videtur importare cotxrfi fionem,& applicationem aliquoruih xqualium;
& modum talem extendendi, fiuc habendi quantitatcm|, fecundum quam poliunt
coextendi, Si applicari ad hoc, quid Gnt commeniurabilia.

; VndeCokpihChrifti In Euchariftia noeft commenfiiratum alicui habenti quan-
titatem, fed nec commenfurabile potentia propinqua, fub eo modo, quo habet
ibi zqualftatbm : non eft ergo argumentum aliquo modo, a priori : non eft rcalis
commenluratio ; ctgo non eft rcalis xqualitas.

Ad argumentum igitur rcfpondeo i d quod fi cficnt duz maguitudirtes, quarum
neutra aliam excederet, haberent tamen vitra rationem quantitatis fundantis zqua-
litatem, vnitatem . licet diminutam, St fecundum qmd : quando autem eft in duo-
bus fuppolttis eadem magnitudo numero, tunc cum dilHnftione extremorum eft
ibi vnitas fimplipiteri habetur fcrgo fimpliciterextemoriim diftinftio, & fimpliciter
vnitas formz lecundurrt quam referuntur, Si Ita vetius eft ibi illud , quod requiritur
ad relationem communem , quimfi non elTct vnitas formz in extremis, nifi fecun-
tfiam quid: hatn relatio communis hoc habet generale cum aliis , quod relatio rc-
i)uiritdiihiuftioiH'm extremorum ; fed hoc habet fpecialc, qudd requirit vnitatem
fbndamentlVtiegandaeft ctgo illa ptopofitio, qu3d.<f«afi/jv non efl icitis nifi fecun-
dum plures magnitudines :imb illa, qux cft fecundum plurcs magnitudines , cft feciin-
diun quid xqualitas tealis, quia eft iccundilm vniratem magnitudinis fecundum
Tflidisttgo vbicft vna magnitudo finlpliciter, propter zqualitatem fimpliciter, &
rcalem, non opottet quod illa vnitas fit bis accepta , vt ratio fundandi , quia itera-
ta acceptio nihil adderet ad illud, quod cft ratio fundandi, icd magis detraheret
Scoti Oper.tom.X I /. O j totum?

Honor, quo.

I.f.l. • ,;
dolationes
originis' fu-
damnr in
tfftmia, nt
VI vua,co-
n. unci fun-
dantur in
filo funda-
mento vt
vno.

E f ittia fe-
cundum fit
fundat di -
flindas re-
lationes.

Co/rnr.sn-
furaiit fnp
ponit equa-
lilatem. nS

Verior efl
aquatu at, ,
quado vna
numero for
ma rfm a-
qualibui .
quam fi iq
eis taruurt
effit vnitas
forma fr.f-
dum quii

1 6 z. 'Quodlibet. •

tociim , imo tantmnmodb fufficit, quod ipfa rcaliter fit viu habita in extremis reali-
ver diftinffis

Ad fecundum dc illa propofitionce maiori, diftunveft inquxftione fecunda, 5c
i. expolita eftintentio Phiiof. 1 1 . 'Meteph. quomodo non accipitur matetia ibi pro
7m.ch.49. 1Iutcl ja rcccptiiu forma: , fed pto quocunquc, quod prxexigitur ipfi formx.fccun-
dhm cuius pluralitatem dctcrminaturipfa pluralitas iuipla foima : St hoc modo x-
qualitas habet materiam : quia pluralitas xquulitaris ncccflarib prxcxigit pluralita-
tem alterius titionis, Iccundum quam ncccflarib determinatur ad certam plurali-
tatcmtvt patet in tertia conclufione iftius articuli , qux eft, quod xqnalitasprxi-
xigit relationes originis.

Fxtreuikm Ad tcrtlum> Cum dicitur ; 1 extremum tnquentum extremum terminet , poteft diucr-
iuauMium finiode iilte.ligi illa reduplicatio : vel quiareduplicatur relatiuum, quod dicitur
extremum, oppolicum , vel corrclatiuum i vel rcduplicatur ratio formalis vltima, qui Icilicet
terminet , vltnn.uh formalitcr eft relatiuum , vel corrclatiuum : vel qubd rcduplicatur ratio
«ponitur. formalis non vltima , fed fundamentalis , quafi prxuia : primo modo, Si fecundo,
maior eftlvcra: quod, fcilicet extremum inquartrum extremum oportet realitet
diftingui ab extremo : tertio modo falfa eft, Si lolum illo modo minor eft vera. Vn-
de probatio , qux accipit , qu6d extremum, inquantum eft extremum, terminat :
adhuc ibi ly s •» yuentum, habet tantam reduplicationem , quantam prius Si folum-
modo In tertio icnfu probarur, per hoc quod terminat inquantbm habet in fe fun-
damentum.

Ad quartum , r dico, quod Irxc prxpbfitio feckndum, quando fit comparatio ad
Ly. "Seur.- pr^ilicatum rcfpcftiuum , non fcmpcr notat fuumeafualceife rationem formalem
du ni [tu i- vitimatam mhxrcncix prxdicati, led communius , vel ialtcra communiter notat
fer denotet ,p|um clfc vanonein fundamentalem : dico enim Socratem fecundum albcdinciti
rutunejer- fimjlcm Platoni, cbm tamen albedo non fit ratio formalis proxima eflendi li-
kjmtte rufem Platoni, fed fimilitudo eflendi fimilcm, Gcut albedo eflendi album. Pro
p nitenti, tanto tamen hoc conceditur, quia albedo eft ratio fundamentalis fimilitudinisrdico
tunc, qubd Auguftinus intelligit ibi , quid xqualis eft Patri f ilius Iccundum fnb-
Frhuitft {lancram rquia paternius, & fi ratio non funt proprii rationes fundamentales ipfius
«J neture- squalitatis , fed al iquid quod eft commune eis. Si aliquid quod eft ad fe i quando
ergo accipitur in maiori. Hlud,qued dicttkr ferendum fubjlentumin fer fonti nonne-
{fr nuernti- meretur tu en : ifta eft verarprovt ly fecundum, nout proximam rarionem formalem:

, 8c lic minor eft falla, nec ad incentionem Auguftini, led rantummmodb intelligit
prout t afualc huius propofitionis, /»**•/«*, notatut efle ratio fundamentalis tcfpe-
£fu relationis , qux prxdicatur.

1 1 fi obiciatur,1' quare ergo Pater non dicitur Patet fecundum fubftantiam.cuni
fubftantia fit ratio fundamentalis refpe&u paternitatis , 8t immediatibs quam
tcfpcffu xqualtutis, per tei

mn Dici pote ft , qubd , cum dicitur , fecundum fubfeentiem , ibi accipitur fubftantia
terturPe- prout eft vna, eft autem fundamentum vttiufquc relationis, vna quidem exi-
ter fecundi ftens, fed non vtvna : imb, vt vna, ttibus eft fundamentum xqualitatis : iplaautcm,
fubjlenne , qUI 0[f Vna, Se. non , vt vna in tribus, cftjfundamcntum paternitatis, fi uc fi-
fteut dici- Jjjtjonis :imo , vt frreunda in ratione ptincipij > 8c termini communicabilis quafi
'r* Ptoximo fundat. > .

eem ‘m Alitet poreft dici Logice, qubd nihil diciturveri competere alicui fecundum
o/, fi iA fit rario p.mfccndcns , Si hoc fiue fit ratio formalis, fiuc fundamen-
\i talis : vnde hxc eft falfa : Socretet fecundum colorem c/l elbus : hxc autem eft vera :
Petet feci- Socretet fecundum elbidtnem eft elbus : nunc autem cflemiaeft ratiofuutulamcn-
dnmmcmo- paternitatis ! eft tamen tranfccndens : fed rcfpedfus xqualitatis eft ratio
ni eft pe- funaamcntalis , non tranfccndcns , fed adxquata Si idcb fecundum Logicam
T 'imo Auguftinus ptoprii locutus eft, vt hxc fit vera : eliquo modo Peter fecundum effen-
proporuo. equeln , quo modo ifta noti eft vera : fecundum effntum eft Peter: im$

ifta eft vas -.fecundum memortem eft farer , quia ifta ratio fuudamcmalis cftadx-
quata relationi illi.

’ . t •••Ai.au> •: i ■ siiip i U. ■t c.L.o

■ ■ ■‘.• 'I . r-rv-tv, COMMBN

Quceftio V I.

163

Comme n t a s.

!*•

«u

SftnUrt.

3»-

KfU q Oome-
da eerpui

Ckrifti fit 1 n
Jjubanfiia ,
C i» Cale.

33-

Stlutw ar
gmmiternm.

a r.wio videtur ejje fundamentum vntHi

1 opunoms. Hic Do&or arguit contra vnam
opinionem qux tenet qu&d «qualitas realis it-
quirit di (linctas magnitudines, & commenfura-
tas. Et probat qudd «qualitas realis poted im-
mediate fundari , in vno fundamento ha-
bente pVscisc vnitarem numeralem. Prima ra-
tio (tat ni hoc : Relationes originis oppofits.vt
paternitast&r filiatio, immediate fundantur in cf-
t entia habente vnitatem numeralem , vt ab om-
nibus conceditur i ergo a fortiori, & dux squa-
litates poliunt fundari in eode fundamento nu-
mcro,putain magnitudine.. Probatur conleque-
tia , quia squalitas requirit cx fua ratione vni-
tatem fundamenti, vt patet f . Met. ita quid v-
nitas fundamenti e(l ratio proxima fundandi s-
qualitatera ; (cd relario originis ex fua ratione
non requirit vnitatem fundamenti , vt patet *,
ergo.

b Secundi) arguit , quia edentia cd forma-
litcr infinita, ideri ipfa poted habere rationem
principij comraunicatiui , Sc rationem rermini
formalis > Sc fi c eadem non vt t>i$ accepta per
intelle&utn , fed ex natura rei poted, imd adu
fundat relationes originis oppolitas , ergo piri
ratione ip(a , vt fic quanti, (tue formaliter infi-
nita, poterit fundare duas xqualitates oppolitas,
imo a fortiori quia relationes originis ex fua ra-
tione formali non requirunt tamam vnitatem
fundamenti, ficuc idx.

c Quod additur de quantitatilat difiinWs
comme n furatu. Hic improbat opinionem fpccia-
|itcr quantum ad hoc, quod dicit» quod «quali-
tas requirit commenCuraciont-m quantitatum »
quia polito quud xqualitas fit fcilicec (nter plu.
res magnitudines, & prxexigat illas, tamen non
videtur fcqtii quid prsexigat , vi commcnfn ra-
ras, &: arguit nc : aut comme^fkratie tmtlhpncr
xt ratio formalis qualitatis , aut intellt^tur re-
liqua ratio p r au 1 a fuudankntalis , &c. Vado Cor-
pus Chrifii vtin Eucharijha non «fi commen fura-
tum alicui habenti quantitatem , &c. Nani Cor-
pus Chridi , v r in Eucharidia cd rant* quanti-
tatis, quants nunc cd in cocio, vt patet a Do&u-
rc tn quarto, dijhnft. 10. ergo vt in Enchatillu
ed vere squale alteri corpori exidenti extra Eii-
charilliam habeuti squalem magnitudinem, &
tamen vt exidens in Euchatidia nullo modo
commcnfiiratur illi, vt paiet per Dodlorem vbi
fupri. Ed ergo ibi xqualitas fine eommen-
fu ratione , fiue aquali cocxtcnfione. Nam Cor-
pus Chridi , vt in Eocharidia etfi habet ean-
dem quantitatem , quam nunc habet in ccclo ,
non tainen habet cap fecundum modum tjuan-
titatiuum , vt patiet 1 Do&orc vbi lupri, vi-
de ibi, * • ,l

d Nunc Do&or (oluit argumenta farda con-
tra. Ad primum dicit , qnrid fi edent dux
quantitates squales i tunc iutcr illas cilcc *■*
qualitas tealis , Sc haberer Fundamentum tJOn
vnum nurnffo , fed vnum vnitate (pecifica , fi-
cut expo(ui infecundo , dtilintl. j.
idc6 cller 'ityi vniras fundamenti1 (Vcundum
qutd \ ergo i fortiori vbi edet vnitat funda-
menti (implicarer .• ficut vuitas numeralis cum
rtali diftin&ione extremorum magis eflet fira-

pliciter squalitas realis , fic trt in prupo-
fito.

e Ad fecundum dicit, quod illa propofitto Pbi-
lofovhi efi expofta , quajl. j . <*r etiam in fecunde ,
dijfintt queft. 7. vide ibi quomodo accipiatur
materia , quia acclpiruc pro hscceitate con-
tiahcntc naturam , & vbi non cd talis (ingula-
ritas , ibi non ed plutalitas formx erafdcra
rationis, & non accipit ibi 1'hilofophus mate-
riam pro altera parte compofiti, vt patet in fe-
cundo, dift .j. d c ratione fingularitatis : vide ibi.
Et hoc modo squalitas habet materiam , quia
pluralitas squalitatis ncccdafjb prxcxigir plu-
ralitatem alteriui rationis , (cilicet proprieta-
tes fypddaticas , fecundum quarn ncccllarii
determinatur ad pluralitatem cenam, puta dua-
litatem.

f Ad tertium , cum dicitur extremum relati »-
nis , vt extremum terminat relationem » dicit
quod per ly videtur , vel wquantum , yc\ redu-
piicatur rclatiuum ; vel reduplicatur ratio for-
malis vltima, qua fcilicet vhimate cd relatTuimjj
Vel correlatiuum ; vel tenio rcduplicanir rarip
formalis non vltima , fed fundamentalis, quafi
prsuia. Exemplum primi, in creaturis pater in-
quantiira pater vt teiminat . vcl,vt cdcufrela-
tiuum Filij didinguitur realitcr a fido. Exem-
plum fecundi, paret vt ed ratio formalis» qua-
re pater fit extremum filiationis realircrdidin-
guitur a. filiatione Exemplum tercij , potentia
generandi, fiue humanitas ed rado formalis ter-
minandi, iiue quod pater dicatur extremum ter-
minans filiationem. In propofiro in diuinis s-
qualc , vt squale, realitcr terminat vt corrcla-
riuum squalitatem, fecundum qulrii habere! cf-
fe ad aliud correlatiuum , Bc vt fic , realiter di-
dinguitur ab alio correlatiuo.fiiiulitCT squalitas
in patre cd ratio formalis vltima , quare pater
djcatut extremum , fiue correlatiuum terminans
squalitatem filij , & fic illa didingumuur rea-
litcr ab squalitate Filij, Sc ed ratio, qnare pat?r,
vt squalis filio didinguitur rcalitera filio, vt
squali. Sed magnitudo incenfiua fiue infinita3
td ratio fundamentalis , quate patcr.fit squalis
filio, & ecorure, quare filius fit squalis f>atri, in-
fecundum illam pater non didinguitur realitcr a
filio, 'cum fic omnino indidinda in patre , St iri
filio.

g Ad quartum dicit ,quod ly fteundum^m-
do jit comparatio ad pradicatum reffeftii<umt&.c.
Dico enim boer at em fecundum alkedtncm,tjjt ft-
milem 7'/«rwi,albcdo, qux immcdjatjc fequitur
dicionem reduplicatiuam dicitur cafiialc, A: ta-
men albedri non ed ratio fbrriiolis , & proxima!
qudd Sociates dicatur fimHii.^cd tantUrn cd ra-
tio fundamentalia Ratio vercS proxima ed fi-
militudo in Socrate , St fic Sociates fecundum
fimilitudineiu dicitur (imiljs Platoni, & fic fimi-
licudo in Socfpxe cd tario formalis , & proxima
quare Socrates dicatur fiuiilis Platoni. Dico (fic.
quod Augudimis imclUgit ibi , quid Films cd
squalis Patri Teclindum (ubdantiam tAniurii
fnntidmerttalitit, non autem fom.aJircr. Quan-
do ergo dicitur , quod conueiut perdmis diuinis
. fecundum fubdamiam noiy nnmctatui.tn ei^ij
conceditur ida prout ly fecundum non notat
O 4 proxi

QuimoJt a* ■

Imaluat ha-
rae mate-
riam.

fi aOKJSioijm
M.

tififuudmfi

talu.

t 4.

!*•

Itui J:r equa-
lu patri*

5164

. Quod libe t.

DmHum.

proximam rationem formalem, fed poftea minor
eft falla, fcilicet, qudd parer fecundum fubftan-
ciam.vt proximam rationem formalem lu xqua-
lis Filio, imd fecundum aequalitatem * vt fecun-
dum rationem proximam, &c v 1 limatam dicitur
zqualis Filio.

h Et fi oliiciatur. D otior facit vnara ob-
. legionem contra "hoc , fcilicet , qudid Pater
fecundum fubftanriam dicitur aequalis Filio ,
vc fecundum rationem fundamentalem , qua-
re iimiliter Pater .uon dicitur pater (ccuti-
durn tubi Unium, vt fecundum rationem fun-

damentalem , cum ip(a fubftamia iit ira funda-
mentum paternitatis, ficut Sc arqualicatis.

Refpondct Primo reaJircr. Secundo Lo-
dice. Rea liter fic , qudd fubftanria , vt cft fun- Rtfrmfi*.
damentum aequalitads , accipitur vt vrafj&
ita fecundum fubftantiam , vt vnam in tri-
bus , c 11 xqualis i fcd cum dicitur Pater fe-
eundum fubftanriam, non accipitur vt vmr,
licet fit vna , non tamen fundat vt vha , quia
vt fimra parui* , vilitas fubftantix non" cft ra-
tio fundandi pa*miutcm vt expofiu fupri.

J). 7bem.
in i.fcript.

AV.

Vide r .re-
portationi*
d.jt tj.i.ar.
j .ad propo-
fiium.

Nihd
includit
per fe ab-
folutum &

refpetliMu.

e/£fw ali-
tat includit
ejfennam
fundamen-
taliter , dr
frafuppcfi-
tine rela-

Ter a^ua-

ht.u em no
refertur ef-
fentia nec
relatio , fed
relanuum.

S C H O L I V M.

Contra tertium dictum poftum num. 1 9. fcilictl aqualitattm praexigere diflinltionem
txtrctnorum, adducit rationem D. Thcm. tinenttt aqua! natem non dijlmgui a perfonahhuc,
qma includit perfonarum diftinClionem, cr ejfentia vnitalem , refutatur. 'sCqualnas cft con-
ceptui 1 muc : ergo non includit perfe ,cr non Unitum praexigitiui ejfennam eft relationem,
qna non faciunt conceptum perfe vnum. Secundo, vfcqualitai cn Patre , <ft Filio , eft eiufdem
rationis : ergo non includit per fe paternitatem dr flrateoncm , qua fimi dtuerja rationis , ex
I . dijl. 1 5 • Reftlesit ergo, quod aquatu at includit fundamen aliter ejfcnt tam, tjr prafuppofi-
tiue relationes, (ft /fluit rationem D. Thom.

SE eundi Contradicit his , * qux dict.i funt in fecundo articulo dcprxexigentia.

Dicitur enim quod zqualitas no elt aliqua tealts relatio diftindta a perfonalibus:
fed in luo inteiledtu includit illas&C clfcntiz vilitate, & hoc fic deducitur. In Diui-
nis non cft conliderate nili clfcnti.im , ic. relationes reales , quibus fit diftindtio :
idetn autem .id fc non refcrtunnec relatio tcfcrcurad aliam relationem per aliquam
relationem altam ; cum enim dicitur , quod paternitas opponitur rclatiui filiationi,
oppoiitto non cft relatio media inter filiationem , fis paternitatem, quia tfto modo
relatio multiplicaretur in infinitum Se ideo zqualitas vtrunque importat, fcilicet &
perfonarum diffinitionem, & cifcntiz vilitatem : quia ex hoc funtzquales, quia
fune eiufdem, fiue vnius magnitudinis ; includit ergo zqualitas in fuo mtelleftu.Sc
relationes diftinguentes, fle circntix vnitatem.

Contra iftud . k ii enim incclligatur per fc includere, fii non tantum quaG ma-
terialiter fiue ptxexigcndo , hoc videtur falfum. Primo , quia efTcmia, fic relatio
non faciunt conceptum per fe vnum : nullus enim conceptus vnus cft per fe
ad fc, 8; 'per fe ad alterum : zqualitas autem videtur habere conceptum perfe
vnum.

Prxtcrca 1 quod per fe includit altera alterius rationis, non cft per fe eiufdem ra-
tionis; zquahcas autem cft per fe vnius racionis in Patre, ic Filio, ergo non inclu-
dit pet fe relationes originis iftantm perfonarum : quia illae relationes funt alterius
racionis.

Dico ergo, quod xqualitas fundamentaliter importat elTcmiam, prxexigitiui
autem relationes perfonalcs : fcd nec per fe hoc , vel illud imponat, (cd per le im-
ponat relationem aliquam , etiam alterius rationis a relationibus originis , quz
relatio habet idem fundamentum remotum quod, alia relatio habet Fundamentum
propinquum, fecundum hinc relationem communem, perfonxconlhcutx pet re-
lationes^btiginis rcfciuntur.

Et pet hoc ad argumentum : * Concedo enim, qubd fecundum zqualicatem ef-
fentianon refertur ad fe, neque cciam fecundum xqualitatem paternitas refertur
ad filiationem : fed non icquituti 1 ergo paternitas non cft alia relatio ab zqualirace:
imd fecundum xqualitatem refertur Pater habens effcntiam, St paternitatem ad
Filium : nec apparet probabilitas in ifta confequentia , zqualitas eft relatio alia ab
illis originis ; ergo fecundum illam , vel idem refertur ad fe, vel relatio ad relatio-
nem pppoiitam t imb quodpluscft.fccundumpatcrnitatcm nec refertur idem ad
fc, nec relatio ad tclationcm oppofitara, fcdiclatiuum ad cotrelatiuum oppofitum.
Et fic cft in propotiro : nift quod ibi rclatiuum conftituitur primo relatione, qua
refertur : hic autem tantum denominatur a relatione , qui refertur quafi: ad-

19-

' inttcntitta.

COM

Quxftio VI. 165

COMMENTARIIS.

M-

SfttwimprC'

t<U ktnt eft ■

i Q Ecundb contradicetur his , qua dicta fom
O>tmioali. «3in fecundo articulo dc ptxcxigcnti* Hic
Dodor rccirac vna.ro opinionem qux vulr quod
xooalira5 non fir aliqua relatio rcalis diftin&a &
Teiationibus originis , quia arqoaliras in fuo in-
tclledu includir per fc relationes originis, & v-
nitatem cllcnti.r.

k Contra ijtud. Do&or improbat hanc opi-
nionem dupliciter : Primi, quia e(lcntia,'& re-
latio non faciunt per fcvnum conceptum, ergo
«qualitas per fc non includit relationem origi-
nis, 6c dfemix vnitatem, vt conftituentia vnutn
per fc conceptum. Si enim ex edentia, & rela-
tione originis cllct per fc vmts conceptus, tunc
ille conceptus per fc cifcc ad aliud, quia per fc
includit relationem, 8c cllct per fc Ad U, fiueab-
folutus , quia per fc includit abfbtutum, quia ef-
fcncix vnitatem.

1 Prxtcrca, quod per fe includit rdai tonem al-
teri m rationis , non ejl per ft tiujdon rationi 1 :
patet, hoc ruodo, xqualiras in Patre, & iu Filio
cft ciufdem rationis , vt fupra patuit; fed pater-
nitas cft alterius rationis a filiatione , vt patet in
primo , dijl. 1 3. ergo fi xqualitas in Patre per fc

31%

includit paternitatem , & xqualitas in Filio fi-
liationem, fcquitur, quod xqualitas in Patre non
erit ciufifem rationis cum xqualitate in Filio.

Dico ergo fecundum Do&orcm, quod xqualitas
fundamentaliter imponar edendam, fcd prxexi-
ciriue importat relationes pci fonalcs tamen nec
hoc, nec illud per fe includit. Sed per fc,& qui-
ditatiue dicit relationem aliam a relationibus
pcrfonalibus, qux cft alterius rationis a relario-
nibua originis , nam funrfametmmi squalitatis
proximum eft vnitas magnitudinis, & fundamen»
rnm remotum cft ipfa edentia : fundamentum
autem paternitatis non ponirur vnitas magnim-
dinis.vt fupra patuit. Et fecundum hanc relatio-
nem communem, fcilicct «qualitatem perfonx
coftimtx per relationes orighifs rcfcruntur,nam
Parer fccudiim aequalitatem refertur ad Filium,
vt fibi xquaiis.

m Ad rationem quam facit opinans patet ,
quia rclatiuum rcfcaur, &non clfcntia.nec rc- p*rtrr*f"i
latio ,& pater cuin refertur ad Filium, vt «qua- Fi"
lis fibi refertur fccundum aequalitatem , qux eft 'um'
alia relatio ex natura rei, a paternitate , & etiam
eft alterius rationis ab ipfa paternitate.

S C H O L I V M.

Refolutio huius articuli aquali tatem in Deo eff: relationem r calem , ejuia ineft extremis
fecundum fundamentum r cale, quod fuse tratfdt 1 J.iy.q. 1 .& d.}i.q.i, Probat htc ex Euan-
gelio, Paulo cr Augujl. & duplici ratione. Primatft , relationes fundata fu per quantum, non
vt vnum numero, fed fpecie, *ut genere, funt reales : ergo idem de relationibus fundans fupet
quantum, vt vnum numero , quia fundamentum hic ef magis reale. Secunda , inaqualitas ejl
relatio re alis : ergo cr aqaahtas,quta hoc esi oppofitum perfecit us, quod magis admittendum
eft 4 parte rei in entibus, quam oppofitum imperfectus.

DE tertio articulo B dico quod ifta relatio, qui ineft cktrcmis iflis, ineft fecun-
dum fundamentum, quod cft in cis cx natura rei. Et hoc probatur duplici au-
doricatc.Et:angd»j , U duplici audotirate Auguftini, & duplici ratione Prima au-
doricas cft loann.y . prius allegata : patrem fuum dicebar cftc Deum, &: aequalem fe
faciendo Deo: qua enim nccc(ficatc,& rcalicatc Patergcnuit Filium, eadem genuit
fibi a: qualem, dicente Auguftino contra Maximinum. Si dicimus, inquir, quod Pater
vuior eft dii 10: quia Pater genuit , Filius non genuit icito refpondebotimoideo Pater maior non
eft Ftlioi quia aqualem genuit Filium. Et hoc Iudxi cici intellexerunt fcc< indum qu6d
pertradae Chryfoftomus fiipcr Ioann. j • quia Chriftus in diccndb fc Filium Patris,
dicebat fc cx hoc cftc xqtuiem Patri. Ec hoc iterum probatur cx fecunda audorira-
cc Euangelij.& fecunda Auguftioifuper illa Euangclij loann.i o. quod dedit mihi Pa-
ter, maius omnibus eft :& verbum Auguftini , huic confonans cft ij.dcTrinic cap.
.14. P ater, inqu*c,{Mtf/f Filium per omnia aqualem fibi, non enim ferpfum integre, perfefie-
que dixtjfetji, aut minus, aut amplius ejfet tn Verbc , quam in feipfo.

Ex iftis formatur talis ratio : pcrfedillima communicatio non cft nifi pcrfedif*
fimi termini communicabitis, & pcrfedillima magnitudine, fecundum quam om-
nino fic arqualis produdus producenti Si ergo ex naturarckomunicutio illa inge-
ncrationc diuina cft ncccflariopcrfediflinu , ficut terminus pcrfcdiftimus comu-
uicatur in magnitudine pei fediflima, qua datur filio quod eft maius omnibus, fiept-
ipfc dicit : fic cx natura rei data cft fibi xqualitas ipfi Patri habenti eandem efien-
riamin eadem magnitudine.

Huic concordat tertia audoricas feripturx , qux cft ad Philip 1. Non rapinam ar-
bitratus eft effe fe aqualem Deo. Et cum hac tertia audoritate concordat Auguft. fupcf
Ioann.hom.i7.fupcr illud, aqualem [efaciens Deo: fcd non rpfefefauebat squalem : fed
ille illum genuerat aqualem : ft ipfe fe faceret aqualem Deo, caderet m rapinam Auguftinns
vult dicere, non fe fecit xqualcm Deo , rapiendo vel vfurpando xqualicatcm : fcd
faciebat, id cft, afterebat fc xqualcm Deo, propter hoc, quod dixit fc natum cx Deo,

Yndp

Art,

veE<ju.di-
rate mDto
effe relatio •
nem realii
probat ex
Euangelio
& Augujl.

•Alquah

Us ptrfe-
ilur tn 4r
(JUatlbUlC.

Identu.ti
inter extre-
trema ; dt
fi mei a efl
realis rela-
tio.

Epilogm
t$rnm <7*4
diti a funt
in hac <jtu-
Jlione,
Triarequi-
ftta ad re-
lationem
realem.

Aiurg. i.

N. 16.

166 . Quodlibet.

Vnde dicit ibidem: ChriHut aqualis ratri natm elhVndeJic illum commendat Apostolus,
quicumin forma Dei ejfet , non rapinam arbitratas ellfe ejfe aqualem Deo-.quid 'Jlnonra-
piuam arbitratui ni(i quod non vfurpauu aqualiiatem Dei , fett eratin illa, tn qua natnsejl,

-jnde pramijittnie : ecce, inquitjntelhpunt Indat, quod nonintellinint Amani, qui Dei Fi-
lium tnaqualem Patri dicunt : nec Udat intellexerunt Taircm cjfc aqualem Filio, fcd tan-
tum intellexerunt in verbis, quia talis commendaretur Filius, qui aquahs ejfet Patri. Ex om*
nibus iftis verbis lcripturz.SC Auguftino videtur haberi, quod ficut per naturale ge-
neratione comunicata eft Filio natura eadc,& magnitudo fubftatiz.lic 6c zqualitas.

Ad conclufionem iftam, ratio prima c II ifta : ii elice alia magnitudo in Patre, & in
Filio, fecundum Atianos, Filius eflet minor Patre, minorltatc, quz eflet relatio rea-
lis, 6c non tantum rationis t relationes enim de primo modo fundaix foper quan-
tum, non , vt vnum , funt rcalcs , ideo magis, vel zque, ii eadem magnitudo com-
municatur, erit zqualitas rcalis.

Secunda ratio eft , quz quali con6rmar iftamtquia non videtur probabile, quod 3 J'
oppoiitum imperfectum iit in entibus ex natura rei : Se non poftit ibi clTc oppoiitum
pertectum ex natura rei : nunc autem zqualitas eft oppofuum pcrfc&um Si inz-
qualitas oppoiitum impcrfcCtum, fecundum Auguftinum de quantitate anima, vbi
loquitur ad difcipulum iic : aquahlatern , inquit ,inaqualitati ture anteponis , necqmf-
quam eri, vt a limo , humano fenfu pradilus, cui illud non videatur. Nunc autem in enti-
bus eft perfeCta inxqualitas : quia maioritas, te minoritas ex natura rei te. realister-
go videtur irrationabile , quod in entibus non fit perfeCta zqualitas rcalis, & cx na-
tura rei : nufquam autem eft perfecta nili in pcrfonisdiuinis,quia nulquam alibi eft
magnitudo perfecta.

Conii militer porter argui de identitate, te diucrficatc t quia identitas eft extremu
fiue oppoiitum perfectius, eft autem fecundum multos aliqua diuerfitas perfeCta in
entibus, quz fit relatio rcalis i ergo aliqua identitas perfcfta. quz fit relatio rcalis :
nufquam autem eft ita perfeCta, ficut in perfonis diuinis : ilia enim quz eft eiufdcm
fuppofitiad fc, non eft relatio rcalis t illa autem , quz in creaturis alterius ad alte-
rum, non eft perfeCta; quia non eft ibi, nifi diminuta vnitas.

Ex his tribus articulis concluditur folutio quxftionis.Si enim fecundum commu-
nem fententiam relatio rcalis non requirat nifi ifta tria ; Primum, fundamentu rea-
lc : q tod fci icct fit in re, &. cx natura rei. Secundum, te extrema rcalia, Se realiter
diftinCta. Tertium , Sc quod ipfacx natura rei infit extremis tabfque,fcilicet omni
confidcrationc intellectus, vel abfque operatione potentix extrinfcce. Et ifta tria
conucniunt xqualitati in Diuinis, xque , ficut cuicunque zqualitati in entibus :
vel magis , vt patet de fc, in articulis prxmiftis, fequitur qu6d hzc zqualitas erit re-
latio rcalis, ficut alia quxcuniue rcalis, & magis ifta, quam quzcunqucalia.

Ad primum argumentum principale , patet cx prima fententia, quz ponitur de
magnitudine in primo articulo, quia non eft illa magnitudo molis, fcd perfcCtionis:
te fic Deus eft magnus fecundum Auguftinum.non fine quacunque magnitudine,
quia eflet contradictio i nec per confequens fine quantitate quacunque, fcd eft ma-
gnus vno modo, fine quantitate, alio modo, non.

Ad fecundum argumentum, patet quod magnitudo non numeratur : rcfponden-
do ad primam obieftionem contra dicta in fecundo articulo.

T ertio arguitur fictilia relatio non ineft ex natura rei, quz zque incffct,fi inertee
cx fola confidcrationc intel!eftus,circumfcripta exiftentia rcaliifed circumfcripta,
per impoftibile , exiftentia reali diuinarum perfonarum, polita tamen fola confide-
rationc in intellectu earum, adhuc intelligiturxqualitas : quemadmodu nunc in en-
tibus rationis intelligitur, quz non excedunt fe fecundum fuam entitatem : zquali-
tas ergo perfonarum non necertario requirit exiftentiam realem perfonatum , fic,
quin fine ea pollit intelllgi efle. 'v-

Refpondco,quod omnino neceflarid confcquitur aliquid, ficut cxiftens,fiue fecu-
dum exiftentiam, confcquitur illud, vt exiftens : ita ipfum.vt intcllcCtum, neccrtarid
confcquitur illud, vt intcllcftum, vt quemadmodum, ad hominem rcalitct exiften-
tem confcquitur ipfumcflerifibilcm exiftentem, ita fi intelligaturhomo,fiue fit, fiue
non fit.ncccirarid intelligitur rifibile conlcquens ipfum in intellcCtu; nec tamen fc-
quitur, quod rifibile non fit eius partio rcalis i ita hic propter neceflariam confecu-
tionem xqualitaris ad (uppofica diftinCta in natura diuina , fiue illa exiftant, zquali-
tas conucnit cis exiftentet, fiue illa intelligantur circunlcribcndo exiftentiam , vel
abfttahcndo ab exiftentia, in intellcCtu confcquitur zqualitas.

Qua?ftio VI.

167

Ad formam ergo argumenti dico , quod illa maior , qux accipit relationem non
efle realcm, qx compcrir extremis habentibus omnino elfe rationis : concedi po-
tcft, fi intclligatur , qu6d eis cantum compcccrec, vt habentibus tffi rationis : fed fic
minor e fi falfa: non enim tantum conucnic iftis , vx habentibus ejft rationis/ed ej[i
reale > & iJcd rcaliter.

[OMMENTA %IVS.

n TTX E tertio articulo principali. In illo arti-
36' JL/ciilo Dodorprobatqu.>d xqualitas lit re-
latio realis, quia cx natura rei indi extremis, (ci-
^cct petionis fecundum fundamentum reale, liuc
wU*t. ^ quod cilin eis cx natura rei Et hoc probat mul-
tis auctoritatibus, qux in Utera patent, nec aliter
expono eas. Deinde probat aliquibus rationibus
facis claris. Primi fic : relationes ptimi modi
fundati fuper quantum non vt vnum , fcilicct
numero : licet vnum fpccie.fuiu rcalcs ; ergo
multo magis , vel xque , relationes, qux fun-
dantur fuper eadem nnguitudinc numero erunt
rcalcs , quia fic fundamentum cll magis reale ,
cum vt lic , habear clTc fimplicitcr , vt fiipri
. paruit.

Secundo arguitur , qnia non videtur probabi-
le , qu&d oppetitum imperfedum fit in entibus
cx natura rei , fic non poilit in entibus die op-
pofitum rerfcduin cx natura r$i. Nunc autem
cll xqualitas oppolitum pcafcdutn , Se inx-
qualius imperfedum fecundum Auguftinutn.
Sequentia vfqnc in finem articuli,3t quxftionis
clara funt.

Occurrunt aliqua dubia. Primo in hoc.quod
dicit, quod a^uahtai in diurnis habet materium,
accipiendo materiant , pro hacceitate.

Secundo dubitatur in hoc , fcilicct , quod
anualrat tn diuints , fcilicct in Patre , & Filio
eft eiufdem rat.onis , tjtwd cft determinata
ad ce tum numerum per proprietates perfora
les.

Tertii dubitatur in hoc . fcilicct, quid tt/4-
tio nes originis fundantur in ejeatia diurna % non
Vt vna , ita y.iod t nutas non eft ratio proxima
fundandi.

Contra primum di&um inflatur l7c>fa xqnall-
tas in diuinis habet materiam, line hxcceitartin
contrahentem iplam ad e^fmgnUre,ergo xqua-
litasdmiiu non eft In vltim.a adualita:e.Confe-
qnc^ii dl falfittn , quia quicquid cll in diuinis,
cuiu fit fimplicitcr necclle, cft in vltima aduali-
tatc.vt etiam patet a Doctote tntj. 4 qucdl.&i» 1.
dill. aS. Comcqucntia patet , quia coiurahibile,
fiuc detCrtnfm^jtle per aliud ad adualitatem fin-
gularem non dl in vltima idualitatv , vt etiam
patet a Dodore tu 1 . & tn yuodl.

Secundo inllatur contra fecundam didutn,Sc
primi contra illud.lciliccr.quodf/idf/mai/iuiu
nd certum numerum prr proprietates perfonales,
prinm , quia quo i cx fc cll infinitis lingularibus
communicabife ex itatmi Tua , non dl deter-
minabile ad certum numerum , vt patet i Do-
dorc tfuafl. *. ncc eiiam cft dcrerminabile per
cxtrinliccum , nili pro quanto illud extriniecuin
ponatur i caula prxeiia effeduum lingularium
illius communicabilis , fic fic ab extrinfeco de-
terminabitur ad cenum numerum. Sicut nunc
Exemplum pa(Ct ^e sole , quia etfi natura Solis fit infinitis
communicabilis , vc patet a Dodore tamen fo-
lum cft in vno fuppoluo t fic hoc ab agente ex-

trinfeco producente tantum vnum Solem Hu-
mero. Sed in propofito proprietas pcrfonalis
nullam caufalitatera habet rcfpcdu xqualita-
tis, vt petet , qttfa nullam rationem agendi ha-
bet.

Si dicatur quod qu ia funt prxei si tot proprie • ^
tates perfonales, quibus perionx diftinguumur,
fic per confequens prxeisi tot funt extrema, er- imu.
go tot prxeisi erunt xqualirates. Conrra , rum,
quia in Patre funt dux $ qualicates:vna ad Filium»

Se alia ad fpiritum finftum. Non enim pater ea-
dem xqualitate refertur ad filium , fic ad Spiri-
tum fandum, fed alia, fic alia, aliter eadem rela-
tio dlct primo , & per fe duo conclatiua, quod
cft impoflibilc. Tum etiam, quia qtiot funt x-
qualitatesin vna pcrlbna, tot etiam funt in alia,
quia ficut Pater alia , Se alia xqualitarfc refertur
ad Filium, & Spiritum fandum.ita FiliuS alia de
alia squalitate reFcttur ad l atrem Spiriturti
fandum : Sc fimiliter Spiritus landus alia Sc
alia: «qualitate refertur ad Filium Se Parrem.

Tum yiain, quia quot funt magnitudines for-
maUter diilindx in diuinis, toc Ium fundametf
proxima alterius fic alterius arqtudicatis forma-
liccr diilindx. Sed quot fum pctfediones in dn
urnis formaliter diilindx ad inuicem , tot funt
fundamenta xqualitatis. Modo qnodlibec attri-
butum habet propriam infinitatem , vt patet i
Dodore in primo , difl. 8. q. tenuit fic per tonfe-
quens in perfonis diuinis multiplicabuntur x- fa^TrTx
qualitates fccundftm multiplicationem funda-. f,prrft,$
mcmoiutn proximorum, fic ita refpcdu vnius oonkfi.
fundamenti proximi erue falcem fex squalitates*
quia in qualibet perfona er uni dux lecindum
illud fuudamentum ', ergo videtur qurd non fic
certus numerus xqualitarum prxeise propter
proprietares,cum illis non repugnet circplurcsj
ergo hoc magis erit ratione fundamenti proximi:

Sed hoc etiam non impedit-, quia fi illud funda*
mentum proximum clfct in infinitis perlbnfai
tunc iit illo fundarentur infimex xqualiiatci,
cum omnes illx perionx elTcnt ad inuicem X-
quates ratione ciufdem fundamenti. Tum etiani:
quia fi Pater haberet infinita produda,vel labem
eflene infinita fnppofira in diuinil,qoibus clTct
communicata eadem perfedio, tunc in Patrcef-
fentinfinitx «qualitates. & fimiliter in Filio, fic
Spiritu fando : ergo illx proprietates perfona-
les non determinatu xqualitatcm ad certum nu*
merum. . .

Prxtercli inftamr , quia fi fion polfimt clle
plures produdiones ciufdem rationis in diuinisj
hoc erit fecundum vnam opinionem, quia prin-
cipium formale producbuutn vnius rationis, ha-
bet produdum vt terminum adxquatum , tani
intenfiue, quam cxteufiuc, vt patet a Dodorfc sn
prtmoy dijf.i. & dtft.t i. Vel falcem hoc eri uri
talis produdHo vnius rationis lic cft vna prxcisej
qubdfi Hia prxeise non eftet nulla alii clfet, vt
pateri Dodore inquaji. i.epuodl. njodo in pio-
pofitcf

i68 Quodlibet.

potito fic oportebit dicere de «qoaliute,qu6d
vel praecise tot funt & illae prxrise tantu,qu6d
fi illae non cfTcnt , nullx alix Client , vel quod
(um i rali principio vnius rationis fi c adxquatz
Xoto. exrenfiue^quod plures cilc non pofiunt. Sed eft
ditheile aflignare tale principium, non enim pro-
prietates funt tale principium , & quodcunque
aliud afiignetur , ftarira (equitur quM «qualitas
non determinatur ad certum numerum per pro-
prietates perfonales. Si etiam ponantur tot prx-
cisi ex eorum formali ratione , ergo non per
proprietates.

Deinde indatur , quod xqualiras in Parrc, Sc
«qualitas in Filio non funt eiufdem rationis,
quia aut hoc eft ratione fundamenti proximijant
ratione proprietatum j aut ratione alicuius al-
terius.

Non primo modo , qnia nmc paternitas, Sc
filiatio citent eiufdem rationis, quia funt in fun-
damento eiufdem rationis, quod tamen eft fal-
fiim , Sc contra Do&or. in primo difi.yj& iy&
q. 1. quodlib.

Non (ccundo,quia proprietates illx funt pri-
diuerix, vt patet it Dck5L «i primotvbt frpra.

Non tertio, fcilicet ex eorum formali ratione,
cum fomuliter opponantur. Tum etiam , quia
xqualiras in Patre ccitninatur ad Filium, ita qudi
filiatio eft ratio formalis terminandi «qualita-
tem Patris , Sc zqualitas in Filio terminatur ad
Patrem , ita quod paternitas ed ratio formalis .
terminandi «qualitatem Filij : Sed illx rela-
tiones non videntur ede eiufdem rationis ,quc
terminantur ncceflarid ad terminos alterius , Sc
alterius rationis, vel qu&d faltem rationes for-
males terminandi funt nccclTario alterius ratio-
nis, fic in propofito funt proprietates perfona-
les.

Secunda indatur , quia fi funt plures diuinx
«qualitates eiufdem rationis } ergo xqualiras
diuina multiplicatur, & diuiditur in illa, vt folo
numero differentia, & tale habet proprii ra- D,a,)U*
tionem fpeciei fpecialiffimx. Sed in diuinis fim- '***

pliciter negatur omne prxdicabile, nihil enim
in diuinis ponitur in aliquo prxdicamento, vt
patet i Dodore in primo , dijitnft. 8. quoji. 1
vide ibi.

Rcfponfioncm quxrc.

QvjEstio VII.

Vtrum Deumejfe omnipotentem pofi 'it naturali ratione, &
necejfayi dcmonjtrari ?

/ Alenf. l.p.f.ium.i.ar.i. Scot. i.d.x. f.iui.if. & & 41. Hcnr.f««0. 1 i.f }. -cgiJ.j. J.io.

DurauJ. i. i a-y.i. Argcnt.t. <i.|.f.i.Maycon.

I s o de his , quz conucniunt Deo per comparationem ad intra , Sc fpe-
cialitcr de his, qnz important refpc&um perfonx ad perfonam, rcftat
i&QVletj videre eft hi$, qux conucniunt Deo per comparationem ad extra , fiuc
qua: important relpe&um Dei ad creaturas. Et primo de refpcftu po-
teft eiTe difficultas vno modo , q ancum ad extremum, cuiconueuit. Secundo mo-
do, quanium ad extremum fiuc obiefhim, quod refpicit.

De refpcftu id extra, quantum ad illud, cui conuenit, duo funtquxfita. Primd,
de illo extremo in generali. Sccundd infpeciali : prima quxftioeft ifta.

Vcriim Deum cire omnipotentem poffit naturali ratione , 8c ncccflaria deraon-
ftrari:5c hoc in generali incciligendo.non defccdendo ad aliquam perfonam in fpe-
cialuSeeunda quxftio eft,lpccia'iccr comparando ad vnam perfonam : V trum verbu
Dcf, vel filius in Diuinis, habeat aliquam caufalitatcm propriam refpc&u crcacurx.

Ad primum fic proceditur : videtur primi quod Deum efle omnipotentem pof-
fit naturali ratione demonftrari.quia naturali ratione dcmonftracut Deum effe infini-
ti potentiii ergo Sc omnipotccix. Antecedens probatur, quia Philofophus probat 8.
a,, uti u. fbfu. Deum eilc infiniti potentia: cx hoc quod mouct tempore infinito. Probo co-
Mtt.i. a. fequentia, infinita potentia no poteft ab aliqua potencia excedi,necincclligi excedi,
4>- quia tunc aliqua poffet cfTc maior illa , 6 C ira illa non eifet infinita.fcd omnis poteria,

qui non eft omnipotentia, poteftintclligi excedi a potentia, qui'cft omnipotentia.

Ad oppoficum.fi poteft dcnionftrari Deum eife omnipotcntc.ergo X: Deum poile
K4lu opp. gcncrarc Fiburo : confcquens falfum : quia eft mere credibile, & per confequens no
Daturali ratione demonftrabilc.Cofcqucntia probatur per Auguft.contra Maximinu
hb.j.cap.7. Vbi arguit fic : fi P ner non genuit filum Jibi aqualem : aut quia non potuit :
aut quia non voluit : Et viceritis arguic, fi non voluit, eum inuiJum dixilh : J! non potuit ,
. vbi e H omnipotentia Dei Pairu ? V ult ergo arguere, fi Pater non potuit gignere Filium
fibi iqualem, non fuit omnipotens; ergo ex oppofito.fi eft omnipotes poteft gignere
Filium libi iqualem: Sc ita fi antcccdenseftdemonftrabilc,& confcquens.

Pritcrea.Sific,ergopoifctdem6ftrari Deum poile creare omne creabile : confe-
ques eft falfum.quia Angelus eft quodda creabile Je tamen non poteft dcmonftrari
' naturali

atrium,
7ix.it. &

■N»

Qujeftio VII.

169

mcurali r.itione.vt videtur , quod Angelus fit ab eo creabilis : quia Philofophus fic-
qiicns rationem naturalem non pofuit Intclligcncias creatas a Deo, imo eas ncceffa-
ri6 a fc pofuit, hoc cft , non ab alio cffcftiuc 1 a . Metopii, e. j. Vbi poftquam oftendit
iubllantiam feparatam nullam habete magnitudinem, pet hoc medium : quia habet
potentiam infinitam , infinita potentia non poteft efle in magnitudine : quzrir,
vtriim, ponendum fit efle vnam talem.aut plutcs, 8c determinat quod plures. Eft er-
go,non lolum, fecundum ipfum, prima fubftantiaimmaterialis , fed quxeunque infi-
nita,6c pari ratione eft a fc neceflari*.

S C H. O L I V Nl

Ponit duoo diftinllioaes-, prima cft dcmonHraiicnis in propter quid , & quia , quam te-
rti explicet hic , licii breuiter , de qua Ut As q. 1 . Prol.EI 1 .poft.q. 1 .& 1 . d. 1 .q. i . & d. ) . q . 4 .
Oubdait principio ex terminis noto nonpojfe dcmonilrondcmonftrttione quia , loquitur de
principiis ex terminis communifstmis.vl Quodlibet cft, vel non cd.velfaltem de terminis
t er fe notis confusi apprehenftr.quio hoc, animal rationale eft rifibile , quod e» per fc notam
Itrntinis diftindi conceptis denunHrotnr experientidevide x.d.x.q.i..tt Leuch.hu $.Contro iv
JuJam. Secundo diitinifio cft omnipotenti o , fio proprie fumpte est tantum refpetiu pofsiti-
lis, prout idem cft, quod coiifolile dupliciter mtelligtpotefl.Primb , vlftl rcfpcclu omni 1 caufa-
tilis immediati, vel mediati. Secando, vi fit immediato confa omniscoufaiihs,ito vt nullo oho
coufo concurrente vel pronia, pofsU caufare omnia ride 1 . d.iq. vlt. Ponit .J . Concluftones di
Viroque demonftrotionevx quibus quaftio rcfilmtur.Pide eum de htci.d.x. q.x-n.xy.Et loti
d. 41 -per totum.

Hic prte mittendi * funt duzdiftinfliones ncceflariz. Et fecundo iuxta membra
diftinflionum,folucnda cft quzftio.

prima diftinftio cft nocarx primo poH ctiorum , qux cft , quod demonftranonum
alia cft propter quidfmc per caufamsalia f »",fiuc per cffcflum Probatur ifta diftinftio
per rationem : quia omilc ncceflarium verum , non cuidcnscx terminis , habens ta-
men connexionem nccclluriam, S£ cuidcnciam ad aliud , vt ncceflarium cuidcnscx
terminis, poteft dcmonftrari per illud veruen euidens : nunc autem , aliquod verum
ncceflarium non euidens ex terminis , habet connexionem ncceflariam ad aliquod
vetum acceptum a caufa,«C aliquod ad verum acceptum ab cffeau, non folum enim
vericatcs de eaufis non poflunt efle fine quibufdam veris de effc-ftibus/ed nec i con-
ucrfo, igitur poteft aliquod vetum demonftrari pet aliquod verum euidens acceptum
\ caula Sc tunc propter quid, vc\ pet aliquod verum acceptum ab cffeftu , «c tunc quia.
Et videtur hinc fequi corollarium , qudd principia immediata fiuc cuidentia cx ter-
minis, bon poffunc dcmonftrari dethonlWatione ?/mi:quod fi verum cft b tunequz-
dam media vera intet prima vera, Sc conclufioncs vldmas,8c folum illa funt demon-
fttahilia.quia per vera vltima. Qualiter autem verum acceptum ab etfcau poflit
cire euidens H tamen veru acceptum a caufa no euidensipatere poteft, fi aliquis con-
Gderet modum illum acquirendi feientiam, primo cMttaph. ii fecundo Poftcnorum per
experientiam : quia pet experientiam cft frequentet notum dc effcftu.quia eft , ex
multis lingularibus acceptis a fcnfu, Sc nondum fcitut proptetquid ita eft.quia illud
non habetur a lenfu.nifi mediante vltcriorc inquifitione *.

Secunda diftinftio eft dc omnipotentia , d Sc illa przfupponit confufum Incclle-
ftum huius termini, omnipotcnna:c[\i\ talis cft ,qu6d omnipotentia non eft pafliua , fed
' a&iua.non quzeunque, fed caufatiua. Pet hoc habetur , quod ipfa cft tefpeftu alte-
rius in c flentia caufabilisiquia non cft caufalitas nifi refpcau diuerfi (implicitcricrgo
cft potentia refpcau poflibilis , non generaliter , vt opponiturimpoflibiii : nec etiam
vt oppon tur ncccifario omni modo a ie, prout conuertitur cum producibiliifcd fef-
pCau poflibilis, prout polfibde idem cft.qudd caufabileiquia terminus porentixeau-
faiiux : includit etiam omnipotentia quandam vniuctfalitatem , non quidem ipfiut
potentia- in fc(non cnimomnipotcntia cft, quacunque potentia formalitcriquia nott
cft potentia aliqua creaturx.)Scd ifta vniuctlalitas eft ipfius potentiae , non (implici-
ter,fed refpcau huius c.iufabilis.quod cft poflibile, fiuc ctcabilc;vt fit fenfus : omni-
potentia cft ipfa potentia aftiua refpcau cuiufcunquc creabilis.Et hoc poteft intclli-
gi duplicitcrivno modo.qubd fit cuiufcunquc creabilis immediati, vel mediati : alio
modo quod fit cuiufcunquc creabilis, Sc immediate falcem immediationc caufz.hoc
eft, nulla alia caula aftiua mediante.

Scoti Oper. Tom. XII. p De

Art.t\

Tex.t,o.(§r
circitrr.
Demon-
J} ratio alii
propter
rjttid , alii
quia , ex-
plicatur
vide 1 .d. i\
tj.i.&d.y,

14«

Vrirrcrpia
eu idem ia
non pojfuni
demSjhar/i

I-t protxmH
Tex.vlt.
Perum ac-
ceptum ab
rjftft*
quomodo
euidens , (f*
no d caufaS
Omnipo- ,
t entia tjt
mthua noA
paffiua.

Omnipo - .
t entia dtfi
enbitur.

Conci .1.

170 Qiiodlibet.

Dc fecundo articulo ' videndum efl de dcmonftrationc,& primo de dcmonftta-
rnTuesCncU.fioneT"'16 ^ dctnonfttationc f *“• De dcnronftratione /w/ro-

Pnnu clt iltv-™#,^„„,(WiVtt°quc moJo JcclpicI,dl)(M,/w„(JJM eft
verum dcniormrabi e 111 fc acmonftracionc propter quid.

ftafa C°nclu“0,mud vcrum eft dcmonftrabiic viatori ftarite fimplicitct

Tertia conc!ufio,iftud verum non poteft demon (Irari viatori ex notis fibi natura-
lner Se de lege communi.Dc dcmonftraiione </»M,fant dua: conclufioncs.

Prima clt iftai Deum ijft omnifotentem omni fetent ia re ff Utente immediati quod enant
fo/Me, lu et fit vertimmon tamen eft a nobis dcmonftrabile dcmonftraiione ama

Secunda conclufio : Deum efe omnifotentem ommfotenlia immediati , vel mediate
ejttedcunque fo/iibtle refftaente , poteft demonftrari a viatore dcmonftraiione ama , ftc
ergo lunt quinque conclufioncs,cx quibus integraiur folutio qujrftionis.

COMMENTARIIS.

DkfltX de-
manfiratit.

\ N idi quidione Doclor duo facit.
) Primo f remittit vnirni diilindfo-
* nem. Secundo reipondet ad uux-
“ ftionem.

De primo primit«(t quW dcmor.ftratio alia
propter quid^io quia. Et hic diftinttio probatur
a OotAorc quia omut UKcjfanum verum, nou cui-
dens ex terminis.

b Quod ji verum eft qunc quadam media veru
tuter f> rima vera , & couclujiouea vlnmji , & [o-
lumdlajmi demonftiabilia.quia fer vara vllirna.
Exemplum , omni» liomo eft riftbilis, cA verum
mcccAariiim , quia riiibilitas ncccllario incil ho-
mini, vel verum nccellatium , quia illa ptopoli-
tio nunquam poteft falliticari , Acut piopolitio
contingtns »qux aliquando poteft ellc veta, ali-
quando falfaii: non eft verum euidcii} ex temii-
nastparctqitia cogiiolccns extrema, fcilicet homo-
& rijiliditaiem ex ibla temiinotnm notitia,
nae non eft cuidcnrer notaivwiir homo il I nfibi-
tu. Et habet neCcilatiam connexionem ad ali-
quod verum acceptum i cauli ctiidcm ex ternii-
nis.puta ad hoc, attona/ raluuale rft nfibde, hoc
verum eft acceptum i caufa, quia explicateaulam
ptopter quid homo At tiAbilis, & eft euidens ex
termini» , quia ex fola nothia diftinaa termino-
rum eft per Ii notum , vt patet i Doftorc ut pn-
iitmtlum. ruo, di. q.x.&d.,. q.q. Et pet tale verum aece-
ptu i caufa dcmonftrarur hoc veru, ftc amicdot
omne animal rationale eft riftbilc .• omnis homo
clt animal rationalexrgo omnis homo eft rifibi-
Iis. Exemplum, de vero necclfario quod demon-
ftratur per verum acceptum ab eft; diu. Nam hoc
Verum : Reubarbarum efl purfatiuum cholera ril
verum necc/larium euidens acceptum ah cficclu,
quia per experientiam video quod hoe Rcubar-
bannn eft purgaiiuum cholerx.de hoc limilitcr,
« Ac de aliis , ie per confequens hxc vniiietfalii
erit mihi euidens , fcilicet omue reubarbarum efl
fur^iiuum cbolet ajquoi verum eft aceeptum ah
effiiSti , quia cfle purgatiuum cholcrx eft effe-
ehrx. Et per hoc xcruni demonfttatione quia
poterit denionftiari aliud vrtum non notum ex
terminis : habent ncccftaiiam coiinexioncm ad
hoc Verum acceptum ah cffcfhi ; Se Ac poterit
demonftrari caufa de aliquo , fcilicet caufa pur-
patiouis cholctx, puta lictomne purgatiuum co-
Icrxcft vfseimelligo per A catilam immeJia-
um huius palAomi ,*jux eft elle putgauuum

cholerxifed reubarbarum eft purgatiuum, chole-
rxiergo reubarbarum eft A. St ftc demonftr.uur
reubarbarum cile A pet aliud veruin acceptum
ah cifeSlu.Et quod addjr.quud principia euiden- kuhia/hm
tia ex terminis non poflbnt demonftrari demon- *■

Aratione, qniu.hoc patet efte verum in fr:mo,d.i. ,m >'“*“■
q. 2. quia talis notitia ptxcise dependet a notitia
terminorum, vt ibi prolixe txpolui. Sequitur er-
go quid foluin illa vera ncccltaria , qux funi in-
termedia inter prima vera etiideiuia ex terminis.

Se conclufioncs vlrimas.funt demonftrabilia.quia
fcilicet per vltima Vcra.Atre per vltimas conclu-
liones.

c Quia illud nou habetur i ftujit nifi me- %.
litante vlteriori inquifitione , qux fit per iutclle-
Aum.fcllicet inucftig.mdo catilam ralis cfTcdhis,
qui inuenta poteft cffc&us demonftrari de ali-
quo propter quid. Dc hoc vide in primo DtxUo-
rem dift.j.q.^A qux ibi e*pofui. .

d Secunda» dijlintlio eft de omnipotentia. "Nane
declarat Do&or quid imelligat per omnipoten-
tiam,& dicit quod omnipotentia non eft patfiua,
flue recepi iua , quali illud dicatur omnipotens
paftiu£ quod poteft recipere omnia. Sed dicitur
aftiua non quxeunque, accipicdo tamen alituum
pro produdiuo , quia omnipotentia non eft
quxeunque potentia produdiua : patet , quia
Parer non dicitur omnipotens refpc^ht produ-
Itionis Fili). Sed dicitur potentia a&iua caufa- Sii «d »*ui
tiua ,qux rcfpicit aliud in ellentia, fiuc in natu- P"*** *
ra. Sequitur ergo qu6d omnipotentia non eft
potentia , nifi refpc&u poflibilis : omne eniin
caufabile neccfTario eft poflibile , vt ly poJftbUo
opponitur nccdEm©. Et hoc patet i Do&orc in
frimo, difl.S. cjtull. vlt . & in fecundo dtft. 1 .9.3.
vbi vult quod ifta impliccnt ,A cauGt ne-
ccflario , quia cum dico caufar , fcquitur quod
contingent er , & fi addo necejfario , fcquitur
qubd iiroul comingcnrer , & nccefiarib cau-
“Wt , & fic implicatio.. Et declarat dc quo
l^oflibili intclligat , non enim intclligitur dc
poflibili , quod opponitur impofTibili , quia
hoc modo filius Dei dicitur poflibilis , quia
non impofiibilis , vt patet & Dottorc tn pri-
t/10 , dijtincl. i. pane 1. quali, j Rcfpondendo
ad argumenta principalia. Nec accipitur pojftkt-
lt > vc opponitur necejfario omni modo a fc prout
conuertitur ann producibili , quia Pater in di-
uiiiis dicitur neccfTc clfc omni modo i fc , fdli-

cet

QusftictVII. 171

ccc tam formaliter, quim originatfue,Filius ver6
dl necclHr cllc formaliter , fcd non origibaiiac
cum hoc habeat a Parrc.Dc hoc vide Dudoictn
in pnmo.vbt & liC F»hus >n diurnis dicitur

pullibilis.vt ly pojjifnle opponitur necejfnno omni
modo afc.de hoc modo/w^/Mrconucrmur cum
producMtSc lic quia Filius dl pcoducibilis,
ideo hoc modo dicitur 'polEbilis , Ped accipit
foflUnlc pro caufubtl., quia tale poilibile clt pro-
prie terminas omnipotentia: , Se potemix caula-
tiux.Et addit qu6d omnipotentia proprie refpicic
omne polhbile.Et hoc poceft dupliciter intclligi,
(cilicei iiumcdiat£,vcl mediate, linmediatd auod
poflit caufare omne caulabilc nulla alia caula fe-
cunda concurrente. Mediate qudd poflit ad om-
ne caulabfle concurrere , ve caula prima , licet
illud caulabilc etiam ab alia caufa cauTetur.
Et hxc de primo anicuio principali Pufliciam
pro nunc.

S C H O

e De fecundo nrticulo, qui dl relponfluus ad
qu^ftionena.’ HicDodorrefpondcndoadquxfi-
tum ponit quinque cbncluliones.cres pertinentes
ad deinonftracionem propter <}uid,Sc duas ad dt-
monlirationcm quia. Prima condufio cft, Deum
ejfe omnipotentem, tam mediate quam immediate,
elt verum dcmonflrabilc propter quid. Secunda;
Illud verum eil demonltrabilc viatori llame finj-
plicicer (latu vix. Tertia , Illud verum non po-
teli demonilrari viatori ex notis fibi naturaliter,
& de lege communi. Quarta , Deum elfc omni-
potentem omnipotentia rclpicicmc immediati
quodcunque pombilc,liccc fit verum, non tamen
cll nobis demonllcabilc deraonftrauonc quin.
Quinta.DcumeiTc omnipotentem omnipotentia
immediate , vel mediate quodcunque poilibile
rcfpiciente, potcll demonilrari a viatore demon -
llratione quia.

L I V M.

Primi condnfo. Deum effc omnipotentem etum immediuic , eft demonf rabite in ft f re-
fler quid .probetur prime , quiafi Dens hiieret voluntatem tnfnittM <y- intellectum silern
cnnereils di finitione , ex his concluderetur ejfe omnifotentem : ergo idem concluditur, eHo
non fit diUsnSio reilis, Seiunde , hoc non ef verum immediatum , Deus cft omnipoccus,
quia omnipotentia cum ft od exlnfufponit nosionote , dr hoc non immediate conueuit l5eo,
quit dicere connenti fer mcmonim fecundem de quo q. i.num. 16.17. ergo eit verum dc-
menfribtle.

PRjma condufio f probatur fic.illud cft verum dcraonftrabilc in fc propter quid, per
aliud verum prius, gcncraliccr , quod cx terminis fuis habet , quod iic pollet de-
monftrarittalccftiftud verum , Detu ef! omnipotens, veroque modo : ergo , icc. Maior
pater quia tale verum eft in fc, quale eft ex ratione terminorum , vnde illud cft in fc
verum notnm perfe , quod ex rationibus terminorum cft per fc notum. Ex hoc fe-
quirur quod cale verum in intcllcclu concipiente fic terminos, fit per lc nocum. Mi-
nor probacur , quia verum illud quod cx cermims fuis cft neccfrarium,& mediatum,
ex ccrminis cciam habet quod in ie fic dcmonftrabile propter qmd.iilc verum cft iftud:
Deus e/t omnipotens,vico<\uc modo intclligendo omnipotentium. Probatio : patet enim
quod fic verum, & neccflarium.Ncc hoc hic probacur, quia de hoc non cftquxftio:
fed tantummodo de modo , quo illud verum poifit oftendi , fiue innotcfccrc. Quod
cciam fit verum neceftariummcdiacu,piobaturdupliciccr.Pritab,qual!scftordo rca-
lis inccr aliqua diftinfla rcaliter, talis eft ordo cdgnofcibilltacis inccreadem, qualiccr-
cunqucdiftin&ain ejfc cognofeibili, nunc autem ,fi citer diftindio rcalis inter natu-
ram,incellcdum voluntatem , & potentiam ad extratdTcc talis ordo realis, quod quia
natura habec talem incclledum,2£ calem vbluncatemudeb cft fic potens relpcflu ta-
lium ad cxcratcrgo qualitercunque eft de hzc diftinrftio.fcrtiper eil ordo cognofcibl-
htatis.quod quia natura ditviua habet talem inccllcitum , 3c calem voluntatem, ideo
bibet tafeta pdrenriam^iiai cftomfnpbcilncii. Patet ergo quod hoc verum ncceiTa-
rium habet mtdihin1) K quod rfiediufn : quia mtcllc&um , vel voluntatem , vel
vtrunque- V

Hoc idem E fctlicet quodillud verum fic mediatum, probatur fecundo fic tquia
nmiSe veruta ncceflai ium vel cft mediarum , vel immediatum : illud autem non cft
lmmcdiatum:ergo,&c. Probacio minoristquia notionalc immediatius videtur cbnifli-
filrc cffcnciaqqilata illud quod dicit rcfpcfluta ad extra, vt habetur ex folUtionc pri-
tn:r, quxllionis : nunc aurem notionalc non ira immediati conucnit eftencix diuinz,
ficut’aIiquod cfTcntlale . ficta probatur in folutione ciufdem quxijibms ‘ ‘quia d/eeri
rtnucnitper hoc mcdiuui,quod cft Pcrfofta memoria, ergo multi magir omqlpotcn ■
tiayqux dicit teipcclum ad extri iiori conucnit Deo fiue cuicunque perfonz diurna
entaino immediate. Pritaa probarfi iftarum duarum pollet habere quandam decla-
rJliortcm annexam, quz fcilicet potentia fic formaliter omnipotentia , vel magispro-
pri61oqucndo.immcdi.uum fundamentum rcfpc&u omnipotentia i an fcilicet inrcl-
leftus inDeo.an voluntd‘s:fed huiufmodi explanatio non tft ad propofitum fimplici-
rer neceflariaiquia exvrroque membro zqui habetur intehtotn.

c' '■ Scei.Opcr, tem. X 1 1. P 1 COMMEN

Conci. I.
proh.
Verum
notum i*
fe quid}

Quid e fi
verum d<-
monflrn -
bile.

Deui ef
omniporeft
ilemottjlrn -

Omne ve-
rum , me-
dmtum ,
vel itnme-
dintum.
NotionnU
imwcdin-
tius ef-
ftntin,
quirnef-
j en t iule 44
extra q. s.
/r.17.7.

iji 7 Quodlibet.

f . jl<t • “«nna

£ 0 M M E N

5 • f T) ffmr4 eonclujh ofteudirur fic, fupponcndo

L qoSJ mfdkttus , & voluntas diuina fit
caufa talis omnipoicmix.rcfpicfentis omne cau-
febilc. Calcem fecundum rationem, quia fi poten-
tia illa acftiua refpc&u omnis caufabilis eflet rea-
ifcer didintla, pollet vete demonftrari de Deo per
caufun.crgo it fola ratione diftinguumur faltem
fecundum rationem poteft lic demonftrari. Ar-
guitur ergo fic:Dcum effe omnipotentem modo
prxexpohto eft verum ncceffarium non euidens
cx terminis , 6c habet ncceirariam corraexionc.n
ad aliud verum notum ex terminis acceptura a
caufi» ; ergo tale verum eft dcmonftrabile pro-
pter quid. Antecedens patet quoad omnes par-
ticulas , nam Deum ellc omnipotentem , imme-
diate eft verum . & ncceftarium .quia omne ve-
rum in diuinis eft neccirarium , etiam verum
comtngens,non de a&u.icd de potentia, vt pare-
bir. Non euidens ex terminis, patet, quia ex
(bla notitia termiuorum , fcilicet Dei , & orani-
potentix non eft euidens . Deum efie oinnipo-
(entem , quia /orte pollet dubitari , habens nc-
ceftariatn ‘connexionem , &c. patet , quia ellc
omnipotentem ncccflarid dependet a voluntate
diuina. Et fic poteft formari demonfttario pro -
P,er : 001,10 includens formaliter volunta-
dtt m wl»*- utcm infinitam eft omnipotensiled Detis eft hu-
utodimios. iufmodi , ct go , Scc. Maior eft nora cx terminis,
quia cognolccns diftimftc voluntatem diurnam,

& potcitiam aftiuam refpe&u omnis caufabilis
ftatuu eft libi euidens , quod voluntas diuiiu eft

T A R 1 V S.

caula immediata, <5: adxqunta omnipotentix. Si*-
cut cogrtolccns diftin&c animal rattonale,& rifi-
bile ftatim eft fibi euidens/jUod anima) rationale
eft immediata.de ad.t quata caufa rilibilitatis , &
fic hxc eft immcdiauuinimal rationale eft rifibi-
le. Sic in pt opofico de voluntate diuina i cfpcdtu
omnipotentix. Et qtiodnl icit, vel inrcllc&us , vel
voluntas, vel vtrumque , hoc dicit non determi-
nando le.an intclledus Iit immediata canfi» refpc-
&«» omnis caufabilis , ficut aliqui voluerunt , an
ibla voluntas , an vtrumque , quicquid ponatur
caula immediata habebitur verum notum cx
terminis , per quod poterit demonftrari Deum
ellc omnipotentem immediate.

g Oftcndir etiam hoc vcrumdcilicet Deum
ellc omnipotentcm^ire verum mrdiatura^c non
immediatum, Se arguit a fortiori. Si enimnotio-
nalenon fit ita immediatum Deo , quin aliquod
ellentialc fit immediatius, vt paret de voluntate,
dc mtcllc&u , qux infunt cllcmix immediatius,
quim notionalc , vt probatum eft %n prima quafi.
quo di. a forriori omnipotentia, qux includit ref-
pedhim ad extra non erit immediata ipfi Deo,
im6 erit mediante voluntate , dc inrelle&u, imd
notionalc eft immediatius , quam omnipotentia,
Vt patet pr.tna q. quodl. & in fecundo dtjl. i.q.i.
ergo hoc verum erit mediarum , dt per aliquid
immediatius Deo , vel diuiiwr per lonx , poterit
demonftrari deDeo,vcl perfona diuiiu.Et fic pa-
tet ratio.

S C H O L I V M.

Secundi conclufio \ Deus eft omnipotens Jtrifi) demonstrari potejt propter quid a viatore
non habente notitiam flatui via repugnantem , qualis fuit Pauli in raptu. Probatur : quia
fote st habere conceptum virtualiter includentem hoc verum , quia vt ditium ejl , hoc non ejl
verum immediatum. Quod Paulut viderit ejfenuam Dei in raptu , tenet Auguftmus &alq.
De quo vide Doti . qJ.^.q.u. <jr iJ.yq q. Probatur etiam de fetent ia abjlrathua , quta
viator citra raptum, & beatum fient iam poteft habere conceptum distsnf/um de Deo , qua-
tem forte habuit c^Angehu in via per fpeciem diHinfle rcprafcnUntcm dtuinam ejfenuam
Vt vult Doctor i.d.yq.qji. t 7. Et ex t ait conceptu demonftrari toteft omnipotentia ’ tam cum
caufa ali a^quiim fine illa , ficut m conceptu dftinflo cutujhbet obtech demonftrantur de eo fua
proprie tat es. Vide de hisq. 1 .& y Prologi.

Conci. i. O Ecunda conclufio h ficintclligitur , quod viator nihil habens , quod repugnet
declaratur . ftatui vix t nCc fimplicitcr, 'nec 'etiam ad tempus permanens , cuiufmodi ponitur

Deum efie raptus Pauli, poteft habere illam notitiam per medium propter quidjDcui eft omnipo-
°tSJavUurt tcnS»ntelljgcndo de vtraque omnipotentia. Hxc conclufio probatur fic. In quoctin-
'demonfira- ‘l110 ‘ntclledlu poteft haberi conceptus fimplex virtualiter includens veritarenj
n potfi. immediatam, dc vlrcrius mediatam , in illo inrelle&u haberi poteft notitia propter quid

veritatis mediatx fed ftante fimplicitcr ftatu vix,citra fcilicet omnem notitiam per-
manentem vel tranfcuntcm,qnx fcilicet repugnat ftatui vrx, poccft haberi talis con-
ceptus fimplex virtualiter includens iftam.^r»/ est omnipotens :Sc etiam virtualiter in-
eludens fuam immediatam prxcedcntcro i ergo , &c. Minor ifta , quantum ad hoc,

quod aliquis cSccptus fimplex virtualiter includit ifta, mediate ahquaalia immediata,

patet cx hoc, quod in probatione primxcoclufionis oftensucit, ifta efie immediati
Sed rcftat hic probandum, quod talis conceptus in intcllediu viatoris polfic haberi
ftante fimplicitcr ftatu vix, hoc cll,cicra cognitione, no tatum bcatifica,fcd ai* raptus.
Hoc autc probatur, ptim6,cxcplo,fccund6,rationc,Exeplo ficraliquid incclligicur pet
accidens, ficut imclligitur homo , lntclligeudo album , vclrifibilc. Vltcrius aliquid

imclligitut

Qu#ftio vr.

*7$

incelligitur aliquid per fe, etiam in particulari, (ed adhuc quodammodo confuse, ficut '
intelligo hominem antequam intclligam definitionem, Scquotcunque gradus po-
nancunquia licet prirtDus gradus poffet diftingui pef abfolutum & r efpefliuum viti- ycr fe t n
mus tamen gradus cognulccndi aliquod incomplcxum cognitione fcientifica , fiuc vmucrfalt,
prxuia feientix eft cognitio definitiua : quia ipfa eft cognitio pet fe in particulari di- P‘rf' *»
ihnfli(fimj:cxccdcns etiam illam confufam cognitionem , de qualoquitur Philofo- F‘"uula.
phuspnmoPhyf [ufiment autem hoc^quod nomina ad rationem , &c. Saltem in hac co- Tcx.c,
gnitione definitiua habetur conceptus euidenter Sc virtualitcr includens omnes ve-
ritates neccllarias de tali obiedo. .

Ex hoc arguitur Gc:Cognitio diftinflifiima prXuia aflui fclcntix , fiuc conceptus
maximi euidenter includens veriutes principiorum , & conclufionum , qui poteft
haberi citta vifionem claram, fiuc cognitionem intultiuameius obiefli, fufficit ad ha-
bendum fcientiam de tali obicftoded quzeunque cognitio de Deo, qu* fit citra vi-
fionem claram, vel cognicionemintuiriuam, eft (impliciter poflibilis (fatui vi* r fcrgo
talis couceptuspoteft fimpheitor haberi de Deo ftante fimpliciter ftatu vi*, qui fu (fi-
dat ad cognofccndum verum complexum.Huius fyllogifmi maior apparet exemplo
iam pofito.Et cum hoc ex quadam diftinflionc inter intellcflionem abftrafliuam,8c
ihtuitiuamqu* pofita c(l q£.ar.t. Et breuicer hic repetitur : quia etfi cognitio ab- Ccfitiu (
ftrafliua pofliceffe non exiftentis, *quc ficut Sc exiftentis: tamen intuitiua non eft nifi aifraBina
exifteniis,vc exiftens cfttcognitio autem hominisabftrafliua, Sc defi nitiua poteft ef- cr
fe non exiftentis , Sc exiftentis. Paret ex diflis ibi. Et patet ex fe,quia ita habetur , fi JJ' IfTf
res non exiftar . ficut fi cxiftauergo illa cognitio definicina eft citra cognitionem in- rH„,
tuitiuam obiefli definiti vniuerfalis. Minor etiam patet ex diflis ibidem , quia foli
cognitio intuitiua diuinz eflenti* eft illa , qu* ponit hominem extra ftatum vi* : fi
fimpliciter.fimplicitcr , fi ad tempus,ad teropu». .

Quod probatum eft exemplo i probatur etiam ratione fic. De quocunque obieflo
fcienti*potefthabericognitiolimplicitcr diftinflifiima abftrafliua obiefli citrain- »
tuitiuamiDeusautem eft per fe obieflum alicuius fcienti*:crgo de ipib poteft habe- „ijlraami
ri talis notitia diftinflifiima citra intuiciuam, Se per confcquens, propofitumtqUiailla diflialia,
non poneret aliquem extra ftatum vi* , 8 C tamen virtualitcr, & euidenter eft inclu-
dens omnes veritates necefiarias de Deo. Probatio maioris , omnis feientia eft de te
non prxcisc vt exiftens eft, quod intelligo fic,qu6d ipfa exiftentia , etfi fit ratio intd-
lefta in obiaflo , vel citra obieflum , tamen non neceflarib requiritur , vt aflualiter
conuenicns obieflo, inquantdm obieflum eft fcibile.

Iftud probatur ex intentione Philofophi 7 . Mcraph.c. 1 3 . Demon ftrdtio , inquit , efl
neceffariorum, rfi definitio fcientifica non contingit , ficut nec fcientiam quandoque feten- j)rtuic

tiam, quandoque ignorantiam ejfeutanecdemon!/rationern,nec definitionem:(upp\c quando- ,im necefi
que contingit efle talemtquandoque non effc talem.Ex hoc concludit, palam autf tp- fanorum,
fori f edicet fingulariu corruptibilia, neque faentta neque defimtio.Neque enim fani mantfefti
corrupta fientt am babenubusfum a fenfu abfcefferint ,& faluatit in anima rationtbut eifdcm,
non erit determinatio neque definiiio.lmc\]igo fic rarionem Philofophi , qudd fide con-
tingenti,fiuc de corruptibili, vt tale, effet definitio , vel dcmonftratio , cum illud tale ,

pofsit quandoque cfle,quadoquc non.faluaca tamen ratione inanima, fequitur quid
effet quandoque feientia de illo obieft o, quandoque ignorantia : Sc quandoque de-
monftratio.Sc quandoque non-quod eft impofsibilc.

Ex hoc ergo habeo iftam propofitionem , quod cum ratio in anima-pofsit maneri
non manente exiftentia afluali obiefli , fequitur quid exiftentia non eft per fe ratio
obiefli, vt fcibile eft , quia ratio fcientifica non poteft manere eadem in anima , noti
manente illo eodem, quod eft per fe ratio fcibilis.vt fcibile efttfiuc autem fcibile pof-
fit exiftere in re,fiue non, falcem ratione eius, vc fcibile eft , poteft manere eadem in
anima.non manente exiftentia:abfttahit ergo feientia ab exiftentia : ita qubd non in-
cludit eam in ratione fcibilis.

luxu iftam conclufionem haberi poteft corollarium , quomodo Theologia poteft
efle feientia in intelleftu viatoris, ftante Gmplicitcr ftatu vi* : quia incelleflus poteni
habere conceptum virtualitcr includentem omnes veritates deipfo necefiarias ori
dinatas, immediatius fcilicet , Sc mediacius , poteft de illo obieflo habere fcienciani
Completam : fic autem poteft intclleflus Viatoris habete de Deo : ergo , Scc. Minor

Scoti Oper. T om. XII.

P 3 patet,

174 Quodlibet.

Ve hi, vi- patet, quii diftin&ifsirous coceptus fubieai Theologi*, quod cft Deus.poteft habeti
<ie cUrtui citra cognitionem intuitiuam,& ille conceptus, & vittoaliicr, cuidenter , continet
« pr, mj, omnes veritates necellarias de fnbieao : Contingentes autem non potcil includere:
f W»- q„ja ni* non funt nat* includi in ratione alicuius fubicfti : qtuccunque enim vet itas
£>c.mh- inclo<litur fuScientet in aliquo fimpUci concepto , eftneceffatia. Tamen de con-
temkiu tingentibus funt quxdamvcritates neceflati* , non quidem dc aftu cotum , fed de
•jeeeipef- poflibil itate, 5c ili* etiam modo pt*difto fciri poffunt, vtpote , Deus cft potens crca-
fibilutuem rc, potens tcfufcitate , potens beatificare : ac lic ^e aliis articulis fidei reVpicicntibul
f»" cdntingcnciam : nec vitta iftud verum nccefiariura de eo quod cft , Dcom polle , eft

fcMrnu. aliquid proprie fcicncifici cognofcibile, quantum ad tale prop tum. Effctcrgo viator
pcrfc&c fcientifice Theologus ,qui per conccpcum diftinslttlimum diuiniuds pof-
fibilcm haberi, citia cognitionem intuitiuam , cognoh etet ordinarE veritates omnes
ncccflarias/iuc illas,qu* funt de intrinfccis,qu* neceflarro infunt fiue illas, quxfunt
de pofsibili, comparando ad cxtrtnlcca.

Ex hoc fc<luitur ' poneretur Theologiam effe proptiE fcientiam in quo-
T Vi.veAe ‘J'“rn luminc cic“ lumcn g*or>* & <uPr* lumen fidei : «i illud lumen poneretur talis
en ) J. 14. cognitio, fiue conceptus obicai,vcra cilct trinio de himine.Sed fic non videtur in-
& ui prtl, tellcxifle , qui pofuit lumcntquia videtur poluiffe lumcn in quo cognolceretur obie-
reperteie- &um : non autem , quod ellet fotnulis ratio , fiue formalis cognitio iplius obiefti:
nm. ficut hic cft politum.

Commentar 1 v &

S ttnnuA ton-

Qmdvutor.

Quomodo
•M utor fi.t
hmne iemtn-
firotioium
frofttr quid.

h QEcunsla conci ufio probatur , fic antequam
cJ probetur declaut plura, Primfi , quod ille
dicirur viator , qui non habet imuiciuam cogni-
tionem Dei, nec permanemem , vt beati ; nec ad
tempus , fiue tr&nicmucm , vt habuit Paulus in
raptu. Quxcuuquc alia cognitio de Deo non
ponit viatorem extra viam. Sccundu.quod po-
tcil cifc vera (cietuia dc obiedo euan» non exi-
ftente , quia cognitio abltu&iua potcil cllc tara
non cxiilencis, quitu cxiflcntis , fic ii quandoque
(it de cxillcme , non tamen talis exiitentia ne»
cellario requiritur ad cognitionem abilratb-
uam. Et ctum potcil haberi cognitio diltm&Hi-
nia obic&i , loquendo dc cognidonc incrc ab-
ftra&iua. Tcttio praemittit , quod conceptus
pcrfc&iflimus efl conceptus definit tonis, huc co-
gnitio diltin&iffima illius , quod importatur
per definitionem , vt patet hic in exemplo, fic
m prologo , quofi. y Qdarto praemittit , quod
conceptus pcrfcdilGmus obicdi , qui cil ton-
Ceptus definitionis obiefili ii habet definitionem,
vel conceptus quidicatis obic&iconiiucc virtua-
liter omnes veritates de illo conceptu vcrifica-
biles , 0 fint nccclfarix. Quinto , prxmiccit,
qu*>d veritates contingentes , qux (iinc de adu
vc i fla .• Deus adu creat non continemur vircua-
litet in aliquo obicdo , vt fiuis patuit 1« pro**
logo , quefi. y tamen illae veritates contingen-
tes ,qux funt de potentia, vel aptirudinc, vir-
rtialiter continentur in tationc quiditatiua ob-
sedi iicuc ifla Dem tfi potens creare , fic huiul-
tuodi.

His prxmiiEs probatur condufio fcilicet,
quod viator , vc viator potcil (cire hanc demon-
flt ationc propter qmd , Deus efl omnipotens,
tam immediate , quam mediate , fic arguitur fic.
Intelledtis potens habere conceptum virtua-
litcr continentem omnes veritates deipione-
cclEuias , vel contingentes , non de adu , fcd dc
potentia , potcil de illo obiedo habere feien-
ciam completam , fic demonflrarc de illo om-
nes illas veritates propter quid , Hoc patet hic
fic in prologo quefi. y Sed viator , vt viator exi-

ftens potcil habete diilindhlimum conceptum
dc Deo virtualitcr continentem omnes verita-
tes nece i larus , fi: hx mediatas , fic immcdi.1-
tas fic edam omnes contingentes dc potentia,
fciircet tam mediatas ,qudm immediatas ; ergo
omnes illas potcil demonllrarc propter quid de
ipfoDeo. Hxc tatio cil cuiJcus. Nota pritn6
ae veritatibus immediatis iiuc per ie notis, quo-
modo concinemur virtualitcr ab obicdo , fic fi-
militcr de mediatis , vide qux expofui prolixe
tn que fi. y prologi , *ri$cttlo 10. ibi JubieRam,
fim obit ctum continet primum prtdtcamm , vide
ibi lingularia. Nota iccundo de ordine contin-
gentium , qualiter vna dicatur prinu , ficc. vide
qux expofui in prologo, que ft, j,vW Doctor loqui-
tur dc iubiedo Theologia: contingentium. Tcr-
ti6 ik>»> quomodo viator dc communi lege non
potcil habere cognitionem abilraOtnara Dei fub
ratione dilHnclillima Deitatis ; fcd bene cx fpc-
ciali priuilegio audoritate diuina in iutelledu
viatoris, potcil cauiari immediate notitia ab-
flradiua diilindlitlima Deitatis, vel ipccicsin-
tclligibilis , ficut in Angelis , rcprxfcutans di-
flindc Deum fub ratione Deitatis eo modo, quo
expoiui in qudtft.q .prologi, & in fecundo, d y vide
qua: ibi expofui. Et fic paret illa rado Doloris.

i Ex hoc [equitur , quod fi poneretur Theo-
logum ejfe propni [dentum , in quodam lumine
citru lumen glori* , ficc. Quod dicit de lumine
glori* , an illud ncccflariA requiratur ad co-
gnitionem imuiriuam Dei , patebit «»4. difi.qy.
Mtdc hoc fatis dixi in prim odtfi.y q. y impro-
bando opinionem Thoma: Caictani , vide ibi.
Thoraas etiam de Aquino ponit aliud lumen,
quod non cil lumen glori* , led dicitur lumcn,
quo cognofcuntur fubftantix feparaix diftin£ke,
fic abilrafiliuc. Et pofiiit illud lumen dic aliud
a cognitione afihiali , ita quod eficr tmpoilibile
intcUcdliun viatoris cognoiccre fubilantios illas,
nili mediante tali luminc , fic fic ptxcedete co-
gnitionem illam.Ec DoCtos improbat hoc in pri-
mo, dtft.yquejl.y quod nullo modo fic neccfla-
xium. Sed in propoiito lumeu , quod hic ponit
medium

Quxftio VII.

medium inter lumen gloriar, & lumen fidei, po-
iuc ipfum efle formalitcr notitiam ab ft radi-
uam,& di fi indam ipfius Deitatis. Et nota.qudfi
cognitio fidei dicitur iumen, qux cognitio nun-
quam cft dc Deo diftm&c cognito, Jed confusi

*75

Vtcxpofui ht prolog. tj. {. vide ibi. Lumen ver6
giorix pro nunc , poteft poni cognitio intuitiua
Dei i cognitio ergo diftin&a Deitatis dicitur lu-
men medium inter lumen giorix, & lumen fidei,
modo prxcxpofito.

S C H O L I V M.

Tertia Conclufio. Tutor ex naturalibus non poteft dcmonflnrt propter quid Dcrnitffi
Immpot entem vireone modo. Probatur primo , quia tdlis conclufio non potejt pe haberi ; nift
per proprii tonem ex terminis notam,& fiecialiter ex parte terminifubiear.de quo <7.;. Prelo-
gi-.dr non potcjl haberi conceptus diHinClusde eo in via naturali, quia a nobis concipitur tan-
tum per conceptus caufatos per intellectum agentem, drpbantajmata, qua tantum confuseno-
bis Deum reprafcntant,de quo Doclcr t.difl.yq.n.u.xy. <$■ q.q. n.iq.drper totum.Secundb,
quia Metaphyfum non cognofest aliquid de Deo proprsum niji a poUtrtori per aliquam propo-
fstionem particularem affirmantem aliquod prodicat um conuemens enti creato , vt aliquid e fi
eaufatunr.ergo aliquid caufans non caufatum de quo xJifi.t.q.i. Obqcrt triplutter,drpcr ad-
ditionem aliorum filunntur obicchoncs , qua tamen fere eadem eft cum additione qua putatur
Docloris,ponlli!rqMe in fine humi tractatus, vide J Jift.t.q x.& dift.q .q. 1 .

TErtia conclufio 1 eft illa, quid homo viator c* puris naturalibus non poteft de- Viator cie
monilratiuc propter quid cognofccrc illam : Deus 1 fit omnipotens. Hoc probatur naiuralih
ficquia propoficio mediata non poteft cognofci propter quid, nifi per propriam imme- "f""'
diatam : nec illa poteft fimpliciter cognolci nifi ex terminis, ic fpccialiter nifi ex ra
tione termini fubiefli : quod fcilicei iubicflum includit prxdicatum , (c propter hoc
includit vcricatem.fiue notitiam illius immediati. temefe.

Coordinatio ergo feientix propter quid, non eftpofiibilis intcllcflui nili habenti
conceptum de fubic&o virtualicer & euidenter includentem totam illam coordina-
tionem, fcd talis conceptus de Deo non eft polfibilis viatori ex puris naturalibus pto
ftatu illo. Probatio huius t quia non eft (ibi poilibilis cx naturalibus nifi conceptus, Conaptlu
qui poteft caufari virtute intcllcftus agentis, U phantafmatum r nihil enim aliud cft diftinatu
naturaliter moUens intclleftum viatoris dc lege communi : Illorum autem virtute, * »

fciliccc phantifmatum , Sc intelleftus agentis non poteft caufari in nobis conceptus
diilin&us de Deo , qui virtualicer & euidenter includit veritates ordinatas vfque ad ,„^4.
iftam, Deo u eft ommpotcni,\tcoquc modo i cuius probatio dependet ck lblutione qux-
ftionis illius , quomodo Dem eft cognofcibilts 4 Vialire. Sed nunc breuiter poteft fic Vidi iit.
toftcndi:viator habens conceptum fimplicem, 8i petfefb (fimum ad quem attingit ho- y. 1 .cr wf
mo cx naturalibus , non tranfccndic cognitionem perfc&iffimjm fimplicem de Deo T-M-
poilibilcm Mccaphyfico : cognitio enim fidei non tribuit conceptum limpliccm dc
Deo, fcd tancummodi inclinat ad aflencicndum quibufdam incomplcxis : qux nott
habent euidentiam ex terminisGmplicibuS apprehenfis,& perconfequens per fidetii
non habetur conceptio fimplex tranfeendens omnem conceptum fimplicem apud
Meraphyiicum. Hoc etiam patet : quia Mecaphyficus infidelis Sc. alius fidelis eun-
dem conceptum habent. Cfim ifte fic affirmans de Dcotille veri negans, nori tantuni
contradicunt ftbi inuiccmad nomen, fcd etiam ad Intcllccl.im.

Nunc autem 1 conceptus fimplex pcrfe&iffimus , ad quem attingit Metaphyficus SliV' *: <
dc Deo, non includit euidentet veritates ordinatas ad iftam, Deus ell omnipotens vtro- '*•

que modo ; quia Philofophl multi attingentes, vt fupponitur,ad conceptus pcrfcflif- J}‘m tfi
fimos poifibiles viatori ex naturalibus de Deo, ad notitiam huius veritatis attingere „„::,„ar
non potuerunt; quod tamen fuiftec eis poflibilc , fi talem conceptum fimplicem ha- non demo-
buiilcnt.imb fuiflet cis qoafi neccilarium • quia ex virtute illius vidiflent illatn veri- J Iramrprl
tatem , quafi immediatam :4c vlterius applicando, per illam ex ifta neccfiaria dedu-
ftionedciuiiTcnt veritatem illam mediatam. ptt/bii'

Probatur hoc alitet: quia primum principium ad quod attingit Metaphyficus, & °
hocpropiiumdeDconon cft fibi notum nifi tamum quia : cflet autem notum iibi
propter quid , fi poflet habere conceptum dc Deo virtualicer , 4c euidentet includen-
tem veritates ordinatas de Deo, ergo Scc.

Prima propofitio , quod Metaphyficus non attingit ad principium proprium de
Deo magis notum , quam quia 1 Probatur , quia ptxmilTa media ad concludcri Juni

P 4 quod

176 Quod libet.

A petii- quod cunque proprium de Deo eft aliqua propoficio particularis affirmans de ente
rim tenti particulariter aliquod prxdicarum , quod competic enti creato , Se ex tali prxmift»
concludit Mctaphyiicusdc ente particulariter prxdicarum proprium de Deo.vtpote
(um* 'm fi arguitur: Aliquod ens cilcaufatum i ergo aliquod ens eft caufa non caufata. Vel
fatp",. aliquod ens eft finitum : ergo aliquod ens cll infinitum : vel aliquod ens eft poffibile:
pntDei. ergo aliquod eft ncccflarium. Omnes iilx confcqucntix probantur per hoc , qund
conditio imperfcfta non ineft alicui enti , nifi enti infit Conditio perfeftiorcum im-
pcrfeAum dependeat a perfetlo. Omnes ifix confcqucntix non probant aliquid nifi
quit : ficut manifeihim eft.

1 Contra illud obiicitur quia cum voluntas fit medium ad concludendum omni-

potentiam de Deo, St hoc dcmonftratione prepttr quid , ficut dictum eft in prima
probatione primx conclufionis : & intcllcfhjs viatoris poteft cognofcerc ibi efle vo-
luntatcm:imo effc primam, Se perfeciirtimam vohintatem : ctgo per hoc medium po-
teft cognofcerc propter quid, omnipotentiam in Deo efle.

Item, omnis propofitiovcraSc ncceflariadeextrcmis habentibus conceptus fim-
pliciter fimplices , eft pet fe noca : talis eft fila , qux affirmat de Deo paffionem ali-
quam : ergo, Scc

l rxterea , pafliones notx de ente naturali concludunt aliquas perfediones de
Deo , quia imperfeflio in mobili concludit de pruno mouente petfeftionem. Phyfi-
cus ergo poteft attingere ad cognitionem habendam de Deo, quia per effedus naru-
rales: non ergo videtur quid cognitio MetaphyficipoflirrranlccndercPhyficam : fi
WAi.f.i. Metaphyficus poflit tanium habere cognitionem quit, per tales cffccftus.

Rcfponfioncs ad ifta quxrc alibi.

Additio. d primum dicitur ditlingnendo de voluntate •. quia aut viator eognofere poiefi volun-

,a,fm Dci w conceptu cotfafe : (fi fic conceditur quod ex puris naturalibus cognofcerc poteft ej fe
tienia dT iki vot"nUltm perfethfiimam, (fi infinitam fcd negat ur.vt /it, ejfe medium propter quid , ad
pmSiceg - demonstrandum Deum ejfe omnipotentem, quia oportet medinmcognojci distinOe. /tut viator
nejcitur. poteft ex puris naturalibus cognofcere proflatu iite, voluntatem dsuinam conceptu dlstmilo,&
tfto modo negatur,

C-Ad fecundum, maior poffet negari, quia datur inflantia. Nam tfto, ens eft verum , ens
Extrema eft bonum funi vera, (fi ncccffarit propofitiones, (fi extrema habent conceptui fimpheiter fim-
efie fimpU- pHcts,quia tam ens, quam verum, & bonum non habent conceptu refolubiles m alios conceptu
mmi/ofi- tntr“ ■ & Um,n demonftrabilet perprimam pafsionem entis, puta per vnum. tanquam

notem per f" medium propter quid, minor tamen veri negatur, quia J impliciter falfaiquia ejfe tua dt-
ft notam. uina,(fi qualibet pofinua pafsio de Deo, habet conceptum refolubilem in priorem conceptum, Ici.

licet in conceptum entis f icet fit ipfa fummefimplex fimplicitate oppofitd compofitioni, (fi com-
pombtliteli.

PerfiBuu ^td tertium dicitur , quod ficut in demonftrationibus propter quid , eft ordo : ita in de-

fit Meta- monfiraiiombus c\a\i,tdeo,vtfi phfiicu pofsit demon fr are do Deo , quia : tamen Mitapinfi-
pbyficui de (Ut perf c/iiis demonftrat de Deo , quia.

'Tbyfcus, ^ftcnfioncs etiam ad ifta habentur in principio additionis huius quod libet i pofiu in fine.

VttrquetA-

"'Mda- COMMENTARIIS.

k np.fr/t4 conci u/19 probatur , fdlicet quod
A viator ex puris naturalibus non poflit
cognofcere dcmonllrationc propter quid , iftara
Dem eft omnipotens, tam mediate, quim imme-
diate, quia cum iit mediata, vc fupra patuit, ergo
non poteft demonftratiuc cognofei, nifi per im-
mediatam, qux naturaliter cognofei non poteft,
etiam ftante lumine fidei. Illa enim non cogno-
fcicur , nifi cx terminis , Sc fpecialiter ex ratione
termini fubie&i, quod virrualiter continet pri-
mum prxdicatum.vt patuit in protog.q. 5. Sed ta-
lis conceptus diftin&us de Deo non poteft da
naturali haberi , quia via naturali non eft fibi
poflibilis conceptus , nifi conceptus , qui poteft
caufari virtute intclle&us agenris,& phantafraa-
tura. Hxc omnia prolixe expofui inq. 1. & 5.

prolog.dift q, 1. primi, vide ibi plura notanda.
Modo cognitio fidei non tribuit conceptura
fimplicem}& diftin&um dc Deo , fiuc non incli-
nat adaflentiendum tali conceptui fimplici , Oc
diftindo dc Deo , fcd prxeis* inclinat ad afl*en-
tiendum qtiibufdam complexis. qux non habent
cuidentiam cx terminis fimplicibus apprehenfis,
& per confequcns non habetur per fidem con-
ceptus fimpleXjtranfcendens omnem conceptum
fimplicem apud Metaphyficum. Declarat enim
inprolog. quomodo fides , tantum inclinat ad a C~
fentiendum complexis mediaris , puta huic 4/1-
quod ens eft trinum (f vnum , fed quid fit illud
ens in fc,nec cx puris naturalibusmecex lumine
fidei poteft cognofci. Si dicatur , quod per con-
ceptura fimplicem perfe&um , qui haberi poteft

Qusftio

a Mctaphyfico porcft dcmonflrari propter quid,
Deum elle omnipotentem mediare, & immedia-
ti. Contra, quia talis conceptus non virtttalitcr
includit hanc veritatem t patet , quia inulti Wu-
lofopiii attingentes ad conceptus Nletaphyfica-
i les per feci i (limos > vt fupponitur , ad notidaip
huius veritatis attingere no» potuerunt , quod
tamen fui iTet eis poflibile, fi talem conceptum
frnplictm habui liem ,qui vimulitcr contineret
illatn veritatem ; im& faillet cis quafi nccefta-
rium , quia virtute illius vidiflcnt illam verita-
tem i quali immediatam .quia Sc primum prar-
dicatu:n,& pbft ex illa immediata (ciuiftciK hanc
mediatam , lcilicet 'Dens e/i omnipotens , imme-
diate,& mediate.

g l Deinde probat etiam, quAd Metaphyficus

Usupfofi- 00,1 P0®* att'ngcrc ad illam propter epeuL , quia
tm jurJgtt Mctaphylicus non atringit ad principium pro-
od fhmsipit prium Deo, nili tantum q ma.
ttmmwu ni m Coniti obiicirar. Hic Do&or arguit tri-
intwjTnbut ^us mec^s * Pro^a»do quod Deum e (te omni- ,
^ 4r. potentem , poteft via naturali dcmonftrari. Pri-
l mt. ma ratio ftat in hoc ; quia voluntas ponitur me-

dium ad dcmor.ftrandum omnipotentiam de
Deo . vt fupr£ patuit. Sed via naturali poteft
cognolci , quod in Deo cft pctfcchdima vo-
luntas , ergo per Ip(am naturaliter cognitam po-
' teft propter quid dcmonftrari omnipotentia de
Deo. Ali* dat* funt.

Ad iftas rationes refpondct Doltor in addi-
tionibus poliris in fine Quodlibcti.

Ad primum dico > quod ad concludendum

VII ,77

propter qmd Deum elfc omniporriitem reqiml*

tur cognitio diftinfta voluntatis diuiu* ,qu*

naturaliter 'haberi non poteft , licet naturaliter

polfir cbgnofd, qu6d in primo ente cft voluntas frfnmom

perfc&uima , fed quid fit in fc , diftmdc non

poteft cognolci. „1* *

A d fecundum negat ter Uls itator. Non enim
hax cft per fo nota, ens ejl bonum , & tamen tam
ens , qblm bdnttm dicunt conceptus (impliciter
fimplices.vc patet 1 Dolore in pnmojtsl.yq.i.

Pottft enim bonitas dcmonftrari , vel per ratio-
nem enritatis,v*l per pafltoncm priorem , frtft
dabdts.Tamen quicquid firde illa trutiore minor Conetftut
cft falla , quia ctfi elfcntia cx natura rei fit fim-
pliciilima , tamen conceptus clienti* non eft snjfattrtr,
(impliciter fimplex,ciim (it rdblubilis in conce-
ptus priores quiditatiuos , vt in conceptum fub-
ftanti* tran(ccndcnris>& in conceptum emis.

Ad tertium refpondet Doftor quid cogni-
tio Mctaphvlici de Deo , excedit cognitionem
Phyfici de Deo.tam cxtenfiuc , propret multitu-
dinem palsionum . quim intenliuc propter ma-
iorem perfectionem , & pcrfc&iorcm mo-
dum cognolcendi. Et propter hoc ad for-
mam argumetiti , dicitur concedendo primani
confcqucntiam , Sc cotlfequens ad lftum intcl- ' ^

lectutu , quod Metaphyficus poteft adaltiorem
cognitionem attingere , quim fit ifta cognitio,
quam Phyficus poteft attingere. Nam in cogni-
rione quia , cft dare latitudinem .& cxccfliml
fecundum maius,& minus > tam hueufiuc,quiirt
cxtenfiuc.

S C H O L I V Kt.

Jf-

Loquendo it demonft ratione a poHeriori , certnm eji primi , Deum non pojfc immediati
omnia caufare , ita vt non mediet ejftllm prauim, quia relatio non cfl ab eo pro duc: tulit , nifi
prini pro elutio fundamento. Loquendo de immediationc cauft fecundum ‘Phihfophum , tm-
pofiiile eft omnia feri ,« Deo immediati , quorum fnndamentumefl, quia principium nctef-
fariam , d~ perfeffam ad nihil immediati fi habet continge Uter, qma extali- principio nulla
poiell tffe noun.ii , quia cum ftt nccejfonum , non poirji aliter fe haherc,& lo vniformltef
flante nihil aliud rrquihtur , qma esi inf nitum , <jr inimpedilile i Dem autem ejf tale prin-
cipium fecundum eos. De quo vide Dod orem id.t. q.vh. ij¥ i. i j. & f d.ii.q.u Ex hoc
pHucipio inftrtur primo, fi Dem caupule peffet omnia immediate , quid pojjct pnnare omne)

tfuntiuconue-

fntia in aquali

' materia utn pojfunt im-

o k - ir.th3ji.tn

TArn confcqucntcr vliijindum cft dc demoti ratione quii. Primi autem viden*
JLiurh eft de omrfipbtenm immedari refpeftu omnis poifibilis : vbi primo intelle-
ctus illius immediationis exponetur.. Secundi, politio Pluloiuphorum videbitur. Et
tcrtioiqiudGt tenendum. „ i , ...

n Dc ptimo fic.immcdiatio caufie rcfpcftu cfTcCtus potcft iuteliigi duplicitcri
Vei fcilicct, quid cauT.it per oaufam mediam , vel quia c^ufat fflcdiancc aliquo effe.
ctu : non enim omnis cffcCtusmcdiusad aTium efreCVum elt letopercaufa illiuse/fer
ausYita poteft intclliei immcdiatio cau<x aCtiux: Yel excludendo caujamaCtiuatp
inediam.vej excludendo cffeCtum medium priorem illo cfFcClu.
i De vtraque immediitione fimiil , dico quod non folum Ptvilbfoplii , fpd etiam
Theologi negarent Deum effe omnipotentem immediati : quia non conceditur
Deum poffccaufarc relationem, nili prius, vel d o ratione, vel natura, caulando funda
mentum , & ita non poteft in quemcunque effeCtum immediate , fic quid nullo cf-
fcCtu quali medio piius natura caufaco.

Eft ergo

. V

biilr i.Jl.
q.l.& jj.
ttufdtm &
8.C r
pro\.
Jmmcdid -
tioduplf.t,

.« VK

Rtlanoncn
fottjl c**~
far t immi-
diart d
Deo.

173

‘Q.uodiibet;Q

i i.Mctu.
Principii
necejjuni
& perfttlu
fecundum
Philojo-
phos.nthd
fucit con -
tingent er.

Com. 7 .

Si imme- '
diu te Dem
pojfet om-
ni4 produ-
cere,ordo
cuufarum
non tjfet
ojftntialis.
Tcx.79.
Idem ix.
Met.t. 41.
Tex.iZ.
C0m.1S.cr

Motus cir-
culurii non
ptujl effe
4 Deo irn-
medi.it e
fecundum
*Phtl.
Sepuratum
a muter ut
non mutus
materium
fecundum
Pbil.

Pii fupra
& J.10.&
j 1. & indu
idem 1 x.
Met. t.19.

Eft ergo difficultas de immediatione, vt excludit foiummodd caufam efficientem
mediam, Sc intelligcndo effeftiuam genera', itet, fiuc illa caula media in caufando at-
tingat effeftum principalem , fiuc tantum aliquem cffc&um prxuium.vcldifponcn-
rem ad illum.

Secundum ” , fcilicct de politione Plulofophorum, Circa hoc Philolophi viden-
tur lentire non ftilum quod non fit- demonftrabile Deura effie omnipotentem im-‘
mediati, fed etiam quod hoc fit impoffibile 1 Si videtur fundamentum eorum in ifta
propofitione (lare. Principium ncccffanum cr omnino perfectum ad nihil immedute ton-
tingenterjt iniit. Hoc probatur, quia nulla nouitas ,fcu contingentia poteft aflignari
m principiato immediate a tali principio i non enim quia illud principium aliter (c
habet cum fit fimplicitcr ncccllarium i nec quia illo vniformiter fe habente , aliquid
aliud requiritur , vel impedit , quia non eft principium imperfcftum , ii per confe-
quens nec iropcdibile.ncc infufficicns.fiue aliud requirens

Si ifta propofitio iam probata, vera effiet, fcilicct quhd nihil poteft effie immediate
& contingcntcr a principio ncccffiario,&: fufficientciftatim lcqui t ur,quhd non poteft
caufarc omne poffibile immediati. 111» conlcqucntia probatur, primi , in fpcciali de
tnotuiquia fequitut quid Deus non poteft immediate caufarc motum , fiuc Ipeciali-
ter motum localem, fiuc Ipccialifiime, motum circularem Corii.

Et hoc videtur fecundum intentionem Philofophorum probati. Primo genera-
litcriquia fi poflet omnem effeftum immediate caufarc fine caufa fecunda, fic poflet
facere, quid nulla caufa fecunda haberet aftionem propriam : fcd fecundum Com-
mentatorem 9 Mctaphyf. fuper illud , igitur pofitit, . Cum enim entin mn init»: ntlit-
nei prepriui.non hnbchunt efferum proprne. Manifcftum eft , quod apud Philofophum
inconueniens eft Deum poflc eflentias omnium aliorum deftrtierc : cum fecundum
ipfum aliqua alia a Deo fint formalitcr neceffaria.

Confirmatur ,quia fi prxtcr ordinem caufarum in vniuerfo poffit qucmcunque
effeftum caulare ergo ordo caufalnatisin caufisnon effiet fimplicitcr ncccflariusicr-
go ncc clfcntialis.quod eft inconueniens apud Philofophos.

Secundi, fpccialitcr videtur hoc oftendi dc motu ; quia fecundum Piiilofophum
8 . Pbyfuerum, potentia infinita non poteft immediati moucre corpus in tempoteiquia
4 *'R>J->qua potentia finita poflet moucrc corpus in sequali tempore, ficut ipfc dedu-
cit ibi, eo qtiod augmentata virtute motiua,minuiturtcmpus,in quo mouct.

Habetur ergo ex incentione Ariflotclis quod Deus non poteft immediate rrwCirr-
motumpropnt; diftpmiquia cum fit fuccclsiuus,ncccirarii erit in tempore,

,-Si dicatur, quid poteft rem motus caularcjcd fine fucccfsionc,quiapcrmutatio-
nem fubitam,ad illud ad quod finitum moucns mouctct in tempore.

Contra, hoc non fciluitiqua Deus non poteft immediate caufarcrootumxircula-
rem Ccetiiqula non iu tempore, vt cpnccdjtur : nec in inftantiiquia in illo inftanti to-
ti, m Coelum efficti n eodem loct^ft: quxlibct pats fui in eodem loco, in quo priusicr-
go iu illo inftanti Cirium non mutatur.

' .Jetuo , hoc vid^mr pf^cptjj (^jnjjcunqucefFcau materiali : quia per tranfmuta-
vq • V idetuxenim Ariftoicles 7. Uetnph. con-
tfn Platonem , probare quod fc(l altatum a materia non poffit immediate tranfmutaxc
materiam : Et Commentator ibidem : impcfuiile ejt , quod forma fetarata tranfmuient
muttrum.nthtl enim tranfmutat maurt.tm, aift quod e H in mjteru , dr l/oc CO nuenti dictati -
^^'tdimgrnclfnl^of&unftiriirniti itfiMftt aliquod indiurituorum, vel indiuiduum, vt

; • *° .T>Tr. - »

Vltimi , vi JuVu ift.i.yVobationcs pofTe confifltiiri,& ti intentione Phfofophi 8!
Plrrfvbi videtur vellp.qudd quicquitj Deus poteft immediate caufarc' Sc Hpc colSlt-
tct,nece(farii caulae, quia non Videtur poffie poni comingcntia ad caulandum,&hon
caulandum , nilt prdpcbrafiquamfnunbiiicaccm in agente , & hoc quando' effcfluls
tfttaliter Sf^TteSb ddpendct;ab agente : nuhfc autem fi Deus poffiec immediate in
quodlibrt caufabile , quodlibet dependeret tofalicet & prxcish ab Co , per con fed
quens ncceffarid qudffilbct caufaret , tunc fcquitur multiplex inconueniens, fcil£
cct quM caUlx fecuhdxjmtiarcntur iftionibtis luis, quod tantitprima ntio;8c quod
Deus immyfliite daufarex omnem motum, quod tangit fecunda ratioi&t quod Dcils
immediate caufarct omnem effeci um materialemiquod tangit terria ratio.

COM

te.

1 1.

Qusftio VII.

COMMEJiTARlVS.

179

tmrneUUiie

n r\ E demon ft ratione quia. Antequam pro-
jmmtmimn§ bcc conclufioncm quartam prxmittit

<lu^ *n>mediario caufr refpcihi cffc&us poteft
ffutftcim dupliciter intclligi , vel quia non caufat per
ftufi multi- cauiara mediam , licut nunc Deus producit ver-
liJMflitutr. mem njediancc Sole caufanteivel quia non cau-
fat mediante alio effectu, liccc ille effectus prius
caufarus non caufer effectura po fler i orem * Se
fic aliquando vna caufa non caufat vnum effe-
dfcum , nili prius alio caufato , ve patet in multis
exemplis Do&oris. Dicitur ergo caufa imme-
diate caufarc, quu nec cauftt mediante alia cau-
fa, vel quiacaulat nullo alio eftc&u pri&S caula-
to. De imroediatione (ccundo modo,tam Phi-

lofophi , quim Theologi , fimpliciter negarenr
Deum immediate polle caufarc omnem etTe-
dlum , quia negarent ipfum polle caufarc rela-
tionem immediati > nili prius caufatis funda-
mento , fic termino. Eli ctgo difficultas de fm«
mediatione , vt folum excludit caufam efficien-
tem mediam , fic intelligendo cffc&um non ge-
neraliter , liuc illa caufa media in caufando
contingat .cffe&um principalem , (iuc tantum
aliquem cffdhim prxuium , vel difpofuioncm
ad illum.

o Hoc prxmiflo videndum cft primo de in-
tentione Phiiofophorum. Cires hoc Phitofoptn
videntur fentire , fice.

S C H O L I V M.

Secundum Theologos Dene ejhmnipotcnt immediati, itavl fine coaginte omni* facere f ef-
fit. Probatur auttorttate-.itcm ratione, continet eminenter afliuitatem omnium aliarum caufa.
rum. Ex i. d. i.ij. l . ejua ratione caufa aijuiucca poteft effcBus na perfecto i producere , ficut
vniuoca. Vide i d.S.ij.vlt. Ad hanc adduci! refonfienem ehtlofopht , ijnan non refutat , ejuia
tene! conclufioncm hanc non cjfe demonftrabihm.

"I \E tertio tenendum eft fccundbm communem fententiam Theologorum,

J / Deum Ce efle omnipotentem , quod fine quocunque alio agente poflit caufarc

quodlibcc caufabile,ncc tamen iftnd poteft demonftrari demon litatione, ejuta.

Primum probatur au&oritatc In principio creauit Deus caelum, er terram.

Adducitur etiam ad hoc ratio, quia virtus a&iua cuiufcunque caufa: fecundi
eminentius eft in prima caufa , Si in primo agente , quam in ipfa caufa fecunda : ha-
bens autem eminentius virtutem a&iuam. videtur pofle in cffcftumabfque illo,quod
diminute habet virtutem illam , non enim ad produ&ioncm cffcclus requiritur im-
pcrfciftio virtutis aftiux:quianuliaimperfcflio eft ratio agendi, fcd eft magis impe-
dimentum acliouis.

Confitmaturiquia videmus caufas xquiuocas ita pcrfcAoscffciftus producere , fi-
cut vniuocas s quod non eflet.nifi haberent virtutem a&iuam eo modo, quo fufficir
ad caufandum perfctftb, non autem habent virtutem vniuocara , icd tantum emi-
nentem, ergo, &c. .

Ifta racio, litet videatur probabilismon tamen cflet Philofop^o demonftratio. Ne-
garet enim iftam propofitioncm.quicquid in fc eminenter, vel virtualiter habet vir-
tutem aftiuara caufa: proximae, ipium poteft immediate cffcSlum illius caufx cauia-
rc. Diceret enim quod eminentioti modo habens talem virtutem poteft quidem in
fuo ordine in efferum talis virtutis , fcd ordo fuui eft , quod fit caufa fupetiot , Se
remorior.

io. Cum adducitur , qubd impei feftio non requiritur ad caufandum : diceret qubd,
cum dico, immediate caufarc, duo dieo,fcilicet cau(ationcm,3c illa requirit pcrfc&io-
ncm:8c modum fiue immcdiarioncmcaufandi,8c ille requirit impcrfc&ioncm an ne-
xam.-creo ad immediate caufandum requiritur imperfeiftio , non ficut ratio caufan-
di.fed Geut conditio ncccftaria in agente. , ,

Vbi enim eft ordo eflentialis , ibi non poteft aliquid efle proximum impcrfc&iffi-
xno.nifi ipfum fit aliqualiter imperfeftum : quia fi pcifccftum eflee proximum imper-
fc&ilfimo, cflet xque immediatum cuilibet alijalc : Se tunc ifta non haberent ordi-
nem cflenrialemilicut non cflet ordo eflentialis in Ipccicbus numerorum, fi quilibet
atque immediati procederet ab vnitate.Exquo patet, quod iftam propofitionem ne-
garet Ph ilofop luo iperfcffiar caufa immediaiiiis caufa i : intelligendo per immediatius, cx-
clufionc cauist propinqua: a&iux : imb diceret, qubd ficut perfeftior eft caufa fupe-
rior,ita per plures caufas medias caufat. Nec ifta caufat medix requirfitur.vt addatur
perfeflio caufalitatis.qux tota perfcflifllme eft in fola primatfcd magis rcquirurur.vt
habcaturoi dinata perfectio delccndcns ad yltimum imperfectum, ordinata at te pet-
fcflio non habetur fine dimitiutione pcrfcftionis.Sc cum imperfeftione annexa. .

S C H O

Ce-., i. .

L ‘aufatrr.i.
neuter eo-
ement effer
tlum,peiejl
ilium cau-
fare.

Cuniuene
v.nualutr
caufam, no
pottjl <wt-.
medtate tn
nm ejje -
Uumffecu-
dum PhU.
rtdimme -
di.te cau.
fandum ro.
cjmruur j
i mpcrfetiio
fecundum
PhU.

Negaret

Phfl.hanc,

perjeliiOT.
CAufs.ift* »

rneduuitm

can/stu

i2o Quodlibet.

S CHOLIVM.

Non cjl demonfirabile a pofieriori Deum ejfe omnipotentem immediate. Ita Deflor 1 . J. » .
d.l.q.tn.iy.& q.^.nf&lale d.ql. fide eum t.d.io Probatur prtmo, quia Philo-
Joph idnon potuerunt drmonUrare. Secundo , quia ordo eaufalitatis non infert , quodfuperior
poftt in effectum fine inferiori , v. g- Sol fine homine generare, hem , anima non potejl mate-
riam infirmare nifi prauiaalia forma. De quo qd.9. q.y adducit clara exempla m ahii gene-
ribus cauftrum.

Q Ecundum.fcilicet quod illud verum non poteft dcmonftr.iri demonftratione
Pbilefophi f)quia, Probatur primd auaoritate : quia Philofophi ad notitiam talium verorum,
non potat- fcji|cct poflibilium dcmonftrari demonftratione quia , dcucniie potuerunt , non au-
rnntdtmi-_ tem ld notj[um jiujus vcti, imo eius oppofirum tenuerunt , quod non cft verifimile
firarc Deu ^ a[i dcmunftrabili demonftrationc quia.

P"tmi‘m- Secundo, hoc probatur ratione, quia ordo eaufalitatis non concludit, quid fupe-
mcdiate. rior poffic fine inferiori in cffeaum.in quem poteft: cum inferiori, ficut Sol non
fcd oppofi- poteft pet fc generate hominem fine pattc.ficut cum patre : ergo pari ratione , otdo
tum tenue- jjpc non concludit, quid prima caufa potfic fine fecunda in clfcclum ift um.in quem
r“"“' poteft cumfecunda. Hoc etiam manifeftias cft in aliis generibus c.mfarum.Si enim,
fecundum aliquos, effer ordo eflcotialis in materiistputa, quid prima materia animx
intcllcaiux propinqua, fit co pus organicum , 6: fic vlrcrius vique ad maceriam fim-
plicitcr primani qua: fic propria matena refpc&u furmx primx lubftantiaiismo opor-
tet quid macena (impliciter primapof.it cfle maceria immediata rdpciftu cuiufcun-
que formx , cuius poteft effe alia matetia fecunda. Hoc etiam patet in formis : non
enim oportet quid ptima forma pofsit ede immediata forma cuiu. cunque informa-
bilis,cuius poteft clTe immediate alia forma fecunda, «i hoc , fiue prima forma 8c fe-
cunda aci ipiancur ordine generationis fiue perfeiftionis.

Ifta, qux dicta funt de caufa materiali, £c formali .habent maiorem cuidcntiam , fi
2>r plura- vera fit opinio de pluralitate formarum.de quo modi non eft quxftio. Sed ad propo-
litate for- pltum fufficjt > quidfiin caufis materialibus , 8c formalibus effet otdo , non oporre-
marum. rct qubd primum effer caufa immediata cuiufcunquc caufabilistcrgo modo.v bi talis
vide do». cftjpruta jn caufts efficientibus, non oportet quid ptima pofsit efie caufa imme-

* ^ * di.ua cuiufiibcr.

Hoc etiam patet in caufis efficientibus refpeflu cognitionis. Nam principia po-
Princituu nuntur caulx rcfpecfu cognitionis conclufionisivt habctury«W« PhjfMckt primum
efi caufa principium habeat veritatem euidenti(simam,fic etiam contineat eminenter , fic vir—
notitia ei- toalitcr veritates omnium pofteriorum : non camcn oportet quid pofsit cfle imme-
ctufionu , diati caufa cognofcendi quodeunque pofterius : imi oportet per media ordinati
frd media- proccdcrc,ad hoc vt acquiratur cognitio conclufionis temotx.

** Hoc tandem patet in ordine caularum finaliumsaccipicndo enim vltimum in ali-

qua coordinatione finium, non oportet quod illud pofsit cfle caufa finalis immediata
rcfpcftu cuiufcunquciquia aliquod remotum non ordinatur ad ipfum nifi mediante
fine propinquiori : ficut organa exteriora ordinata ad potionem vel incifioncmnon
ordinantur ad fanitatcm.nifi mediantibus iftis finibus propriis.

S C H O L I V M.

Re Jpondet ad rationes pro phtlofopho addnfl as, n.\6 .dr feqq . Ad primam ofiendit , Deum
poffe prinare omnes canfas fecundae fuit aflionibuttnec tamen ideo effe dcfincrcnt. ^Ad fecun-
dam , ( qua tertio loco foluitur) Ari». & Auerr. erraffe , negando poffe immediate monere cor-
pus. Ad tertiam(qua fecundo loco foluitur) Arillotclcm non negaffe Deum immediati inducere
poffe formam in materiam ,fed Commentatorem ei impofmffc. Ad quartam pofitam n. 18. ex-
plicat intentionem Arifiot. An Dem neceffarii canfel quuquid immediate caufet. De quo lati
Agit i.d.%. q.vlt.

SEd licet hxc * conclufio non fitdemonftrabilis:quia tamen, cum veta fit.oppofi-
tum dcmonftrari non poccftiidcd ad rationes addufkas pro opinione Philolopho-
rum rcfpondcndum cft. ^ ^

Qusltyq.; V II.

181

14-

Ad primam,, -Theologus bend conccderec , .qnbdcauls prima poteft ifta caufata Conf, pn-
non foliim priuaro fuis aftionibus : fed eripin proprtisenutajibus : quiaejipotcft an-
nihilarc. Nec concocdac cum PFiilolbpho in ifta piopsfiuone i auodemntjtmfutcr-
n»mii /Hcejfurmm , Sc hoc Yo^ndo omne riWtenyim.fcmpitqtnum : quia

zuicemum limplicircr poteft non c dedicet non taji poicnqapaffiua loffinlcca : qqdr
li&eft in corruptibilibus. • d -• n .. sti . ,,n tlutjinil #■ ■ •*

rJ#

tseft in corruptibilibus-: • ot n ilinji'-!1; .. rl . mlci

( . Aiitec, iicct Dc»s princt unii» fecund* asionibus fuw, pwuepicndo cawalftate:
eorum , fle caufindo edeftus , quasilla poliant caufarc.non oporict quod pnuet il,,
fnis cniitatibus : manem enim & non caufantiuos efFe&us:quiaalia caula immedia
tb caufjt illos, poflent tamen illos cattfaro, Sicut mance ifte,ignis, 3C tamcni non cap-
fat ignem in hoc ligno aliud agens fortius przucniat in igniendo : pollet tamen
cauiare tquia fbcraam .quareft principium igniendi, hab«:S4 ita poteft imclligidi-
fium Commentarorit cum ait: C«w enti» non bobebunt ucfipnit proprus , p^Mob^t
offentim propriat. Quod in antecedente neget habere aftionera propriam, debet in- Erponit
telligi, non tantum aflualiter : quia tunc arguerctuta.defttuaione poftcriotisad dp, commen-
ftruaioncm prioris , & elice fallacia conlequemis: quia pluribus ali >4 mpdispotsft
pom deftruftio iftius pofterioris, puta pet foruungcns ptzucnicns , velpcr contra mr lufcrri
rium impediens: Sed debet intelligi in antecedente, non habebunt aSioncs pto-
priis, nec B£lnaliter,:oee aptitudiiiaiitcr.ncc virtualitet i & bene Icquitur qupd non piiutren-
habebuneproprias elfiswiasttjuiaqiiodlibctafkiiiutnpcrproptiamfiqniatn > flMW* ,u' 3<h<”

tutem habet virtualiteriiiama£lK*nem.ctiam quando npu afkualUetpcqducH, , v,,i ntbpirptp-

Et illa expolitio antecedentis poteft haberi ex illoyctbo Commentator^ , ,qqod Pni •
pntmitrit, comucHit tjlu , vtnniUmoK hovt*o\pOit»tm fopotom »ot»roLpw ^

Cum enti a non hdebunt tdionti prcpmti , fupple naturaliter , vel aptitudinalncr Ic-
cundum propriato nacuram , non jubebunt eJ/enjiM proptipi. Illi autem , conua, q»i°s Dtmficu-
«rguicibi/ctlicct moderni, ponunc vnura ag?s omnia entia ii ne medioded non ucuc dum Au^.
Chriftiani rquiafecundim Auguftin11m7.de Ciui.ca.}o.fefl<wK/WMr^fdif*/r
muujhut , rt im ugrrr proprios motuj jimut. L icet enim pollet agere omnia, A; qc ageq;
do, cntitatcsqnidem rerum non deftrueret, ledeas, quali ociofasfc vanas, ralinque» ,w
rentmraluit tamen eis, iicut cnticatcm, fic U virtutem aflkitiwOtK propriqjptribwew
aflioncmuion enim vniuerfaliter pcrfcflionem rebus fubrraxic, cuius fune capaces.

Ad fecundam formam 1 materialem non negat Philolophus immediate indui i in
materiam a Deo, imd inferiusinquzftiontr.de bona fortuna dicetur, quid Ariftor.
fenfie de anima intelle£tina : de inteutione cius 7. LMtttpbf vbi adducitur Com- l

meritator :& vlddtur dicere qudd nu/lum immateriale poflit tranfmutare inatc-
• .1,™ v fi iii-rellieat de Deo . Ifettt videtur fpeeialirer per illud verbum, auii nrtPo-

commento tettta, poft, ilMg»otlmo^tmjttrtomrnet^M,o(it 7. jT-

Um*£huAm,aMipoUMtuM,lu**gaptrurpMh*btvquol4i!omjtJ!uf»:.$i IWf.WW An- » «»«°-
ftotdeqnod Idem fenfie: • .«tapMibtt 11.1:1 a.: .5A ,».»>" '‘."“tll

Sed melius videnir, qubd quando litcraAriftorelis potoft habere fanum intelle- "«lp

videtur polTe ficti-NapiiSlc hoc aJ pr^cns.breuitp^tTa.nfeundo . dici Pf>^M>q,W
Ariftotciesibi argnir concraPlatonetn probando ,qModidc* non luti! riccelyf i*Jfl
genaatiopem iquia fu (fici c hoc aliquid ad generandum hoc aliqumltfeilnecidc*
podiinteincrate hoc hliquidiqiiia fi g«Aeransn5 eft hac aliquid, nec graiiriicrit hoc
.aliquid.Vtraquc conrequentia'fads tdhit no tfTegenith pdeidelPhronis.ncttSmeri
cxlcdcnda cft ad propplitu noftriipfcilicct de Demqutf fi idcaj<mctarct,eflct ftcne-
rans vniuocumiquia eiuldcm.fpeciei : Non ellawlcm^quAcaqla-Yfl^PC^hCCfiWT ftucrut.
eia.nifi compo(iia,ac materialis, litue genituro cft compoilium,& materiale. Hp.cpro Vnu cft

ptima jfiarte fat!oriis,fcilicer qudd idczmon fonc neoeffitriz. tm r

.Prbmcunda parie.lciTlcct qudd ides noq poflimt generare/acit iljud.quod fi ge-
^ans vniuoqum con f)i hoc aliquid compolTrilm, & mateHalje j dec ^eriSniro

aliquii.DciisauamApoifft.eirecau^gerigtarioni^req^UifUrq^gchci^tiopcro,
non Iicut caufa vmuota, fcdzquiuoc.l, £cltoc fuprcuaa,sriCTius,vircu|cagii,oii;imt Vt inquit
• ilia'£Sflf£tafl1 vttiuoca,quam zquiuoca. ,t ..as ;»«.i . •'! ' Auetr.it.

Ad 'tertiitm ' abfolutc concedendum cft tam Ariftotdemquam Aoerrotm Deum Mer. com.
polTe iminedMtdmduetc ^corpus.ne^e. Ef 4'-
jScotiopcr.Tom. X lt. O. rouietint

»82.

Quodlibet.

Pofqcrunt tamen Dium tnouere Ctrlum mediate, fcilicet mediante Intelligemiam,

' .. qux eft propria motrix Cali. De hoc amplius tangetur relpondendo ad tertium an-
. i , gumemutn principale ad quzftionem.

Ad quartum f quod confirmat lftas tres probationes, dici poteft, qudd non eft de
Intencionc Ariftoteli quid Deus abfoluti necelTarii cauter quicquid immediati
caufat , hoc cft fine caufa media ageme > ficut dicetur inferius ac anima intcllcftiua
in quzftione de bona fortuntt. Sed fecundum ipfum Deus necefiat io agit quicquid
poteft agere immediati, Koc eft, fine omni medio liue agente ad ipfum i fiuc ad ali.
quod przuium difponens ad illud, Si fine omnf medio caufato , fiue przuio ad illud.
Illud ergo quod fine Omni medio cantato praedio, fiue caufante przuio, poteft agere,
hoc necetTario agit Et ratio huius cft apud euiAiquiaex quo iftud afoo Deo imme-
diati omnino dependet, ipfius nouitas in edendo, tiae contingentia non reduceretur,
fecundum ipfum, vltimati , nili in aliquam nouiratem in Deo. Et fic intendit ipfe
arguere 8. Pbyfir. quia illa nouitas motus invniuerlali, fiue omnino primi cautan,
quodefimque illud efiet , efiet immediath a Deo fine omni cauta media agente, vel
dDponente, Si fine omni caufato iticdio. ■ 1 •*

De illo autem , quod poteft Deus immediati caufare , fine , fcilicet caufa inedia
agente attingente illud , dum tamen fit aliqua caufa difpofitina ad illud, vd (altem
aliquod cantatum przuium requifitumad illud, non «hecret Ariftotclesquid Deus
ncceir.irid (impliciter illud caufaret-: led cantummodd nerrtfibtc incuitabilitatis,&

” hoc potito illo primo, vel przuio, quod requiricur.

■In neutro autem illorum concordat cum eo Thcologus:quia ponit. quhd Deus per
voluntatem liberi, iccontingefiter f« habet ad quodeunque f aulafcile extra, & boc
cxclulanecclfitate non folumimmutabi|itaus,('ed etiam ineuitabilicatis.

Ntfjrti Concedo ergo, quid Arifloceles fecundum fuaptincipiznegaret Deum multa
Arifiot. *- potfc immediate caufarcipOtaomnia d!a,in quorum produftionc eft (impliciter con-
titjuM fien tingentia abfquc vtraque necefiitate przdi&a; fed in hoc Theologus contradicit fi* d
pofrimmt. |jj) ficut-diflum eft.Eft etgo de demonftratione^onclufiopnncipalis Si ordine quar.
Dn " fcilicet quid Deum habere orampotentiim immcdiati ,retpc£tu cuiufcutn-

quocautabilis, lici t fic verum, non tamen eft nobis demonftrabile., demonftiaciont
quia, ■. ■;■ ir.. ...

11 ii jo. J.i:: . i ’«n >i i.>ii.i,i • mc/mol ur!>n:;a i! 1>A

e 0 M -M E N T A K‘l V S.

'■ »i i • • y *»i h~f’ i h .1 '

propria motrix cqeli.Sed dc ho£ tingetur am-

pli QS.rcfpondcndo ad lertium principale.

r Ad tertium rcfpondet quod Thcolog
non negaf formam maicrialcm.immediatefA-

ir i urnam.

riani, qua: cft caufa corruptionis imrmfcca^dl .. . *uc Cwnmcnutor $c videtur dicere qubd nc-
tamen a Dcq amu^il^bilc. Et dicitur jcuitcr- que, immateriale poflit tranfmutare materiam
num, quia menfuratur arao, vt expofitum cft in immediate. Et fj IntclligardeDco.ficut videtur
fecundo dijfi i. Dicit ctiahi Do&orqtlid Hcic : /liter f-ertllud verbum , debentibm mttn-

Peifc taufiii fecundat alHohfbui tatifhijuih rrnrr«ri, negaret eam Theologus, & e^h-
montamen fequiittK qu6d pnoer^uu emirari-. r. bdruilcniciTtiainjdicil Commentator j.pq|i,tj-
\Potff9. enim quAd igni» minquarv c^ic- : Jud quod mouct materiam , nccelfarid clt cor-

16.

id. p ^£d licet. Hic refpondec Do&or tenendo
_t,,; ..Oopinjoncm, Theologorum quod . non eft: .

inconucnicns conccdcrc Deuro , polfcpriua^e ■

omnia alia a Deo fui^cutiratibus , nec in hoc 0 f

habet concordare cum Philofopho. Ntcfmnh- duci in materiam a Deo , inW inferius in qux- %
" ter C9*cortUt in hoc , quod omne fem fit emunt fit ftione de bona fortuna, fcilicet vlt. dicetur quid

famuli ter ncctffgrium , 6ct. Secundum enim Philofophus fcnfir dc anima imclle&iua. Dc
VaJit- iicAtHT I^Eofophum • ferapiterhompon habet maet- ^fprcpc.ionoei.us ,7. Mct.tcx.com. x8 vbi adduci-

dum , tidn elTef ignis , ^ufA-rafis ipticudo , 8c " tchs poreft hibcic fanuro »ntpllcAum.& iiteri
yircualitas conlequitur formam dfcmt ale tn Gomrnei)rw^risfjnuminulUdum habete non

*Snij> ipjt '-r ■ :q noTP^ftr^Pd^^^wr-AuprrQenp f»?n' »1 bcreiri- tfotalsnl

/J Ad jccundum rcfpondct qu^ ^bioli/tp- ^ icntioncq» Ariftotclik.& laloctur eiiis intcnrio,
cft concedendum Philoio^-hum, & Aucrrocm “** 1 L^trL Cu^ u—

n^galTc D'euft; pofTc immediati mdnerc
Ium. Sed in hoc hhber Theologtrt vtuimqh*>

negare, quia ponit Deum mouere in tempore, qubd idex non Itinr neceiTariaadgaperaiio-

1 * * — 1 *' ‘ * ufunii

: hoc
iliquidKec
genitum

Quaeftio VII. 185

genitam rrir hoc aliquid. Vtraqiieconiequen-
ua f.m tenet contra ideam Platonis , nec ta-
men catendend.t cft ad propolitunt troftrtim,
fctlicet tic Deo, quia G.idca generarer, eflet ge-
nerans vniuorum.quia eiufdem fp:ciei,noncft
aurem aliqua cauta vnittoca neccilaria , ni/i
compotita , ic materialis , /icut genitum cft
compotitum, tc materiale , Hoc pro prima pat-
tc rationis.fcilicct quod idex non fuit nccclTa-
rix. Pto fecunda pattc.fc.qu6d idex no polHint
generare, facit illud, quod li genetans vniuocu
non fit hoc aliquid coinpoGtum , & materiale,
nec genitum erit Itoc aliquid- Deus autem, &
poteft clfe caufa generationis , it requiritur ad

S C H O

generationem non /icut caufa vuiuoca, fed x-
quiuoca , Se ltxc (uprema in cuius viuutc agie
omnis alia caufa, tam vniuoca , quimxqni-
uoca. De iftis ideis, an ftnt caufa genctationis,
Are. vide expolitionem Doctoiis luper 7. .Met.
in opere fuo , quod tntitularut opm annum.

C Ad vlttmum Rcfpondcr quod non cft de in-
tentione Anflorelis quod Deus abfolute nccef-
fjrio caufct.quicquid immediate caufir. Na fc-
cudtim ipsu.anima intelleftiua immediate elt a
Deo,vt patet t6de Ammalibm, Se tamc no caufa-
rur ncct/Tati6,Srhoc,quia ipsi anima pcedir t)e-
eeiTatio otganicatio.Sr materia in qua recipitur.
Dc hoc viat Doftotem tnfriq.vl. Sc in 4-d-4 j.

L I V M.

Quinta Ctnclufio huius Ouastunir cH, dcmonHrabtle effi 4 poBeriori , quod Dem eit om-
nipotens me Juli vel immediati, id e/i, Potens producere omnia, vel per fe, vel cum aliquo me-
dio. Probetur primo, ijuu nccejfario daturftatm in caufis , r/4 vt toto vniuerfitns caufatorum
fit ab aliquo extra eam,& illud tft 'Dem. De quo late 1 .i. l.q.l.a nu.11. Secundo, w qnodcun-
que pote fi caufa inferior, pote fi & fuperiorjalum mediante caufa proxima, c^edductt duas
iuflaniiae,quM refoluit per hoc, quod vnnm tantum tft ens a fi vt loco citprokauit,dr pcrcon-
fiquens vnam agens a fi. - .

QVima conclufio principalis cft ifta.quod demonftrabilc cft viatori dcmonftra-
tionc,^*/* Deum efle omnipotentem mediare, vel immediate : Itoc cft, qi:6d
poftit caufarc quodcunque caulabile ; vel immediate vel per aliquod mcdiunt, quod
lubfit caufalicati eius.

Hxc conclufio probatur perhoc,.qubd ncccfte eft ftacumelTc in caulis effi-
cientibus, Se hoc probatur fecundo <Jitetapbyfic*:li probatio A riflotclis, breuiter nunc
tangendo, ftat in hoc-.tota vniuerGtas caufatorum caufam habet, non autem qux fit
aliquid iftius vniucrfitatis quia tunc idem eflct caula fuircrgo aliquid extra tota vm-
uerfitatem illam. Si ergo in caulis non afccndatur in infinitum , non lolum quali-
bet cft atufata , fcd tota multitudo erit cauiata , Si per confcqucns ab a'iquo extra
totam illam multitudine, ergo in illo erit ftatus,taoqua in fimpheiter primo caufante.

Poteft autem illius conclufionis adduci alta probatio talis Caula cffccliua quant6
fupcrior.rantb perfeftiorin caufalitatctcrgo fi Itipra iftam datam eft alia in infinitum
fuperior incaufando illa erit in infinitum perfectior in caufalttatc Sc per confequens
habebit caufalitatcm Infinite perfectam ; caufalitas autem catifata , vel dependens
in caufando.non eft infiniti pcfcftarquia eft imperfc&a rcfpcftu illius:! quo depen-
detrergo fi in infinitum afeendatur in caulis, aliqua erit omnino incaufat a nec depen-
dens in caufando.Se per confcqucns in illa erit ftatustlic quod ipfa erit cffcftiua,non
caufata , nec dependens in caul ando, & ab ipfa eft omnis caufalitas. caufa: inferioris,
vel faltem in virtute pius caulat.

Ex hoc ad propofitumfequitur quitd in quodcunque caufarum poteft aliqua cau-
fa inferior mcdute.vcl immediate ,tn illud idem poteft illa caufa fuperiot ,& hoc /al-
tem mediante caula proxima, & per confcqucns prima cauli habet onjnipotcuti.tm
fecundum intcllcflum pertinentem ad iftum articulum. .

Ifta ratio videtur dupliciter u poife impediri Primi, quia diceretur quid in ordine
caufarum efficientium, licet ftatus fit ad vnum principium cfficicns:ramcniflud non
cft Deus i fcd aliqua Intelligcntia mouens primum Ccclttm.Nec ratio naturalis de-
ducit, quid vitra tale mouens Deus immediate moucac.nifi in ratione caufx finalis.
Sicut Videtur Philofophus illum modum moucndiapptopriarcipfi Deo 1 1. Mn. vbi
ait, quod mouct ficut amatum, & defideratum.

Secundo diceretur, quid efficiens primum quodeunquefit non probatur habere
potentiam rcfpctftu omnis omnis eaufabilisqualitercunque , falicct immediati: , vel
mediati, fcd tantum rcfpcftu omnium caulabiliumin fua cootdinationc:opot tet er-
go probare, quid prxter illa non cftcnt alta poffibilia eaulari extra illam cootdina-
tionem.Ifta duo excluduntur per hoc, quod non eft nifi vnieum ens a (c.fiuc non ab
alior ex hoc enim (equitur quid non cft nifi vnieum agens non dependens in agen-
do,quod enim dependet in cftendo, fi agat, dependet in agendo.

Scoti Oper, T tm. X 1 1. Q. *

Conci.;,

Tcx. ;.

Zfniturjtm

tiU CotUj.1 -
n-m cius s
habet ex-
tra Je, de
V** l.dnX*

tn ejuiidit-

>1» : p<yefi
caufa infe-
rior , futiejl '
fufrrtor

Jitltern cum
inferturi.

Tcx. !f<

lrnicnm
tantum
ens a /e, ac
?er coife-
•jkou vuii
agens istdo-
f en dens.

COM

184 Qijodlibet.

Q 0 MM E N T A R 1 V S.

C rvWw conclufiu probitar , &c. Ec proba*
V«/ cio ftar primo in hoc, quid in caufis ef-
fcmialirer ordinaris e(l (latus ad vnam pri-
tnain, 6c adducitduas rationes, quas etiam ad*
ducit in primo dt/I.i.&c ibi eaaexpofui. Ex hoc
prcmillo infert, quod in quodcunque caufa-
tum potell cauia infcrior,potcil etiam fuperior,
faJtcm mediante cauia proxima, & Ec hoc mo-

do prima cauia habet omnipotentiam.

u Ifia ratio videtur dupliciter pojfe impediri ,
fcjlicct quid Eante llaru in caulis . non Icqua-
tut primam mediate concurrere ad omnem cf-
fctflum fecundarum caularum, quia primo dicc-
retur,quod illud primum efficiens, aJ quod cft
ftar us, non cflet Deus, /id aliqua lut cilio emiAm #.
uem primum i alum, &c.

8. Phyf.ad
finem.
jtrifl. vo-
luit Deum
tffc infinite
potenti a in
tenfiue.norj
tantum ex
t en fi u e, eu
fecundum
duras tonem

Tex. com.
»7-

Tex. rom.
li.fif inde.

Jin crea-
tura pojfit
ejfe alater-
no, vide t.
a.i.cj.4.

S C H O L I V M.

0/1 l primum reiclta reflatione altorum i de quo i . d.%. qu. vlt. Refiondet quod Philo -
fophut ibt %.Pbyfic. intellexit de fotentu infinita inlenfiue, cr non tamum fecundum dur usio-
nem lnfinica,quia nulli virtus poeeft monere fempcr,niji vel u fe vel virtute ulterius, drfic ud
aliquam flatus, qua moueat 'afe, qua etiam confequenter eftije , qua etiam eonfequenter eft a
fe, dr infinitum inlenfiue , quia nihil eft limitatum ntfi ah alio id limitante, Pide de hoc 1. d,
x.q.1. h num.10. csld confequentiam illam , luet infinita potentia fn omnipotentia , non ta-
men concluditur hoc demonflraiiuc,q»ia rhilofophui negaret dahilem efife omnipotentiam im-
mediatam,quii non eft notum naturaliter eam dari. Argumclum ergo prohat tantum quintam
conclufio nem, ul cfil, Deum ejfe omnipotentem mediate, vel immediate (fi non facit contra alias.

AD argumenti principalia. *

Ad primum : primo videndum eft dc antecedente, St poftea de confequen-
tia. De antecedente dicuntquidam quod At ftotcles nonintellcxii primum ens c f-
fe infinita; potentia: intcnfiuc.fi ue vigorislcd tantum cxtcnfiub,fiue durationc. Ra-
tio enim fua non plus concludit, mfi quod ipfum mouct motu infinito : quia motus ■
ille non eft infinitus nili durationc ; Si ad hoc videtur fufficcte virtus infiniu in
durationc.

Contra duplic icer.Primo contra illud, quod imponitur Ariftoccli. fecundd contra
rationem, qui ad hoc adducitur. Dc.i Ariftotcles enim ex hoc quod Deus eft infi-
niti potcntii. concludit quod non poeeft effein mjgnicudinc.ncc habere magmtu-
dinemtquia nec infinitam, cum nulla talis fit nec finitam i q ia quacunque potentia
in magnitudine finita pollet aliqua efle maior. Imelligit ergo in antecedente talem
infinitatem potcntii, cum qua , fecundum intentionem ciu-,non poflee ftate oppo-
ficum confequentis, fcilicct habere m.tgnttudinem.vei effc in magnitudinciquiahoc
eflctd'ccrc,qu6d faceret confequentiam, qux fecundum intentionem cius, non te-
neret, fi oppofitum confequentis poliet ftate cum antecedente. Nunc autem cum
potentia infinita fecundum duiationera poteft ftate oppofitum confequentis , fcili-
cet cfil- in magnitudine , fecundum intendonem cius , cum manifeftum fit Cirium
habere magnitudinem, Sc tamen fecundum ipfum habet potentiam infiniti dura-
tionis . imo Iccundum ipfum y.Metaph.dr 1 .Cal.d’ Mun.Si in multis aliis locis. Om-
ne fcmpiterntim eft formaliter ncccllarium, & ita, fi eft a&iuum , habet potentiam
aftiuam infinitam fecundum duracioncm: ergo in antecedente non tantum intel-
hgit ille de potentia infinita durationc: fedde aliqua alia, qui repugnat magnitudi-
ni .-illa autem non eft nili infinitas inrenfiua. Concedo ergo cmn ifta concltifione,
qu >d Ariftotcles fiuc fulficienterptobaucrit mentum fuum,fiuenon, intellexit de
infinitate potcntii intcnfiua.

Sed tunc rcftat fecundum, fcilicetdc probatione : qualiter, feilicet eius probatio
procedit. Dc hoc dico, qu6d tanta pctfcfliopotcft concludi dc potentia , cxhbc
qu6d (ufficienter poteft in talem afltira, quantum poteft coni ludi cx hoc, quod erit
in ulcm aftumictfi ctgo antecedens Ariftotelis,fcilicet nuod Deus mouei motu in-
finito, falfum fit, fecundum Theologos tamen multi eorum concedunt quod poteft
moucrc motu infinito, etiam a patie antetfit ut omnes concedunt, quid a pane poft:
tamen differunt aPhilofopho in hoctquiaPhiWophus ponit illam potentiam ncccf-
fario comuncla aftui quia inter cxtTcma.fccundumfc immutabi'ia,cft habitudo om-
nino nrcellariaualia.fccundu eu, fune Deus.Sc Cee! ii ergo inter ifta eft habitudo nc-
ceffarta nccelfitate immutabilitatis, ad qua fcquicur motu, qui cattlaturad boc in ilio,_
effc ncccflariu no illa neccffttacc,qu; repugnat motui, fcd ncceftitatcincuitahi litatis,

j-y.

• «

,V|

—iri

30.

8 v

QuxlHoVII. 185

non poteft ergo ceflare, Ncc concordat fecum Theologus in prima propofitione :
inter extrema , &c. Ncc infecunda de Calo: quia non ponit mouerc nccellarid
competere Deo a£lualiicr:ponit tamen poiTe infinito tempore moucrc.Ex rfto pol.
fe, ficut ex ipfo mouere, concludi poteft infinitas porctrciz.

Sed nunquid intenfiue f Dico, quod fic : nulla enim virtus poteft per infinitum
-tempus mouerc, nifi vel a fc,vcl virtute alterius:8c tandem oportet ftare ad aliquam
ptimam , quae mouct ex Icipfa Arrftocelcs ergo a guit d. potentia primi monentis,
qui non mouet virtute alterius , fed a Ic : & ex hoc poteft inferre , qu&d ipfa fit n-
finita incenfiui : quod autem habet a le potentiam a&iuara , habet ale erititatcmj
quod autem habet a fe aliquid, habet illud in tota plenitudine, qua: fibi poteft com-
petere : nihil enim habetur limitatb in aliquo, nifi habeatur ab aliquo agenie deter-
minante illud ad certum gradum : quia fi vnum ens h .beata fe pienitudinem enti-
tatis , & aliud ens non haberet afe-talcm plenitudinem, fed entitatem limitatam,
omnino nulla eftct ratio , quare illud plus haberet plenitudinem curitatis , quam
iftud : fed videtur e (Te cafus.qui non poteft effe in his , quse fune a fe. Ex ho. igitur,
qu6d primum mouens mouet a fe : & pet conlequens . eft a fe, cum tota plenitudo
potenciz aftiux , & emiratis non poflit cifc fine infinitate intenfiua : (equitur quod
ipfum fit infinitx potentiz intenfiue.

Contra hoc, quod accipit in antecedente, quid mouct motu infinito : q.iiaxq e
habetur , fecundum te, ptopofitum , fi moucret motu infinito , fed a fc. Con- edo
quod vis principalis in hoc ftat , qu6d eft mouerc a fe : fed aliquam euidc-ntiam ha*
bet ratio dc motu infinito : quia fecundum Atiftotelcm motus primus eft primo in-
fimtus:& ita ille eft magis proprius primo mouentirp; imitas autem motionis eft me-
dium proprium ad ptopofinim,vt intclligatur in antecedente ■■ mouct m tu infinito
in prima infinitate,quz,fcilicet non eft ab infinitate motus alterius, led a fula virtute
illius moucntis.

De confequentia autem, licet infinita potentia aSiua fit vere omnipotentia , non
tamen fcquitunfi ratione nacurali poteft concludi hoc habete mfinit. m potentiam:
ergo & omnipotentiam , quia non eft notum ratione naturali infinitam potentiam
cfle omnipotentiam : & hoc cotum intelligcndo de omnipotentia immediata tclpc-
&u cuiufcunque pofiibilis.

Cum probatur , qubd infinita potentia fit omnipotentia: quia infinita potentia
non poteft excedi , ncc intelligi excedi : qexcunque autem potentia , quz non eft
omnipotentia, poteft intelligi excedi.

Refpondcrec Philofophus , quod potentia fuprema non eft omnipotentia , ficut
intclligimus omnipotentiam : & tamen eft infinita potentia : non ergo poteft intcl-
ligi excedi facundum intentionem : quia fic infinita eft : led licit poffir inrcll.g' ex-
cedi aliquo modo lecundum extenfionem, quia non eft omnipotentia : non tamen
proprii hoc intelligi poteft, quia non fine contradi&ione : quia diceret Phrloloj Irus,
qu6d omnipotentiam immediatam rc! pecto cuiusltbet in aliquo eodem ede inclu-
deret comradiftionem: quia dcftructct ordinem clTent alcm caularum.

Verum eft ergo, quid fuprema poccn;iaa£trua, fitie potentia infinita eft omnipo-
tentia, fed non eft notum per rationem naturalem, qubd fuprema potentia poflibi
lis etiam intenfiue infinita , fit omnipotentia proprife dnfta : quz , fcilicct poteft in
quodcunque poflibile immediati.

Q 0 M M E N

a \ D argumenta principalia. Primi arguir,
Jf\. probando , quod Deum ef Te omnipo-
tentem , poflic naturali ratione dcmonfttari,
quia naturali ratione demonflratur clTe infini-
te potenti* *, ergo & omnipotenti*. Antece-
dens patet 8. Phy f. tcx. com. 78. Deus mouee
tempore infinito , ergo eft infinite potenti*»
&c.

T A R l V S.

Refpondet Do&or primo ad antecedens» Sc
refponfio pater hfc, Ar in primo dtfi.x tj. 1. vbi
prolixi per tradat a eft authorius Philofophi.
Er dicic Do&or quid Philofophu- per hoc in-
tellexit de potmria imperfeda in cniii c , Sc
non exreniiui tantum, puta, quod (emper duret,
quid nttlU vir t tu pottfi manere per infinitum tern-
pm.

SCHO

a 1

Nui* vir.
tu* poteil
infinito te-
pore moue-
re , ntfi vel
* fe , vel
virtute al-
teri Hi,

Non fetjuL
tur natura-
liter con-
cluditur in.
finita pote-
t tu, ergo dr
omnipoten-
tia imme-
diata.

Potentia
fuprema
demonjlra -
tnrejjt m-
nipotentia
immedia-
tam.

Satio fer. Tom. X I /.

Omnipo-
tenti* , fu-
mi/ur pro
potenti * a-
Qiuaomnu
caufabilis,
vel pro pro.
duiliuo om-
nit produ-
cibtlis ; St-
ili fumant
primo mo-
do.

Fthtti non

cfl poffih-
Its.

Expofuio
mirabilis
ad nuito.

an-

Negatio a-
ll m notio-
nalis quo-
modo mfert
neg itionem
omnipoten-
ti*.

Cap. vk.

Si ejfent
duo Du ,
quomodo v-
nue faceret
altum nui -
lipotentcm.

Idem cau-
fntum non
peieft tjje 4
duabus
caufis tota-
libus eiuf-
dem ordi-
tur

186 Quodlibet.

5 C H O L I V M. i

<^td argumentum adoppoftum deducium num.l. Recondet, mnrpotentiam proprie fun,-
peam, vl de ea loquuntur fandi, habere pro obieffo caufabile non producibile vel nolwudle.de
quo late i d.io.vbi elidm locum Aug.hieaddu(ium explicui , vide ibi. Hie afignal bonam ra-
tionem nu.\6 quare ommjciem , omniuolem inferunt fcirc & velle mtionalta , cr omnipotens
non mfert pofje in ea, quia fcilteet funt Jabilia d-volibiha.fed non funtpojitbilia.

AD primum b argumentum in contrarium, qubd fcilicet eftde generatione filij. j j.

Kcfpondeo.quod potentia aditta poteftintclligi propriciquia pro potentia
catilatiua.cui corrclpondct portibile.id eft.caufabiletalio modo poteftintclligi magis
excenfiub.pro potentia prodtidiua,cui refpondet poffibile,id eft,obiedum produci-
bile : & ita omnipotentia poteft intelligi dupliciter. Primo modo, potentia cauiatiua
omnis caufabilis. Secundo modo potentia produdiua omnis producibilis. Si fecun-
do modo intclligcrctur , foliis pater omnipotens : quia folus patet habet fontalem
fecunditate ad producendum omne producibile. Sandi veto non fic loquuntur dc
omnipotentia: led tantum primo modo,vt fcilicct importat potentiam caufatiuam
omnis. caufabilis , id cft , pudibilis : quomodo nec Filius eft podibilis , ncc Spiritus
fandus licetfit producibilisrqui.i non cft caufabilis, nec in alietate naturi produci-
bilis. Secundum ergo qubd San&i loquuntur de ommpotcncia,fci!icec pro potentia
caufatiua omnis caufabilis, qux eft communis tribus perfonis, abfoluic conccdcndu
cft, qubd omnipotentia non rcfpicit adum notionalcm intrinfccum, & fi ergo pof-
fet dcmonftrari Deu clTe omnipotentc,non tamen potente in tales adus notionalcs.

Sed contra hoc cft difficultas in audoritaubus Auguftini & R icchardi addudis-
Ad audoritatem Auguftini quxallegJtaftiit prius in contrarium, dici poccft quod 34.

iftaeofcqucntia,fi Pater no poteft generate fi.u,vel non aqua. c Filiunon eft omni-
potes, 116 cft formalisco modo quo arguitur a dcftridicmc partis in qualitate ad dc-
ftrudionc toius.fcdcft adcftrudioncpoftciiorisncceflaribconlcqiientis ad dcftru-
dione ptioristquiafi n5 poflet generare Filiu,aut Ftliu zqu.de, aut hoc cflct.quia non
copetit eius perfedioni cflentiali aut quia non c opetit eius proprietati perlonalitnon
eundo modo : qtiiaillaperlonacft afe, 8c ideo non repugnat proprietati fux aliquid
adiui producere. Si primo modo, ergo non habet naturam perftdam , cui pollit in
aliquo luppofito.competcre potentia prodtidiua omnis producibilis : & fi ergo ne-
gatio adus noiionalis non infert formaliter negationem omnipotentia- , tamen gra-
tia matenx tenet confequcnttade tfta perlona.cui non repugnat ratione proprietatis
fux adus talis notionalis.

Sed contra hoc arguitur , per hoc , quod omnipotentia videtur proprie rcfpicere
Deum, vel pcrlonamdiuinamproobicdo. luxta illud Ricchardi 11. de Tnn. vbi ar-
guit, quod fi duo eflint omnipotentes : vnnsfaccrcralium nullipotcnicm,quod non
icqucrctur,mfi relpcdu omnipotentix in vno eorum, obicdu ellct alteromnipotens.

Ad hoc poteft dici , ficut dictum cft ad argumentum Auguftini qubd non tenet 3 J-
illa conlcqucntiatanquam a toto in quantitate; cft omnipotens : ergo cft potenscir-
ca alium Deum fiue circa alium omnipotentem, quia alius Deus, fi poneretur , non
ciTct obicdum omnipotentix proprie didz,fcd ncccflaribcflct ifc. Sed confequcn-
cia fic tenet per locum extrinfecum. V no modo : quia vnus omnipotens poflet fua
voluntate omnia poffibi!ia,&: compofsibiliaptoducetetalius vero omnipotens poflet
ex fua voluntate eadem pofsibilia impedire : crgoille faceret illum nullipoicntcm,
non agendo aliquid circa ipfumtfcd circa obicdum potentix ipfius.

Si dicas illum cumifto in obiedis volitis vniucrlalitcr concordare.

Contra, qnamqnam iljud videatur efle pura fidio de illis, relpcdu quorum vtra-
que voluntas mere concingcnccr, Sc xque independemer (c habetttamen ex hoc fc-
quitur qubd ille faciat iftumnuUipoccmem: quia non polfunt efle dux caufxtota-
lescaulantes idcmcaufatum quia vel iliudbis acciperet 'jfc , vel non viraque vtdi-
ftinda ab alia ellct caufa completa lftc autem, qui, pet te, ponitur concordare cum
illo in votitis, per fuam propriam voluntatem poteft efle caula totalis , & completa
voiitorum ; ergo ille non poteft efle caufa totalis diftinda rcfpedu eorundem Et
ficut eftde duobus, itade omnibustcrgopcrvoluntatemilliuscx parte obicdorum
poteft ille fieri nullipotcns : hoc cft non potens aliquid ponere in adum, voluntate
illius przucnicntc, vt diftinda, 8e totaliter caufante idem.

Quseftio VII.

187

Sed contra refponfiones iftas datas ad au&oritates Auguftini & Richardi arguitur yE"iJiu«
per hoc , quod formaliter fequitur s fi Filius cft omnifeiens i ergo cft 1’cicns genera- <k Roma
tionem Patris i Se confimilitcr , fi eft omniuolens , eft volens iftam generationem i lib. 4. di It.
ergo a fimili de omnipotentia, fequitur in confcqucntia vera,8i formali 5 eft omnipo- 10-
tens, ergo eft potens in generationem illam : & non tantum gtatia matcrix.ficut di-
cit rcfponfio.

Hic poteft dici, quod in omnibus iftisnominibus : omnipotens, omntfctcns,ommuolcni
eft diftributio , non aftus , fed obietti ipfius aftus : ergo formaliter inferri poteft de
obicfko hoc,8dillo;Sc ita de quibufcumqueobieftisafUis talis: nunc autem feientix,

61 voluntatis diuinx in quacunque perfona diuina,obiedum fimplicitcr cft aftus no-
tionalis : non fic eft obieftum omnipotenti* : igitur formaliter omnifeiens, Sc omni-
uolens inferunt feire tc velle a£him notionalem,non fic omnipotens polle actum no-
tionalcm. Ratio illius differenti* eft, quiaaftus notionalis eft quid fcibile, & voli-
bile : non autem (impliciter poflibile, prout pol sibile intelligitur cauf.ibilc.quia Si fi pcj p0p_
habeat rationem boni, Si veri : non tamen rationem caulabilis, Si caufati. jitiU.

COMMENTARiyS.

b A Doppolitum , arguit Dodor proban-
XX.A0, quod non poilit quouis modo de-
monfltari Deum elle omnipotentem , quia Ci
hoc poteft dcmonfttan , ergo Sc Deum pofle
generare Filium poteft demonftrari , conic-

quens eft falium 1 ergo. Ratio jfta cum fua
rcfponfione palet hic in litera, ic in pomo ex-
polita eft, d.ao. vbi expofui authoriutem Au-
guftini, vide ibi.

37-

S C H O L I V M.

x^cfd argumentum fecundum nu.i.adduftum refpondet.ft hac. Angelus cft creabilis, pof-
fet demonftrari, fimilicer demonftraretur Deum pojfe creare ipfum , tuxta quintam conclufio-
nem,fed O.Thom. dicit, tantum ejfe creditum Angelum ejfe creabilem. Secundo , quod Philofo-
phus id neget, quia pofmt /ntelligentiai ejfe a fe, quia pofuit ejfe necejfariac. Hcnrtcm vero ait
Phtlofophumpofutjje. /ntelligentiai ejfe infinitas, (fi ceufequenter afe.

AD aliudargumentum c de creatione Angelorum , concedo quod ficut ifta dc-
monftratur, qubd Deus poteft in omne caufabile , mediate ve! immediate , ita
poteft demonftrari in particulari, quod poflit in hoc, quando minor, mediante qua
infertur talis conclufio, cft euidens vel demonft tata, aliter nomquia fecundum Phi-
lofophumpnrwe Priorum : Contingit feire de omni mula dfe ftcrilcm.Se ignorare de
hac mula : fi hxc minor cft ignota , fcilicet hanc ejfe mulam : Nunc autem minor rc-
fpeftu huius conclufionis , Dem potefi canfare t ^ingclum , cft ifta, i^dngelus est
caufabilie.

De ifta autem minore dicitur, qubd tantum cft credita, & non denionftrabi
lis, Si ideo conclufio fequens eft tantum credita: licet maior vniuerlalis fit dc-
monftrabilis.

Dicitur fecundo, quid ifta minor neganda clfct fecundum Pliilofophum , Sc
ita conclufio. Pofuir enim Philofophus ( vt dicunt ifti ) omnem Intelligentiam cfie
(impliciter a fesquia pofuit omnem Intelligentiam cfie neccflariam , licut patet 1 1.
cjtlctaph. caufatum autemab alio eft ex fc non ens, Si de fe poflibilesquod autem cft
(impliciter neccfle cfie, nullo modo cft poflibilcmon ergo pofuit Ariftotclc, ifta cou-
tradiftoria , fcilicet Intelligentiam cfie neccfiariam , quod plane pofuit : Si tamen
eam cfie caufatam ab alio.

Dicitur etiam a quibufdam, quod Ariftotclc, pofuit Intelligentiam c(Tc inlinuam:
Si cx hoc fequitur ctiamquod ipfa fit a fciquia quod cft ab a!io,eft (initum. Antece-
dens probatur : quia ii.OUetaphaap.4.iepedt oftenfum cfie, qubd nonconucnit pri-
mum moucns habere magnitudinem : quia habet potentiam infinitam ; Si finitum
non habet potentiam infinitam. Port illud ftatim in principio 5 .oip.quxrit.vti iim po-
nendum fit vnam talem (ubftantiam, aut plures : Sc determinat qubd plure, fecun-
dum numerum lationum : intentio ergo liia cft, comparando conclufionem prxee-
dentem ad conclufioncmfequentcm,qubd plures fint fubftantix fine magnitudine :
quia infinitx potentix.

Q_ 4 Item

Cap. 10.

Thora.i.p.

fummx q.

SS.art.l.

Hac, An-

grluscft

creabilis

fecundum

D. Ttmu.

rjl tantum

credita.

Tex. qj.

Hcnric.
quol. 6. q.
'4- -

Tcs.41 f.
S. Phylic.
Tcx. 41,

•T«r. 4J.
T«-4-

Qfi.SlUm.

Ariftote-
lem non po -
fmffe An
gelum cfft k
fe: vided.
S.q.y.
Videi.d.8.

q.j.&d.4-
q. I.

, Quire i.
d.i.qj. y-
bi ponic
fcprc vi. is
ad proba-
bam Oei
ynitatetn.

Si ejfirnt
d»o in fini-
tu intelLe-
pMdliA,neH
frum intel-

hmt u-

ttrum.

188 Quodlibet.

Item cap. j . poft principium : Palam , inquit , e ii , quid tot fiubS antias neceffie eft effe
natura ficmpitern.u , & immobiles fecundum fe , (fi fine magnitudine propter pradtftam con-
fiam m 4. cap. fcilicec habere potentiam infinitam, quia illa non poteft effe in magni-
tudine,nec finica,ncc infinita, quia nulla eft.

COMMENTARIVS.

c Q E eundo principaliter arguit, qui a (i poteft
iJdcmonihari , ergo poteft dcmonftrari
Deum polle creare omne creabile, Se per con-
fequens Sc ipfum Angelum effe creabilem,quod
eft falfum, quia Philofophus pofuic omnes In-
tclligenrias clfc i fe, vt paret m 11. Metx.yttx.
com. 41. Vbi poftquam oftcndic fubftantiam fc-
paratam nullam habere magnitudinem per hoc
medium , quia habet potentiam infinitam , fic
potentia infinita non poteft efle in magnitudi-
ne * quxrit verum ponenda fit vna talis , aut
plures i fic determinat quod plures. Eftcrgo
non foldm fecundum ipfum prima fubftantj»
immaterialis, fcd quxeunque infinita , fic quali
ratione eft it fe necelfaria.

Refpondct Dodor quod fi hic minor fcil.
Angelut eft creabilis. poteft dcmonftrari, poteft
etiam dcmonftrari Deum polle ipfum creare.
Sed dc ifta minore dicit Thomas pr.ma parte

S C H O

fum.q.66.art.x. quod tantum eft credita,fic non
demonftrabilis. Dicitur fecundi, quod ifta
minor cfler neganda apud Philofophum , fic
ita conclufio. Pofuit enim Philofophus, vr di-
cunt ifti, omnem lntelligcntiam efle a fe. Di-
citur edam iquibuldim , quod pofuit omnem
lntelligcntiam effe infinitam , & fic fcquitur
quod ht a fe. Sed quia tota ifta matetia hic eft
clara, & prolixe expolita parti m in primo dtft.x.
fcilicec illud, quomodo potentia infinita non eft
in magnitudine, nec per fe, nec per accidens,&
quomodo fequeretur quod pofler monere in
non tempore. Vide in rcfponfione ad princi-
palia argumenta primi quxftionis, dift.i. par-
tis. 1. Et illud aliud , fcilicec quomodo fecun-
dum mentem Philofophi , omnis Intclligentia
(pnter primam ) non fic formaliter infinita,
vide in primo dift. 8. q. vlt- vbi diffuse expofui
iftam materiam.

L I V M.

Probat contra Diuum T hornam (fi- Henricumhanc efifie dcmonfhrabiUm iuxta quintam con -
clufionem t .nuij.quia non poffiunt efifie dux natura intelletfuales infinita •, (fi fi effient 4 fe, ef-
fient infinita, quia vtraque alteram intelligeret , (fi vellet, (fi- fic beatificaretur in fe , (fi- in alia ,
& vna potent ta comprehenderet duo obtetla adaquat a \ tmo comprehenderet , quod nullo modo
effiet obiettum cius,fcilicct aliam naturam. Vide alias multas rationes ad hoc 1. d.i-q.}.(fi 4.
guod vero id fit infinitum , quod e fi a fic } patet ex ratione allata nu.$ 1.

SEd q ua nulli audori imponenda e(l fententia faKa,vcl multum abfurda,nifi ha-
beatur exprefse ex didis cius, vel fequatur euidenter ex didis ciii$:Et cumiftud,
x^Angtlum effe ens a fe fic non tantum falfum,ficuc patet, fcd etiam valde abfurrhun :
quia oppofitum cius poteft demonftrari, vc patebit > nec iftud legatur exprefse ex li-
tem Ariftocclis,non vidcturhoc fibi rationabiliter imponi.

Dico ergo de ifta minori, ^Angelus cH caufabilis , duo oppofica prxdidis. Primum,
quod ilid eft demonftrabilis i fecundum , quod illud fuicab Ariftotcle conceffum.
Primum probo fic : non poliunt efle dux naturx intcllcduales fimpliciter infinitx :
fed quxeunque natura intelledualts,fi eft a fc,fiue in caufata,ipfa eft fimpliciter in-
finita: ergo non poflunt efle plures naturx intellcduales fimpliciter incaufatx. Pri-
ma eft incaufata,a!ioquin non eflet primarcrgoquxlibct alia eft caufata.

Prima propofitio iftius dedudionis probatur diflufius inquxftione de vnitate
Dei j nunc tango vnam probationem : quia vtraqtic illarum intelligeret alteram
pcrfcdifsime > cantum fcilicec quantum ipia eft intclligibilis,&comprchcnfibilis,&
fimiliter vna diligeret aliam , quantum ipfa eft diligibilis , fic fic etiam vtraque fcip-
fam comprehcndir,&: diligit,5c ita vtraque tam fecundum intcllcdum,quam fecun-
dum voluntatem bcatificacur,tam in feipfa,quam in alia > eandem autem potentiam
fimul comprehendere duo obieda adxquara infinite eft impoflibilc, quoniam
vtrumque obiedum tou virtuti potentix totaliter adxquatur : imo nec vna potentia
poteft habere duo obieda xque primaicflcntia autem iftius eflet primum obiedum
f ili intclledus : non ergo eflentia illius erit primum obiedum iftius i fed ncc erit ob-
icdum fecundarium : quia non eft entirate pofterius, quam fi eflentia illius, cum fic
infinita ficuc ifta ; ncc per confcqycn eft pofterius ea inintcf.igibilitate.Poccutiam
etiam ita perfcdfc comprehendere cflentiam alterius ficut propriam eft impoflibilc,
prxcipufc quando naturapropria non includit eminenter naturam alterius , ncc dc-
pendee cflcntialicer ab illa altera, ncc eft ciufdcm fpeciei cum illa : qux omnia fune

Quatio V II.

189

vera in propofito de Oco, fc ilicee d Intelligentia.

Secunda propofitio huius dcdu£tionis,fcilicec quod natura, qux cll a fc.cft infi- cjl 4
nira i patet ex illo, quod didtum eft fupra, qualiter Philoloplius probae primum tno- f' 'fi ‘"fi'
uensclTc infiniti pocentiz, quia eft a fc potens : Scidcd habet plenitudinem po-

40.

S C H O L I V M.

Contra eofdern DD. Diui Thomam dr neuricum probat fuse luxia intentionem c^drille-
ttlem Angelum ejfe creabilem, adducende varia esus loca , <fi refutando foluiionn , ijna eit
adbibentur ab aliis aliter de Ariftotelis mente fentientibm. idem probat fecundum Aucr-
roem, dr Amcennam : de qua re etiam fuse agit l.d.t. q.vlt. Soluit loea in contrarium addu-
■ ila ex philofopho nu. yj.pcr fubttltfsimam doclnnam. Vtdcmulu, dr praclara dubia circa
hanc quefi. apud Leneh.hU a §. In illa quxft. drc.

SEcundum, fcilicctquod Ariftotclcs concefsit iftam minorem : Probo, 6i primo
ex intentione cius, 1 t.cMetaph. Concedit enim omnia habere ordinem cflcnria-
lem inter fc, 8i magis ordinem elTcntialem ad vnum primum : nunc autem infini-
tum intenGqenon potcfteiTe fubordinacum cffcntialitcr alicui alteri , nec ficut ad
finem ; quia bonum infinitum non eft propter alterum bonum i bonum autem to-
tius vniucrfi vtroque modo f e habet : Sc fcilicetin ordine entium inter le, St in ordi-
ne eorum ad optimum feparatum :nc'c infinitum potcfteiTe fubordinatum alteri
principaliori , quia habet virtutem a&iuam infinitam j Be etiam fecundum ipfum in
fine 11 .Entia non volunt male di/poni : vnuj ergo princeps .

Rcfpondetur quod Ariftotclcsotdinem concefsit in entibus feparatis , quia fe-
cunda tau ia dependet a prima , licet non fit caufalitcr ab ea , ficut eft in fpccicbus
numerorum, & figurarum

Contra hoc, nihil eft dependens ab aliquo in eflfendo.a quo non habet in aliquo
genere caufz efle.St fimiiiter de permanentia: & non obftac illud de numeris : quia
numerus minor potcntialiter , fcu materialiter acceptus eft pars maioris i pars
•autem habee rationem materix, vthabemr j.Mctaplvparrrr, inquit, tonui vt ex
quocauft funi , & idem ibidem, horum autem hac quidem quaji fubiectum vt partes : nu-
merus vero minor adualitcr,6c formaliter acceptus non eft pars maioris, nec ab iplo
fic accepto dependet maiorin clTendo.

Przrcrcain eodem ti.rap.4-de primo mouente dicit, qu6d mouct ficut appecibi-
bilc,3c intelligibilc,: huiufmodi autem moucnt non motadic autem Deus mouct ln-
telligentiam fibi proximamrergo caufat tmelligcre ipfius Incclligcntii i lcd illud tn-
lcBigere,vi iftidicunt,fecundum Ariftotclemcft idem quod fubftancia Intelligentia.'.
Si dicatur, quid illud monere eft mccaphoricum, & non proprie aliquid cauiarc.
Contra : omnis intelle&io, qux non eft eadem obiefto caulacur abobiefto, S: vi-
detur, quod effeftiue , fecundum Commentatorem ibi dicentem , quod balneum in
mente mouet ,vt cffiacns,dr vt extra mouct, vt finis. Probatur idem fecundo fecundum
intentionem Ariftotclc 8. Wn/lc. quia ibi probat, quod moucns infiniti potent ix
non poteft immediate monere i ctrium mouctur : igitur immediate ab aliquo mo-
uentepotentix infinita:, illud autem eft Intelligentia propria motrixivult ergo quod
illa fic infinita,8£ per confequens nona fejtzc confcqueutia eft fuperius oftenfa.

Prartcrcacx eodem oiftauo arguitur fic:Phi!ofophus vult ibi, quod moucns infini-
ti poccntii moucat Coelum motu infinito , Sc non immediati vt ditium eft : ergo
mcdiacc.fcilicct mediante Intelligentia. Et hanc cfTc cius incentionem, Icilicei mo
uens finitum moucreCoelum immediate, & moucns infinitum mediati, dicit Com-
mentator 11. Mctapb. commem. 41. fune igitur relpcclu Ctrl i duo monentia ordinata.
Tunc arguo fic : quandocunquc fnne plura agentia cilcncialicer ordinata, aut (ecun-
dum accipit ejfe a primo , exemplum dc CtrloSc igne: aut fecundum, licet non
accipiat ejfe a primo , tamen accipit aliquam influentiam exemplum. Baculus mo-
tum accipit a manu , vt pofsit vlccrius mouerc pilam : aut tertio modo ambo attin-
gunt eundem effectum immediati, fcd ordine quodam, primu, fcilicet principalius,
& fecundum minus principalitentamenipfum eundem cffcftu attingit. Exemplum
de patre, 4i matre refpcflu generationis prolis, fccundu opinionem ponentem ma-
trem cficaftiuam. Quiro ergo, quo illorum trium modorum fe habent ifta duo a-

gentia

Tcx.fi. ac
idem.
Om>.ia ha-
bent ordine
ejprntiali ,
& ad vnd
primum /e -
eundum ,
Ph.iofuphi.

Tcx. vlc.
Hen.ijuo!.
8. q.9. Sc
vlc.

Quod de-
pendet ah
ahqno ali-
quomodo
accipit ah

"'/CVV'
lex. 3.

Tcx.

it. Met.

*Tcx.i7.&

5. dc ani-
ma.

Tcx. if.
Com. 36.
Tcx. 79.
'Balneum
trt mente
monet vt
ejiciens, VJ
extra, vt fi.
na,

Tcx.78

inde.

Idem ini...
d.i.tj. in
foiuw 411.

Tripliciter
vnum a^es
fkbtrdtne-

mr alteri.

190 Quodlibet.

Huic opi. genti» in monendo Coelum ? non tertio modo : quia fatim fequitur quid in aequali
ad harret tempore i imi in eodem tempore moueac virtus finita & infinita i quia vttaque ac-
Poftot in tingjt motum immediati tanquam proprium effeflum. Si detut fecundum, cum ni*
a-d.^. m fecundum Ariftotelem recipiat ab Intciligcntia aliud ab cius ciTentia , habetut
'l.Mer Ar- ptopofitum Si detur primum, patet quid hoc eft propofitum : patet ergo, quid Ari-
gu. effica- ftoteles fic imellcxit tfta agentia clTe ordinaca , quid fecundum edet a primo , Sc
ei (fimum, tuneprimum mouct mediate, Sc dat effe, & virtutem proximo moucnti,$cquiaper-
. petuo dat illud efie , & virtutem , ideii eft caufa perpetuitatis in motu finitas autem
virtutis, qux non eft aliud a natura Angcii.eft caufa fucccflionis motus:quia illi vir-
tuti poteft ede aliqua rciiftcntia in mobili, quae non polfct efle virtuti infinitae.
L&a.Ccc- Tertii probatur hoc idem ex intentione Auerrois qui dc intentione Ariftotelis
li,4t miin- |0qUcns jn tra&atu de fubftantia Orbi* c. j. dicit fic : Corput utltjh non indiget taniitm
j! ' / *’ virtute monente tn locet ,fed etiam virtute largiente cffccrfabflanttamjaam tfr permanen-

° ’ liant ateraam.Uc. Et poft , dixerunt quidam ipfum ,fctlleel Arillotelcm non dtitre taufam
agentem Ccelnm/cd tantum caufam mouenlem,(i iRttdfuit valde abfurdum. Ita pofuit Ari*
ftoteles C oelum eiTc formaliter neceflarium ficut Iutclligentias : quia vniucrfaliter
Tei. 17. omnem fubftantiam iempiternam dixit formaliter cile nccciTariam , vt patet 9. Me-
Tcx.41. tafh.c.y.ck autem potentia nihil fempiternu, Scc.Sc r i.Metaph.hiu habetur intentio
eius de hoc c. 5 .ergo ita fturcc cum intentione eius quod Deus edet caular^r, Sclub*
• ftantix iplius Intclligcntix, ficut fecundum Auerroem fuit intentio eius dc Caelo,

vf aientia Prxtcrca hxc eft intentio Auiccnnx cxprcfsi' 9. Metopii. 04 quid omnis Intclli-

fonu Intel gent;a cauftt» eft a pnmoi&l forti in hoc noh.folum non contradicit Ariftoteli , fcd
Onca? cxP'icac illud de modo Sc ordine produftionis,quod Ariftotelcs non cxplicauit.Et fi
l4l 1 dicatur Ariftotelem pofuific omnem Intclligetiam a primo immediati productans:
tunc Auicenna quantum ad ordinem , quem ponit , contradicit ei : l'cd ad propofi-
tum,quid Intciligcntia fit produfa habetur concordia. Dc modo auiem illius cau-
fationis facis haberi poteft ex intentione Auiccnnx , quo ad hoc , fcilicet quod nou
pofuit eam per motum, vel mucationem, vel cum aliqua nouitate, fcd quod totum
efle Intclligcntix femper eflet aprimo, Sc in diucrfitate cflentix , finit nos ponimus,
Be t Me- ^lu^^ filius eft a patre femper in eadem edentia, 8c ficut fecundum Arift. icmpicer-
rheo.c.s. num lumen in illis corporibus pcrfpicuis,quz nunqua cadunt in vmbra alicuius
£ne funi corporis, fcilicet corporum caufantium vmbram in vniucrlo , Sc tamen illud lumen
necejfaria, perpetuum in corporibus illuminatis poneretur a Sole effeftiui i non enim lumen
ntntdtefe. H|nJ diceretur» fe formaliter : quia tunc non edet ciufdcm rationis cum lumine in
'11* Plrtc> qux aliquando non illuminacur : nam illud lumen cum fir nouum, certum
inl.aUtT £d > qu*d caufatum eft a Sole , quod autem caufatum eft , non eft ciufdcm rationis
1 cum eo, quod eft a fe.

ViJciib.i. Qijaiido ergo probatur fecundum intentionem Ariftoteli, angcldm non ede
caufatum, quia fecundum ipfum eft formaliter ncccdarlum.

Dico.qudd ipfe non poluit ifta inter fe repugnare caufatum & formaliter nccef-
Tex. 4. iarium:, iim dicat a Mctaph .fempileneontm frinapta femper ejje venjjima neceffeejl,quia
futi! aha caufa veni at ii. Sempiterna ergo, qux iple pofuit formaliter necciTaria, con-
cedit principia habere.

Tex.j, Item y. Mctaph.cap.de Necedario , nihil prohibet neeeff artorum quer undam effe alte-
rat caufa,. Hoc etiam patet in veritatibus principi), Sc conclufionis , fi tamen princi-
Negatio pium fit caufa conclufionis in edendo verum.
effendi afe Cum arguitur, caufatum eft dc fe nori ens, fcd pofiibilc ede proprii. Dicendum

petet, com - t/fj^quAd non eft dc fe ens, vel magis non eft a fe cn.s : ita quod caufaro non opor-
ctfarie‘ tct competat aliqua non entitas, fcd negatio modi elfendi, qui eft a fcedci Sc

Caafat.uy >fa negatio eft compollibilis necedario, licet negatio enti tatis non fit copoffibilis ei.
neutiat non Quod etiam dicitur, qndd caufatum eft de (c pofsibilc , fi intclligirur de poten-
neccfnrii tia,qttx eft differentia entis oppofitaaftuiitalis potentia non necedario inuenitur in
(mneilun- caufato,nifi quod caufatur cum nouitatcsnonautcneccflaiium fuit apud Ariftotelem
dZmpIdo c0rinc,t'0 eairfationis.Sc nouitatis, ficut nec apud illos Theologos, qui dicunt Deum
fephnrn nec P°^e produxifle aliquid ab xtcrnoicft tamen omnecaufatum pofsibilc, hoc eft , ob-
utam ali - ieftum potentix catifatiux,fcd -f- ifta pofsibilitasdicet repugnet necefsitati a fe, non
tfuetTtctl. tamen, fecundum Ariftotelem repugnat neccfsitatiformali.
de quo a. Ad aliud, cum imponitur Ariftoteli dc infinitate Incelligentix , oppofitura eft ve-
d.i.q.j. iUm . gj etiam ;nfc dcmonfttabilc.&oftcnfum eft prius, quod Cede eius intentione.

Quajftio yJL

191

4T-

Ad illas ergo au&oritates eius pro hoc addu&ajr. Tcx.41

Ad primam, cohclufio vltima 4 r.non eft illa, quod primum eft fine magnitudine;
quia infinita: potentix, Icd poft illam fequitur alia concludo, quali rccitar i, vt prius r]ul^
oftenla , (cilicet qrsJ tft tmpjfsthtUs , rf- inaltttabiUs. Omnes (tum alj molm/nut poste- |],as U J7
utres itio , ijki rjt fecnndttm locum. Hxc ille. Noncft autem illa fubftancia mobilis fe-
cundum loeu m : quod probari poteft ex prxhabicis ibi,& tunc concludit > ergopon
cft mobilis aliquo pofteriori motu, ic ita inalterabilis. Et tunc fequitur principium
j. c. virum outem vmm taltm , &tc- Ira quod talis ifta refertur ad inahembllef dc T‘>- 4*.

■ quo immediati prxccffic fermo. Non autem refertur ad rjfe , potentix infinitx , dfc
quo fuit fermo in procedente §. qux enim continuatio effet fermonis, qubd tjfc tale
referatur ad conditionem prius habitam mediati, & non ad illam, qux prius imme-
diati habetur ! Ve! pollet dici, quid fi talereferatur ad illam condicionem mediati
propofitam, referenda cft ad illud quod fuit in conclufione, fcilicet non habete ma-
gnitudinem, St concedo quod plurcs fune tales fine magnitudine , ficut*plurcs fune
inalrerabiles, St impaflibiies. _ ‘ '

Ad aliam auftoritatem dico, quid negatio poteft pertot media propter t/uidic
aliquo concludi, quod poffuntefle in ipfocaufx repugnantixad affirmationem op-
pofitam. Et fi al.quid vnum fit caufa adxquata tepugnantix, illud erit medium ad- ,A rif J.
xquacumad oftendendum talem negationemtinfinitas autem intenliua cft vna cau- .i

fa repugnantix ad habere magnitudirtem : fcd non adxquata : habere atitcm intcl- mtgmsmsU
leilualitatemfinc materia cft ratio adxquata. Ifta autem diio oportet conjungi, Ici-
licet intellc&.ulitatcm, St immaterialicatcm ad habendum medium lufficicin, quia
ficu t non fufficit intelle&ualitas lota fecundum mentem Ariftotelis ficui patet/in
homine ; Sic nec immaterialitas : ficut patet m Coelo,

Adiftam ergo auftoritatem dico, quid non habere magnitudinem poteft con- Tei. 141.
cludi cx infinitate potentix , St fic concludicur ibi. rop. 4 unclufione pennl. & etiam Tti.att.
concluditur 8. Phvfic. Poteft etiam concludi ex alio , fcilicet immateriai itate cum
imclleftualitate. Pun:m enim inicllcflu ale non poteft habere magnitvdinrrmquia c .„,
forma intellefiuahsnon cftcxtcnfibilis .fed fi aliquod intcllc&ualc fit quantum,
habet materiam , qux perficitur l forma intelleSuali , & tunc recipit quantitatem,
non ratione intelleflualitatis, led ratione materialicatis , quam perficit forma intef-
Icftualis, ficui cft in homine. Hxc ergo eft vera -.noturo htbtns tnfiuttom /mentum nen
habet maruUudinem-.bC hx.c,notura tnullclt tutis ntn habens mater um nen htbet mspsntu-
dintm. Ibi ergo verius finem 4.0 probatur ,non habere magnitudinem per habere T”-4i-
potentiam infinitam: fechllud non eft medium adxquatum rclptfiuprqdicaiijibi
autem r. j.poft principium habetur di lubftantiisimmobilibus.quodopoi ter cascfic T«. ;o.
fine materia, fempitern. s enim cas effe oportet. Et fi aliquid eft affu fcmpiternufni
ergo a&u fine materia, 8c poftea in principio 4.11/’. habetur , quomodo iftx fubftan- Tcx. j s.
tix mouentes funt natu, x iutclleflualej. ,

Ex iftis habetur fecundum medium ad remonendum magnitudinem , quod cft
^rintelleftuale fine materia , Sc iftud cft medium adxquatum refpcftu |arxdiqati:
quando ergodiciturr.4 qu6d oportet tot 1'obftantias effe fine magnitudine, propter Tcx. ai-
caufam prxdiftam j hoc debet intclligi de illp caufa adxquata ,qux lcrlicct eft in-
tdleftoalitasfinc materia , qux diSaeft in pripeipio 'rettij capituli ,St in principio Tritdjo.
quarti capituli, non autem debet referri ad illam proportionem, cjuje tniftaeft in fi- T<». 1«,
ne dc infinitate potentix. Nec hoc videtur deftiuMelentcntiafn litcrx , cumjntqj-
le&ualicas immaterialis fit propria caufa i imi adxquata rcfpcdu prxdicaci.huc au-
tem,quod cft habere infinitam potentiam, vel non eft eiuscaula.Vcl non adxquata:
quia prqdicarum omni Intelligentix conuenit , medinm autem conucnit foh Deo,

Cui honor cft 8c gloriam Ixcula fxculorum.

C 0 MMENTAR IV S.

T N ifta quzftione occurrunt nonnulla dnhia.

I Prirah in ho^.fcilicct aliquod verum uecefa-
rtum non emdem tx terminis , tat et tecctjfarlam
connexione ad aliquod verum acc eft ntn abefeSu.

Sccundo,i 11 &oc \ prima principia emdem ia ex
tertnmu ntpojfunt demirari demtfiratione ouia.

Tcrri^ io hoc .aliquod verum acceptum at ef-

feflu , poteft eff euidens , & aliquod verum acce-
ptum d caufa non emdem erit.

Quarti in hoc, Deum effe omnipotentem , tam
mediate , quam immediate poteji dantnftry/rt de~
monp ratione propter quid.

^uinth in hoc, fcilicct qnAd otnaeverumne.
ce fanum «fi medi arum, vel immediatum.

. Sext*

I92*

Quodlibet.

Sexto in hoc.qubd viator poteft habere conce-
ptum fempltcem , vtrtualuer continentem omnem
veritatem necejfariam de Det , & omnem contin-
gentem de poffibili non de aUu £t per iUum po-
te jl dcmonjlrare omnem lUam veritatem de tpfo
Deo , & per confequen/ poteft propter qui J de-
mon fir are Deum e fle omnipot entem, tam immodue-
te , quam mediate.

Septimi in hoc, fcilicet , quod de Deopotefi
haberi cognitio abfhatliua, & diflintt i/fima.

Odaub , in hoc : viator ex putie naturalibus ,
non poteft demonflratiui, propter quid cognofeert
iftam : Deus eft omnipotens.

Notio in hoc , fcilicet conditio imperfecta neu
poteft tnejfe alieni enti , ni fi alicui enti mfie condi -
eio^trfettior , cum imperfe&um dependeat d per*

Decimd in hoc qu bd ad demon Arandum pro-
pter quid Deum ejje omnipotentem , non fufficit
fare , quod in primo ente eft voluntas perftfli/fi-
ma , fed requiritur quod illa in (e cognefcatur dt-
ftintle.

Vndecimo in hoc,qodd quamuis diurna ejfen-
tia fit fummi fimplex , tamen conceptus eius non
eft fimpliciter fimplex .

Duodecimi in hoc , Dem non poteft caufdre
relationem • ifi p’ tus, vel durat ione, vel natura con-
fer fundamentum , & ita non poteft tnquemcum-
que effeti ttm immediate. n

Tcrtiodecimo dubitatur de hac confcqucn-
tia, fcilicet non habent athonu proprias , nec a-
Duahter ,nec aptitudinaliter , nec l/irtualuerjrgo
non habi bunt proprias eftenttat.

Quarto decimo, Deum habere omnipotentiam ,
immediate reifefhs Cutufcunque caujabtlm , luet
- fit verum , non tamen nebu eft demonfirabtle dc-

monftrationc quia.

Qu ntodccimi in hoc, quid Deum ejfe om-
nipotentem /altem mediate eft nobu demonfirabtle
demonfUauone,dQta,r& via naturali. ■' '

' " Sertodecimd dubitatur de hoc^fcilicer nihil
enim habetur limitate tn aliquo ,-nifi habeatur ab
aliquo agente, determinante illud ad per/ um gra-
dum.

Decimofcpt imo, dubitatur de iftaconfcqucn-
tia .primum monens monet d fe , ergo eft infinitum
irttenfiue. '

Decimo odauo.dubitatur de bac confequen-
i f tn,eft infinitum ntenfiui,ergo eft omnipotens , vi-,

■ detur enim qu^dcunfcqucntu ht vera.

.14. Contra primum di&um in(latur:primd,fup-
CibtrUunti ponendo Jiquo i verum fumptum a caufa. etia
T>m‘ ncc Sr ulc habere ncccfTarram conne-

xionem ad verum neceflarium fumptum ab cf*~
fedu, ficut etiam Dodor fupponit , vt patet ia
lircra. Tunc arguo fic ; pritnd, nullum prius.
. fftcarialtrcr haocr neccllanam connexionem
ad pofterius cflcntialiterrhoc patet, quia peius
pflentialiter nullo modo dependet a pofteriori
cfTciuialitcr , & non repugnat , polle c(Te fine
pofteriori. Sed verum fumptum i caufa eft
prius edentuli ter vero fumnto ab cffcdu i pa-
tet , quia licut prior eft caufaeftcntialirer effe-
«ftu , ita verum fumptum a caufa. erit piius cf-
ifentialiter.

%cund6 inflatur : Si cuidentia veri fumpti i
caufa dependet ab cuidentia veri fumpti ab ef-
fedu , fcqnitur quod verum fumptum al*effc-
du. vel notitia talis veri vittualiter , contineat
verum fumptum a caufa, & fic effedus virtua-

dictum.

lirer continebit caufam, vd fi notitia veri Tum*
pti ab cffcdu , continet notitiam euidentem
veri fumpti icaufa.fequitur qudd imperfcdius
continebit virtualiter perfedius , cum notitia
euidens veri fumpti ab cffcdu fu imperfedior
notitia euidenti veri fumpti i caufa.

Tcrtid inflatur fictSi aliquod verum fumpttt
a caufa habeat neccifariam connexionem, quo
ad euidentiam ad aliquod verum fumptum ab
effcdu,creo nullus intellcdus poterit euiden-
ter cognofcerc tale verum, nili prias cognofcat
verum acceptum ab cffcdu , ira qubd ralis co-
gnitio veri accepti ab cffcdu , det illi intcllc-
dui notitiam euidentem rcfpcdu veri fumpti i
caufa.

Quartd indatur : omne verum fumprum a
caufa necclfarib eft magis euidens vero fumpro
ab cffcdu. Hxc enim eft magis euidens , homo
eft animal rationale, quam i fla , homo eft rtfibtlu.
Similiter ifta. Reubarbarum eft. A. accipiendo
per A. cautam, quam ifta, Reubarbarum efl pur.
gatiuum cbolere , \crum fumptum a caufa nulla
connexionem habet ad verum fumptum abef-
fedu, fic, qu6d habear euidentiam ab illo.

Refpondco prxmittendo aliqua:primo,qu6d
aliud eft loqui de intelledu noftro , ex natuta
intellediis , fcilicet confideiando ipfum abfo-
lute i & aliud eft loqui dc intelledu noftro, vc
pro ftatu ifto, Primo modo non dependet a
, lenlibus in cognefccndo,fed btfne fecundo mo-
do, vt patet i Dodore in 1. difl. $ .q . 3 . Secundo
prxinitto , qu&d verum accitum ab cffcdu,
prone nunc loquitur , conclufioeft verum eui-
dens acceptum per fenfuro^k experientiam, 9c
fic operatio facit nos cognofcerc formam, que
operatio eft effedus forrnx , qux forma facit
cognofcerc maicriam,vi pater primoPtyJ.Hun
per experientiam eft notum quod reubatfca-
rum purgat choletatn, & fic ex multis fingula-
fibus notis ptr cxpcricnciamA' pcc lenium in-
fettur ifta vniuerfalixvcra pa cxpciicntiaro^c
poc fcnfutn infertur ifta vniucr falis vera p«r
experientiam, fcilicet omne reubarbarum eft pur -
' gatiuu cholera. Deinde inueftigatuf caufa huius,
quare, fcilicet fit purgatinum cholerae , St dica-
tor. A. St 1 unc reubarbarum cfr. A. erit coi*
dens per iftam , omne reubarbarum eft purgati-
uum cholera . Sc hoc modo ifta fnmpta a caufa,
fcilicet reubarbarum eft. A. vel fimiliter ifta,
omne. A. accipiendo. A. pro caufa adxquata,&
conucrtibili , efl pur gatiuum cholera dependet
’ aliquo niodb ab ifta euidenti per experientiam.
TctrixS pra- mitto ; aliquod verum bjlvrc con-
nexionem neccifariam ad aluid vexum .jxueft
rauUipltcitc» intclJigi. Pu‘tvv9, quod it fimpli-
citer impoifibile Cognofccrcrput.Ttiftam. A. eft
purgatiuumcholerq,uifi ptiUs cogndfcatur.quid
reubarb irum ilfpoig&riiAim rhulcrz. .Secun-
di , quid firtamiim impoffibib prp ftatu ifto,

& dc lege communi. Tertio , quod ctim dicit,
habet nccefT riam connexionem , id eft quod
cuidentia huius. A. eft purgatinum cholera, ha-
bet necclfiriam connexionem ad hanecuiden-
rem per experientiam , fcilicet dmne renbar ha-
rum efl pnrgatiuum cholcTx , St talis connexio
poteft dupliciter incclligirprimo , qu6d notitil
euidens huius . omne rcubarbarnm , immediati
caufct in intelledu notitiam cuidemcn^huius.
A. eft pwganunm cholera. Sccondb.qudtf non
caufctaled quod cantum prxexigitur, fic, quod
hucllcdu»

RsQtnfu U
om**i eb r#-

Uionss.

l6.

jUfrimam

mjluutam.

Ai tertiam.

Aifuariom.

l7‘

Contrm fcsS-

Quxftio- V XI.

»93

intellegas pro ftatu iAo no pofGc habere hic,
vt euidentem. A. ejl purgat mum cholera , ni fi
prius cuidcnter nouerit illam , reubarbarum eft
purgatiuum choler* , qua notainuc Afg.mdo de-
ucriit ad notitiam huius.tcilicct. A.ejipkreati-
num choler a , quia inunita vero accepto ab ef-
fe&u , inueAigando pcrucnit ad notitiam veri
accepti a caula ad notitiam , dico euidentem,
talis qualis haberi potcA cui Jcns pro Aatu illo.

His prxtnirtis refpondeo ad inAautias > ad
primam dico , quod et fi prius incile non de*
pendeat aliquomodo i pollet iori cflentialitcr,
potcA tamen aliquomodo dependere i pofte-
riori in cognofici, non quod poAcrius caufec im-
mediate notitiam prioris ertcutialiter , quia
tunc fcqueretur quod poAcrius ertlntialiter,
virtualiccr contineret entitatem prioris,vt pa-
tet i Do&orc irt primo dtjl.^.q.i.difl.% q.i.tn i.
Wbi .to. & tnquolib artic.l. fed dicitur

dependere , quia pro Aatu iAo ncccrtaii6 prx-
exigit notitiam illius > nam quia video talem
partionem ,dcuenio in notitiam fubic&i,& tan-
dem in notitiam caufx. Hoc modo verum ac-
ceptum a caula habet necertariaro connexio-
nem ad aliquod verum acceptum ab etfc&u,&
quafi arguitiuA per verntn ncceilarium cuides,
acceptum ab effc&u dcucnio in notitiam cui-
denrcm veri accepti i caula*

Ad fecundam patet, qubd argumentum be-
ne concluderet, ii notitia euidens veri accepti
i caufa.crtcc vere caufata & notitia euidenci ve-
ri» accepti abeffc&a. Sed non lic habet necef-
fariam connexio nem, fed tant&m pixcxigit,ira
qubd immediati non pollet deuenire in cui-
dentem notitiam, nili prius haberet euidcnrAn
notitiam veri accepti ab cfte&u , Sc per expe-
rientiam noti.

Ad tertiam dico, quod conclufiu non intelli-
giturde vero, vt comparato ad intrllc&um ex
natura intelie&us , qui non neccflari6 depen-
det ii cognitione per viarafenfus, fed intelligi-
tur dc vcro.vt comparato ad imellc&um con-
iun&um fcnlibus, Sc (impliciter pro llaru iAo,
& hoc loquendo de neccflttate , quia bene in-
tclle&usfolurus poccA per verum acceptum ab
effc&u deuenire in notitiam euidentem veri
necertarij accepti a caufa , fed non necertario,
fic , quod aliter non portit cognolccre verum
acceptum i caufa. Et dc hoc vide Do&orem
in tertio dtjl.i.rj ■ in 4-diJl^ f .

Ad quartam dico breuicer , quod omne ve-
rum acceptum k caufa eil cuidentius veto ac-
cepto ab effc£ku, Sc hoc ex natura talis veri i Sc
comparando etiam ipfumad imellcdlum folu-
tum. Sed comparando ad intcUcftum coniun-
#u,& pro Aatu iAo,dico qubd non e A lic. Dico
fecundd,qu6d quia pto Aatu iAo verum ncccf-
firium fumptum it caufa non poceA euideuter
cognofci, non prxeognito vero nece Aaribeui-
denti per experientiam, vero, dico accepto ab
effc&u.fed non c contra ,quia potcA cognofci
per experientiam euidentem verum necerta-
rium fumptum ab cffe&u,non prxcogniio ve-
ro accepto a caufa, idc6 quantam ad hocpotc/l
dici cuidentius , non tamen abfolutd euiden-
tius, quia poAcaper verum acceptum a caufa,
potcA cuidentius cognofci propter quid verum
•cceptum ab cffc&u.vt patet- ,

Contra fecundum ditium, quod talecA.p»-
m* principi a audentia ex terminis nonpojfunt
Scoti Oper. Tom. X1L

demonffrari demonjlrationc quia,inAatut primA,
quia illa propofitio eA euidens ex terminis , in
qua partio prxdicarur de deiinitione , vr iAa,

Animat rationale ejl nfibtle. A. cA purgaeiuum
cholerx.Hoc patet per Do&crem tn primo difl.
q. i. prima par tts,& a%fl.\.q^.Sc tamen ha c po-
tcA demon Arari demonAfalione qui*, arguen-
do ab cffe&u ficjomnis homo eA rifibilisiora*
ne animal rationale eA homo, ergo omne ani-
mal rationale eftrifibile.

Sccundb in Aatur lic : fupponendo quoti illa
propofitio lic per fe nota , qux includit fubic-
&um vc caufamadxquatam prxeifam prxdica-
ti,& conuertibilcm cum ipfoprxdicato ; pater,
quia cognitis cetminis.Aatim cAcuidcns.de ta-
men illa poteA veri demon Arar i demon Aratio-
ne quin. Hoc patet , quia pro Aatu iAo ptimb
procedimus per viam lenfus , & ab cffeilu dc-'
ueniendo in notitiam caufq.Priiis enim cogno-
fco hominem erte rifibilcm , qulm cognolcam
animal rationale efle rifibile.tunc fic : per ho-
minem rifibi!cm,fiucper notitiam huius dcuc-
nio in notitiam huius, animal rationale ejl nfibi-
le\ ergo per illam demon Aratur iAa dcmonltfa-
tionc quia.

Tertio, quia Do&or in hoc fibi contradice-
rer, vbi vult quod verum aliquod acceptum 1
caufa, & ncceliirium, habeat euidentiam a ve-
ro necertario fumpto ab cfFe&u ; ergo drmon-
Aratur demouAraiionc quia. Sed communicet
verum necertarium fumptum a caula, loquen-
do de caufa immediata, & adxquata,& prxeifa,

& conucrtibili.cA per fc notum, faltem cx na-
tura fua ; ergo.

Quarto inrtatur, quia runc videretur perire
omnis do&rina dc dcmonAratione quia polira .
ab Arillocele primo PoActioriim.primo Phyfi.
primo Mctaphjr.vbi vult quod pcv cffcdluro dc-
mooAtetur caula, & communirer pio|>ofi(io ex-
plicans ftibicflum.vc cau/am adxquatameirx-
dicati eA per fe nou , vt etiam patet a Dotlorc
im primo dijl.i.q.i.

Refpondeo.prxmittcndoaliquapro maiori
declaratione conclufion is. Primo, quod aliqu*
funt propofitiones omnibus per fc notxicrmi-
his apprehenfis, vt ill* qux conAitAumur px pt,{euou.
terminis commuwflmiis . vt de quolibet dicitur
ejfetvel non effit, & de nullo ambo torum Jimul,yxx
principia funt nota terminis apprchcnlis, ucuc
ianua in domo , qux neminem latet , & talia
principia per fe lic nota nullo modo deincn-
Arantur. nec dcmonAratione propter quid , ntc
quia. Alix funt propofitiones per fc notx, non
conAicurx ex termini scommunirtimis , Sc iAx
fiinc in duplici gcncrciquxdam funt per fc no-
tx terminis confusi apprchcnlis, &: etiam ter-
minis diAinftA conceptis, vciAa : Sijtbaquali -
bm aqualia demM.rtmanenttaerunt aqualia (qux
cA vna petitio Euclidis in principio Mathema-
tico J erit per fe nota terminis, tantum cenfusi
acceptis, Sc Metaphy fico erit pctfcnotatciiui-
nis diAiti£lA cognitis. Hoc patet h Doltorciff
primo dijl.i.parte prima q. t.& difl.^.q.^.St talis
propofitio,qux efl pCr fc nota,tcrminis coi fu-
sA acceptis non poteA dcmonArari. Puta Ma-
thematico , cAm illam habeat per fc notam ex
cx fola apprehefionc terminorum confusA co-
gnitorum : Nec fimiliter Mcraphyfico vt Me-
taphyficusf ouod replico, quia Metaphyficu*
cognofcit diuin^lc , quod alix feientix appre-
R bendum

»94

Quodlibet.

hendtint confusi, yt pateti Dolore in primo
vbi fupra j nun erit demondrabilis dcmonflra-
tione qui a9 cum ipfam ex notitia didin&a ter-
minoiutn habeat pet fe uotaiu. Qux Jam vecb
qutJ* mfn- fune pet fe nota: ex fola cognitione didin&a
tit terminorum, & nullo modo ex cogn itione con-
M/imii.tx fi,fatcri»inbrUm vt ida, .miinal rationale efi ri-
/AiUtV t patet a Do&otc vbi fupra, Se ida fimi-
Urnmtnun. litet , vbi fuperius praedicatur de fuo inferiori»
vt expofui in pr jmo difi.i.q.x, ibi etiam impro-
bam politionem Gtcgorij de Arimino.Ec tales
propofitionct, qux nullo modo funt. pet feno-
tx cognitione confufa terminorum polUint dc-
uumdrati demondratione quia, id ell quod per
notitiam proportionis fumptxab ctfeclu pof-
fum dcucnirc in' notitiam propofitionis fuin-
ptx a caufa, itaqu&d primo dcucnio in noti-
tiam confufam , qua habita poitea per inuedi-
gationem polium dcucnirc in notitiam didin-
dtam terminorum , Se f\c tandem liabere illam
vt per fe notam ex didin&a notitia termino-
rum.Et forte Do&or de iutclligit.
t p- Dicerem ego , quod nulla propofitio per fe

nota ex terminis conmumilfimis ( qui termini
feAinditm Auiccnnam in fua Mctaphyfica da-
tiin fune iraprefli in aniuia) porell demondra-
ri demondratione quia, cimi fit cominunisani-
mi conccptio.Nec (imilitcc illa propofitio,qux
ftatim cll per ft nota terminis confuse cogni-
tis , vt ida : omne totum efi nutitu fu a farte. ed
demondrabilis demondratione quin. Sed illae
propofjuoncs , qux nullo modo funt per fe
hotx terminis confuse acceptis » fcd tantum
terminisclidin&c conceptis, funt demondra-
biles demondratione qui*, non qudd demon-
dretur mihi ida , amrnal rationale efi nftbtlt,
# » “ terminis a me didjn&c conceptis » quia ve fic,
cllet mihi nota per fe ex fola terminorum ap-
prehcnlionc. fcd (i ego dubito qaSd animal ra-
tionale fitnfibilc » terminis de confuse conce-
ptis , poicd milii ficti cuidcns , puta per idam
mihi per experientiam notam; omnis horqo ejf ri-
fbtlu. Se fic ero certus de ida: animal rationale
efi nfibilc , terminis tamen confuse conceptis.
fjon tamen dico quod notitia huius » homo efi
nftbilu , caufct nec totaliter» nec partialiter
notitiam euidentem huius, animal rationale efi
rifibile, conccptx , fcd quod habita notitia illa
in inuedigando» Se arguitiuc inupnio quod

animal rationale ed primo rifibilc,& qu^d ani-
mal rationale ed caufa immediata rifibilitatis,

Se eandem pullum dcucnirc in notitiam diftin-
, &*m terminorum. An modo pro datu ido ta-

lis notitia didin&a podic naturaliter haberi»'
ad non ed prxfciuis fpcculationis. Ei his patet
b/butiat. rcfponlio ad indanrias , tenendo quod aliqua
propofitio, qux ex fe ed per fe nota, Se cqicun-
que intellectui concipienti terminos » didin&c
pollit demon^rari alicui intelle&ui concipien-
ti terminos confuse, & dubitanti de veritate
illius vt confusi conccptx. Et hoc modo intel-
0 ligendo » valent indancix , quas adrairto » nec
credo eas ede contra conclufionem Do&oris,
quia abfblucc loquitur» quAd nulla propofitio
pes fe nota alicui intellectui ed demondrabilis
• illi demondratione quia» cdm habeat illam per

fe notam ex fola notitia terminorum, non ne-
* garct tamen, qubd aliqua qux edet per fe no-
ta terminis didin&£ conceptis , poflit demou-
t dran alicui intelle&ui concipienti illam can-

tum confuse Se dubitanti de illa , vt fic coqfif?
se conccpu:inio (impliciter pro datu ido om-
nis talis , qux non ed conditura tx termini; '

coramunilTimis , nec ed per fe nota termini;
confuse conceptis , fcd tamen tcnninis dillin-
&c conceptis ed dcmonittabilis , quia nccpo-
ccd habere immediate notitiam confufam de
caufa > cum illa pro datu ido , non fic primo-
nota. Primbcium cogiiolcitut homo, quam co-
gnofeatur animal , loquendo de cognitione
confufa» yt patet a Do&ore i n primo , dfi%\a\,x,
nec pcrconfcqucnshxu erit primo nota, puta
sl. efi purgat tuum cholera, fi fic nota per aliam
acceptam per cxpcricutiam, Se ab clfc&u,vt fu-
pta dixi. Hxc omnia qux dixi ad hanc inatc- »
riam pertinentia non videantur , nec iudiccn^
tur dic contta mentem concluiionis , fcd fub-
tilitcr ponderentur.

Courra tertium di&um > non oportet. aliter 20,
indute »cura poffit ede notum ex di&is fupri. ixp»fn»tt
Tamen aliqualiter expono ipfum , quia multi- iqdWU
pliciter poicd intelligi t pciiuq potcd intelligi
fic, quod vetum acceptum cimi non fic cuidcs.
loquendo de caufa immediata » Se adxquara
prxdicati» ficut h%ctrational* efi rifibile, hoc ve:
rum terminis didm&£ conceptis ed flatimcui-
dcns,& hoc modo non iniclligituc di&um Do-
loris » fcd hoc verum teuninis confuse con-
ceptis pro datu ido» non ed cuidcm ex cogni-
tione fola terminorum , fcd potcd fici i cuidcns
per verum ncccllarium acceptum ab cdc&u,vt
fupra expofui. Secundo, potcd intelligi de ve-
ro , cuius fubic&umnon ed caufa immediata,

Se aJxquata prxdicati, vt htc , Sol efi caufa ver -
mu , & tale vetum potcd fieri cuidcospcr effe-
dum.Similiter verum acceptum ab iftcdhi po-
tcd intelligi eiiidcns , vel ex fola terminorum
notifi), v!c$ fola notitia huius fUubarbartttn
efi purgatiuum cholera , Se hoc modo taic verum
ed immediate cuidcns.Scd fi fir nutum per ex-
pciientiam pluiium lingulariuiu illius vniuer-
f*alis, fomne reub orbarum efi purgat tuum cholera ,
qux fiat nota. Se cuidcns pet experientiam lin-
gularium , puta quia experitur qudd hoc rcu-
barbnrum purget choleram, & funditer hoe,i5c
fiq dp aliis, tunc talisvniuetfalisfumpta ab cf-
fcdu erit cuidcns. Et de huiufmodi, vide Do-
lorem in primo Jifi.yquefi.^. Se qux ibi expo-
pofui, & notaui.

Contra qn.ictom didum,quod tale cd.fcili- a j.
cet Pium efft omnipotentem , tam medifte, quam CjMtr^^ar; '
immediato, efi verum deineuttrabdc propter quid, mmdtihm.
Indatur prim^, nullus rcfpc&tis rationis potcd
propter quid demonlhati de ente abioluco, fcd
omnipotentia , tum dicat rcfpc&um ad extri,
vt patet per D.odoron , ed rcfpcftus rationis,
quia omnis rcfpc&us Dei ad extra ed finjplictT
ter refpetdus iaiionis» vt patet a Dodorem
primo fUfl.yo. Se in fecundo , Se fpccialitcr h?c.

Major ed nota , quia nullus rcfpctlus rationis
virtualitcr includitur in eme abfoluto , cum
non oriatur ex natura rei. Si dicatur qu5d om-
nipotentia accipitur, non in adu » fcd in po-
tchria , (tue jn apritudine, ij ed , quod potr d
demondrari Deum polle caulatc oiuuia caufa-
bilia, tam immediate, quam immediate. Con-
tra, quia aptitudo ad extra dicit tantum rcfpc-
^lum rationis, vt patet a DoClorc in quahb.q.6.
vbi dicae dextdVnitare , prout dicit potentiarp» 1

fine aptitudinem cocxidcndi omni exidentia;

, « ad

Qusftio V II.

i95

ad extri eft refpcdas rationis , ergo fic erit in
propofito.

Secundi inftatur fic, quia omnipotentii,quz
de Deo demon ftratur, aur accipitur formalirer
'■pro fignificaro, puta pro re! arto ne ad extra etia
•ptitudinali t aut accipitur pro connotato,fiue
pro fundamento immediato «alis refpe&us, aut
tertii accipitur pro aggregato ex fundamento»
de-rcfpedhi illo:QuocuMque modo accipiatur*,
pacet quid omni potentia non eft propter qmd
detnonftrabilis de Deo.Non primi,quia,vt di-
xi refpeltus rationi* non poteft proptod quid
de Deo deraonftrari. Non fecundi, quia vt fic»
accipitur pro volontare diuina. Non tertio»
quia eft vnum per accidens» & nullum tale eft
propter quid demonftrabile dc aliquo.

11. Tertii inflatur , quia fi omnipotentia de-

tpaii monftratur de Deo , debet affignari aliquod
T1^ /***4 medium in tale demon ftratione. Sed dicit Do-
&or quid eft voluntas diuina. Contri , tum,

3uia aptitudo ad caufandum omnia » tam me-
iati. quam immediati , ineft Deo , ctiana per
poflibile, vel impoflibile, circunfcripta volun-
tate ,ergo ipfa non eft medium propter quid,

2uia tale non poteil circunfctibi.manentcpal-
one demonftrabile propter qmd , cum illud fic
caufa immediata , fic adaequata talis paflionis.
Probatur antecedens , quia circunfcripta vo-
luntate ab eflentia diuina, cim ipla non pona-
tur de intrinfeca ratione ipfius.vc patuit in 1 .0.
dr hic, loquendo vt eft potentia volitiua, vt»»
expofui » adhuc manente edentia » & omnibus
qux funt de intelle&u eius.ficuc exiftentia.eric
potens caufare omnia, tam mediati, quam im-
mediati, cim vt fic,fit infinita formaliter,quia
infinitas eft gradus eius intrinfecus , vt patuit,
f.j.fi ergo talis aptitudo ineft circunfcripta vo-
luntate , ergo non demonftratur propter quid
per voluntatem» fic nullum aliud medium affi-
nia, ofi gnatur a Do&dre. Tum , quia fi ipfa ponatur
I rodmt ia- medium, tunc fequitur quod Deitas, vt Deitas
mefitm. non cric ratio formalis demonftrandi omnia
necedaria de Deo , quod eft falfum , quia ipfa
ponitur ratio formalis demonftrandi omnem
veritatem neccflariaro.vt patet in prologe. q. j .

QuartcS indatur , quia fi eft demonftrabile
propter quid omnipotent iadcDco, talis aptitudo
erit in Deo necdurio ab zterno, ergo potuit ab
zterno reduci ad a&ttm » aliter talis potentia
caufatiua omnium non foret perfera, quod
non eft aderendum : ergo ab zterno potuit
mundum crcare,fic tamen Doftor in i.d>fl.\.q.\.
hoc non aderit» fed vtramque partem.fuftinet,
fcilicet , fic illam qoz dicit ede fimpliciter im-
podibile aliquid ab zterno poffe caufare , fi c
aliam fimilitcr auz dicit non ede impoflibile
Deo. Et tamen u eft veruin demonftrabile pro-
pter oportet aliquid creare.

«, Quintfi inftatur.repugnat Deo pofleimme*

diate caufare omnia caufabilia ; ergo hoc non
eft demonftrabile propter quid. Confequentia
nota. Antecedens probatur, quia caufabilia fune
infinita numeraliter, nam infinita indiuidua
poliunt ede in eadem fpecic , ctim fpccics fit
communlccbilis infinitis lingularibus ; ergo fi
immediate refpicit illa, (equitur qu&d fimul po-
reft ilia caufare , ctlm xque immsdiatfr fe ha-
beat ad omnia, fed infinita pode ede In a&u eft
impoflibile i ergo.

Sexto indatur, quia fi poteft immediati cau-
Scot. Oper. Tom. X //.

fare omnia caufabilia , ergo poteft caufare im-
mediate quamlibet partem continui i ergo po-
teft caufare primam partem illius continui »
qoz eft caufaoilis » cum quxlibcx pars fit vere
caufabilis , fic fic alicuius continui poflet dari
prima pars,auod eft impoflibile,vt patet i Do-
lore in 1. difl.i.

Refpondeo ad iftas Inftaodas. Ad primam, trfrnfitad
dico ,qobd demonftratur dc Deo quod potelk *»$*»*•* M
caufare omne caufabiletfiue illud polfe.vel ap- r'
ritudo fit ex natura rei diftin&a a Deo, fiuc lo-a
la ratione j ifta enim diftin&io pro nunc no<|
eft difputanda , quia non faoit ad propofitum.

Er polito quod dcmonftretur aptitudo, fiue po-
tentia ad caufandum omnia immediate, fic quid
talis aptitudo fit diftindka aliquo modo a Deo,
tunc dico qu^d non eft rcfpe&us rationis acci-
piendo refpe&um rationis pro cauiato.vcl dei
reli&o per altam coraparatiuum intellectas,
vel alterius potenrix collatiux ; fed poteft dici « . >.

talis aptitudo refpe&us rationis pro quanto ter-
minatur ad aliquid extra, ficut etiam inrelleAio
diuina » etfi in fe fit entitas reulis, fic abfolota,
tamen vt terminatur ad lapidem cogmtum,ta-
lis terminatio poteft dici rcfpdtasration s fic
in propofito. CAra dicitur, quod refyrfbu ratio
nu nen includitur t/»r/iM(irrr,ficc.Dico,qu6d ve-
rum eft de relatione rationis caufara per altam
coUatiuum alicuius potentir ; fed non eft ve-
rum de aptirudine, quz oritut cx natura rei . fi-
cui etiam aptitudo ad ridendum non eft rela-
tio realis propri* , vt alias patuit ; fed dicitur
relatio rationis , quia iftu non terminatur ad
ens reole, ficut etiam relatio , qu* fundatur m
ente rcali, fic terminatur ad nihil; dicitur rela-
tio rationis , non tamen per altam potenti*
collatiux fabricata. Sic dico in propolho,quoj
aptitudo ad caufandum , tam mediate , quam
immediati omnia caufabilia, inclt Deo cx na-
tura rei» quz tamen aptitudo noti dicitur rela-
tio propriz rationis. Dico vitra qu&d aptitudo
adeaufandum oninia caufabilia, poteft dupli-
cltcr coofiderari. Vno modo abfolute, alio mo- n'
do vt terminatur ad obie&a cxtrinfeca. Primo
modo ineft ex natdf* rei , fic potfft dici realis;
fecundo modo Inclftdic refprctam rationis ad
extra. Et fic patet, quomodo talis aptitudo po-
teft propter quid demonftrari de Deo.

Ad fecundtWrt. Dico, qu6d omnipotentia qu* *4*
de Deo demonftratur, accipitur pro potentia,

vel aptirudine ad caufandum omnia caufabilia, ^ ^„<4,
accipiendo aptitudinem modo pixexpofito. atofiatmr.
Demon ftranirenim propter q urd, cpxod Deo in-
eft aptitudo ad caufandum omnia , ideft quod
aptitudo, quz refpicit omnia caufabilia, poteft
deraonftrari de Deo propter quid.

Ad tertium. Dico,qu6d medium ad hoc dc- Aiwttmn.
monfrraudum eft voluntas diuina ,fic talisap-
ptitudo przcisi ineft per voluntatcm.Cum di-
cit ur,quOd circunfcripta voluntate aptitudo 1 ne fi
negatur. Ctlm probatur per hoc , quia adhuc
confidcratur Deus, vt infi nitus, crgo,vt pote ns
caufirc omnia, Dico prim& , qu&d circunfcri-^
pta ratione voluntatis non erft amplius Deus.

Dico fecuftdd , quM voluntas eft immediatior yduntai J,-
Dco.qolm illud pofle.Dico tertib, fic magis ad
rem ,qu6d ratio formalis caulandi aliquid ad J.'

^ttri eft fimpliciter voluntas diuina, qux fala ;r<
contingentcr caufat.fic ipfa remota eft impoln-
bilc Deo aliquid caufare propter implicatio-
R y nem

196 ! I Quodlibec;

nem contradi&ionisdmplicat enim quod cau-
fa prima agens fimpliciter ncfcllano , & per
.modum natura: , caufct aliud a fe in edentia»
quia tunc caufaret fimul ncccllaub, & contin-
genter: nccclTarid , quia permodjim natur*,'
contingenter , quia aliud in natura, Hoc patet
a Do&orc in primo dtjl.%. qudft.vltun*, & vt {§-
• cnndo.difl.t.q.}. medium ergo ad dcinonftran-
duin propter quid , Deum cifc omnipotentem
eft voluntas. Cum vitra infertur , quod tunc
•Deitas non poneretur ratio formalis domon-
ftrandi omnes veritates necdlarias. Dico pri-
mo, quod ponitur ratio formalis rcfpc&u Illa-
rum veritatum, qu* non includunt rcfpe&um
ad extra. Dico fccuodd,qudd ratio immediata
pft Vol uncas. & propinqua» fed semota eft Dei-
tas } & fic vltiroatc omnes veritates attribuun-
tur Deo fiibrationc Dcicatjs,vt patpr a Dolo-
re tn prolog. 1+

4dfN4 rt*m Ad quartum. Dico prirab, quod Dodor vi-

detur declinare adhoc,qubd lit demonftrabilc,
Deum polle producere abxterno, vt patet in-
tucnci rationes. & rcfponfionet DodorisDico
fecundo , qubdcft demonftrabiic Dcumpoffc
caufare omne caufabilc loquendo abloluti, fed
non eft demonftrabilc, quod poflit illud caufa-
re cmn tali , vel tali conditione , pura ab *tcr-
no.quu oporteret demonfteate qubd non repu-
gnat effectui cllc ab «terno , dc fic pollet dc-
snonftraii Deum polle illud producere ab arter-
m>, omnipotentia enim folum jrcfpicit poliibi-
lc. Illi ergq qui dicunt qupd Deus non poieft
iliqurd c.iuGwc ab xiccjio, dicun t propter bqc,
quia repugtat effedum polle efle. ab *terno,dc
effe cau fatum.

M ftuatom - Ad quintum Dico , quod cfl demonftrabilc
Deum puffecauiarc omne caufabilc i fi tamen
non iraplicct illud caufare ; fed eft implicatio
qubd lint adu infinita indiuidua.idcb non pof-
Ainc fimul cau fari, fed bcue poliunt caul^ti i«-
finitum, '

Aiftxtun. Ad fextum. Dico breuicet, qubd prima pars
cotuinui nullo modo eft caufabdis per fc,qui*
quacunque parte caufata, Ula femoex cfl dimli-
bilis in infihitum,vt ptQlix&pxpolui in x. dtji.i,
9.9. Ec fic patet» rcfponlioad iftas initantia*.
ir Contra quintum diCkmn inftatur, quod tale

- * eft, fcilicct omne verum uuef]urtum.tjl meduttum%

vel immediatum, primi» argiuturftc i inter duo

• extrema datur nicdutmiSed veram neccffarium

mediarum, dc verum mceffariuro immediatum
, funt duo extrema : ergo datur medium,fciliccc
abquod verum neccffarium, quod nec esit rnc-
diatum.nec immcdiatum,hoc clt, nec cnides CX,
fota -ratione terminorum, nec cuidcns exaiio.
Secundi initatur, quia hoc verum eft fiiupli-
4.' ■ • » citer neceffarium , fcilicct Deum eji puteinuM,
vei bomtM ejl pattrnu* , & tamen non elimo-,
diarum, nec immediatum, quja in veto media-
to demonftiatur cuidentia iuh*renti* pr*di-
cati ad fubieftum ; & in vero immediato ap-
paret cuidnis i.ihxtcntu prxdicat* odjqbic-,
&um,vt pasexiDoCtorr : wodt) p.atcrnj u*.4tyc,
Cc , nuUo modo mharrciidtinh3:rer.4ub\fi4o,
cum fic prxdicatio fntiplicrter idoutjf a 1 & hi

• ' ' tab pr-rdi catum non ineft fonnaiitet fubic&q,

vr patet a Dn&orc m prtmo ..10 l>:

Tcrtio initacur. t quia ift» eft neceffana •
•JUtonum, & taroei» non eft immediata jffttct,.
quia nulla propolluo eft imroeduia,imqw palo

fio pccdicacus de fubiccto ,Vt patet k D otior e
i» i./fi/? 8.9.i ncceft mediata ( ponendo quod
bonitas fu prima paflio.vol: fidttxn rqupd i|on
fir ordo inter palliones encis.vt Poctqi ndc(«\
renere itkpnmo di/l. 39. qubd oinp.es p»lin>nof
enas infmt eque immediate. iph emi ) parci,
quia nullum medium. eft affign;ft»lc inter ens,

& 1 plani, vt patet. • cnc ^i. .. .

Relpondco ad ptixnem inftantiain.qubd^on
femper tnter extrema .eft mcdiuaa, p»m ipret
cns.de non ens.noneftf aliquid medium ,qWd»
fcilicct fu qnfc , & non ens limul.^imil jtci abr
folutum,& rcfpcdiuum videntur duo extrema
diuidcntia ens > & tamen inier illa non datur
medium ens , fcilicct quod non fit nec abfolu-
tum , nec rcfpc&iuum. Similiter inter contin-
gens , 6c nccclfar inrn non datur ens medipm,
quod non fu ,.ncc contingens , nec neceda-
rium , & fic de mulus aliis. - Si ergo illa pro- fm£ dbi^.
poficio habet aliquam veritatem , erit vera de tW/wwijl
extt emis , inter qu* potell cadere medipm pe* •****•"* '
abnegationem vtriufqnc cxticini/icut dicimus
album, Sc nigrum fune duocxtrcma,ctgo imer
illa cadic medium, quod nqc qrU olbum.ncqnd
nigrum : quod concaditur , quia tale medium
nullum iftorum fibi detc(muut.$cd verum nc-
ceiTanum. de neccflitaie alteruip (ibi determi-
nat , fcilicct qubd vel ex fe eft cmdeiis , vel ex
alio, inter cuidcns tx le ,.Sc cuidcns cx alio,
nullum p*nitus medium cadit.vt eiiaro patecjt
Dorftorc * n prtrno dijl 1. 9*, j. & vjdc qu* ibi
notaui, , , m , t#

Ad fecundum, Dico prirnd qubdifta boni*»
tas eft paternitas , licet fic idemica, taiucn fic,
cuidcns , vt fic idemica per :>liquod medium,
fcilicct per infinitate bonitatis, propter quam
reahtee identihk.it libi omne fibi compoftibi-
Ic.vt fupri patuit. «j.y.CT in primo eUft.S.ij.ptnul n
tiUM,rojpo/idendo udvlnmum prtnapulf. Dicjq
fecundo, quod fi tepca{ur quod propoli t io di- , ^ t.

Caiur mediata, vel iromcdiara quando prardica-. ’.[M •

tum iuett forroalitcr fubic^lp, tuijc pon poteft -• •

dici quod Do&qi loquitur de veto ncccllario,,
in quo pfledipatum Imuidiwt incJfc Inbicclo.

Scft tamen prima rc(poufio«ftrca)ior,& niagii
ad, mentem Doiftoris. • ' <,»

Ad tertigm poteft primo dici , qubd eft tne-
diau.qui.i ineft cusi per rauuncnxiuis. Et Jbn
cet non ponatur medium I. eundum tunmtcr
ipfam.fic cns, tamen poteft pv.ui fecundum ra-
tionem quod ens dicaiur fubiccium pallionis^
de quo dcmonftratur paflio , &ent)34* ii> ab-,

AcaClo ratio fornulis, qu* fola ratione differt
ab ente, vtpateto Dolore 3 • lit fil

talis-em itas S)t naitiia rei efletiUftiuclaab euq
te, vel forouliicr eo mpdo-xquo rationale <Ux
ftinguirur ab bomine ,cllcf vpre medium dc-i
monftrandi , ego $C nunc, por ptopofitioncnn
Dtxftpris f* | e allegatam * Sdjtulu off, ordo emtr'

'tliqu* ,vf>t pro ter oput totel/itfiof tLjhnguunturl f "
tMJuofi-vJtifols *M*one dnhrguuntur. Dico le-
cundiM|u6d Ii pallio umt im ft immediate ipfi
cnn.fottc cr t imnudiata.quiaconcipiedo ens,

«5 c bonitatem, elici fibieiiidqns ipfum ens effc
caufaiu iuimedutam,i U ad*qi»at;ur,«4U.itcrah*
pallio immcdiatf iniit. £1 quando di*. 11 DoUor.
quddiUa propolitio non -.11 per fenota.in qoa

pafsio prajjcaiut.de fubictio, vcauiu eft dc

pafsionc. & lubic^o, inter qu* cad4 medn*ui,
quid eft caiffa ininivduupafs^ntfii^ai quaa-

\ k » . V .-nedO . do ea

Quatio V II. 197

do cadit definitio ntedia.Sc ided Dodor in lo-
co prarallcgato, (cilicer difl. «.primi, excmplifi-
cat de ift n,ummnl r*titn*lt tji njibilc , Sc homo
eji nfibilu, prima ell immediata, & fecunda mo»
diata. Si ergo omnes pafsiones entis infunc en-
ti eque primo.dc immediati, fort£ omni» pro-
polino, m qua prxdicacur pafsio conoercibilis
deentc,erir per fenora ,&cuidensex lolarer-
minorum notitia; Sicut etiam forte Dodor ha-
beret dicere fi poheretur pafsio medium ad do»
tnonflrandum pafsionem, quod ilia pafsio pri-
ma non demonttraretuc de fubiedoHed eflet
per fe nota de fubiedo apud itfielledum con-
cipientem diflindi terminos. Et tunc fi cllet
verum qu6d palsiones > qux immediate infunt
enti , fune per fe not* de ipfo ente » Sc hoc in^
tellcdui dillinde concipienti extrema propo-
fitionis, qu&d taftfc omnes propofitionci in di-
uinis, in quibus ponitur quafi palfio immedia-
ti incfieipfi DeoclTcrtt per fe note. Sed de hoc
aliis.

Contra fextum didum inflator , probando
quAd nullus conceptus abflradiutis Deitatis
lub ratione propria continent vinualiter veri-
tates necefTarias de Deo, «3c, primo ficv ille con-
ceptus , fiue ponatur cognitio Dei abftradiua,
iiue aliquid aliud,fi contineret vinualiter noti-
tiam illarom veritatum, fequitur quod vimtali-
«cr contineret illas veritates ; pater, qui» con-
cinens virtualicer notitiam alicuius, continet *-
qualiter entitatera Illius^ vt paret i Dodore*»
1 1 . j . & in xJ. j.fl.io .in ^uodL^.t^:

art. x. fed nullus Conceptus etiam Deicaris, vc
diftindi, potcfl virtualicer cotinece aliqua pro-
prietatem diuinam , quia nulla creatura porefl
edrinere aliquid Deo conueniens,vc patet ergo.

Secundi inflatur, quia fi concineret virtuali-
cer omnes veritates de Deo , habens talem con-
eeptutn.fiue calem notitiam, pollet extali noti-
tia demonftraciui feire Deum cfTe trinum, Sc fic
propter ejnid cognofccte Trinitatem , 8c tamen
Dodor m /eatndodifK $. «j«. % dubitat de hoc,
quia licit in Angelo poffit creari fpccies intel-
ligibilis.reprcfcntamDcum fub ratione deitatis,
non tamen videtur fcqui quid fi cognofcat di-
flinde Deitatem , quod propter hoc cognofcat
Trinitatem.

Tertii inflatur, quia fcqueretur quid habens
talem conceptu pofTec coguofeere omnes crea-
turas, Sc per confequens ille conceptus virtua-
liter, vel eminenter continerer omnes creatu-
ras, quid cfl manifeflc falfum : pacet , quia nec
beatus per adum beatificum cognolcit omnes
rerum quiditates.vt ab omnibus tenetur.qui ta-
men adus intuitiuus Deitatis cfl multo petfe-
dior omni adu abflradiuo. Probatur confe-
quentia , quia fi ille conceptus virtualicer con-
tinet omnes veritates de Deo necefTarias , &

omnes contingentes, non de adu, fed dc poffi-
. , bilt, i fortiori continebit vetiratesomniu crea-

"Z turarunv Si ergo per talem adum potell omnes
Hlirr *bjlr*- «H** cognofccre diftindi, fu per flue in Angelis
Btue. concreata; fuerunt fpccies omnui quiditattripa-
tet,quU per fpccic inrclligibile Deitatis pome-
rut habere ciccptu diftindu de Deitate fub ra-
tione deitatis, vc patet per Dodoifcw i.d.^.tj.^.

Quarti inflatur , quia fi talis conceptus de
Dcodiflin&us vinualiter continet omnem ve-
ritatem nec c fla riam, fle omni m notitiam illius;
ergo continet hanc veriratem ; Dem tji trima ,
Scoti Qpcr. Tom, XII.

&vma , ergo continet extremi illius veritatis,
quia continens cotum, continet Sc partem, fed
non continet ipfum Deum, quia tunc ille con-
ceptus poffet caufare alium conceptum dilhn-
dnra de ipfo Deo. Tum criam^uia-ifta veritas
quamuis ncceflaru , non cfl dcmoullrabilis
dc Deo, quia tude idem dcmonfliaretur de le-
i pio, quia fciJiecc Deusdc Doo,prgo non nomi-
net illam , cum non iit dcmouflrabilif depeq
propter tptU.c rgo non omnem iicccfTuia.m ve-
ritatem continet vinualiter. - ,.

Quinto inflatur , quia Dodor in prolo.
vult quid continens cuidemer veritates fcjbi- ,, ,
les in aliqua (cientia continet pas vinualiter, vt
primo notum , ctgo fi taM* copeeptus virtua-
liter contineret omnes veritates ncccfiarias
de Deo, contineret illas , vt primo, npeu* : Jmc
autem cfl1 manifeflc falfum. Tum quia non cf-»
fet primo notus , nifi per adum reflexum , vc
patet ; fed talis adus reflexus aullo plodo cfl
ncccffariu* m demiftrationc propter T ura

etiam , quia quateretur A quo tai is actus , clfic
caufatus i an a primo conceptq Sc intclledu.-an
i voluntate diuina fola,qux omnia imponant
fpcctnlcs difficultates,

Sexto inflatur fic.cpntincns virtualtter om-
nes veritates alicuius (cienti* continet illas
primi. lic quid in continendo a nullo depen-
dct.vt patet a Dodore 1« prelo. q.\.anu.i, Sed
talis conceptus ndcdfarid dependet a voluniar
re diuina caufance,& feruante iplum.ergo.

Contra feptimum di«$kuu> inllatur^pban Jo
quod non poffic eau fati in incellodq viatoris 2 g.
aliquis conceptus abflradiuus Dei fub rauo, ne
Deitatis, & inllaturfic primi, &quaro ad quid
terminetur ille conceptusJopottct dtecre quod
terminetur ad Deitatem , vt adu cxiflcntcm,ife
fub ratione qua exiflit,patct,qu-a exj flent ia e 11
de conceptu eiusquidicatiuo , yt patet a Do-
dorc in 1 .diji.x.ej. 1 .& ift qnoli+i utrtit.i.li c.rgo
ille conceptus non terminaretur ad DcUmiub
ratione Deitatis, fic quod Deus fub ratione
Deitatis terminet , tunc per illum non co^no-
fccretur Deus djflind*. Sed Deus fub ratione
Deitatis non potcfl terminare , pili etiam ter-
miner fub ratione cxiflenti* propria: , ciim lic
de quidicate Dei. Tunc vlua fequitur incon-
ueniensimi impoflibilc,fciHcet quod talis con-
ceptus abflradiuus clTct formali ter intuitiuus:
patet, quia omnis notitia qux terminatur ad
rem exiflcntcro.inquancum cfl cxiflens,fiuc lub
ratione formali, quaexiflit, cfl intuiriua, vt pa-
tet i Dodorew primo di.i.q.x.dtJl.X.q-yJH x • d .

'rirt 5 .W.t4Ji»4u(.l0.4f.49.^J i-*" f-7-*4*

Secundd inflatur , & qiino a quo ille con-
ceptus immediate caufctur ; aut enim caulator A ?*'«*/'•
a Deo fub ratione dcitatis^tut a voluntate Dei. turt>

Si priro6,fcqaitUr qqod tuncPcusmoucictin-
tellcdum , vel caularet illum conceptum rct
modum natur*, vt patet a Dodore m < ■juoal.fj .

%jtrt,u& f.J4.4r.i.hoc autem cfl fallum.vt pa-
cet vbi ftrprd. Si fecundo, fequitur manifeflc in?
conucnicns , quod voluntas diuiiu contineret
fuo modo virtualicer ipfara Deitatem. Proba?
tur.quia caufans conceptum proprium alicuius,
continet illum virtualitervVt patet a Dudotc in
primo difi.yd. 8. &Mif*pe. Ncc va|ct dicet e
quod quia voluntas diuina cfl rc aliter idem cf-
fentix diuinx.ideo non poteft continere , «jnia
accipio propofitionem Dodoris vulgatamdeib

»>•

jO.

198 Quodlibet.

Qua In eft ordo inter nlupu vh realtttr diflin -

f nantur , tali» eft vbi Jol* ratione dsjhrs^uuntur.

cd fi voluntas eflct realiter diftindb ab cflcn-
tia, Sc contineret notitiam diftin&amefienti*
rei! i ter virrnalirer cbntinercr ipfam Deitatem,
vt etiam probat Do&or de creatura in primo
dift.\. &%. quod fi polTet caufare notitiam di-
ftindhm efrentiardiuinx.qubd virtuakccr con-
tineret ipfam > ergo cum voluntas diuma/abd
ratione diftmguatuf ab edenda falte fecundum
ratione virtualiter, & eminenter continebit il-
lam A' fic poftetius virtualiter cdtinebit prius.

Tertii inflat urealis conceptus poteft ha-
beri tn intetlc&u viatoris<ergo viator pes illam
poterit diftln&iflitnb cognofccre Deum fub ra-
tione deitati* A Vitri poterit diftin&iflirobco-
gnofccre eius infinitatem intcnfioain A fie po-
terit ipfam comprehendere; pater, quia cogno-
fceret illam fecuridum qubd eft cognofcibilis;
eft autem cognofcibilis fub ratione diftin&if-
fima infinitatis intenliue : imb videtur fcqui
qubd tunc viator cfTet perfcftb beatus , fi Deo
vt ficdiftin&e concepto, & fub ratione infiniti
intenfiue voluntas ftueretur. •

Quiit b inflatur, fi talis conceptus poteft
caufari in intelledhx viatoris , aut immediati
caufatur, nulla fpecie intelligibili prius caufara,
aut mediante ipfa. Si primb, fcquitur quod ta-
lis conceptus non eft abftradipus ; pacet, quia
illeeft obie&i, non iri fe , fed in aliquo reprac-
fentauuo exiftente- Si fecundi, ergo voluntas
diuina non poterit caufare abfoiutum rcalitcr
diftindhim ab alio abfoluto fine ipfo , fic tunc
caufa prima determinabitur a fecunda quid eft
falfum.fic enim arguit Do&or inpnmo d.i .9.4.
quid fi voluntas diuina non poteft caufare friii-t
tionem ablblute.nifi prius caufet vifionem .fe-
quirur qubd ipfa determinabitur ad caufandutn
a fecunda caufa , fi fine vifionc non pofTct ab-
folutc caufaic fruitionem.

Quinto inflatur, quiafequitur quod volun-
tas diuina non pofTct immediati caufare con-
ceptum diftinftum Deitatis , nifi prius caufarec
conceptum diftin&um fuimet , vt patet a Do-
&orc in pluribus locis, qubd caufans notitiam
alterius in aliquo intcile&u , prius caufat noti-
tiam fui. Et idcb edentia non pofTct caufare no-
titiam in intellc&u diumo.ncc alicuius crcatu-
rx.ncc alicuius intrinfcci.nifi prius caufarct no-
titiam fui diftin&am , vt patet d Do&orc fupra
q f . ergo fi voluntas non poteft caufare noritii
dillindhm Deitatis, nifi prius caufet notitiam
fuidiftin&am, fcquitur. qubd non poterit im-
mediate caufare abfoiutum fine alio abfoluto,^
quo cfTcntialiter non drpender.

Sexto fequeretur.qubd habens talem concc-
ptum,fiuc notitiam.necelTarib incclligercc om-
nem veritatem ncccftariam de Deo, & omnem
Contingentem de pofiibili;patct>quia talis con-
ceptus includeret virtualiter omnem talem ve-
ritatem. 8c per modum naturar ageret, & fimili-
tcr intcllc&us;fed hoc non videtur verum.quia
poflet ftare notitia diftin&a Deitatis fine noti-
tia perfonarnm , vt patet a DoAore in i.d.iq.i.

Rcfpondeo primo ad inftancias contra fextu
dittum.Ad primam antequam rcfpondeam for-
ma!irer,prxmttroaliqua:pcimb prartnitro,quod
non omne caufans notitiam alienius, continet
yirtualiter A eminenter eniitatem illiu»;patct,
quia notitia diftin&a hominis conpnccoouui

diftinftam pafltonis.de tamen non continet paf-
fionem, cuin illa prxeise contineatur a ratione
formali hominis. Eft tamen vetura quod con-
cinens notitiam diftiu&am alicuius fubiecli.cu?
cioct entitatem illius , .fic omnium virtualiiet
contcmotum, ajxquatc tamcu conceptorum j
fic fic continens notitiam hominis dirtin&am
concinet vittualiter,npn tantum ciuiutcmho-
minis.fed etiam omnes veritates, & omnes paf-
fiouea filius. Nec enim aliquid poftec virtuali-
ter continere partionem fubietfti,quiu etia vir-
cuahcer contineret entitatem fubic&i , quia in
hoc poneretur caufa partionis adxqyau , quay
rcalitcr idenrificacur lubiccto.-poliro ergo quod
in mc caufarciur notitia diftin&a hominis ab
ipfo homine talis notitia, fic fi continerer vir-
tualiter notitiam omnium pioptictatum homi-
nis mediate tamen, ita qubd pruno uoticia de-
finitionis hominis, qux.dicitur ptopnc dftUn-
£t a contineret notitiam. pivcd>c^ fic per con-
fcqucns norhiam propofitionis immediate , fic
notitia cuidcn5propofifii|uis)i^n>ediaie conti-
neret notitiam «ronclufioms- Sic d:co in pre*
polito, qubd notitia dift/n&a Defiat isA fi con-
tineat notit iant proprietas, fic per confcquun
notitiam eaideorcta prppqfirioius immediate,
fic notitia illa cuidcns contluficuiis,

non tamen virtualiter. coni inrr illas propi icta-
tcs. Si tamen ilia notitia diftin&a eflet caufaia
ab alio, quam a Deo immediate, tunc caufans il-
lam conchiecct ipfum Dcum.& omnes proprie-
tates illius.

Secundi prrmitto.quod notitia euidens pro-
pofitionis immediate A propofitionis mediati
poteft dupliciter intelligi virtualiter contineri
in alio. Primo in notiua fubiedli diftin&a , ita

2nod talis notitia prxcisc caufetut 1 notitiadi-
imfta fubiefli. Secundo poteft intelligi cau-
fari ab ipfo obic&o.fiuc obiedo immediate, iia
quod homo prxfcns infiiccie intelligibili, flue
ipfa fpecies, primo caulae notitiam diftin&un
homiuisifccundo notitiam proprie tat uni jtettio
notitiam propoli t i onum immediatarum i quar-
ti notitiam conclulionum. Et breuiur vtraque
via eft fuftenubilis, fecundum ca qtwe ex paf u i
in prolog.tf .3 . contra GregA pcham A Alpho-
fum Toletanum, vide ibi.lo propofiro,fi tenear
cur qubd conceptus diftimftusDcuatistoiineat
omnes veritatcs.neccrtarias dc Deo, id cft.om-
niutn veritatum notitiam epidents patet qubd
ex hoc non fcquitur qubd virtualiter contineat
entitatem illarum proprietatum. Et propofitio
Do&oris, fcilicct quod commem vnnudlnerno-
tinAtn dijiincJdin aIicuum , continet entitstem il-
lin»t patet qubd illa non eft in omnibus vera,vt
fupra cspofui. Sicut etiam patet dc fpecie in**
ceiligibili.puta hominis.qux continet notitiam
JiominisA tomen non continet virtualiter ipsu
hominem A limilitcr continet notitia rifibilita.
tisA tamen non continet ipsa riiibiliratem.Si
verb teneatur qubd obie&um v.rtualitcr conti-
net, tnne oportet ponere aliqua fpecicm intcl-
ligibilc fuppleotem viceni obie&i, qu# pattia-
litcr non folum caufet notitiam fubicdi , fed
etiam omnium proprietatum virtualiter in illo
contentarum , quia nifi calis fpecie» poneretur
rcfpc&u cognitionis abftr.tcliux, tunc nihil cf-
fet ibi, quod caularcti nili foitc diceretur
qubd voluntas diuiua prini b caufat noti-
tiam diftinClam Dcitaiis , fic fccunJb alias
notum

ttft tnuJbfi
Juthumtdu

Kttitidktmi.
au quidtotb
Umerum.

Quatio V II.

199

notitias fequentes , & tamen melius, fle magis
ad propoiitum eonclufionis eflift ponere ipc-
cicm intclligibilcm Deitatis, vi dixi in prolo .f.
).&w iJtfil- q-9- Et fic patet quid fit dicen-
dum ad primam inftanriain.

Puller etiam dici, fle non extra propofitum,
•31, quod aliud cft caufare notitiam alicuius pro-
pofitionis abfolutc, fic aliud ipfara caufarc, vc
cuidentcm. Nam Deus pollet immediati cau-
farc in me notitiam huius , Homo tjl njUnlif»
qu* tamen nollo modoeffet euidens, ni ficx
notitia propofitionis immediate , notitia ergo
eonclufionis portet efle immediate ab vno
alio euidenti. Conceptus ergo dilliudus Dei-
tatis diceretut continere viitualitcr omni ve-
ritatem , 3cc.i.notitiom omnium veritatum, 'Vt
euidentem, ita qnfld talis notitia^puta conclu-
fionis.vel primi prxdicati,non ertet immediati
caufata & tali concepru Deitatis , led bene ha-
betet cuidentiam a taIiconccptu,ita qnbdrui-
dentia propofitionis, immediate cifer primo a
tali conceptu , fle cuulcntia eonclufionis eflet
ab euidemia propofitionis immediate. Et fic
*** portet concedi quid continens virtualiter no-
titiam alicuius, continet cmitatem ill»us,liccc
boc non fit tfrapBcitcr, fle in omnibus verum,
fed non fcquerctur quod cominenseuideutum.
notitix propofitionis , quid connncat entita-
tem itn&,flcc.ftac qu6d notitia fit ab vno.flc cui-
dentia ab alio.

Dico etia qubd aliud cft continere notitiam
firaphee alicuius, fle aliud cft continere notitia
euideatem inhxrentix, puta partionis ad fubic-
dhim.Et forti fubie&um caufat notitia fui ab-

foluti,& poft notitia partionis abfolutiifcd no-
titia cuidens inhxrentix partionis ad lubicAu,
immpdiatfl -caufatur a notitia euidenti prxmif-
farum , fle mediati a notitia diftin&a fubieAi.
Tunc dico quod etfi concedatur quid contines
notitia fimplicc alicuius contineat cmitatem il-
liusjnon tainc fequitur quid continens notitia
cuidcnscra inhxrentix partionis ad fubieAuro,

Juid contineat virtualitet i piam partionem.
)mnes iftxrcfponfioncs funt fatis probabiles,
j 3. Ad fccundum.Dico quid Do&or ibi conce-
di» jfmgtlms ditqufld Angelus pollet per talem ipecicm co-
fpit c^nrf- gnofccrc Trinitatem. Dico fecudo, quid Deus

ttr$ tnmto- ^cnc potuit caularc fpcciem intelligibilem.pcc

quam Angelus prxeise cognofccret diftin&c
Deitate, fle non cognofccret alia* proprietates.
Si dicatur quid non apparet ratio diuctfuatis
de conceptu immediate caufiuo a voluntate di-
uina,non pet fpecictn intclligibilcm,ficdc con-
ceptu caufato i fpecic intclligibili.cim vtcrqj
diftindi rcprxfentac Deitati fub ratione pro-
pria , ergo fi vnus virtualiter continet omnes
veritates de Deo virtualiter, quare, fle non alius?
6c fi per vnum poteft cognofci Trinitas, quate
& non per alium t non apparet ratio diucrfita-
tis. Sicut habens notitiam diftin&am dc homU
ne per fpcciem intclligibilcm ipfius , fle habens
eandem, vel fimilcm notitiam caufatam aliun-
de , ita per vnam poteft cognofccre proprieta-
tes hominis, ficut per aliam. Dico breuiiet,quod
voluntas diuina potuit caufarc fpcciem intclli-
gibilcinin Angelo, & concurrere cum ipfa prq-
cisc ad conceptum diftinAum Deitatis , & non
concurrere ad notitiam aliarum proprietatum,
quamuis ille conceptus caufatus a fpecic intel-
ligibili natus fuiflet virtualiter comiucro om-

nes. veritares de Deo nc&flarias.Scd in propo- *
lito voluntas non iolum caularct conceptum
diltinclum Deitatis , led etiam cum ipfo con-
curreret ad euidentem notitiam omnium ve-
ritatum contentarum in illo. Et ideo Do&or
hic dicit quid potnu tn intelUtt* vutoru caufare
conceptum fimpheem Dettatu virtualiter conti-,
non em verum es, lis. c.ica quod non lanium con-
tineret potentia* remota . fcd etiam potent ia
propinqua, propter hoc, quod voluntas diuina
difpofuUlct a&u concurtetcad uoiitiarn eli-
dentem contentarum vetitatum. ) > ••

Ad tertium. Dico quod non fequitur quiid 34*
contineret ille conccprus notitiam liuipliccm
omnium crcaruiatu,quta taJis notitia non vir—
tualiter includcrctut tn tali coi>ccpru , prxeise
enim continentur omnes veritates dc Deo nc-
cellatix,6e omnes de Deo contingentes dc pef--
libi Ii, non dc a&u.Ncc «flentia diuina cniHac iu Ntt*-
intellc&u diuino notitiam ctcaturarum,vt .no-
ta, ita quid notitia eflentix dfiilnx fic pfxola
ratio caufandi notitiam omnium cicatutarutn, .

fcd ipfa prxeise vt habcuationcw memer ix,fle
vt fic , non confiJcrarur vt a&u cognita , hoc .
pateti Doftotc in prolo. ffoutL Jicec ergo cf-
fentia prius caulet notitiam fui, quam nutuum .

creaturarum , non tamen talis notitia ponjtut
ratio caufandi notitiam creaturatum. Sicut ctii
quamuis imcllcAus diuious prius cognofcac
dlentiam ,quim generet filium . camenjtUa
notitia nullo modo cft ratio formalis generan-
di Filium, vt picet aQoAorc in pruno Uij/.ifar>
te a.fl.j.tj’ 4. Dico vUra.quid ad concludendi!
quod talis notitia contineret virtualiter noti-
tiam omnium creaturarum, oporteret pri&s. ex-
cludere quod ipfa virtualiter contineret cUco-.
tiarn.vcl voluntatem diuinam, qux virtu.vluer
continet omnes crcatutai, $iv ut fi. sl- virtua-
liter includetet notitiam diftiir&am hcinijns,

per conlequfcns ipfam cntitateiu hominis,
quid etiam concludi portet, quid ji , contine-
ret virtualiter notitiam cmoium vittualjcercA-
tentorum in ipfo homine , & per coofcqucns -Vt
cmitatem cotum. Sed in prop- luo.conctptua
diftinAus Deitatis caufatus a voluntate diuina
non includit virtualitet notitiam Deitatis di-
ftindam , vt patet.

Ad quatcu.Dico.qubd quando dicimus quod * > *
fubietftutn vclgbicAum continet vetitate ici*
bilem, non intelligitut quod viitualiter conti-
net extrema ptopolitioms, quia tunc homo co-
tineretfeipatet, quia continet hanc veritatem*
homo eji nJJbihi tamen non contmet virtua-
liter hominem. Sed inhxtcntiam paflionis.ad
fubicAuin, puta, quia homo continet quiditati-
u i,& efsctialiter rationalc.S: rationale cftcau-
fa adxquau, fieprxeifa inhxrentix riiibiiitatis
ad hominemiidcb dicimus quod horno media-
te rationalitate, continet intenturo paflionis
ad fubicAum. Et fimilitee cum dico, quod no-
tia diftin&a fubicifki continet veritatis necclTa-
tias dcfubicAo.fic intclligiiut^ubd tcinoti ta-
men continet virtualiter notitiam euidentem
inhxrentix partionis ad Uibic&uin ,vcl quod
prxeise continet ipfam cuidentiam paflionis, * :
vt inbxrcntis , id eftqu^d notitia inhxrentix
paflionis adfubieAum cft euidens immediate,

8c propinque ? notitia euidenti pixmirtaruna
immediatarum,^ mediari, fle quali tetnotc cft
euidens a nociti^ diftiuAa fubic Ai.

R 4 Ad t

lOO

Quodlibet.

Ad quintum. Dico qubd continere veritates
t>tHnns fm~ jn aliqua fcicntia,vt ptimo notum, non cft con-
g»Uni. dicio notitie didindix fub i edi , ied conditio
fubicdi, licut dicimus, qu6d homo feconduuy
animam c(l fubicdum fcicnti^ moralis, non etie
fubicdum immediatum , ita qubd immediati
de i pio polfint demondrari omnes veritates in
fcientia morali contentas, nili fic prim& notus,
jd c(t quid vt primi notus pohitur fubicdum,
& fic patet quomodo hoc non pertinet ad no-
titiam l'ubiedi,quid lit primo nota , &c. Cum
enitri dicimus, fubie&um.vt primo notum con-
tinet omnes veritates, poted intelligi duplici-
ter > ve| ptimo notum notitia habituali-, vel pri-
mo notum notitia a&uali. Primo modo intcl-
ligituc quod fubicdum >vt prxfcns in fpecie
intelligibili concinet vfrrualitet omnem veri-
tarem.de dicitur tunc primi notum notitia ha-
bituali,qtiia vt (ic, eft pars memorix perfcdx,
(c 10 potentia propinqua ad caufandutn noti-
tiam lui» & omnium vinuaiiter contentorum.
Secundo modo intelligitur , quod fubicdum
*•* fic primi notum notitia aduali, & tunc dupli-
c*,erPote^ intclligi. Primi, quod notitia adua-
imo- I** contineat notitiam euidenrcm,tam prxmif-
bm modm. farum.quam couclufionum modo prxcxpolito.

Secundoqnid talis notitia nullo modo conti-
neat , fed quod nihil cilet fubicdum fcienti»
virtualiter continens veritates illius fcientizin
potentia propinqua,nifi prius elTct notum,non
quod notitia requiratur vt ratio continendi, fed
vrdifpofitio prxuia i nili enim prifis caufaiet
notitiam fui limplicem , nunquam pollet cau-
fi re euidemem notitiam veritatum inclufarum
virtualiter dc obi' do primo noto notitia ha-
bituali, & notitia aquali. Primo modo. Vide
quxprolixe expofui tnprtmo prtlogo.q.$.mrtic,i.
Sc fpecialitcr contra Gregorium , Ocham, Al-
phonfum.&r multos alios.Si volumus etiam te-
netede primo noto nor i tia aduali, fcc udo mo-
do accepta, erit fndentabile, licet non ita forte
ad mentem Dodoris licut aliis modis.

^•$7* Ad lextam, fiue vltimam indantiam. Dico
ittU*11* * b*c conditio fubicdi primi , fcilicec
in continendo veritates in fcientia conliderata
a nullo dependeat, k nullo , fcilicet pertinente
ad illam Icientiam , Ii lit (impliciter primum.
Hoc patet a D odore oiprol#. <y.j. Sed h*c con-
ditio non videtur competere notitix didindx
fubicdi , cum talis notitia dependeat a fubic-
fto.vcl a fupplente vicem fubicdi. Si volumus
etiam tenere quid h?c fu conditio talis notiti;,
podismus fic exponere. Notitia prima , & di-
winda fubicdi continet virtualiter omnes ve-
ritates in fcientia, cuius cd.confidcratas , fcili-
cet euidemem notitiam illarum , modo prxcx-
pofito, & in continendo a nullo dependet, fci-
licet quod a nulla alia notitia ad illam feien-
tiam pertinente dependet, licut & fubiedum a
nulla entitate ad fcienriam cuius eft fubiedum,
• dependet in contineudo veritates illius fcien-
tiz , fic conceptus didindus illius fubicdi i
nullo alio conceptu ad illam (cicmiam perti-
nente in continendo verirates,depend<r.

Pri.

etiam eius cxidentia.Si dicatur hoc non faluat,
quia certum cft quod Dius ncccllano txnm,
& exident ia cft de intrinfcca ratione cius,qi*{-
ro tunc , Ii Deus iub ratione Deitatis u mnnet
hanc notitiam abftradiuatn, & diftindauuaut
tunc in ratione , fotmali includit cxidcmiain

adualem.aut non t Si (ic.cigo exidemia actua-
lis ent ratio formalis terminandi : aut non in-

cludit, ergo aduali* cxiftcntia non erit dc for-
mali conceptu ipfius Dei. St ergo talis conce-
ptus terminatur ad Deum fiib ratione Deitatis»
& Deus Iub ratione Deitatis, ncccllario inclu-
dit aduaiem exidentiam, ergo Deus fub illa ra*
rionc.qua adu exidens terminat, & per conle-

quens talis conceptus erit intuitiuus.Dico bre- v . 1 ttah*
f. . logntt otn~

• .. ■ . * — » • * 9 m

urter, quod non dicitur cognitio mtuittua , cx tmuum.
hoc, quod terminatur ad rem cxiltcmcm a&ua-
liccr.fiue etiam ponendo quod exidcnna fic de
intrinfeca ratione illius,^ patet , nunc cogno-»
fcoabdradinc exidentiam , putaalbcdims , i-
ta quid talis cognitio terminatur ad cxiltcn-
tiara immediate, 8c tamen non dicitur cogni-
tio intuitiua. Sed vitta omnia requiritur prx-
fentia rei adu rxidentis.non cmm (uthot quod
adu exidat propria exidentia , quod cognitio
terminetur ad a&ualem exidentiam, fed requi-
ritur quod talis res iit in fc prxlem , & non iu
aliquo rcprxfcntartuo. Dicitur ergo cogmtio
intuit iu j,qux terminatur ad rem cxillcntcm in-
quantum exidens, & in fc prxfentcm potenti*
cognitiux. Concedo ergo quid conceptus di-
ftindus Der terminatur ad Deum fub ratione
Defiatis, & ad Deum vt adu cxillcntcm, & m le
prxfcmem,& poremix cognitiu^ perfede pr^-
lentem. fct fic Dodor intciligir dc cognitione
intuttiua,vnde in multis locis addit *drrm exi-
in ft prmfentem.

Si quxrarur,pono quod voluntas diuina im- 3 8.
mediate caulet conceptum abdradiuum.&di- D*Brinmfo*
dindum Deitatis, nulla fpccie intelligibili pr^-
exidemc in incelicdu , in quo talis conceptus
caulatur, ille conceptus ad quid terminabitur,
aut enim terminabitur ad noririam exi dentem
adu,\ in leptxfentem , aut non in fcprxfcn-
tcm,lc.i prxlenrtmin aliquo reprxfenrariuo.Si
primo modo , patet qu&d talis conceptus erit *
intuitiuus, quia terminatur ad rem cxiittntem,

& in fe prxlem em. Si fccundomodo, oportet

aflignareilludreprxfeniatiuum , non erit fpe-

Fmijlomti» tft Ad indantias contra fepttmum didum. Ad
d* tamuftm primam dico:prim6 , qubd et d exidentia lit de

conceptu Dei,non tamen talis exidentia poni-
tur ratio terminandi, vt Datet a Dodort mprx-
fenti. Polito enim quod, per impoflibilc DtUs
non c!Tet,adhuc pollet abdradiue cognofei, &

cies intelligiWlis per politimi i non conceptus
ille , quia vt habet tjje in tali conccpru , habet
pixcisc tffir cogmtnm.vt patet a Dodorc i n pri~
wo c T altbt fitpe , & aliud rcprxlcnta-

tiuuni non videtur polle adignari, ergo talis c 6-
ceptus erit ncccdanb intuitiuus. Dico breui-
ter , quod non erit prxfcns , nec in fpecie
intelligibili , nec in conceptu , fed erit pcz-
fens in fpecie intelligibili , nec in conceptu,
fed erit prxfens in (e , fed non erit mrelle-
dui prxfcns j poted enim cognitio abdradi-
ua terminare ad aliquid , quud non erir prx-
fcns in aliquo rcprxfcntatiuo.alio k re, fed fuf-
ficit qu6d terminetur ad iplam,vt n6 prxfcnu
fecundum fui exidentiam potentix cognitiux.

Ad fecundam indanriam.Dico primo, quiid
voluntas , cum tranfear tn petfcdam identita-
tem realem in ellcntiam diuinam , nullo mo-
do poted ipfam continere , nec proprii , nec
quali , vr criam Dodor tenet In pluribus locis.

Dico focundb , qudd Ii voluntas haberet k fc NMdm
origiuatiui.

QiiaeftkvVII. iui

origiiutiuc.quud fi c poflct caufiircjtalc notitia,
pollet coccdi qtibd c6tinerer> vel quali cotine*
rcc.ledno Icqturur de ciTemia,quia iplacbcria
originatiue continet yoiuotaic, acctpiendotw-
Inntnttm pro pot entia voJuiua V & hoc pacet a
Dodorc i n m (jHodltb. t\nfri.

mo.if. & idcb quamuis podii caufare notitiam
didin&am Deitatis» fiuc adcatliuam.liuc intui*
tiuara, non fequitur qu&d contineat «dentiam,
nec proprie , ncc quali , curo hoc habeat non Jt
fe » icd fundamentaliter , Sc originatiue ab tpfa
edentia diuina. Dico temb, quod non fequitur
de omni notitia didin&a ,.fcd (i habet verita-
tem, habet veritatem de prima notitia, & adx-
quata clienti* diuina;, qualis notitia eft in ia-
iclle&u diuino, qux notitia clk formalit er infi-
nita» Sc perfc&c udxquatur obit &o clienti* di-
uin* , fiue ipfi cUcnti* dium* : potens ergo
caufare immediate talem notitiam cominec
vittualiter, vel quafi continet ipfam clTcntiam.
Sed hoc non fequitur de notitia non adxquata
jpfi clienti* diuina: , qualis cd omnis notitia
cauta t a in intcllc&u creato 1 voluntate diuina.
Quamuis ergo polii c caufare notitiam diftin-
dkam Deitati s, tam ablhactiuam, quam iotuiri-
uain intcllcCku crearo.no tamen (equitur quod
contineat vittualiter ipfam elfentiam diuinam )
quam rcfponfioncin bene nota propter multa.

Ad tcrciam inlUntiam. Dico , quod potcric
diftindillimc cognofccre infinitatem intcnli-
\n uam,& fecundum omnem gradum infinitatis.
**' Et ciin iofcctur quod tunc poted comprehen-
dere ipfamtDico.quod non omnis cognitioxt ia
didindiflima.eft comprchenfiua obicdi cogni-
ti, fed prarcise illa qux obicdo adxquatur , fic,
qu6d in fe fic talis intcnfiue quantum obte-
dkum clt intenfiu^ cognofcibiic. Si enim obie-
dum edintcnfiu£ infinit um, fequitur quod erit
intcllieibile infiniti intcnliuc,& natum iotellt-
ei intclledione for malucr infinita , vt expofui

Et cum vitri infertur , quod habens talem
conceptum fic didin&um pollet cllc perfede
beatus. Dicoqubd fi loquamur de beatitudine
viatoris inquantum viator, qubd tunc cllcc per-
fcdiflime beatus, imb magis beatus , quam ali-
quis Pbilofopborum potuerit cllc in cognitio-
ne fubdantiarum fcparatarum,quia nullus po-
tuir prrucnirc ad cognitionem, diffin&am ali-
cuius fubttani i* feparai* , vt probat Doftor tn
prtlofctj.i.i. tn pruno dift.}. tj. t. Sed hi viarot
haberet cx hypothcli cognitionem didm&am
obicdi beatifici. Sed loquendo de beatitudine
comprchenfaris /qualem nunc beati habent in
patria, dico qubd iniclle&ut viatoris in tali co-
gnitione, etiam didinttifliroa , nonfu'ffct bea-
tus,quia talis beatitudo confidit in cognitione
faciali, & intuitiua obiedi beatifici. Si dicatur
quomodo cognitio intuitiua obicdi beatifici,
& abdra&iua eiufdcm differunt. Si numero can-
tum,ergo ctic yiatot in tali concepi uarqui bea-
tus,. vel Cdtero erit limditcr beatus focmaliter,
■■ficui nunc exidc* ju patria eft beatus.quia irtz,
bcantud^jes non differ tene, nili numcralitcrSi
didcniiujantuin ficut pcrfc&um Sc minis per-
fc&uui , patet quid adliuc erit beatus, licet non
Jr^pc^c^c , Sc fi talis conceptus abdra£iuus
potcd io tendi, intan tum poffcc i ruendi, quod in
iJloeflct*qu£ per fpfB beatus i fic epiro argpic
Dcxfkut m 4 -d.49.G0n1 1« opinionem Thorox .Si

differunt fpecie ficut Do&ot videtur tencre%*
f.d:f i.cr tn^nnrtvdij}. 49^01 cognitio abdxa- 4£f"
diuat&mcu. tina ciufdem obic&t.tpecic diftin- nf
guuntur, vt. patet a Dbdore infecundo di^t. ifV T^difnomt
Et fic in ptopofico cognitio abftra&iua , «5j»m-
(uitiua eiufdcm Deitatis diffetunt fpecie. Ecr
hoc propter aliam, & aliam prxlcntiam obic&i,
vt dicit Do&or intortio d.j i. &m qnnrto tL^j. \

& fic patet qu6d habens cognitkmcih abdta-

diuam. etiam didindtflimain, non erit beatus, •■ *

proptid loquendo de beatitudine- Si dicatur,

quod forte hoc non videtur fcqui,(ciiicct,quoff

alia.de alia prxfcntia obiefti caufct,& alium, dQ

alium adum fpecie didi ntduro, quia fecundum

Do&orera i« prtmo d.i.^.^.vbi dicit quod a&us

voluntatis non variatur piopttr abam.de alum

approximat ionem ad obicCl:ttro»vide ibi. Sed

quia hoc uon cdprxfcntis fpecjulatioms , vide

in tertio dtjl.^i. & tn tjHnrto dift.4 1 - vbi portu- •»■«>

Aaui hanc materiam foluendo etiam ptxfcn- ' ’*»

rem, de alias indamus in ha<i nutetia, ida pro

nunc (ufficiam.

Ad quartam indantiam de fpecie intehigi- ^o.
bili requ^ku talis conceptus didmCb. Dico,
quod vtrumque membrum potclVdffi* Etpri-
in6potcd dari, quod prius caufet fpcciciu, quia
talis fpecies ncccllarid tcquiritur , vt habeatur
prxfentiaobic&i, prout poted!habc(i in aliquo
reprcfenca{iuo,itaqu6d clfet unpodibitc in co-
gnitione abdradiua aliter clfc pi*lcns. Cum s«uJe
dicitur quod potcd quodbbe^ablolutum im- fi*
mediate caufarc alioabloluto non caufato- Di- Mi-
co primo , quod ctfie&um voluntatis abfolu-
tum podit immediati caufate ia aliqua volun-
tatc,a<fVu iatclligcndi abfulutc noacaufaio, ta-
men voluntas fecundum i|lum a«Xum , mliil-
vellet, cum velle nccelfario tet mmetur adobic-
ihim cogniium i non pollet ergo immediate
caufare volitionc.n alicuius obielUi,qux inclu-
dit relationem aliquam ad obie&um,vt patet ^

Dolore q.i+.qttolib-non prius caufato adh. in-
telligendi ciufdem obie(di»ciiro jalisucccflati6
requu atoc.Sic in propofuo.tc nendo quod lpe-
cics imelligibilis nccclTatiorequiutui ad hoc v(
obic&u fit prxfens in cognitioni abllradkiua,
dicereiur quod non pollet volunjas diuiua cau-
fare in incclle&u viatoris conceptum didm&u
Deitatis , quo didmAd1 conciperet illam, non
prius caufato repccfenta(iuo ctuldcro , Icihcct
fpccieintcUigibilitpotrctitamc caufare abjolute
tale conce}>iu,qui nullo modo ttrminaieiuc «d
obieftum. Et cum infertur qu6d fi tajis fprciflp
neccdatio prxrcquintur,tunc voluuias diuina f t
polTct diicfminari a fecunda cauU.quod habet
pro inconuenicmi,vt patuit tn pntno dni.i q.4, • „

Dico brouiicx,qudd ibi in primbcilct.inconue-
nicns.quia vere prima Raula dvttumunarttur ad
agendum a fecqnda canfi| , qma Hernicus po- of o Htant.
fuit quod ad vifibncm^biciUi bcatifui necef-
fario lequatut fruitio eiufdcm , ita quod (i vo-
luntas diu na caufct in aliquo .iiuclierlu v itio-
nem cDtam Deitatis , quod neccdarm caula-
bit fruitionem ellcnci* in voluntate ciufdem,

Sc fic bene fequitur qubii fi nccclfafib caulae
fruitionem prius caulatavifionc , tunc deter- v.
minabitur a fecunda caufa. Sed in pto polito
hoc non Uquuur; quia non pono qu6d cauf^ta
fpecie inieUigibili Deitatis , quod neceffatib
caufct conceptum didinduro eiufdcm , imb
pono qubd dante tali fpccic,potcd ede, quod

tali»

201 Quodlibet.

< As conceptas nullo modo erit,(ed dico]qubd
conceptus non poterit e fle , nifi prius caufara
fpecic, vc proprio reprefentatiuo eiufdcm ob-
iedi. Sicut etiam dico de adu volendi , qubd
pateft Itare cogni tio perfcdiffiroa obiedi, ecia
inruiriua,& tamen non erit volitio ciufdem.fed
non poreft efte volitio aqualis obi e di, nili prx-
ffetmaJ* cedat cognitio eiufdem. Hoc idem ponit Do-
pftu tjf* vi- dor quod de potentia Dei abfoluta potefl per-
fediffima vifio Deitatis, & non erit frqitio.cu-
^ Oppo£icum dicebat Henricus in prima vbi
fitprs , fcd non poteft eflfe fruitio fine vifione
prxcedcnte, cum illa neceftarib requiratur. Et
fic patet quomodo poteft fuftincri qubd in co-
ceptu diftindio Deitatis prx requiritur fpecies
inteliigibilis reprefentans eam in ratione ob-
icdi ado inteliigibilis.

4 1 • Si dicatur.qubd multa obieda poffinc intel-
ObUttumtfft ]jgj abftradiui , qux tamen non habent fpe-
ffZSL c*cin *nce^'g^dem, vc patet de materia prima,
ttllj, hn. de paffionibus.de gelationibus, qux non habent
turr. proprias fpecies intelligibiles. Dico , quod ob-

iedum ede prxfcns potentix cognitiu£ rcfpe-
du cognitionis abftradiu; poteft pro nunc du-
pliciter inteiligi. brimd, quod fit prxfens prx-
lentia propria,& formali Sc hic voco prxfcn-
tiam propriam , Sc formalem , quando habet
propriam rpeciem : fecundo , qubd fit prxfen-
tia alterius prxfens , qubd ipfum virtualiter
continet- Hoc prxmifTo. Dico , qubd fenipcr
requiritur fpeciei intelligibil is, vel quod habeat
f^eciem propriam , vel quod concineatur vir-
tualiter in aliquo obiedo habente fpeciem
propriam. Sicut etiam aliquid potefl e(Tc prx-
fens in cognitione inruitiua, vel in fe formali-
ter,& fecundum propriam exiftentiam prxfens,
vel qu&d virtualiter contineatur in alio haben-
te propriam prxfencialiratem. Hxc diftindio
habetur a Dodore in prima dift. S.f.j. & quodl.
patet ergo quod ficut in cognitione intuitiua
obiedi, requiritur, qiiod tale obiedum, vel fit
in fe prxfens fecudum propriam exiftencil, vel
qubd contineantur in alio virtualiter perfcd£
prxfente.fecundihn proprii exiftentiam. Sic in
cognitione abftradiua obiedi requiritur qubd
rale obicdu.vel fit prxfens fccudu propria fpe-
Cif mtelligibilf, vel quod virtualiter c6tineatur
in alio perfede prqfcntc fccundu propriam fpe-
ciem jntclligibilem. Sed de hac materia, fcili-
cet fpeciei inteliigibilis prolixi tradarumeft in

E rimo q.6. vide ibi fingolaria du-

ia,5r prxcipu£,q.i.& j.

.j. Si cenearur aliud membrum , fcj. icet quod
J» tptt.es m. Po(r't immediati i voluntate diuina caufari
telliiibilu fn conceptus diftindus Deitatis nulla fpecic in-
nttefaha. tclligibili prxcedcnte, poreft faciliter refpon-
deri ad inflancitm.qubd aliud eft loqui de ob-
iedo cognofcibili abftradiux, vciermiiutiuo
cognitionis abftradiux*, & 'aliud de obiedo
motiuo intelledus refpedu cognitionis abftra-
diux. Primo nullo modo videtur neceflaria
fpecies intelligibilis,quia line illa obiedum po-
teft perfede terminare illam cognirionem ; Sc
pater, quia obiedum, vr quidiratiui acceptum.
Sc vt abfolutc confideratum terminat hanc co-
gnirionem i quando enim cognofcirur diffindi
obiedum cognitione abftradiua , ralis cogni-
tio terminatur ad obiedum fub ratione quidi-
tariua propria , aliter diftinde non cognofce-
retur. Sed fi terminaret prout habet efte, fic ic-

prefematum , tunc terminarer, non per fe nec
uiditaciue, fed tantum pcraccidcns, Sc fccnrr
utn quid, quia accidit fibi fic cflc prxfens. Se-
cundo modo loquendo de obiedo motioo.Df- setemfasU
co breuitcr.quod Dodor ponfr in nobis ncccf- net,',, sium.
firarem fpeciei intelligibilir, quia ftanre abfew- tpem, uneU
tia obiedi in fe, nulla cognirto eiufdcm haberi *******
poftet. Sed pofita fpecic imclligibili, talis fpe-
cies fupplec vicem obiedi , Sc fic ipfa vni cum
mrelledu agente caufat in intcllcdu poflibili
notitiam abftradiuam , vt patet 1 Dodore in
prima dift .j. q.6. & 8. & dift 17. & in fecunda
dift . j. & in tjuurto dift. 10. & in quot, requiritor
ergo fpecies inteliigibilis, vt caufa refpedu no-
titix abftradiux , Sc hoc expofui in primo vfi
fuprn. Modo voluntas diuina potefl fupplcre
vicem omnis caufalitatis fecundx, vr pater, Sc
fic poterit fupplcre caufalitatcm cuiufcuinque
fpeciei inteliigibilis, & immediati caufare con-
ceptum abftradiuum cuiufcumque obiedi, Sc
fic immediate poterit caufare in intcllcdu no-
ftro conceptum diftindum,& abftradiuum cf-
fcnrix diuinx, nulla fpecic intclligibili prxfup-
pofita. Et fic patet quomodo vtrumque mem-
brum eft fuftentabile j tamen fecundum mem-
brum videtur magis verum Sc magis ad mentem
Dodons fubtilis.

Ad quintam inftantiam dico primo , quod 43.
aliud eft mouerc jntellcdum ad cognitionem
alterius in ratione obiedi ; Sc aliud eft moue-
re in ratione obiedi. Exemplum , puta boino Exemplum,
mouec inteliedum necefTarium ad cognitio-
nem puta rifibilitatis, Sc tunc aut mouct in ra-
tione obirdi,id cft.vt habens prxcis^rationnn
obiedi monui i aut alio modo mouet non ha-
bendo rationem obiedi mociui.fcd prxeise ha- ^

bendo rationem talis entis. Primo modo con-
cedo quod non potefl moucre aliquem inteile-
dum , nifi prius in tali intcllcdu caufet noti-
tiam fui, quia vt fic, cum moueat per modum
nacurx , nccelTario piius caufabic notitiam fui
perfedam quanttlm potefl , quam notitiam al-
terius in eo virtualiter contenti. Et hoc mo- tcota de tf-
do ellcntia diuina , qux eft prxfens intclledui /eatis.
diuino in ratione obiedi pcrfcdjfiime intclli-

Sibilis nunquam pollet moucre talem intdie-
:om ad cognitionem alterius cxtrinfeci , puta
creaturx.ncc alicuius inrrinfcci.puta attributi,
vel proprietatum, nifi priiis moneret ad notitia
fui diflindam.vt patuit fuprii f.f j/uaL

Secundo modo , aliquid pollet mouerc ad
notitia alterius , fine hoc quod moueat ad ftii
notitiam , quia vr fic, tale obiedum non eflec
rafensincellcdui in ratione obiedi inteiligi-
ilis. Et hoc exprcfsi patet in multis. Nara SjftmtJa
fpecies inrclligibilis.mouet immediate imellc-
dum ad notitiam obiedi cuius eft , Sc tamen %*tinteU*
non mouct ad notitiam fui primo , & hoc eft, i:Um.
quia talis fpecies non eft pio tunc prxfens m-
relleduj in ratione obiedi inteliigibilis. Simi-
liter intelledus agens immediati mouet ad no-
titiam aliorum, Sc tamen non primiS cognofci-
rur , imo pro fiam illo nullo rtoodo mouct ad
notitiam fui.vt patet ii Dddotfcfc hbb eft.qnia
talis intelledus pro flatu Hlo,nunqham potefl
efle prxfens intclledloi poflibili in ricioneob-
icdi adu inteliigibilis . Sc voco obiedutft adu
intelligibilc , quid immediate potcll monere
inteliedum ad fui notitiam , vel quod (ali em
virtualiter contineatur ih alio,quid hnmednire
poreft

Quasftio VII.

2°3

#+•

llMtriua
fttfltopuf-
«H Dtum
• ffi tmnife-
ttnttmtxf u.
rio uaturoU-
*w.

potefl raoucrc.vt expofui in primo difi.\. «.7.
dcjatando titulum» q. 1. licet ergo mtellc&us
agens fecundum fuam formalem enriiatcm l»c
perfode pixfcns intellectu poflibili .proflatu
tamen 1A0 nullo modo cU in (pccie iniclligibi-
ji propria, nec in (e prxfcos in utionc obicctl
a&tj intdligibilis, vt patet a Dolore 1* prolog.
tj.t . Sic dico in propolito , quod quamufs vo-
luntas diuina fit in le pprfc&cprxlcm imelle-
dui creato , non umen ncccilarid cft prxfcns
in ratione obic&i a&u inrclligibilii. Et ideo
potefl immediate caufarc conceptura diftin- _
|dum DeiutisA non em ptiils tognira.

Dico (ccund6,qubd aliud cll loqui de obic-
do prxeise mouente per modum naturx,& de
obiefto ptxcisc mouente per modum volun-
tatis» quia primo modo wlcobieCtum, vr prx-
fcns in ratione obic&i a&u intiiligibilis » ner
cellario prius inouci ad notitiam fu» . quam a-
liorum» etiam viriualitcc in ipfo contentorum.
Sed (ccundo modo no apparet ncccflitas.quod
prius moucat ad fui notitiam , etiam tcncudo
qudd Ac perfede ptxfcns in ratione obiceti
adu intci!igibilis»& hoc e A» quia cA obi.cdom
voluntariuin.Ec hoc patet m i.diV/.j.vbi inulta
dciAis expofui.

Ad vltimam tnAantiam.Dicobrcuitcr quod
ftante rali conceptu nullo exiAEte impedimen-
co»& concurtente influentia generali volunta-
tis diuinx, quod tunc cognolcec omnia virtua-
licer contenta. Si flante (ali conceptu pecfc&o,
PofTcc voluntas diuina fulpcndere adionem ta-
lis conceptus , quia poteA omnem a&ioncrp
Cutufeunque caufx fecundae fufpcnderc.

Contra odauum diehim.quod tale cA,qu6d
viator non poteji ex puris netur ahbm dnnonfira -
tine, propter quid lofnejccrc iJfam.Dcus e A om-
nipotens, & hoc tam mediate , «j nam immediate ,
inflatur Ac, primd fupponcndq aliqua : primo,
qubd viator eftillc.qui non habet notiriaintui-
tiua.vc fupiadixi,fed potefl habere cognitione
abAradiuam Deitatis, & hoc per potentiam di'
ujna.vt fupra pacuit.Et de iAo viatore non in-
rciiigitur conclufio,quia talis lubens huiufmo-
di conceptum, flue notitiam Deitatis poflccdc-
moftratiuc fcirc,Dcum cire omnipotcntc.vt fu-
pra patuir.Scd coclufio intelligitur de viatore,
qui r an tum habet fidem , Se cognitione fccuu-
dum inclinationem fidei , vel etiam aliam co-
gnitioncm,qux Abi non repugner** putis nar
ruralibus, vr patet in litcra. Conclulio ergo in-
telligitur, quod Aante cognitione ,qux de lege
communi habetur per fidem, non potefl ex pu-
ris naturalibus cognofcerc hanc ,Dem eft omni-
potens j nqn intelligitur ergo conclofip ex puris
naturalibus Amplicitcc, fed prxfuppoAto lumi-
ne fidei, qux habetur de communi lege, adhuc
ex naturalibus pon potefl percingere ad huiuf-
tnodi notitiam. Secundo fuppono.quod fecun-
dum fide viator potefl t fle cettus, I’rim6,quod
peum cile omnipotentem cA dcmooflrabilc
propter (juid, v^fupta patuit. Ex lumine etiam
tidci 1 ft certus , quod viator poteA fcire in ge-
nerali,quale fit mediu demo Arandi illa conci u-
Aouc,quia,fcfl voluusDei pcrfcdiflima.vi ipfc
Pod.c 6cedis.Etctii de multis aliis pot clfeccr-
pos.ex quibus incendo inferre propoiitu.fqubd
flante lumine lidci fccundu lege comti ne, potefl
dcmOftratiue fcire propter quid ,Dcu eifc orani-
poteiuc. Primo ergo inflatur AuAuc fcitfrapr er

tjuid,D eu cire omnipotcnrcpj.am fcit ipsq non
e Ac omnipotentc.Siprimo,crgop6t cognpfcc-
rc dcmanUtithit propter qtud , Diu clfc omnl-
porcntc:paret,quia A fcio hominccllc riflbilem
propter quid , ergo fcio dcmonftratiue propter
<juid.Si Iccunddicrgo po erit dcmoflrabiic pro-
ptertjmd, quia nihil icitur ni A vciti.S i. n.fc io ho-
mine non cfle rifibilcm propter <p/d,crgo homi-
ne cfle rifibilcm propter quid,noncA demon-
Arabilc propter quid.

Secundo inflatur Ac i viator fcit voluntatem
pcrfc&iffinum clfc medium propter quid ad de-
monflrandum Deum ellc omnipotentem , Se
hoc feft ex puris paturalibus vel folo, lolo lu-
mine fidei , pcxfuppofito ergo ex puris natura-
libus.pot fpire propter quidueam cfl omnipo-
tenti. Antecedens pater, quia ctii cft conccflum
a Dolore Confequenria etia patet, quia habes
medium propter quid poteA fcire conchi Aonem
propter quid. Si enim cognofco animal ratio-
nale c.ffe mediam, propter q:ud ad dpmonAran-
dqro iAam conclulioncm , homoeft nfththf, fla-
rim polium dcinonAratiuc propter quid fcire
hominem clfc rifibilc.

Tertio inflatur fiqviatcr ex puris naturali-
bus , vel faltem prxfuppoAto lumine n Jei fcit
Deum incrc contingenter agere ad extra, vt pa-
tet a Dodorc in pluribus locis. Secundo fcit
quod prima caufa vdtinct caufalitarc omnium
fecundaru cautarum. Scit ctia quod Acotingen-
tex producit quicquifl ad extra prodqcit ,quod
poteA immediate producere e Aedum imperfet
du.hoc non fequcrctur apud AriAot.quia ipfc
vellet qubd 116 pollet immediate producere cf-
fcAu impeifeibi, Se hoc quia agit per modum
narurx.dc neccfiario. Si u e agit libere tollunt
hoc impedimcniu. Ex iAis fcquitur prouofiru,
aucloc icit Deu continere omnpm caulaluatun
caufx fecundx, fcfcitipfum mere conringctcr
agere ad cxrra.dc a milia fecunda cauta ncccfla-
riA determinari ad acendum, ergo ex puris na-
mralib.fcir Deu polle agere omne ctlciflu im-
mediatc,& pcrcofcqucs fcit ipsu cflcpmnipo-
tente omnipotecia in\mediata,dc qua cll dubiu.

^efpondco ad oinnes iflas inflanrias. Ad pri-
mam.dico qubd negamr vtrunque membrym.
Sic etiam hic.patcr in diuinis A generat Deu,
aut generat alium D.cum , aut generat alium
non Deum , nulla ptopofuio illius diliunftiux
conceditur , nec. fune contradi&orix , fed be-
ne iAx, aut generat alium Deum, aut non gc-
nctat alium Deum. Secunda eil concedenda,
ve patera Do&orc in primo diftintf.s,. qu+fl.i.
Sic dico in propolito , nec ilix dux contradit
eunt , ffd bene »Ax dpx , aut fcit Deum die
omnipoten t cm,elfe demon ft ubi Ic propter quid-,
autjion fit cile dcmonftrabile proterqunL Con-
ceditur fecunda , quia hoc ramum crcdrrur. Si
etiam concedatur prima in hoc feufli, Icilicct,
fcio per fidem Deum cfle omnipotentem , tllc
deraonftrabilc propter cjuid, ergo polium ex pp.
ris naturalibus dcmonftratiue propter co-
gnofcerc Deum dfc omnipotentem neo lo-
quitur. Si dicarur ad primam rclponfioncm,
icilicct , quAd bene fequitut qubd viator fciat
Deum non elfc omnipotentem propter quid,
quia a negatiua de praedicato Anno ad aftifma-
tiui de prxdicato infinito , valet ecmftq nentia.
Dico.vt dixi in ptimo dift.+.q.t.C dift.t 1 .vi^e
ibi quomodo teneat lUacQuIqquentia.

Ad fl'?un

iit

ii"*.

46,

* 7 ■

SrffonJrriH |

ommimjtfb

204

Quodlibet.

Ad fecundam. Dico, qtiod qaamuis fciam
in confufoqu&l voluntas p*rfe£tifl>ma eft me-
dium,icc. non tamen ex hoc fequitur quM er-
go podum illam conclufioncm demonftrarc
propter <jMid , fcd requiritur qu6d ego fciam il-
lud medium di ttin#c, quia medium in demon-
ftradone potiffima dibec cfle primo notum
diftin&h non enim fufficit fcire medium fic in

generali. & in confufo.quia nec vc fle, ponitur
medium in dcmonftratione propter, tjutd , fcd
ponitur medium fubfoa ratione formali, ft: dt-
ftin&a.&vc fle debet cognofci Ci vultdetnon-
ftrare propter quid. Per hoc idem dico ad fe-
cundam inftantiam. .

Ad dubia fequentia pro nunc omitto , fcd
relinquo illa ingcniofloti>& fubtiliori me.

QvjEstio VIII.

Vtrum Ftlita vel Verbum dtuinum 3 habeat caufalttatcm aliquam
i propriam rejjseclu creatur .c.

D.Thom. t.q.q.6 i.urq.& lai.t. Scot. d.ioetd vlnmurn,& det. ad vllimiml.ij.l.q.l. Et quod.
14. Hcnr. quod. 6. q. i.

R c v 1 t v r quo d fic > quia ars dicit refpcdum caufalitatis
adartificiatum,& idea ad ideatum ; fed Verbo diuino com-
petit proprii cfle artem, & habere in fc ideas omnium f.tdi-
bilium ergo, &c. Minor patet per Anguft.6. dcTrin. cap.9.
vel. 5 <).vertumjnquil,ferjellam,cui non dtrjl aliquid, cfi an qtu-
tiem omnipotentis , & fapientis Det i hoc pro prima parte mi-
noris Et fequitur : Pleno cmnunn rationum viucntium incom-
mutabilium : Et hoc pro fecunda parte minoris i quia per ra-
tiones illas intclligit ideas, vt patet ex intentione eius 8 3 .qn.qaejl.q6. Se fequitur ibi:
Tfpiiii Item omnia, qua fetu pcnpfum. Hoc pro vrraq. c pane minorisrinrclligendo fiet
nouit unquam in arte, in qua relucent rationes artifitiarorum.

Rttio ad AdoppofitumAuguftinus,ia/f7W»a-.f loquensde Kilioincamato:tAf/«/, inquit,
opp. a Petre fine Spiritn fanf/e non potuit : & fequitur paucis interpofitis , Fortejfe eltqnts co-

gitet, vt dicemus et i em e fetpfo mijfum effe Filium: qnte ille Morte con eptue. cr portus ope-
ret 10 Trittiletis eff,qua caufentt .omnia cau fantur.

Et iftam conclufioncm concedit implicire, cum refpondet ad obiedionem , qux
poflet fieri contra cam, dicens: Quomodo, \nc^it,i'eter Fi/inmmfilfiipfefe mifit fCui pri-
mo re/pondeo,Sic. Item ibidem, intclligit iftam Incarnationem vna cadcmque opera-
tione Patris & Filij inlcparabiliter cfle fada.no veique inde feparato Spiritu fando.

Item, idem li.a.cap.i t.vcl 38. Plene fidenter disceum Patrem, cr Ftium, cr spiritum
functum , imius eiufdemjue fubjt entia, Deum creatorem. Trinitatem omnipotentem infepe-
ratihler operari.

S C H O L I V M.

7fen tfi aliqua ratio egendi ed exire proprie Vtrbo,vel Filio Dei. Protei primo ex t -4ng,
& Dtonjf. Secundo i poficriorc ex authorilaie Euengelq, quia Filius qnscqusd fecit Pateri fe-
cit eodem modo cum ce\ ergo non hebet propriam rationem egendi, quu hac vel infosmot, vel
tUidcmfsppofito egenti, dr neutro modo Filius e fi mrpotre vel e contra, & reqcit rejponfio-
nem Hcnr ici. Terno e priori, quia principium formale egendi in Deo eji inteilclius.tjr voluit -
tat, vel actus herum potentiarum , vel ehcriui cerum,rr tfi e fnnt eodem modo in tutus per-
fonii, hanc rationem attingit dugufiinus Citatus. Rcfcit rationem D.Thome ed conclufioncm,
^ quia falicet ejfentie e fi vna in tritus , ideo non c/i proprie ratio egendi elicui illarum.Centra

quia per effenliem non agitur ed extra, quia naturaliter egeret Deus edcxtrs-.Dc quo l.diff.
10.& infra q.t 6. Hanc conclufioncm late probat D ocior i.d.i.q.i.

QV a. s t i o ifta generaliter propofita intclligi pnreft de quacumque caufalita-
tate , qux Deo conucnit refpedu creaturi i fcd argumenta magis tangunt de
caufalitate eflcdiua.

Dc ifta ergo caufaliutc primi inquirenda.funt tria videnda. Primo vtrum aliqua
ratio formaliscaufandifit propria Verbo Secundo vtrum aliquis modus, vel ordo in
cajilalicare.fcti catisado,!fit proprius fibi.Tercib.vtru aliquis refpcdus catdalitatis,vel
aliquis fuis refpedus ad creatura includatur per ic in cius propriccate conftitutiua.

Dc pri

Qu^ftio VIII.

205

De ptimo dici poteft * , quod non eft propria fibi aliqua ratio formalis agendi
ad extri.

Et hoc poteft tripliciter oftcndi- Primi, auctoritate. Secundo, ratione fumptaipo-
ftcriori.Se tandem ratione fumpta a priori.

Auftoritas cft Auguftini 5 . Trin. 1 4. vel 5 4. vbi dicit iic : di crea uram Pater ey f‘- Treiperfiu
lmt,& sointm fanet m fani vnum principium ,Jicat vnm creator, <jr vnm Deas, na unum

E x hoc videtur, quid ficut eft in eis vna formalis deitas , per quam dicuntur vnus
Deus : Gc cft vna formalis ratio caufandi , & principiandi , per quam dicuntur vnus Cll,fdhlju
Creator, Se vnum principium. Hocidcm vult DionyGus de Dio . A 'om. dicens comma* omnlAcom.
nia toti dutinitati fani tanfikilta omnia. mania fant

Ratio i pofteriori fumitur k ab aflu caufandi, de quo aftu ait Saluator loan.5 . £aa- Trinitati.
Cantae ;//r,fcilicet Pater ftcerit',hae & filias f militer facti. Per hoc, quod ait .quaionque,
patet quod non fc habent Pater & Filius in agendo.Gcut caufa vniuerfalis Se parcicu-
laiis.-llc.it Sol.Sc Pater in generatione animalis. Ex hoc, quod air.iar.patct, quid non
funt caufx varix rrfpe&u aliorum caulatorum, fed eorundem. Ex hoc quod aiti/icr/,
patet quod non fc habent, Gcut agens, 8c ratio agendi : ratio quippe agendi non pro- Ratio ng*
prib agit. Ex eo quid ait fimiUter, patet, quod non habent fein agendo.Gcut caufa fu- d> »• *?"*
perior, Se inferior, qux non agit virtute propria, fed virtute a'ccrius,puta dcpcndcntcr
U imperfefti refpcaueius-.nec etiam agunt Gcut dux caufx partiales + continentes
vnam caufalitatcm completam Guc Gntciufdcm rationis, vt duo trahentes nauemiG-
ue Gnt alterius rationis, vt intelleGus agens, 8e phantafma fecundum aliquos, in mo-
ucndointefeftum pollibilcmiquia in talibus neutra caufa poccft dici complete face-
re : fedambx faciunt complete, Se totaliter : vtraque autem per fe non nili diminuti
Se partialiter.vndc magis proprii dici poteft vtraque alteri coagerc.quam facete effe-
£lum. Similiter cales dux caufx non omnino Gmilitcr caufant effectum.

His ergo differentiis, Se imperfectionibus cxelufis, intellexit C.hnftus.quid Pater, T,a perft.
Se Eiiius.Se pari ratione tota Trinitas quxeunque caufata Gmul caufant , Se hoc xque « * qui

perfudi Se completi. Caufant

Ex hocfcquitur.quid V crbo non cft proptia aliqua ratio formalis agendi. Confe- ( J

quentiaifta probature nullum fuppofitum formalitcr agit niG Iit aftu per illud, quod f 8

cft Gbi formalitcr ratio agendi, Se intcliigo Gcivcl quid habeat illud tanquam forma 1'mar ea -
informantem , vt cft in creaturis , propter quod Arift. 1. de Anima concludit animam di ramn,
effc actum Se formam corporis 1 quiaeft principium , quo conueniunt ei operationes miJa 4.1.
corporisanimadivel Gc.quid illud, quod cft principium agendi fit omnino idein fup-
poGto agenti , Gcut eft in fotma Gmplici fubftftentc , qux fe tota ftatim eft illud, ' v
quod cft , fi- 8. Metaph. Se ita fc tota agit. Nunc autem illud , quod cft proprium vni Tcx.ii.
perfonx non poteft effc aftus alterius perfonxmec primo modo, nec fecundo modo,

Gcut vult A uguft.7. * Trin.c 1 .vel 9 vbi vult, quod paler non fote» effc faptens fep tenua
genua Sequitur ctgo , fi illud quod eft ratio formalis agendi in aliqua actione Gt pro-
prium vni pcrfonx.quidalia perfona non agit formalitcr illa aftionc.

Si dicatur ad illud fecundum vnam opinionem, quod tres petfonx io fuo intelle- Mnr.qt.oU
Shi communi, 8e clTcntiali habent vnum verbum , quod eft formale principium cau- 6 ?'1‘
faRfl quaG proximum, Se effentia qtufi remotum, (ed Patet habctillud Verbum a fe,
quaG dicendo iplum : Filius Se Spiritus fanSus habent ipfum i folo Patte , qui vice
omnium vnicum Verbum dicit ad pcrGcicndum intcllcCtum cffcntialetn : Se Gmili-
ter dicitur de Spiricu fanfto,rcfpc£lu voluntatis.

Contra, certum eft'1 quid Pater non habet Vetbum vt aCtum fuum formalem, IMtniao
altero prxdidlorum modorum : ergo tantummodo habet ipfum vt correlatiuum , vel v‘
confub(lantialc,diftin£tum tamen in fuppoGtoifcd neuter modus habendi fuflicit ad
hoc.vt Gc habens dicatur formalitcr agere ifta aftione , rcfpcftucuius illud, quod Gc
habetur , cft proprium formale principium : quia neuter modus habendi faluat hoc p, ,;l
principium formale haberi, tanquam formam, vel aCtum habentis . quod tamen re- fer illud
quiritur ad hoc, quod habens portet dici agere tali aftione Iftud patet de creaturi» agere.
non tantum dc correlatiuis , fed quibufeunque diftinctii hypoftatitc comparatis ad
eandem aftionem.

Tertii arguitur ‘ ad propoGtum a priori, primi per medium proprium Gc.Formalis E.dtfan»
ratio caulandi in Deo Se proxima cft intellcflus.vel voluntas.vel aliquis aflus intelle- &

£kus, vel voluntatis 1 fed trium perfonarum cftidem intellectus, Sc eadem voluntas, alimini
Si per confequens , eorum cft omnino idem aftus intclligcndi Se volendi , Se Idem perjmart.

Scoti Opcr. tom. XII. S obie

2t>6

Quodlibet.

Htar.vbi

fmfrA.

Potenti*
eadem in

obicfhim, fioe primarium, fiue fccumlarium : ergo Si eadem ratio formalis caufandi
etiam proxima eft communis tribus pcrlonis.

Prim.han. Hanc rationem tangit Auguftinusfecnndode Tri/f.j. Quomodo inquit, Pater eum,
io. i.loa.17 fcl;Kct Icilium, fanUificauH ,Ji ipfe fetpjum fanffifeauti i vtrunijue emm ip/e Dcmimei ah,
Prim P.on, ftcut probat ibi : & poft, quomodo Pater eum tradidit, (i ipfe fe tradidit i vtrunque en, m dicit
j.i .(jat.i. c-ApofioluX\z\v. ipfe probat ibi Et fubditrefponfioncm, crtdo,rcipondebnhfi probi /apin
ephia vna volunt. u cit Patris (X Ftltj,ef infrparabilu operatio, quali dicat, htiiufmodi veri,
quod Pater agit & Filius (imiliter agit , caufa eft propter eandem rationem agendi':
quia vna voluntas cit Patris, Si Filij , & cx hoc fequitur inlcparabilis operatio. Hoc
ctiim confirmatur per illud ). Trin. 7 . loluniaa Uet prima ejl , & fumma caufa omnium,
id eft, formalis ratio caufandi.

Diceretur ad hoc (,qudd licet voluntas, vel intelieftus fit formalis ratio caufandi,
non tamen in qualibet pcrfona,fed aliqua proprie habet potcntiam,vt cft principium
formale, vel proximum caufandi.

Contra hoc.fi eft eadem potentia , Si habens eundem a dium, Se circa idem obic-
dlum.ipfa in quocunque fuppofito fic fempet habebit eandem rationem caufalitatis,
yocwpue rc [pedtu obicdli caufabllis per ipfam potentiammam fuppofitum non tribuit aliquam
tjUadm rationem caufalitatis ipfi rationi formali agendi , fcd iplum habee rationem caufz a-
tano apta- gentis prreise per hoc,quod habet rationem formalem agendi:quxcunque ergo per-
tli. lona habet eandem potentiam, habebit eandem habitudinem ad obiedtum caufabile.

Tho.t.p. Aliud medium g proprium accipitur ad propofitum,ipfum,fcilicctc//!'diuinum,&
/«»1.7. 4[. ex |,oc medio arguitur fic : effe diurnum commune c(l tribus, quia ipfaefientiacom-
Ar' 6 muni eil tribus : eje autem diuinum efl proprium principium caufandi. Probo , effe
rerum proprii eil efle caufatum , & oportet quod caufctur a luo fimili : ergo per fe
caulatur ab effe diuino.

Eftaiia Contra hoc : efientia vt edentia non eft principium agendi nifi per modum natit-

ma apii ad rat:Dcus tutem ad extra nihil agit hoc modo.

txtra. Vltimo poteft ollcndi propofitum per medium commune a priori, & hoc ficromne

rTumdt- cau^aiu'n Pcr fc dependet a c.uifa prima,ficut imperfedlum Si pofiibile a perfcdo.SC
piadci a fimpliciter neceflario.- ergo illud, quod eil formalis ratio caufandi, eft formalis ratio
caufa, pri- terminandi illam dependentiam caufiti, Si pcr confequens formalis ratio edendi
ma vi im- pcrfcclum , Si necclTarium : fcd nccefiitas , Si perfeftio eadem eft communis tribus
perfidum perfonisiergo Sc ratio terminandi dependentiam caufati erit communis , Si pet con-
aptrftUo. )cqu<;ns formalis ratio agendi erit communis.

C 0 M M E N T a T^l y s.

E primo. Qu imuis Do&or hunc
i primum articulum probauerit
I tn fecundo.dift. i.q.i . art. primo,
t & m primo , dijf. ij. imbibi tn
pnme quali totam qtixftionem
hic politam , Sc omnia mu ibi expolita , lamcn
quia etiam hic addit aliqua .oidiiutc procedam
exponendo quxftioncm Et primd primum arti-
culum. Probae ergo in ifto primo aniculo quod
Filius non habeat propriam rationem formalem
caufandi creaturas effc&iuc , fic prim«i audociu-
tibus.

b Secundo probatur ratione a poflcriori
fumpta ab a&u caufandi , line ab effectu, de quo

aiftu caufandi , 8cc. Et dicitur caufa vniuerlalis,

Sei fit Poter quia ad plura fe cxrcndir,quim particularis. Di
cj|ur etjam vniuerlalis , quia fuperior , St talis
communirer determinat particularem ad acen-
dum. Si crgoomnacaulabilc, ira eft a Filio licut
a Patre , patet qu6d vna non erit vniucrlalis , Sc
alia particularis, imo vtraque vniuerlalis erit. Ex
■ hoc quod ait Hae , paret quod non funt caufx
varix rcfpcitu aliorum caufatorum , fcd eorun-
dem,patet .quia bcu£ fequitur, quxeunque facit
Pater, hxc facio ,crgo eodem qux prxeisepro-

^nemeie

' |

ducuntur a Patre producuntur i Filio. Ex hoc.
qudd ait facit, patet quod non (e habent Pater,&
Filius licut agens, Sc ratio agcndi,3cc. Cum ergo
dicitur, qua Pater facit, notatur per hoc verbum
/jcir,qu&d Pater fic agcns,Scnon ratio agendi, Sc
ft Filius eadem facic,notarur qu6d ita lit ages.Sc
non ratio, (cilicet agendi licut Sc Pater. Er quod
dicit , quod tllnd quod eft ratio agendi non agit,
quomodo hoc debeat intelligi.vidcqux expofui
de hoc in iJtft.i.q.i£x eo quod ait jflmt liter, pa-
tet quod non fc habent in agendo fictu cauia fu-
pcrior»Sc infciior,qux sion agit vitrutc piopria,
fcd virtute alterius, puta depende n ter ,8c imper-
fctftc refpedhi cius : nec etiam agunt licut dux
caufx partiales continentes vnam caufa litarem
completam, fiue fint eiufdc i .irionis, vt duo tra-
hentes nauctn.liue lint alterius raiionis.vt intcl-
leftus agens, Sc phantafma(fccundum aliquos)in
moucndo intclle&um pollibiiem, quia in talibus
neutra caufa poteft dici complete facere, ied
ambx faciunt complete , Sc totaliter , vtraque
autem per fo non nil» diminute , Sc pan^liter.
Vnde magis proprie dici poteft vtraque alreri
coagerc.qua facere cffc&uin. Similiter tales dux
caulx non omnino fimiliter caulam cftcCJum,

Quatio VIII.

207

De idis differentiis caularum, vide Dodorcm in
pruno, diftin.^. q.8. & in fecundo, diil.$. Sc vide
qua: ibi cxpofui. Quod dicit dc iniellcdu agen-
te,& phamafinatc, lccunddm vnara opinionem»
Hxc cd opinio Gothofredi quam Dodor im-
probat in primo did.$ .4.7.
a c Confequentia ifta probatur , fcilicet .quod

Vctbum non habeat propriam rationem agen-
di , nec per confequens fit ratio formalis agendi
ipfi Patri. £t probatio dat in hoc , quAd nullum
fuppofitum formaliter agit , nifi iit in adu per
illud quod cd libi formalis ratio agendi. Nota
quod dicitut fuppolicum formaliter agere , ex
hoc ,qu6d principium formaliter agendi eft
formaliter in tali luppolito.licut cum dico ignis
formaliter calefacit lignum ,id ed , quod ignis
habet in fc formaliter calorem, per quem,vt per
rationem formalem calefaciendi , calefacit lig-
num , oportet ergo quOd tale luppolitum per ta-
le principium formale fit in adu , non in adu
fuppofuum.fed qudd adu habeat rationem for-
malem agendi , fi debet dici formaliter agere.
Hoc etiam expolitum cd in pnmo, dijl.v;. C* in
fecundo, disltn.x.q. 1 . art. primo. Nota etiam quAd
oMim* fu r*- aliquid formaliter agit , vel per formam inhx-
* rentem , licut ignis calefacit per calorem inhx-
rcntcm:& fimiliter anima cd ratio formalis cor-
pori , qui conueniuntei operationes vitales , vt
patet 1. de Anima : vel aliquando principium
agendi ed omnino idem, ficutcum dicimus Lu-
douicus generat loanncm , ratio formalis gene-
randi cd entitas quiditatiua Ludouici , vt alias
expofui. Oportet ergo quod Ii A fit raiio for-
malis agendi formaliter ipfi B >quod B fit in
adu per A , id ed , oportet quod B habeat in Ic
* formaliter.vcl ouiditatiuc, vel denominatiuc ip-
fum A per quod fit in adu ad agendum forma-
litcr : tnodd in propolito , Verbum nullo modo
cd formaliter in Patre , vt patet : ergo Verbum
non erit ratio formalis agendi Patri , quia tunc
Pater cllct in adu per Vcrbum^d ed«a£tu habe-
ret in fc Verbum vel vt formam informantem,
vel vt pertinens ad effe quiditatimtm Patris, qux
omnia funt abfurda , ciira ncc Pater fit fapiens
fapientia genita fixundiim Augudinum 7. de
Trin.c 4. 1 d eft 1 9. id ed, qu&d Pater non cd for-
malitcr fapiens ipfo Verbo , quia tunc Verbum
efTet formaliter in Patre.

Vtrbumfu i» dtc4tur ad iBud, Scc. Hic nititur odendere
\kurn lunru ^eundum opinionem Henrici quomodo Ver-
fmodl.e.it. bnm ed in Patre. Et dicit ida opinio, quid tres
pcrfon.v in fuo incelledu communi, & elfcntiali
habent vnum verbum, quod ed formale princi-
pium caulandi quali proximum , Sc cllentiam
quafi remotum ; fcd Pater habet illud Verbum
i fe , quafi dicendo ipfum , fcd Filius , & Spiri-
tus fandus habent ipfum a folo Patre , qui vice
omnium vnicum verbum dicit ad perficiendum
intellectum eflcntialcm. Dicit ida opinio quod
Verbum diuinum accipitur in intellectu elfcn-
tiali , fiue nudo , Sc communi tribus perfonis:
vult enim quod intelledus , vt formatus notitia
fimplici , qua cognolcit clfemiam ,fit ratio for-
malis producendi Verbum, & ipfum Verbum
accipitur in intellectu , non vt informato noti-
tia fimplici Sc elfcntiali , fcd vt nude confidcra-
to, & quia talis intelledus cd in tribus perfonis,
(equitur edam quod verbum erit in itibus, & fic

Scoti Oper.tom. XII.

verbum hoc modo erit rltio formalis caufandi
proxima, tam Patri, quim Spiritui fando, qium
etiam fibimet : edentia tamen diuina erit ratid
formalis agendi remota. Et hxc opinio proli-
xius ed expofita in fcCundo dift. 1 . q. 1 . arr. 1 . Sc
fpecialrter in primo disl. 1. parte 1. q. 4. & dtft.

17. vide ibi. /

d Contra hanc rcfponfioncm indat Dodor
dicens : Certum eft quod 7 at er non habet Per*
bum vt a(lum,Scc. Vult dicere quod habere Ver-
bum nec vt correlatiuum , necvt confubftantia-
le , non fufficit vt per illud Pater dicatur forma-
liter agere. Dicitur Pater habere Verbum vt
correlatiuum.ficut dicimus , Pater habet Filium *
ad quem refertur : mod6 correlatiuum non cl\ i»

formaliter in Patre, c&m fine formaliter oppofi*
ta : ergo hoc modo Parer non aget per Verbum»
vt per principium formale agendi , quia tunc
Verbum vt correlatiuum dlct formaliterin Pa-
tre. Dicitur etiam Pater habere Verbum vt con-
fubdanriale, didindum tamen in fuppofito ,id
cd , quod Verbum vt fuppofitum didindum i •

Patre cd confubdantiale Patri , id cd , eiufdcm
fubdantix cum Patre. Sed Verbum vt fic habi-
tum, vc confubdantiale Patri , non cd rado fol>
malis agendi ipfi Patri ,quia arque Pater cd con»
fubdantialis Filio. Neuter ergo modus habendi
Filium cd ratio formalis agendi ipfi Patri , quia
neutro modo Pater cd in adu per Vcrbum,cum
ipfum Verbum vtroque modo femper fit pctfo-
nalirer didindum ii Parre,& vt fic, nullo modo
potcd efle formaliter in Patre , quod tamen re-
quircrctur/i Pater per Vctbum agerct.vt per ra-
tionem formalem agendi. Et iftnd patet in crea *
ruru , non tantum de correlattuu ,ftd de quibuf*
cunque diflwttu hypo jiat ice comparatu ad ean-
dem 4#M/Kfti,nunqii2m vnum fuppofitum cd ra-
tio formalis agendi>alteri fuppofito, vt patet pc*
experientiam.

e Tertio arguitur ad propofuum a priori , id
ed.pcr rationem fumptam a forma , fiue i caota»
qux proprii cd ratio formalis caufandi.ficut ra-
tio fumpta ab adu principij formalis dicitur ra-
tio fumpta d poderiorirfic ratio fumpta a princi-
pio formali produdiuo ed ratio fumpta 1 priori. $.ut**odi
Ratio ergo dat 111 hoc : voluntas.vel intelledus,
vel aliquis adus voluntatis , vel intellcdus , cd fi*

proxima ratio formalis agendi, Sc illa eadem cd tufermil*
in tribustergo tres perfonx habent (impliciter ea- agenda
dem rationem formalem agendi , ergo Vcrbunt
non habebit propriam ratione formalem agendi.

f Adducit vnara relponfionem , quam ini-
probat,fcilicet,qu6d diceretur ad hoc , quod licit
veluntaCyScc.

Contra hoc, fi eft eadem potentia , Scc. Ho$
etiam fupri clarius patuit in primo, d. 7. & 47»

Sc in fccundo.d.i.q.i.art.i.

g Aliud medium proprium. Dodor adducit
aliud medium vnius Dodoris ad probandunl
rropofitum. Sc accipit ipfum effe diuiuutn. Sed
hxc ratio prolixius tradatur in quarto, d»i.q.ii

Dodor hoc improbat , quia edentia, vt eden- ddefeatU
ria noncd principium agendi , nifi per moduq*
naturx, vr patuit in primo, d.x. Sc infra parebit
q. 14. art. 1. Deus autem ad exrra nihil agit hoc
modo, quia fune ageret dc ncccOitatc naturx , Sc
fecundum vltimum porentix fux, vt patet a Do-
dorc ia primoidid.S.q.vlr,

SCMO

208

Quodlibet.

S C H O L I V M.

vbi fupra.

Rationes

Hcnr.

jimor er
nciuia pro.
cedtntet,
funt rano-
ntj operan-
di ad extra
foetendum
Htnr.

Notitia
artu du-
plex /pecte,
latina &
prailtca fe-
cundum

lient, .

F.rma na-
turales ta-
t ii eft prin-
cipium t-
perandt vt
refpictt tf
felium fa-
cundum
Hettr.

Creatura
non poteft
efenifipn
verbi Vei.

Obdatur ex Henrico tenente amorem & notitiam , vt procedentes effc rationes i Deo ope-
randi od extra. Primo, nuta fapientia eJJentiaUs efl ffeiulattua, perfona/ts tfi pradica jtae au-
tem re,/ uiretur ad operandum ad extra. Secundo , artifex habet vitam notitiam vntucrftlem
pure Jprcttlaliuam, vitra quam habet aliam praflteam dtfpojitiuam ad opm : ergo fc in Dee cjl
‘notitia ejfentialts & stationalis. Tertio , forma naturalis non est principium , niji ve refpictt
effectum : ergo amor & fapientia non funt principium niji vt refptctunt effectum , & hoc eft vt
funt procedentes. guartb,fi pater haberet in fe omnem rationem operandi ad extra,productre
poffet e i tam non genito flto.

COntra ifta poteft argui :k notitia. Sc amor in diuinis , fecundum quod funt pro-
cedentes funt r.uiones fecundum quas creatura: producuntur , Se hoc fecun-
dum genus caufx formalis, fine quibus intcllcdus & voluntas cffcntialesnon fuffi-
cicntcr dilponcrcnt ad ipfas creaturas producendas : nunc autem notitia procedens
verbum eft , & amor ptocedcns Spiritus fandus eft •• ergo verbo eft aliqua ratio for-
malis caufandi propria , Sc (imiliter Spiritui fando : maior oftenditur quadrupliciter.
Pnm6 fic , fapientia vc eft cflentialis non eft nifi fpcculatiua , fcd vt perfunalis eft
pruftica refpectu operandorum continens in fc ideas , qua: funt principia operandi:
nunc autem non fuflu it ad operandum aiiqua notitia , tanquam ratio proxima , nifi
fi: pradica.crgo.Jcc.

Secundo oftenditnr per exemplum de artifice cteato:artifcx enim in fapientia ar-
tis duplicem habet notitiam de artificiato : vnam fimplicis notitia' in atte vniucrfali,
qua intuetur operanda puri fpeculatiui ,SC aliam habee notitiam difpofitirum ad
opus, qua in arte particulari concepta de arte vniueriali intuetur ordinem productio-
nis f0J- in opus, Se eft cognitio pra&ica : fine qua impoflibile eft artificem procedere
in op us. Similiter Deus in notitia fimpl.ci eflentiali nouit lingula fimplicitet Se ab-
folutc, tanquam in inanifcftarionc quadam : in notitia vero produda nouit eadem
inrrinfcca & cxtrinfcca . tanquam in quodam dcclaratiuo, Se fpcrialitcr nouit fadi-
biiiain eo , tanquam in quodam difpofitiuo cotum ad opus. Sicuccrgo notitia anis
vniuerfalisnon fufticit fine noticia aitis particularis, quxcft difpofitiua, Se pradicauta
in Deo non fufficit notitia cflentialis fine notiiia produda.

Tertio oftenditur ifta maior per quodd.im fimile in natura'ibus: quia ficut forma
naturalis non cil principium adionis , fecundum quod eft perfedio cius in quo eft,
fcd folummodo , fecundum quod habet rcfpcdum ad effedum , fimi iter fapientia
vel amo. folummodo fecundum quod habet rcfpedum ad cftcdum , eft principium
opetandi , fapientia autem difponcns , Sc amor affedans , qux refpiciunt effedum,
non funt nifi fipicntia Se amor procedentes.

Quarto oftenditur eadem maior ex ordine produdionis intrinfcczadextrtnfe-
cam : Se hoc fic , vbi in diuinis terminatur ordo rationis in effcntialibus ; ibi incipit
ordo originis in perfonis : ergo pari ratione , vbi terminatur ordo originis in perib-
nis , ibi incipit ordo originis creaturarum: non poteft ergo pater creaturam produ-
cere: n li piius produdi. Verbo, & Spiritu fando : fi autem pater haberet in fe for-
malitcr omnem rationem caufandi creaturam , ita quod in Verbo non effer aliqua
propria ratio caufandi , videtur quod poffet pater caufarc , licet non produce-
ret filium.

Confirmatur iftud pet Auguft. i j . dcTrin cap.tr. vel i%. potest efe, inquit, verbnm
nolirum quod non fequalur opm : opus autemeffe non poteft ntfs pracedat verbum ,fic & ver-
bum Deiejfc potuit, nulla cxijlente creatura, creatur* autem nulla effe potelt , ntfs per tpfumper
quod fafta funt omnia. ,

% SCHOLIVM.

Refpondet Doctor ad rationes Henrici per /olidam drfubtilem doctrinam ad multa edefer-
nientem -.ostendit, quod in tribus primis rationibus falfum affumit. & ad 4 bene explicat qua
ratione proeefstonrs ad intra praextgantur productionibus ad extra , licet nonfmt ratio aliqui
propria vet formalis ad eas. Habet in foluliontbus exqutfna eft tiara Philofophita dogmata,
auu noto in maroint -.vide eum de his d.iJt.i.n.ii.driq. vbi etiam late Henr. refutat.

* Ad ifta

Qu^flioVIII. 209

AD ifla , maior primx rationisncganda e/l : quia(vt ditium efl prius)notitia St
amor , (ccundum quod Deus efl caufa creaturi , fune communes formaliter
iribus pcrfbnis-

Ad primam probationem illius maioris , notitia in memoria , St notitia verbi non Ab qu*.
different in nobis vt Ipccu atiua it praftica : quia non differunt nili Geut habitualis "*

notitia Se a&ualis, quxeonueniunt femper in ratione fpeculatiui vel praflici : fi ergo
notitia cflcntialis in patre fc habet Geut notitia in memoria refpcftu notitix, quxefl rjnt
in verbo , non erit illa in patre fpcculatiua Se alia praftica : fed vel vtraque praefica, habniLlu
vel vtraque fpcculatiua. Quod additur ibi de continentia idearum, foluctur refpon- &ailmalu.
dendo ad argumentum principale. ,

Ad fecundum, notitia in patre de cteatura non fc habet, Geut notitia artis vniuer- Waitia
falis rcfpe&u notitix eiufdem in verbo. Patet hoc ex prxdiElis , quia fc habent ficuc P‘"r‘
notitia memorix Se intclligcntix Se licet prima fic quafi habitualis , Se fecunda quafi
aftuallsitamcn vtraque cll atque vniucrfalis, vel particularis. b7"<i*7v-

lllud etiam quod dicitur de arte vniuerfa!i,quod ipfa fit fpcculatiua, Se ars patticu- matrfalai.
laris praet!ca,non videtur verum:quia fecundum definitionem artis «. Ethic. <~4rstft Cap. j.
habitus cumrccl* M/i«»r/i/7;if*':pateiergoqu6d omnis ars efl habitus prafticut: quia Omau ars
omnis habitus fa&iuus efl ptafticus. Hoc etiam arguitur ex eo, quod dicitur, artem
partieuhrem concipi de arte vniuerlali : quia conclufioncs prafticx refoluuntur ili ]“!?'
principia praftica/altemvt in principia proxima •• imo videtur, quod non poffintre- p",Uia
foltii aliquo modo in principia fpeculatiua , nifi praefica Gt fubaltcrnata fpeculatiux: ea rifolai-
quia omnis do&rina conclufioncs proprias r (Moluit in principia propria , nifi Gt fubal- tar ,n pria
ternata alicui fuperiori,cuius conclufioncs habet pro principiis. Si quandoque ergo r:piajpra-
inueniatur ditium ab aliquo auclorc , quod ars vniucrfalis efl fpecuLitiua.Se particu- “!“• „
laris praflica, hoc indiget expolitione , Se pdtefl fic incclligliquantb aliquod medium glirum**
recedit magis ab vno extremo : tanti 11011 folum accedit ad alterum, fed dicitur ha- rifpttiual.
bere rationem altctiusificut patete* j.^/iqudd rubeum rcfpcflu albi dicitur nigru: bijuiiur
nunc aucemcognitio meri fpcculatiua efl illa, qux nullo modo efl dirccliua in opus: m^ram.
cognitio vero mere praflica efl illa,qux immediate efl dircfliua in opustquxeunque
ergo cognitio media pro quanto magis recedit ab vno extremorum , tanto magis po- f'1 ff‘~
tcfldici contineri lub altcrotnunc autem cognitio artis vniucrfalis non efl immediati c *"**,!.
dirccliua in opus, quia operationes lunt cuca lingularia 1 Meiaph. notitia autem artis
particularis cft immediate dirc&iua. Pro tanto igitur notitia anis vniucrfalis potcfl piraJipuA
dici fpcculatiua. pro quahto non efl immediati direfliua in opus Geut efl particub- vsripra-
risinec tamen efl (impliciter fpcculatiua, fed dirc&iuadicct mediati, quia particularis, tiuJ
virtute cius.ell immediate direfliua. immailai

Quod igitur additur, quid in V crbo tanquam in dlfpofitiuo nouir Deus faftibfia:
quxro quid intclligit per notitiam difpofitiuam in Deo. In nobis video vna notitiam
de agibili determinantem quid fit agendum , & hanc fequitur aClus vo’untatis :qui /.; prea-
reSi volo fic agerc.ficut ratio diflat agendum cfTe. Iflam volitionem fequitur qux- ”•>»•
dam cognitio, qua fdo me Gc velle: Jc fi fcirem voIGtatcm meam elfc immutabilem, /'""lusfl
Se non impcdibilem.fcircm me aliquando fic fa&urum effe : in Deo autem non pof-
fumus habere diflinftos afltts.rc, fed qtfafi rationc:aur ergo per notitia difpofitiuam ,c
imclligisin Deo notiiiamquafi prxccdcnrcm omnem aflum voluntatis , fiue illum, f,-
quo vult fc Gc faflurum effe , Se tunc fequitur quid fi talis notitia in Deo difpofitiua ijamr a+
efl in vna perfona, Se in alia i quia omnis notitia in Deo, qux quafi prxccdit omnem tlaivalaa=
aflum voluntatis , habetur in intellcflu diuino virtute primi obiefti moucntis i illud ,MU‘
autem mouet ncccfiarii intcllcflum diuinum ad qtiamcunque notitiam prxccdcn-
t em alium voluntatis : quia in tota ifla motione non inucnitur principium motiuum
nifi per modum naturx,£i per confcqucns ncceffarid.

A ut per notitiam difpofitiuam intelligis illam, qux fequitut determinationem vo-
luntatis , Se tunc fequitur, quod cum quilibet perfona nouit determinationem vo-
luntatis in quacunque perfona , Geut in fe ipfa , quod quxlibct habet xque notitiam
difpofitiua de quolibet operabili. Nec valet dicere, qubd hxc perfona nouit aliam fic
difponcre de operabili, fed non feipfam, quia ficuc argutum efl ad conclufionE prin-
cipalcm illius articuli. V nius voluntatis vna efl difpofitio, Se ita fi vna perfona difpo-
nat de hoc operabili, per confcqucns S£ alia,qux habet eandem voluntatem code ino fafun, &
do:imo eodem aflu difponit, St per confcqucns rcflc&endo fe per aflum intelleflus j,
fuper aclum voluntatis, licui vna fcit fe fic difponcre de hoc operabili, fic Staha &tfic «e irifaj.
Sali Optr. Ttm.X II. S 3 noti

210

Quod libet.

notitia difpofitiUa illo modo intellcfla cil communis tribue perfonis.

Adrcitiam probationem , qua: cil deforma naturali afliua. Rcfpondco, licet for-
ma naturalis afliua habeat rcfpeflum quendamad productum , qui relpeflusfignifi-
Prinripm c.,cur per nomen rnna ptf ,\'c\ felinus : tamen illud, quod dicitur clfe principium, vel
cptrj :rh potentia canquam fubilratum huic rcfpeftui eil aliqua foi ma ahfoluta. Quod proba-
/iau er ter tur j q,,ja uon minus formale principium aflionis vel motus cil aliquod abfolutum,
lebfolutum clu"lm tcrminus:8c prxcipuf (i illa propofltio cil vera : Illud eft formale principium auen-
' it ,tn que apem <jr f reducium afimilantur : nunc autem terminus formalis aflionis vel
Ttx.c. 10. motus non folum poteftclTe forma abfoluta , fcd neceflarid videtur e.v 5 . yhyf. quod
? "^p[ fotmaabfoluta, non includens aliquam relationem i ergo vel cil nece (larium, vel
Tix i-! cr fa'tcm poiTibilc , quod illud quod eil principium formale agendi Iit forma abfolura,
10. • & vt forma abfoluta. Hoc declaratur in exemplo : quia licet calor fit potentia calefa-

ciendi, St hoc quod dico , potentia, importat rcfpeflum in concreto, tamen ille refpe-
flus per fc non includitur in ratione principi) afliui,(icut loquimur de principio afli-
uo, accipiendo pro illo, quod immediate denominatur ab illo refpeflu. Hoc patet in
alio exemplo magis remoto , hoc quod c(l,c(Te obieftum , importat cx figuificationc
nominis relpcflum

Si tamen quxratur,quid fit primum obieflum vifus, non rcfpondctur per aliquod
rclatiuum,quia tunc cilct facile aflignarc omnia obicfla potentiarum, puta qudd pri-
'ObieSavi- mum obieflum vifus cil vifibilc, 5c auditus audibilct&ficdealiis-.Icd oportet aifigna-
fu er»»- rc pro primo obicflo aliquod abfolutum fubilratum illi relationi, qux importatur per
tm /»«/ j,CK; ^ qU0 j eil obieflum , cuius abloluti forma fit per fc motiua talis potentiae : ficut
1 'lux, vel color refpeflu vifus , & fontis refpeflu auditus. Et fic de aliis i hoc cil quod
Sxphcat dicic Arifl. fecundo dcanima,r«>«.i,inquir,ff/ vifui,bec cil viphtle , 8c iequitur , tutfibilc
defcnpm- (jj a[cr /I0C ej} 1 fecundum fc vifibilc fecundum feiffum aut em, non relicue ,fed quoniam

"'tfia “ “ >n bebet tanfam cjfe utpkile ,emnis enim, Sic. Vulc dicere, quod fi colorcll primum
1 ' obieflum vifus , ipfum fecundum fc cil vifibilc , non per fc primo modo : & hoc eft,

Jiuod dicit, non ratione, hoc eft.hocprxdicatum quod cil vifibilc, non cadit in ratione
ubicfliiled per fc fecundo modeiquia in fubicfto cfl caufa praedicati , ii hoc inccn-
'dit,cum fubdit : fed quoniam in Jeip/o habet t. ru fam.

Cim qua- Confimilitcr e(l in multis aliis, &: fpccialitcr in propoficoiquia cum quxrimus prin-
ruw frm- cjpjum bilium refpeflu alicuius aflionis, non intclligimus de refpeflu, qui importa-
aptu alite- tur jn concreto, per lioc quod cil principium afliuumitnnc enim facile cllet oilcndc-
r urdefuct- re rcfpcclu omnis aflionis futim principiumiquia principium aftiuum refpeflu cale-
dameu te faflionis eil calcf.ifliuumiSc illuminationis illuminatiuum:6£ fic de lingulis. Sed in-
refpeilm, telligimus dc illo, quod cil proximum fundamentum illius refpeflusiillud autem eil
neu it re- forma abfoluta , Si hoc non includendo aliquem rcfpeflum , quia refpeflus ille non
fftdu. po[fct alicui cil "0 prior natura rermino refpeflus : forma autem afliua eil prior natura

termino aflionis , faltem in actionibus xquiuocis. Applicahdo ergo ad propofitum, fi
notitia, qux cil ratio formalis producendi creaturam , non plus includat rationem rc-
fpcflus ad eam, quam ratio refpeflus includitur in forma in ratione principij afliui
naturalis, d ibi non includitur, f cd tantum conlequitur, videtur fcqui,quod in ratione
notitia-, vt cil formale principifi producendi creatura, non includitur refpeflus ad ea.

Aliter breuifiime potcll dici, quod in notitia produfta non cil aliquis refpeflus ad
creabile, qui non fit in notitia communi tribus perfonis, ficut prius probatum cfl.

Ad quartam probationem maioris , lice tilia congruentia de prioritate prcduflio-
nis incrinfccx ad cxtrinfecam poflct multipliciter impediri : tamen conceditur con-
quta omni- cju(j0> qUod vcra t fcjlicct , quod Pater non poflct producere creaturas , nili prius
riupracc- pmduclis Filio St Spiritu fanflosSc ratio huius ciliquia quando ab eodem vnum fim-
iit produ- pliciterneceflari6pioducitur,& aliud comingentcr , non potcll producere illud, ad
itionem ad quod contingcnter fc habet, nifi prius produfloillo , ad quod neceflario fc habet :Si
extra. maxime quando eadem cil neceilitas produfli , tc producentis : produchim autem
extrinfccum contingcnter producitur; intrinfecum vero neceflario ,lic quod ipfum
cil nccciT.irium eadem neceflitate, qua Si producens. Non potcll ergo inchoari ordo
produflorum exrra nifi prius terminaro ordine produflorum intra.

7W»,I» Alia ratioe(l,quia produflo priori communicatur cauf.ilitas rcfpcflu pc,(lcrioris,(i
muniemur non rcPuBnet Pri'pnx rationi illius produfli , nam ex ordine produflorum nulla re-
eaujjhtae pugnae fibi caufaliras , cum ipfum fit prius produflum. Cdm ergo perfona produ-
refptdu fla(vt taflum cil in ratione prioii;fit produfla prius quadmque creaturatic cum non

repugner

Predailio
ad mtra,

>4-

‘f-

Quxrtio VIII.

211

t6.

17.

feti

'repugnet fibi ex ratione productionis caufalitasrefpcfhi creatura i fcquitiirqubrt Pforioru,
eft prius creatura non tantum vt eft prius produita quam ipfa tTcatura,fcd Si vt pro- * /" c*~
duAiua iplius. ^*A'

Et hxc duplex ratioprioritatis poteft haberi cx verbis Auguftini ibi adduftis ; pri-
ma ratio in huc.quod aic verbum Ueicjfi potuit non txiHeatt ereolurS,non tultm j tono er-
/i;fccundj,in hoc quid fubdit.prr quod omnuftclu funi. Nec tamen exiftis duabus
rationibus, nec ex illa auctoritate fcqui(ur,qu6d Verbo fit aliqua propria ratio forma-
lis caufandi , quia ablque tali proprietate rationis caufandi poteft ftaic tam prioritas
perfonx ad creaturam tanquam producti ad produftum , quam prioritas , tanquam
principi produftiui ad produftuminon enim oportet qu6d prodi ftum immediatius u‘n
producenti, vel produftioni , Si etiam produdiuum tertijhabeatpiopriam rationem prcduilmk
producendi illud tertium: fcd lutficic, qu6d habeat rationem communem eandem pniu Jit
cum primo produccftte : ficquid ncceflarib libi illam communicat antequam Viti- '“'io pro-
mum produ&um producatur, & fic eft in propofito. Per hoc apparet, quare Pater Ei- ducendi
lio, Si Spiricu fando non produftis.non pollet t rearciquia non producto illo,ad quod
producens necelfai 16 fc habfct.non poteft produci illud aliud , ad quod contingcnter 'r° '

fe habetinen producto etiam ilhj, quod natum eft habete eandem caufalitatcm tef-
pcftu terti) cum producente non poteft produci illud tcrtiumiergo illaptopolitioaf-
lumptaifi verbum non haberet propriam rationem caulandi,pater,ctfi non produce-
rct verbum, tamen portet trcarc.falfa eft propter duplicem rationem pradiftam
Si arguitur contra hoc, quia fecundum auctoritatem Auguflini , creatura ncccfla-
rib prxexigit Verbum in ratione caufx, vnde ait, crentnra nulltejfe pifit ntji per ipfiru, Ter tmo
fer quod ommofodtjunt ,fcilicec Verbum , non autem neceftarid prxexigcrfcrur in ra- rtjf. fol-
tionc caufx , fi totalis 8 i completa caufabilitas cITct in Patre. Rcfpondeo.quod V et-
bum ncceftario prxcxigatur in ratione caafx ad produfti -nem creatura, poteft dupli- Veibo

citer imelligi.vel tanquam caufalitatcm perficiens', vel t_- quam in eadem caulalita- Donrini
tem pcrficiensjvcl tanquam in eadem caufalitate cum primo prxcxado com.cnicns. c*li,&c.
Primo modo non requiritur Filius, quia nort perficit caufaiitatcm Patris : fed Pater in Omnia 1
fe:8£ a fe habet caufalitatcm pci feftam Si eam commumcdt Filio • Sc idcd Filius ha-
bet.quia Patet habet, fecundo modo requiritur Filiusiquia enim priusquam creatura p^, „aem
producatur, communicattir fibi eadem natura cum Patre , Si per confequcns eadem fecit & fx-
virtusacliua rcfpcclu cuiufcunquc poftcrioristfcquitur quod Filius tanquam comie- cuU : Ijr
Siens in eadem caufalitate cum 1 atre prxcxigitur ad produflioncm creatura. Va,ncndi-

Aliterpoccftdici,8i redit in idem , quod ctfeflum pixexigere aliquid in ratione ‘du;jik
'caufx poteft erte dupliciter. Vno modo ex parte ipfius erfieftus (impliciter \ 'quantum
eft de fc ita fcilicet quod elfeftus non haberet a qu‘b ! ufficientcr portet produci , nili ,n,jrl£
illud efletcaufatalio modo cx parte ncccflurix comcomitantix :ncaufa:primomodo f »*/«»,
Filius non prxcxigitur in ratione caufx , led fecundo modo i quia c.indempcrfcclto- e-i.T ttn-
nem totalem caufandi haberet Patet fi pet impoflibilc folus effer, fed non poteft In dem
aHku illius caufalitatis exire nili prius Filius concurrat fecum, vel communiter lecum •‘e,““u-
In eadem perfedione,3c fecundum eam exeat in eundem aftuiri. 'pu,p“

COMMENTARIIS.

Tthcnto; fo-
trfi duplici
urutifi.

h Ontra . ift A poteft argui. HtcDo&or in-
V_ytcndic probare per aliquas rationes,
quod Verbum dicat propriam rationem caufiuj-
di,& firailitcr Spiritus lah&us. Et arguit fic pri-
mo, n.8, Notiti & Amor tn diuims , fecundum
quod funt procedentes, Scc. Vult dicere in maiori,
quod funt rationes formales producendi, Sc hoc
eft quod <Mc'h, fecundum genus caufa formali* , fi-
tur dicimus,c»lor in igne eft ipfi igni forma , fe-
cundum quam pocfcit calefacere, uc Verbum eft
forma, & ratio fecundum quam creatur* produ-
cuntur. Deinde cum dicit de intellecti dTirntia-
li poteft dupliciter accipi imellc&us,& fimiliter
voluntas. Primd dicitur intelleCus eflentia-
lis , prout ponitur potentia incclleCiua com-
munis tribus i Sc iimilitcr voluntas:fecundd po-
teft accipi pro tntclligcndi communi tribus,

Sc fimihter voluntas pro ddu volendi , Sc fic

multoties apud San3os accipitur voluntas pro vluntiffr
adlu volendi, ficut Auguftinus accipit primo Re- utulUUm t
trac.c um dicit qudd nihil eft tam in poreftate
volumatis^uam ipla voluntas, id cft.adlus volur.- (

catis, Sc exponit Doftor in primo id. > . q.JL. Sc in
quarto dift. 4 6. In propofito accipit inrelleflumt
Sc voluntatem primo tnodo , & poftunr dici po-
tenti* fillentiales diiplicircr. Primii , quia lunt
communes tribus , Ucuc etiam Dodlor p.i. acci-
pit ejfenttalt. Secundo dicunrur eficnrialcs , pr<j
quanto funt in potentia 1 emota ad agendum:
heue etiam dicimus quAd inrelleflus ante fpe-
ciem intelligibilcm eft in potentia efijuuiaii^
fiue remota ad adkum intclligcndi abftraa:uam|

Sc habita (pfeie eft in potentia accidentali , Sc
propinqua ad producendum adhim intcllicendi,
vt pater <1 Dodorc m primo.d.c.q.6 Si vidi; qu*
ibiexpofui. Hoc modo in diuinis ift* potentia;

S 4 polluet

Qnomodo

McaftMtMT

fopieutia.

2ii Quodlibet.

pofliint dici elTemtalcs, quia & potentia remota
ad producendum creaturas ,fed habita notitia»
procedens , line ipfo verbo in intelledu diuino,
tunc poteft intclledus dici potentia accidentalis,
fiue propinqua adj producendum creaturas:& fic
Verbum crir ratio formalis ip(i intclledui , Se
propinqua ad producendum creaturas : & limili-
tcr Spiritus landus , vt exidens in voluntate di-
uina.crit ratio fbrmalisA' propinqna ipfi volun-
tati ad producendum creacuras.Et ile patet intel-
lectus illius maioris quam Dodor negat, fciliccr,
quod Verbum in intelledu iit formalis rario
producendi , & quod negat de Verbo iimiliter
negat de Spiritu fando. I robatur ergo i da maior
quadrupliciter Et figillatim adducam rationes.
Trima probatio dat in hoc : Sapientia , vt eftfef-
(enrialis.non cd nili Ipeculatiua/ed vted perfo-
nalis , cd pradica rclpcdu operandorum conti-
nens in (e ideas , quae funt principia operandi;
nunc autem non fufficit ad operandum aliqua
notitia tanquam ratio proxima, nifi iit pradica.
Accipit hic fapientiamcdcntialem. vel pro adu
intclligcndi communi tribus, vel pro memoria,
qu* dicitnr lapientia habitualis, vt expolitum cd
in primo /i. i .par. i.d.O.d.if.ln propofito accipit,
vel pro notitia habituali, vel aduali. Dicitur ipc-
culatiua.pro quanto notiria, iiuc habitualis, ime
adualis nullo modo ed dirediua ad agenduin:&
dicitur pradica,pro quanto cd dirediua ad agen-
dum exrra:de hoc vide in prolo.q.vIt.

Refpondct n io. negando maiorem primi ar-
gumenti , quia notitia , & amor fecundum qu*
Deus ed eaufa creatur* funt communes tribus,
& accipit hic notitiam proadu inrelligcndi com-
muni tribus.vel pro adu volendi comuni eribus,
Dodor tamen tenet quod principium immedia-
tum producendi creaturas ponitur adus volendi,
vel adus, voluntatis, vel ipla voluntas. Ed tamen
differentia inter adum voluntatis , & adum vo-
lendi,quia omnis adus volendi ed adus volun-
tatis;(cd non omnis adus voluntatis ed adusvo-
lendi. Patet, quia adus, fiue produdio , qua vo-
luntas producit adum volendi dicitur adus vo-
luntatis produdiuus , & tamen noned adus vo-
lendi. Similiter in intelledu adus intclligendi,
& adus inrclledus differuntrquia omnis adus in-
tclligcndi cd adus intclicdus , fcd non omnis
adus inrclledus edadus intclligendi. Patet quia
adus , fiue produdio , quo , vel qua producitur
adus intclligendi in nobis , ed adus intclicdus,
fcd non ed adus inrelligcndiiadus enim intclli-
gendi cd adus, quo intclicdus formaliter inrelli-
git.fcd adu produdiuo non intelligit. Sed Do-
dor hic ponit vel adum intclicdus , vei adum
voluntatis ede principium creaturarum imme-
diatuin,& non haber hic dilcutcre an producan-
tur adu intclligendi , vel adu produdiuo , vel
adu volendi , vel adu voluntatis produdiuo,
quia qualitercunqnc ponarur.funr idi adus com-
munes tribus pcrlonis. Er quid fint ncccllario
communes tribus prolixe ipfe probat in fecundo,
d.i.q.i.

sld primam probationem maioris . Dicit, quod
in nobis notum m memoriat& norma in verbo non
differunt ,vt fpeculatiua,& prathca,Sec. Hic ad-
uerte pro maiori imclliecmia , quod notitia in
memoria in nobis, qu* dicitur habitualis, potcd
dupliciter accipi. Primo. pro ipfa memoria, qu*
ninil aliud includit , nifi jprxfcmiam obiedi, vel
in fe,vcl in aliquo rcpr*fcntatiuo,& intclicdus.

vt patet 1 Dodore in primo,d. i -p.i.q. $ .dtff.6. &
dicitur memoria hoc modo notitia habitualis»
qtiia ficut habens habitum cx frequentatis adi-
bas,prompte, & faci liter [operat n r,(ic habens me-
moriam perfedam, id cd, prxfcmiam obiedi in
intelledu faciliter intclligir. Secundo, poted ac-
cipi notitia habitualis pro habitu caufato ex fre-
quentatis notitiis adualibus. Et dicitur etiam
pertinere ad memoriam, quia ficut memoria pro-
pric.vt memoria ponitur principium produdiuii,
fic omne concurrens ad talem produdionem di-
citur nertinere ad memoriam, vt memoria eft, &
quia habitus ponitur etiam caufa partialis adus,
vt patet k Dodore in primori-?. & idci dicituc
pertinere ad memoriam : notitia ergo in memo-
ria accipitur vel pro habitu.qufdicitur in memo-
ria , pro quanto pertinet ad memoriam proJu-
diuam ; vel accipitur pro ubiedo relucente , vel
prxfemcimellcdui , cum fit principium produ-
diuum adus intelledus , vt patet a Dodore m
primo , d. j. q.7. vel accipitur pro tota memoria,
qu* tunc includit neccilari6 obiedum , & po-
tentiam,quia vnoidorum deficiente ,non pollet
haberi adus intclligendi ,vcl adus intclicdus;
habitus veri non requiritur, nifi ad perfediorem
adum , fcd non netclTarii requiritur ad adum Kttf*** '*
abfolutc. De iftis vide qu* expofui m prtmo , d. j.
q-7-& d. 17. dr in d.x.par.i. q.^. Sed notitia in
Verbo idem eft quid ipfiim Verbum. Vndc eft
ibi conftrudio intranutiua , quia in nobis omnis
notitia adualis dicitur verbum , vt pater a Do-
dorc in prtmo , d . 17. eo modo.quo ponitur no-
titia etiam verbum , quia fi eft notitia perfeda,
erit verbum perfedum , fi imperfeda unpcrfe-
dum,vt patet a Dodore vbi f»pra.

Nora fecundi , quid fi notitia adualis , puta 7«
cccli,cfi fpeculatiua , eriam habitualis cau/ata cx
freqocnratis notitiis , erit fpeculatiua, vt patet,
quia fiaduscft fpcculatiuus, Se habitus , ex quo
gcncratur,crit fimiliter fpeculatiuus. Similiter fi
notitia adualis cccli eft fpeculatiua , & notitia
habitualis , accipiendo habitualem pro obicdo
prxfente in memoria ( \t expofui ) erit fimiliter
fpeculatiua, quia tale obiedum, puta ca Ium , vt

fjrxfcns inteilcdui , nonert natum producere de
e.nifi notitiam fpeculatiuam , cum fic obiedum
mcr£ fpcculabilc. Similiter fi notiria adualis fit
pradica, id eft , dirediua in praxim, etiam habi-
tualis vtroque modo erit pradica, & de omnibus
iftis vide Dodorem in prolo. q. vlt. & vide qu*

' ibi prolixe expofui.

Tertio nota de notitia in diuinis : nam notitia Notitia i»
in diuinis poteft tripliciter accipi. Primo, pro 110- dmu »« fettfi
titia habituali , & talis eft prxeise memoria ftr- triflicu*r
eunda, non enim ponitur in diuinis aliquis habi- r^u
tus, qui fit generatus ex frequewatis adibus, vel
cx vno adu, cum hoc dicat imperfedionem , &
quid talis habitus non ponatur.patct a Dodore
tn quarto , d. 4 6. q. 1. Secundo , ponitur notitia
adualis communis tribus , Se ideo cffcntialis ; Sc
talis notitia eft intcllcdio adualis ,qu& pcrfbnx
diuinx formaliter intclligunt omnia, tam creata,
quam increara. Tertio ponitur notitia vere geni-
tale talis eft Vctbum , quod dicitur notitia ge-
nita.Si ergo notitia in Patre eftwirial is, fiue hati-
rualis , fiue adualis eft fpeculatiua , ira noriria in
Vetbo,fiuc notiria genira , qu* eft Verbum , erit
fpeculatiua. Patet , fi enim notitia habirua!is,fiue
ipla memoria nullo modo eft produdiua cogni-
tionis adualis pradicx xcfpcdu cuiufcunque
obiedi.

QuaeftioVHL

mOitmm, ©biednnec ipfa notitia adualis crir pradica, quia
& (fituhti- fpecularitmm ,Se pradicuin accipiuntur per com-
j tum i <]** parationem ad obicda,a quibus lic Jcuuininan-
meeifumur. lur>vt expoftu v> proto.tj.vUM&c ibimotitia enim
clienti alis in Patre , Se adualis , quo: etiam eft
communis Filio , & Spiritui iando cft declara-
c i na omnis obicdi.tam intrinleci , quam extrin-
Icci,vt patet a Dodorc i» primo, d 17. CT tn i.d.i.
q.t.Se vt fic deebratiua , quali piudiicitur a me-
moria diu i na, lcquitur qued li memoria non cft
pradica , quod nec notitia adualis ctir pudica.
Et li illa actualis non cil pradica , nec notitia in
Verbo erit praei ica , fiue notitia genita , qua: eft
Vcrbumipatcr, quia illa cil declarantia omnis ob-
iedi.Tura etiam, quia illa eft producta ab eadem
memoria . a qua Se notitia clientulis aqualis.
Tum, quia fi illa clTcntialis aqualis cllcc rcalitcr
diftindaa Patre, cllct vete genita, & caJcra prx-
cisr,qux nnne eft,& qux Verbum cft , vt patet 4
Dodorc 1 n primo.d. .. pAr.i. Se videqux ibi cx-
polui fuper ifta materia, de notitia genita , Se in-
genita, tx his ergo patet qualiter ptobatio maio-
ris non clt vera Icilicet ,quod notitia clientulis
Iit fpcculatiua, & illa qux clt in Vcibo pradica,
imd fimplicitcr fi vna elt pradica fimilixer , Se
alia, 5; li vna fpcculatiua,lmiiliicr,&: alia erit fpc-
culatiua,vt fupra patuit.

8. Secundo principaliter probatur Cadem ma-
ior , n. 8. quia artifex in lapientia arris duplicem
habet notitiam de artificiato, Sec.

Pro declaratione huius rationis hora primo,
ars , fecundum quam quis denominatur ar ifex,
cft cognitio vere pradica, qux clt ditediua in
opus, iiuc ad operandum lic & (ic. Et vitra vult
DtfUx no - ra(j0 qudd notitia in vniucriali, quam habec

***** artifex.puta de domo xdificanda, non lufhcu ad

limoltx /Iu* operandum. Elt enim pro nunc duplex notitia in
frt Zl*'iuo. artifice, vna fcilicct.qua rcfpicit in generali, puta,
jtu* v*ro quod domus xdificanda debet x iificari fic > Se
fr*duM. |ic,puta ex iapidibusdignis, fcrro,& huiufmodi;

Se liare notitia dicitur notitia fimp!cx,(iut fpccu-
latiua,quia non dirigit opus, «Se non dicitur lim-
plcx notitia prout diltinguicur contra comple-
xam,(cd dicitur fimplex, quia itat in illa (ola Ipc-
culatione.fiue conliderationcA' prout diftincui-
tur contra pradicam.qux non follito elt confidc-
ratio mediorum ad opus, fed adu dirigit iuopus.
Vult ergo ifta ratio, quod iulum illa notitia , qux
immediate dirigit aj opus 111 parriculari,piit.i ad
hanc domum xdificandam,qux tunc adu dirigit,
quando adu dictat de omnibus mediis iu patti-
culaii.nccclTarib requi luis.il Ia vcrb.qox tantum
fic dictae in vniucriali dicitur fpcculatiua , alia
verb pra&ifti. Secundo dicit ifta ratio.qtiod noti-
tia cficntialis in Deo . qux clt communis iribus
qua omnia tntelligit clt lpeculaciua , & non pra-
dica A' ifta non dirigit ad opus. Sed cognitio in
Verbo , Iiuc ipfum \ cibum clt verd dirediua in
opus,q;ix notitia ncccllaria clt attifici,& fine il-
la operari non poffit,& fic patet latio.

9* Rcfpondct Dodor Si primo dicit, quod noti-
tia dteniiaiis in Patre de creatura non fc habet
fictu notitia artis vniucrlalis rcfpcdu notirix,&c.
Patet, quia li accipiatur habitualis pro memoria
fcrcundadlia clt produdiua notitix refpedu on-
nimn iniclligibilium Si etiam ellcntialis.eft no-
titia .«dualis non produd.i,fcd omnibus commu-
nis,illa rcfpicit omnia tntclligibilia ,& omnium
dcclaratiua Sic iimilicetootiria. qux cft verbum
cll omnium declarati ua , cum fit de omnibus in-

telligibilibus produda fecundum quid prxtcr*
quam de edentia diuina, vt patuit in fecundo»
d. 1 .tj.i.Sc fic lcquitur quod fi vna fit vniuet falis»

Se alia Jimiliicr erit, cum vna prxcis£ rcfpiciat
obieda ficutalia ,& viu non plus fc extendit
quam aiia. Et quod dicit qubd notitia cdcntialis
in Patre, fic notitia in Vcrtx> fc habent ficut noti-
tia meroorix , Se inrelligentix, notitia in memo-
ria cft notitia habicualis.vcl quali habitualis mo-
do prxcxpofuo fupcrius : notitia in intclligcntia
cll notitia adualis, vel quali. Et idem cft notitia
in intelligcntia^uod intellectio adualis, & noti-
tia in memoria , quod notitia habitualis. Podec
etiam dici quod quando loquitur de notitia in
Verbo quod muhoties loquitur non »dc notitia
gcnita.qux ell Verbum, fed de notitia cllcntiali,
qux cft communis tribus,qux tomen appropria-
rur Vcrbo.vt patet in pruno. d. iy. & w a. aiji. i.

9.1. videqux ibi expofui^ed in probatione. illius
roaiotis^ccipitur notitia in Vetbo pro ipfa noti-
tia gcnita,qux vctbura eft.Patet.quia fi acciperet
notitiam cllcntialcra appropiiatam tamen Ver-
bo ; tunc talis notitia non cft propria ratio pro-
ducendi ad extra in Verbo . nili tantum approi
priatc.quod Scotus concedit m prtmo^l.iy. er in
jeiundo , diJ}.i.tjuAj!.i. Si ergo accipit rationem
propriam, accipit vt cft notitia genua, qux Ver-
bum cft.

Secundi dicit de arte in vniuetfali, quod ipfa
non cft vere fpcculatiua fed pradica, cum aes fit An tji fr«.
habitus cum reda ratione fadiuus , vt patet 6. Bit****Au-
Ethi.fi ergo habitus anis cft dhcdiuus ad fadi-
bilc/equitur quod erit pradica.Tura ctiam/juia ”"**
ille vult quod arspatticularis concipiatur ab arte
vniucriali, lcquitur quod ipla vniucrlalis lic pu-
dica, quia conci ufio pradica non poteft rclolui
in principia fpcculatiua, faltem in proxima prin-
cipia,imo forte necin remota-Terti^ addit.quid
ais vniucrlalis, licet fu pradica, | Otcft tamen di-
ci fpeculatiua , pro quanto recedit a vcnlfimc
radica, qualis cft ars patticulotis. Nec oporret
ic multum infirtcrc,ciim ominaiftadcaiievnj-
ucifali,& particulari fine prolixe expolita in
prolog.q.vlt.vide ibi fi ligula na dida.

Tertia probatio maioris cft a firoili , n. 9.
quia ficut forma naturalis non cft prind- 10«
pium adionis.fccundiiin qubd cft perfedio cius,
in quo cft , fed folummod, fecundum quod ha-
bet rcfpcdum ad eftedum j fic lapientia, vel
amor , & e. Et per conlequetis talis rcfpcdus ad
effeihim erit ratio formalis principiandi , fiue
caulandi , & fic Verbum habebit rarionem pro-
priam caulandi creaturam , quia rclpedum pro-
prium adclTeduin , Se fimiliter Spineus landus,
fiue amor produdus. tomtHUf*

Rcfpondet Dodor prim5,n, 1 3 qubd licet for- r*Jii sciiH4
ma naturalis adiua habeat rcfpcdum quendam nj)t*
ad producendum , quia rcfpcdus fignificatur per f’kM *•*?**•
nomen principi), xc\ potem ix, tamen id, quod di-
citurcfic principium, vel potentia tanquam fub-
ftratum huic refpcdui,cll aliqua forma abloluta.

Er hoc patet per propofitioncra fiepius allegata 4
Dodorc tn pruno & fecundo, quod ad abfoluitim
in caufa lcquitur abfolutum in clfedu , ita quod
prius cft abfolutum in caufa, Se fimiliter iu erte-
du , quam fit rcfpcdus caulx ad ctfcdurt , Se h
conuerlb.de vide huius propofitionis expolitio- '

nem in fecundo , d. 1. Dodor tamen hoc probae
dupliciter. Piiino, quia principium formale mp-
tus.vel adiouis uon cft minus ablblutum, quam
tctminuf

TxmpUm
de talare.

II.

Centra Ha*
tuum.

Statui lequt
tmr odlmm*
tum.

214 Quodlibet.

terminos morus,vcl adionis. Paret ifta propofi-
tjo.quia non minoris emiratis cft principium ior-
malc produdiuura , quam terminus formalis»
cum talis terminus fit per tale principium com-
municatus,-, fcd terminus motus , praecipui lo-
quendo dc motu, qui cft ad fubftantiam , quanti-
tatem^: qualitatem , cft ens abfolutum , vt patet
per PhiloIophum.j/PA/.qui terminus non inclu-
dit, fcilicct formalitcc liuc quidiutiuc aliquem
refpedum,cum ille ncccirario fit poftctiot,vt fu-
pra dixi. Et forte etiam terminus motus ad vbi,
accipiendo vbi non formalitcr , & pro refpe&u,
fcd pro fubftrato,vt patuit in fccundo,dift.i. ref-
pondendo ad obiediones Gregorij contra Do-
doremtvide ibi. rrobat fecundo qu&d fi termi-
nus formalis generationis, vel asionis, fit forma
abfbluta,qui>d eft principium formale producedi,
quia prmcipiu formale produdiuu eft id , in quo
produdo aifimilitatur producens,ficut & termi-
nus formalis adionis,fiuc generationis, cft id , in
quo produclum aftimilatur producenti, ergo fi
tet minus adionis fit forma abfoluta, etiam prin-
cipium formale producendMmd a fortiori, quia
terminus formalis dependet i principio formali
produdiuo. Et hoc declarat per exemplum dc
calore , qui ctii dicatur potentia calefaciendi , &
illa potentia imponet refpe&um in concreto, ta-
men ille refpcdus non includitur in ratione for-
mali caloris.vt principi) produdiui. Exempla fe-
quentia funi clara in utera.

Deinde applicat ad propofitum dicens, n. 14.
fi nonti a , tjue est ratio formalis producendi crea -
turam non plut includit rationem refpellm ad
eam , Scc. Et patet , quia prius eft abfolutum in
creatura produda,quain Iit refpcdus ad caufam

Eroduccntem.vt patuit in primo J.). 4. j. contra
lenricum & m fecundo /1. 1.4.1. Et quod dicit de
notitia , qu5d eft principium formale producen-
di creaturam , hoc non dicit fecundum opinio-
nem propriam, fine loquendo de notitia genita,
vt fupra pacuitjliuc de notitia ingenita, qux nullo
modo eft principium producendi: tum, quia eius
adio eflet ncceilaria , quia omnis fortna aditu
agit per modum naturx prxter voluntatem , vt
patet i Dodore in pluribus locis. Tum etiam,
quia notitia non ponitur forma produdiua, cum
m terminus potentix, vt patet a Dodore in pri -
mo,d.i.par.i.ej.^.& ^.& d. 6.Nec etiam talis no-
titia ponitur difpofitiua caufa eo modo , quo in
nobis ponitur notitia pradica, qux pro tanto di-
citur caufa difpofitiua, pro quanto dirigit volun-
tatem ad Operandum. Sed nulla notitia in Deo,
quxeunque fit illa, dirigit \oluntatrm adope-
randum aliquid extra , vt fubtiiiter patet b Do-
dore 1 n prolog. cj.vlt. imi prius volunras diuina
determinat quid fit agendum ad extra, quam in-
tclledus diuinus intelligar , vt paret a Dodore
vbifuprd , & fpeciahter 1 n pruni , & 4.14.

tjuodl. art .}. Et fic patet quomodo nullo modo
ponit notitiam. fine geniram, fiuc ingenitam cflc
rationem formalem producendi Sed dicit Dodor
hic ex intentione quod pofito quod noricia ge-
nita fic principium formale producendi ,cx hoc
non fequiturqu6d in tali ratione formali inclu-
dat rcfpedum ad creaturam, quia nullus talis ref-
pedus requiritur ad agendum , cum fit pofterior
principio formali. Dat vlcimd aliam refponfio-
nem,qu6d pofitOjquAd in principio formali pro-
dudiuocreaturx includatur refpcdus ad crearu-
laiu f quod tamen nullo modo cft verum, vt pa-

tet in primo , d. 17. & in fecundo , d. t. 4. 1 . 6c
in prxfcnti quxft.rfr. j ) tamen ille refpcdus erit
communis tribus peifonis, vt prius patuit, & fic
patet.

Quarto, & vltiroo probatur illa maior n. 9. cx 1 1.
ordine produdionis intrinfecx ad produdioucm
cxtrinfccam»&c.

Refpondct primomif quod illa congruentia Sota,
de prioritate produdionis intrinfecx ad extrin-
fecam, pollet multipliciter impcdiri.Et patet quo-
modo poflcr impcdiriiprimd/juia in aliquo prio-
ri terminatur ordo rationis in clfcntialibus , &
tamen ibi non incipit ordo originis. Et deciso
hoc, nam ordo rationis in cflentialibus in diuinis
eft ordo, qui cft inter perfedioncsdiuinas , quia
falrem Iccundum rationem prius intelligitur c f-
fentia diuina, quam alia. Deinde prius fecundum
rationem intclligitnr intcllcdus voluntate , &
prius fecundam rationem intelligitur inrellcdus
adu fuo inrelligcndi>& voluntas adu fuo volcn-
di.Dicit ergo, quod in ilio figno,in quo termina-
tur ordo rauonis ,qui cft inter perfediones di- ^ ^rilr tmm
uinas , incipit ordo originis. Hoc non videtur », ntimalL
verum , quia omnis perfedio diuina eft prior
omni notionali , vt patet a Dodore in primo;
non ergo in eodem ligno , quo habetur oranis
perfedio diuina, eft ordo originis, imd in aliquo
pofteriori incipit ordo originis , vt pollet deduci
ex didis Dodotis w pnmo,d.iu].i.par.x. d.6.7.
i6an fecundo,d.i.i].i . $c vide qux ibi expofui dc
iftis ordinibus, & in multis aliis locis. Secundo,
impeditur etiam in hoc , quod dicit fcilicct , vbi
terminatur ordo originis pcrfbnatumdbi incipit
ordo originis creaturarum , quia in aliquo priori
naturx terminatur ordo originis in pcrfbnis , &c
tamen in illo pricri non incipit ordo originis in
creaturis, vt patet a Dodore m fecundo , d. t. 4.1.
qui vult , quod in fecundo figno naturx fic ordo
originis creaturarum , & in primo figno natuix
completus cft ordo originis produdionis pcrlo-
uaruin pollent etiam allignari alia impedimenta»
qux breuitatis caufa tranfeo.

Deinde Dodor concedit qu£>d Pater non po-
tcft produccte creaturam , nifi prius produdis
Vcibo, & Spiritu fando , quia produdio ncccf- mwemiSl I
lariacft prior comingcnti.Et hxc materia cft pro- ^hiL
lixe tradata a Dodore in fecundo , d. 1 . 4. 1 . art.
primo,ic vide dubia,qux ibi adduxi. Aducrte «-
mcu.quod Ii per impoffibile non effit produdio
Filij»adhuc Pater pollet producere crearuras.quia
in eo elfctperfcda ratio producendi fcilicct vo-
luntas;& hoc patet a Dodore in fecundo J. 1.4.1.
ort. j.Ec nunc ncccilarid Filius eadem produdio-
ne producit, qua Pater, quia Pater producendo

Filium neccflarib communicat fibi eandem vo-
luntatem , & hoc ante produdionem creatura-
rum,6c hoc idem dico de Spiritu laudo. Et patet
litera.

Ad audoriratem Auguftini cum dicit quod St*""»*»
creatura non poteft cflc nifi per Verbum. Dicit, 2

quod creatura bene necefiario prxexigit Verbum rtrtwr
tanquain conueniens in eadem cauulitate cum
Patre: fcd non prxcxigit in ratione caufx , quafi
ipfum fit formalis ratio caufandi , quia illa cft
fola voluntas, qux eft commiuiis tribus, fcd prx-
cxigit vt ncccllarib concaufans Patri, quia netefi* / ^

fario habet idem principium formale caafand*»'

Cc fi , per impoffibile , Verbum non elfet^dhuc
Pater pollet caufare , vt fupra dixi : ergo nullo
modo prxexigitur vt ratio formali i caufandi;

fi enim

QuseftioVIII. iiS

fi enim neceflariA hoc modo prMiigernqMunc c|iiiaVobuin non elfct fomulitet in Patre , Sc
effei mipoilibile Patrem ( Vcibo.pct impoffibi- fic non «flet afluper ipfum.vt fupta patuit. Tota
le.non ciiftentejaliquid cteate , quia non habe- liieta huius articuli fcquens data tft nec indiget
rct rationem fotmalcm , imii etiam fi V ctbum alia expolitione,

adtu exifteret , adhuc Pater non pollet cteare»

s C H O L I V M.

Tiotur ordo originis inter Potrem ,ef Filiutfsin canfando , quio Poter ofe. Filius e Botre
hebet couforc : & hoc rotione /oon. f . Chrifint nego tofe oudo nutem primorum u<*fonits
anorn 'Potr, etinbun .fbs fub. rufior notem ojfnmendo. Eodem modo dittndum de spiritu ftn-
lio refpef/u vmujqut i neque hincfequnur eliquidbis produci , fellitet prtus &poUcrms ,fed
tentum oliquid produci oh vno hebentee fe virtutem, & ob oho nonfic eum hebente. Motorie
huius Inero trudetur i.d.i.ed longum Bide i.d.tq. vbt hoc ratione vno per feno dicitur ob
oho mitti. Videetiomid.u.q i.vbi oHendttur Spiritum feniltm , non prtus jpndrt o Botre,
quem o filio.

Dfe Secundo articulo prihcipali dico,qu6d Filius begat a fe au£Foritatcni prima-
riam caufandi loan.f non pote fi filius u fe fecere quicquom ijContedit autem fub-
auclotitatc in caufando.cum fubdit:»i/f quod viderit Posremfoc:entcn..Et infra ibidemt
opere, que dedit mihi Poter. vi perjiciom eo ; lpfo opero , quo egofoeio, fice. Dedit mihi Poter,
ecce fubauftoritas , ergo feno , cccc caufalitas. Confimilitcr relpeflu Spiritus fantti,
haber Fiiius auftoritatem in agendojfic ratio vtriuique eft , quia a quo aliquid habet
'principium agendi , ab eo habet 8 c agere , & per comcqucns virtute illius -git , non
virtute eius tanquam caufar fuperioris.quia non habet vii tutem diftmftam ab eo, fed
virtute illius tanquam pnncipij communicantis ftbr catifalitatem , 8c idefi habenti»
au&oritatemin iftacaulalitatc, in qua tccipicns habet iubaufti ritatem.

Sed hic obiicitur : quia fi Patet prius Ordine caufat , quam Filius tergo Filius non
caufat illud caufatum : quia quod priils caufatum eft , poftcrius cauUri non poteft,
nift idem bis caulatctur , quod eft impoffibile. Similiter poteft aigui de ordine ori-
ginis, ficui de ordine caufalitatis, quiafi Pater facit a fe,& Filius non ale, ergo Pater
caufat prius origine, St tunc.vt prius, non poterit caufari a Filio quafi in fecundo iignO
originis, quia idem non poteft bis caufaru

Ad ifta refpondco , quod oi do in caulando poteft intclligi , Vel vt aflio rcfpicit
producens, vel vt rcfpicit produfium Si primo modo, eft ordo aufloritatis, fit fubau-
floritatis in propofitoiquia ille eft inter fuppefita agentia in habendo principium for-
male agcndi.pro quanto, fciiieet vnum illotum habet Illud ab alteroi Secundo modo
non eft hic ordo , quia non prius ponitur creatura in ej]e per aftionem Parris , fic po
fteafcquituraflio Filijilcd virtus c.uFandicrdinatc fecundum ordinem origini ha-
betur in vtroque prius nacura quam terminus producatur.Et ifta virtute habita a tri-
bus in eodem figno naturx : completo tamen toto ordine originis, ponitur cffcftu»
omnino fimu! i tribus. Quod ergo dicitur, quid prius caufatum non poteft pofte-
ritis caulari, concedatur, i eferendo ptius Sc poftcrius adipium caufari. Et fieptoba-
kur propofitio , fcd non proprer hoc eft negandum quin prius habens virtutem cau-
fandi,fic poftcrius < rigine habeni eandem, poftinr per ipfam fimul natura habitam, iri
Vtroque GmulcffeShm caufare.

A litet poflet dici fpecialiter ad fecundum quod pritis origine caufare eft , caufare
a fcipoftcrius origine caularc.eft caufare ab alio • ficut autent ab alio habet virtutem
cau:andi,vclalc, fic Se caufare : nec eft vetum , qi 6d fic prius caufatum ab aliquo,
hon pellit poftcrius caufari ab alio : quia huiiifmodiinrcllc£h.is eft tfte , quod aliquid
non poftit caufari ab vno a fe,4c ab alio non a fe, qui intellcftus falius eft , vbi eadem
viitus attiua eft In producente fic produfto;

S C H O L I V M.

J quo hj£»
betur prin-
cipium
agendi , odf
eodem <$*
ugere.

Ordd
[loritatis,
& fubdtt-
claritatis
tn perfodis',
fjttoad on‘-
rari ad
tttrk.

Pritu

gine prodi*
ilum ah
aliquo, pi-
teft ab alii
poflirius
Ongmt

produci:

Tiullns refptiht< ad creaturam poteft per fe includi in conjhtutiuo Perii , quia talu,
efetreohs, & neccjfe cjfc , quo repugnem. Ve quo leti DeUtrl.d. cy.q. j. num.it Oe-
cofione fecundo obieifionn , bene explicet quomodo V orbum pnmorie imperiti txpref to-
nem inteilcihtelem peftujm. Secundo, connotol nomum per tohm cxprefnmcm commu-
nieetem , que epprcprielnr 1'erbo. Tertio connotol ommo nofcibihe, & tuxtaltot explnot

n6 Quodlibet.

Subtiliter locum AuguBini. Vide eum loco citato, vbi tfiafufut hebet. Ai fecundam obieBio-
nem num.t ) . bene exfltc at, qualiter Deo nece [farto cocxjlat dic cognitum creetur t , non te.
men clTe r cale. Non vult DoBor , quid non pojict cjfe refpeBus pafstuut relionis ei creetur em
proprcusvnt fer fenerate vt liebuit 3 .i. 1 . q. I . Verbum itat talem refpeBum ai naturam hu-
manam .fedquod nullus tal.s reffeclut incluittur tn proprietate Verbi , qucdvcrificmum efl.
cyoi eit hic num 1 o .refpeBum ejfe communem , quando fundamentum ejl tete, habet inlten-
tiam.qnie Paternitas finiatur cn ejfcntte , ejrjimilller aquahlal Petris , tamen tftt reffeclut
nonfunt communes. Dici fotejl quii DoBor hoc non ajferet,vt pol et ex verbis eius ibi in fne,
vel.&c.qubd pater nitet proxime finiatur tn memor u , vti ejl principium proiuBiuum : que
ratione eft proprium Patri,& aquaJnes in eius magnitudine, 0- comitetur tale principium , &
fte ie aliis, prima folutto magis placet.

Nutlui
refptihu
ad extra
includitur
in rtrk.

jQuiccjitid
tjl tn per -
fona diui~
na tft nc-
ceffe ejfe a
fc, ejnbet tn-
c au fatum.

Quod Dei

r effetius •
ad extra
fit nece fa-
rtus bonum
argumen-
tum.

/dem tj. 1.
qurdl.&
altbi.

E Tcrio articulo principali * dico , quod nullus refpc&us ad creatuiam poteft
per fc includi in couftitutiuo perfoni Verbi.tum, quia quicquid in ea includi-
tur per fe , cft realc , diftinguendo rcale contra ens rationis : quia confticutum cft fic
realc,Jc per confequens quicquid in ipfoperfc includitur, cft hoc modo realc. Nunc
autem quicunquc rcfpcSus in diuinis ad creaturam cft tantummodo ens rationis:
ergo , Sec. tum quia quicunque refpcchis Dei ad creaturam habccpro fundamento
proximo, aliquid commune ttibus,non dico fic proximo, quod ex natura fundamenti
oriatur relatio illa, quia tunc eflet relatio realis,ted fic proximo, quod illud fit proxima
ratio comparandi pctaftum intcllc&usdiuini , perfonas diuinas adc.cfturam : ficui
etiam tafluin cft in primo articulo de incclleflu , & voluntate. Sic poftet probari de
quocunque, fecundum quod Deus per aflum intellectus eft comparabilis ad creatu-
ram Quando autem fundamentum proximum cft commune tribus : rcfpedus non
poreft clle proprius vnimon ergo refpcftus ad creaturam includitur per fc in proprie-
tate alicuius perfonx: juia quicquid includitur, fic cft proprium illi pcrfonx.Tum ter-
tio:quia iuxia primam viam poftet argui,quod quicquid cft in perfona diuina cft ne-
ccftc clle a fc,Se hoc excludendo, per 1 y ,ajr, aliud in ratione caufx , non autem in ra-
tione principijiquia quicquid cft ibi.cli incau!atum:!ictta!iquid ibi polTct poni prin-
cipiatummunc autem rcfpecfus ad creaturam, etiam in quocunque ejfe reali , vel co-
gnito, Don poteft cfte nccefiarius a fc , hoc modo : quia nec terminus refpedus poteft
cfte neccfiarius fic : quia in quocunque ejfe creatura cft vel pofiibilis , vel falcem non
ncceflaria 1 fc:ergo nullus rcfpctlus ad creaturam in quocunquc efc poteft pet fc in-
cludi in perfona diuina.

Sed ifta ratio.licec forte procedat cx veris, tamen apparenter poftet multipliciter
improbari, Se impediri, Se non euidenter foiui,nifi cum prolixitate tanta, quantam hic
aggredi non intendo.

b Sed obiicitur contra iftud:quia V etbum imponat per fc proprietatem fecun-
dat perfonx, Se cum hoc per fc imponat refpeflum ad creaturam, ergo, Sec.Priniapro-
poficio pacet cx principio Euangclij Ioan Jn principio erat Verbum , vbi Euangclifta per
hoc, quod eft , Verbum , intendit exprimere proprie fecundam perfonam in Diuinis:
Et Aug 7: de Trin-C. xE» Verbum, quo fisus . Secunda propofitio probatur per illud 8j.
qq.q.6 3 vbi exponitur illud,/» principio erat verbum, quoi Grece, inquit,' >■•}© i icitur-, La-
tme Verbum , cr rattom m /ignifical : fic tamen Verbum melius interpretatur , vt fgmfietur
non fotum ai Panem refectus, fed etiam ad illa,qua per Verbum faBa fune, operattua poten-
tia. Vult ergo quod cum dicitur Verbum, imponetur rcfpcftus ad creaturam.

c Item contra rationem fafta obiicitunquia fi verum fit hoc, quod accipitur in Illa
ratione, quod creaturam quocunquc ejfe non cft ncceflaria a fc, nec pcrcontequens
quicunquc rcfpcflus ad creaturam cft fic neceflarius tunc (equitur , quod ncc rcfpe-
£tus Dci.vt intclligcntis ad creaturam intellc&am, ncc refpcdtus cius , vt ctcariai ad
creaturam, vt creabilem , fit necetfariusa fe/cd Deus niliil eft formjlitcr, Se nccefla-
rio.mli illud fit neccflatium a fe:crgo fequetetur quod Deus non neceflario cft intel-
ligens creaturam, ncc caulatiuus creaturi, quorum vtrumque cft falfum.

d Ad ifta ; ad primum poftet cifc duplex difficultas, vua cx re, aha ex fignificato
huius nominis, Verbum.

Quantum ad primum dico , quod in proprietate fccundx perfonx non includitur
aliquis refpeftus per fc proprius ad crcaturam.proptcr rationes ad hoc politas.

Quantum ad fecundum dico, quod rcfpc&us rcalis , Se rcfpcdus rationis non fa-
ciunt aliquid pet fe vnum Se ideo fi tales duo refpc&us importentur per hoc oomea

V etbum.

Qitseftio VIII.

i\ 7

Verbum, fequitut quid illud non pnccisc fignific.it vnum per fe conceptum quia tt- ^ ^ ^
(bc£tus ad Patrem vt dicciftem eft rcalis, rcipcdus autem ad creaturam, vt diaam ver{fJti^
vel caulaum,cft rationis tantum ergo fi hoc nomen Verbum per le importat tantum fd(tn
vnum conceptum, fcquicur qubd alterum illorum figmficabic, Si alterum conno- via.de
tabit tantummod.v quod li verum eft, probjbrhcerdicipoccft.quod ficucidem fi- hoc i-d-i»
gnificat Filius, &) filiatio, licit atio modo lignificandi, ficidcm iignificat Verbum, i,- V
vt pft quafi concretum , Se cius abftractum, ( fi heie tingere ) quod, lunet* clt ver- ^ ^

batio, quod fignificat idem: licet alio modo : verberi clt enim idem quod *o,liuc exfr,p.
inrelleftualitcr exptimi.SC per confequens Verbum importat m concreto liocquorl ^
eftimelleftualitcr e xpreffum , & tunc connotabit rclaliuncm ad. illud, quod dicitur
per Vc.bum, procanto, qubd connotat notitiam petfeiUm, quinotuul.abcUc*^».-
fpeftum rationis ad cognita per eam: iecundum hoc igitur quantum ad tigmfi, a- J ^ ^
tum huius vocis Verbum , effccifte ordo; quod primo & per le t.gmficaturrclpeaus wfjf ^
originis, fcilicet expreffio intellcftualis paffiua, fcd modo concreto Secumlb cor\r
notatur notitia , quafi ccrmimis formalis communicatus por iftam cxprcilioncm.K „,„.j ,„r
illa eft communis tribus, tamen appropriaca Vetbo. Tern6 vetbpcr hoc,qu6d »
ifta notitia habet tcfpeftum ad nolcibilu , connotatctut iu nomme Verbi talis

rcl pedtis. •'' ' 'j: rr tnbitifed

Secundum hoc ergo neganda c iTct fecunda propoiitio afluihpta m argumento, tt
cum probatur per Auguftinum. S } quett. 6 j. dici poteft qudd pro canto melior -J<rkt
eft tranflatio huius, quod eft »!>© , in hoc, quod eft V ctbum.quam m hoc quod cit 7;,,;,
tatio : quia hoc nomen reti» nec rcfpeaumorigtniyproprium.necihmn coniequcli ■ {?'$» **■
tem appropriacum, qui eft: ad creaturam, ita importat , ficuc hoc nomen Verbum >
quare Verbum , vt Verbum, poteft comparari per intelleflum ad quodeunque, te !>
per confequens habete appropriatam relationem rationis. Quodvctdaic, vijiguip- ^ ^
cetttr ei furem re/beflw , hoc debet ihtfclligide eo , quod primo & principaliter li-
gnificacut : quod aqtcmadditadf>,jfia/ji?j/«»/,ibi dcbctintelhgi/7g»y«rr , pro

n : tamen mua ne. euan 111 non poteft «fle flne eft cognito cur.fcunquc alterius: &ccimfci-
quu eft ciusncccllar.6 requ:ric cognitione aherius : Se pet confcqucnsaltcru m r//r „.i, ^re-
cognito : U confimilitcr eft de effe poiT.bili. Non igitur perlonx d.u.nx competere
aliquid reale poteft, nili illud fit neceflarium a te , hoc eft incaufatum : ( quicquid J
autem includitur in ptoprictacc perlonx , competit perfonx vt aliquod reale ) po- lrc’^Mt ’
teft tamen perfonx dininx competere aliquod tognolcerc, vel aliquod polle: Ile it jti „j j
illud non fit neceflarium a Ce, ficuc nec terminus. nuU m

Aliter poteft dici .quod Deus eft fic ncceffario incclligcns creaturam, U caula- n,,.
tiuuscreaturx,qu4d vtrumque iftoriimformalitcr dicitur aliquid ncccffaiium a fe,
prouc b fi excludit caufam : led non neceffarium tn eft rcalr : fcd in aliquo# dtmi- i-
nuto: quicquid autem includitur in proprietate perlonx , ficeftncccflar.umalc ,
qudd eft in el fe reali i nunc autem deccflariudl \ (e non ncccnarid cofcxigit aliquid ter
aliud in effe rcali , lic&t cocxigat aliquid aliud in ejfe cognito, vel ejfe diminu- rium pr*-
eo. Tertio modo poffec dici , quod alio modo eft necclTatium illud , quod ne- ex.ga ,»e ,
ccflario requiruur : Se hoc fiue ptxexigatut , fiue coexigacur ad effe nccel- ‘"‘W*
farij : alio modo eft necelTarium illud , quod ad eft neccilarij neceflarib con- ^ J

£xdiiftis'dc caufalicate effcftiua patet folutioquxftionisdec.iufalitatcckcm- ,

‘piari & finali: quia cum caufa exemplaris in aliqua ratione formali exemplans, &
caula finalis fit aliqua ratione terminans , fine finiens, fient caula emeien^ aliqua piandi , ejl
ratione formili efficiens ; fequitur ex confimili ratione, quod nulla rftatum cauta-
litatum do teft e fle propria , nifi ratio formalis cani.mdi , fit propria : non ergo po- ^ I
tcftalrciu'pctfonx cflc ptoptia tatio exemplandi ,fiuc finiendi, ficuc nec formalis ^

.Hoc poffet probari hkficutptius.probatumcftdccauTa cffcftiua : fcd de proba- fntnrm
tionibus prius pofitiscuidentior adpropofitu videtur Illa vltimaiquia tatio formalis
letmtnadi dependentiam caufad ad Uaufamin quocunque genere caulx, dcquoclt 1 "i'1
* - • Sceli O/cr. Tem. X 1 /* T hlc

213

Q uodlibet.

vient 4
ttitto

lite fcrmo; cft aliqua pe t fcilio, 8c loquendo de caufa prima in quocunque iliorum
generum cft aliqua perfeftio limplicitcr : fi ergo quxeanque perfodio limpliciter
eadem cft in tribus , fequicur qu6d quxeunque caufalitas in quocunque generum
illorum fic communis.

Ad argumentum in oppofiium. Ad minorem dico, quod quxlibct perfona fi eu e
cft creatrix, ficeft arrifex, & cum fic limplcx , in qua non dilfert habens Se illud
o*>/. qn°d habetur : quxlibct eft ars. Se ars xque particularis, Se xqueaSualis, iiempa-
tet relpondcndo ad obieliones in primo articulo : tamen appropriati Verbum di-
QiiMri cicur ars ficuc lapientia fine notitia , pro tanto, quia ex modo iux proccftionis com •
rr,iu» per- petiefibi, quod iit notitia actualis procedens de memoria paterna, declarans omne
jonarumejl ^ntelligibilc, quod in memoria illa continetur. Hoc patet per Auguilinum 7. T rint
ar'rJ cap.7, 7/a dtauir Filim f Aptent u Pdtris (pncmitlmodum dicitur lumen Pdtm , tC qualiter
pnpridie hoc (it , ftatimfubdit, id cft, efnemddmodum lumen de lumine, & virnmjuc tdemln-
1'trbumtjl men : fic inieUiguur fdpienlid tle /dfientu, dr •uirdc/nennd fjpieutid-. Conlimilitcr dico
dn. ais de arte,& vtraque vna ars.

Ad aliud, quod additur in minore de ideis , patet prius in refponfione ad primam
Utdfuni obic&ioncm in primo acriculo 1 quia idex fune communes cuilibet perlonx : licit
•'1PP,0Pricntur Verbo propter modum proprium emanationis eius : quia procedit
vt notitia alualis declaratiua omnis obidi : quod quafi habitualitor continetur in
memoria paterna.

M-

COMMENTARI V Se

«4-

a tertio acriculo principali» fcilicet nn a-

1 aliquis refpe&us ad creaturam per G in-
cludatur tu conftitutiuo perfonx Verbi, fiue in
ratione ipfiuj Verbi. Dicit Do&orquod non »

tjniu 1 per ft includitur in I'erbo eft

reale , vt patet , quia Verbum cft vere ens rcalc,
fcd refpc£h»s ad creaturam cft tantum ens ra-
tionis, vt prubat Dotftor ut pnm t , diftmcl. jo.
Tum etiam , quia ref^dus Dei ad creaturam
Labet pro funJamcto proximo aliquid commu-
ne iribus pcrlbnis, quia adum voluntatis, quem
Deus comparant ad creaturam , vel ipGm vo-
luntatem , quia adu» , vel voluntas cft proxima
ratio comparandi per adum intellectus diuini
peiTonas diuiius ad aeaturam ; quia enim in-
tellectus cognolcit in perlbnis eandem volun-
tatem, vt rationem formalem caufandi , ideo in»
tcllcdus comparat perionas diuinas , vt caulas
tfl creaturarum. Tum tertii , quia quicquid eft in
1h p*rfe»* di - perfona diuina. eft neccllc a G,& hoc cxcludcn-
m»M t fi •#- Jo per 1 y 4 ft aliud in ratione caular, non autem
eejfrejftife. jn r4ijonc principi), quia quicquid eft ibi eft in-
cauGtum , licet aliquid pollet poni ibi vt prin-
cipiatum , quia cauGtum , vt caoGtum, Gmper
cft aliud cfTcntialiter a cauG , fcd non fcmpcr
principiatum cft aliud 5 caufa enim fcmpcr pro-
ducit aliud inquintum aliud. Sed refpcdus ad
creaturam etiam in quocunque ejftt reali, vel co-
gnito , non poteft clle neceirarius a fc hoc mo-
do , fcilicet incauGtus , quia nec terminus rc-
fpedus poteft efte nccelGrius fic , quia in quo-
cunque cire creatura eft , vel poflibilis, vel non
nccellaria t le : ergo nullus rcfpectus ad crea-
turam , in quocunque ede poteft per G includi
in perfona diuina. Sed ifta ratio licet procedat,
cx veris , tamen apparenter pollet multiplicer
improbari , & impediri, & non cuidenter lolui,
niu cum prolixitate tanta, quantam hic aggredi
non intendo. > . ;i.;

b Sed cbucitiiur contra iflud. Hic Dodoc
primo obi icit probando quod Verbum iropot-

tet per G refpcdum ad creaturam, quia Verbum
dicit propricurcm fecundx peifonx.vt patet loa-
nisi. Jn principio er 4t Vobum, vbi loanncs in-
tendit per hoc expriroereproptietatem Gcundac
perlonar.Et quod dicat relpedum ad creanftam,
patet per Auguftinum 8j. qu.q .6 3. vbi exponie
illud : In principio erui f^ierbum.

c Secundo inftat contra rationem illam vl-
timaro, tjuia /i verum fit hoc, & c.

d Rclpondet Dodor ad primam obiediunem.

Sed quia ifta littera eft hic clara , vc in p tmo,
dijmtl. 17. expolita , ideo hic eam aliter non
expono.

c Ex didit de caufatione effeti i na ,&rc. NnnC
Dodor oftendit quomodo Vctbum non fic ali-

2ua ratio propria rclpedu caufiecxcmplaris nec
nalis, quia ratio formalis exemplandi, & ratio
formalis finiendi eft communis tribus, Sc pollet
probari per eadem media , per qux cft proba-
tum de ratione formali efficiendi , & inter om-
nes rationes harc videtur prarcipua , quia ratio
formalis terminandi dependentiam caufati ad
caufam in quocunque genere caufir , fiue exem-
plaris, fiuc finalis, fiue efficientis, eft aliqua per*
fedio , & illa eadem , quz cft caufa terminandi
eft etiam ratio formalis efficiendi » fi cft ratio
terminandi dependentiam cauGti ad caufam vt
fupra patuit.

Argumentum principale cum fua refponfione
patet hic in littera, & in primo,dift.i7.Ec quod
additur dc ideis patet quid funt communes eri-
bus perfonis.Et de hoc Gris didum eft in primo,
dift. jj. vide ibi. ^

Ip ifta quarftionc occurrunt aliqua dubia,
primi in hoc , quod ejjentia , vt ejfenfia diuina
non eft principium nuendi , nifi per modum no-
turi.

Secundo dubitatur de hoc fcilicet, ‘rf&f quod
eft rnno formalis c au fandi eft ratio formalis ter*
minandi iflam dependentiam caufati .

T£ : , Tcxtio dubitatur dc hoc , quid omnis notitia
tnDn

Qusftio VIII.

219

ganruJ* tf-
ftnu* 'Jl

friantium.

17.

CtMTA i fi A
**,Uinr.

in Dee que procedit 4 cduf* voluntatis habetur
in intelleQu diuiuo virtute primi ebiti! 1 monent U
neceffario t& illud meuet neceffario mt elicitum di-
utium Ad quamcunque notitiam procedentem
alium , volunt at u , quin in tota ijla motione non
itmenitur principium motiuum , nifi per modum
natura.

Quino dubitatur in hoc,fciliccr,quod innoti-
tia produtta non ef} aliquis refpctlus ad crea-
bile , quod non Jit in notitia communi tribus pcr-
fonis.

Quinti dubitatur de hoc, quod non produ&o
illo , ad quod Pater necejfarib fe habet , non po-
tef! producere aliud , ad quod continenter ft
habet , non produdo etiam illo , quod natum
ejl habere eandem caufalitarem refpedu ter-
tij , ciim producent , noti potcfl produci ter-
tium.

Sexto dubitatur de hoc, frilicec, quid quiequid
per fe includitur in Verbo ejl tnt reale.

Septimi dubitatur in hoc, quando fundamen-
tum proximum ejl commune tribu» , refpe-
dm in ipfi fundatus neceffario efl communis
tribus.

Odauo dubitatur, de hoc, (cilicet,?*^ quic-
quid i/tclnditur in perfbna diurna efi nectffe ejfe ,
licet illud poffet poni principiat um ,non tamen
C au fatum.

Noni dubitatur de hoc, (cilicet,quod Deus efl
fic neceffario inteUsgeus creaturam, & caufatiuus
creatur a, quod vtrunque illorum formaluer dici-
tur aliquid neceffatium a fe prout 1 Cc, excludit
caufatn , fed non nectffarium in cllc realiftd in a-
liquo cllc diminuto.

Decimo dubitatur de hoc,ftiliccr,fl*/c$#u/ in-
cluditur tn per fena diuina fic efl neceffanum a fe,
quod efl i/ellc reah.

Contra illa inftarur.Et primo contra primum,
probando quid edentia diuina, vt cllcntia.non
agat per modum naturx.Ec indatur fic; clTcnria,
vt cllcntia, agit libere, fle per modum libertatis:
ergo non per modum natura*. Confequcnria cd
nota, etiam apud Dodorcm qui vult quid age*
re per modum voluntatis , fle per modum natu-
rx fint oppofiti modi agendi , ita quod fit fim-
plicitcr impoflibile quod vnura , fle idem fub
eadem ratione formali confidcratum, poflic age-
re per modum natura:, fle per modum libertatis.
Dc hoc vide in prima , difl.y parte , a. qu. 4. &
dinfl. 10. q. vnica, & in fecunelo,difl. 1 ,q.y in
quodl. qu. 1 6. Antecedens probatur multiplici-
ter, primo quando aliquid in fua ratione forma-
li ,& quiditatiua includit aliquid, quod fimpli-
citer ed principium formale produdiuum per
modum liberratis , illud quidicatiuc' acceptum
agit per modum libertatis. Sed edentia diuina
fub ratione edentix in fuo imcllcdu eifentiali,
fle quidirarfuo formaiiter includit entiratem li-
bertatis , fiue curitarem principij produdiuiper
modum libertatis ; ergo edentia, vt edentia, fiue
vt quidicatiuc accepta, ait principium liberum,
fle per modum libertatis. Maior patet , quia ed
impoflibile quod homo in fuo conceptu quidi-
tatiuo includat animal, fle quAd formaiiter ho-
mo , non fic animat Minor patet per Dodorera
in primo, difl.$.q.pen.& in quodl. quafl. i.vbi vult
quAd intelle&us, fle voluntas non fint attributa,
led vult quid fi edenda definiretur , definire-
tur per hoc quod dico intelleduale , Si limili-
Scon Uper.tom. XII.

ter per entitatem formalem voluntatis.

Secundo probaruridetn antecedens , funpo- 1 81
nendo quid Spiritus fandus producatur tb c£
cia, vt clTcnria , fle a voluntate diuina, vt paret a Seeuudb
Dodore in primo, difi. 10 & tn fecundo, d. 1 .qu u bstm.
licet non ita exprcfse nominet efletuiam, tamen
ex inccnrione cius in pluribus locis , vult quid
edenda ibi concurrat. Hoc prxfiippofitO argui-
tur fic : Spiritus fandus libere, fle per modum
libcrcatis producitur, vt probat Dodor in primo,
difl jo. in fecundo jlijl.i. in quodl. q.\C.ctpp prin-
cipale principium in tali produd ionc erit prin-
cipium produdiuum per modu liberratis. Con-
/equcncia probatur , quia Spiritus firndus magis
Tuo modo dependet a principaliori principio ,
quam h minus principali, vel fieprodudio Spi-
ritus fandi magis efl a principaliori principio,
qulm a miniis principali. Hoc pater, fle illa prt>
dudio , vt produdio, formaiiter Spiritus fandi
dicitur libera, quia i principio produdiuo libe*
ro $ ergo vt libera erit i principio prindpaliorfl •
ergo principalius principium libere, fle per mo-
dum libertatis erit produdiuum. Et illud cft e£

(entia diuina , vt edentia. patet, tum, quia eflen-
tia, efl fundamentum, fle oiigo omnis perfedio* ’
nisdiuinx, vt fupra pumt, quafl. i.art.i .& f.f.

Tum, quia efl principium magis vniucrfalc,qu?a
ipfa concurrit cum imelledu ad produdionem
Filij , fle cum voluntate ad produdionem Spiri-
tus fandi : ergo magis , fle pctfcdius, fle vniuer-
(alius principium.

TertiA probamr idem anrccedcnsrvoluntas di-
uina agit mere libae , fle per modum libertatis,
imA fola illa , licet aliqux alix potentix dican- , Ihrn*
tur libere agere participayuA tamen. Hoc patet M
a Dodorc in primo , diff.i.& 10. d.6. d.i}.in fe-
cundo, d. I. difl. zj. in quodl.qu.\6. &alibi Tope ,
fle fic patet hoc antecedens, ergo edentia diuina,
vt efsctia, agit liberc.Probatur cdffequenria,(iip-
ponfldo duo dida Dodoris primu» quod omnis
perfedio diuina (implicitet efl ab eflenria , vt
edentia , vt a fundamento , fle origine talium
peifedionum ; Se fi realiter diftinguerctur , edet
vere ab ipfa originata, fecundum Dodore in pri*
mo, dtfl. 8. q ).& in quodl. quafl. pnmA , & f \
Secundum fuppofltum cfl.quAd (i aliquod prin-
cipium inferius agit libere , fle comingentcr, fe*
quitur auAd prima caufa agat magis libere. Hxc
cft conlequemia Dodoris, quim facit in primo %
diftind. x. parte prima, qu. 1 . difttnd.%.qu*jl vit*
difl.}}, in fecundo, dtfl. 1. & in multis aliis loci/t
lftis pnrfiippofitis , pater confequcnria fic : vo-
luntas diuina efl per modum libertatis produ-
diua : ergo & edentia diuina, vt edenda. Patet
confequcnria , quia voluntas diuina fuo modo
agit liberi in virtute edentix diuinx , qnia ab
ipfii habet quiequid habet : ergo magis edentia
concurrit ad illam adionctn , vt patet per con-
fcquenriam Dodoris. Si dicatur quod vera e£

(et confequcnria, fi realiter diftingueremr. Con-
tra , quia qualis cft orjo inter aliqua vbi realitec •

diflinguuntur, talis cft vbi aiam fola ratione di-
ftinguuntur, vt pat« a Dodore in prolo. q.y&
dr in quodl.q.i.Scd (i volutas diftingueretur rea-
litcrab edentia diuina,agaet in virrute edentix,

& per confeqnens magis edentia ageret , ago
fle nunc , faltem fecundum rationem , voluntas
agit in virtute edentix , & fic edentia principa-
lius, fle nugis liberi aget.

T * QuartA

xo.

, bitur.

,X\.

2«»rt /«•
botur.

'Ifxta frobo-

tmr.

XI.

Iltffonfit aA
primum.

Quodlibet.

210'

QpS probatur idem anreccdensrconceditur
i Ductore i» 4. dtflwfl. 40. imd ibi fubrilitct
probatur quod voluntas eft formaliter perfc&ior
incelle&u. Tunc : fic in natura intellectuali , vt
cft intdlc&ualis formaliter debet includi , imi
magis illud , quod cft cx fua ratione perfeftius
in tali natura ■, patet ,quia fi ibi formaliter in-
cluditur illud , quod ex fua formali ratione cft
Imperfe&ius, vel non itaperfoftum, a fortiori
debee Includi quod eft formaliter pci fc&ius, Sc
pertinens ad naturam intellectualem : led eflen-
lia diuina , vt elfcntia , cft formaliter natura in-
rciledlualis, vt patet a Dotftore fuprk 4». i.Sc vo-
luntas pertinet ad naturam intclleduaic.vt patet.
Et dc ratione voluntatis cft libertas , vt patet &
Do&orc in plutibus locis. Si ergo natura diuina,
vt natura intellc&ualis, includit principium for-
male produftiuum per modum naturx, quia ip-
fura intelle&um ,crgo i fortiori , vt formaliter
natura intellc&ualis , includit principium pro-
ductilium per modum libertatis , cum illud ex
fua ratione formali fic pcrfc&ius , licet non fic
in Deo perfectior voluntas, quinn intelleftus,
cutn vtetquc fir formaliter infinitus : tamen li ab
vtroque poflet circumfcribi infinitas incpnfuia,
fonnalitcr volunras elici pctfcdliot i ergo cflcn-
tia, vt natura intellectualis magis cru princi-
pium produdiuura per modum libertatis, quam
fit principium produ&iuum per modum na-
tura;.

Quinti probatur idem antecedens , (oppo-
nendo dictum Doftoris in primo, Mjl.f.qu. 1 . &
*ltbi ftpe , fciliccr quid omnis pcrfe&io.qux cx
fua. ratione formali non includit ncceffario ali-
quam imperfectionem formaliter , debet Deo
attribui fub ratione pcrfcCtifCnu. Tunc arguo
fic : prarfeindatur ab eflentia omnis rario anii-
butalis, fola clienti a, vt hxc eflentia, remanente,
libertas voluntatis cx fua formali ranoric nullam
includit impcrfeCtioncmjcrgo ipfa cft attribuen-
da Deo fub ratione Deitatis , aliter cifcmia, vt
eflentia , non includeret fonnalitcr quicquid
eft perfectionis in aeaturis, non includentis
aliquam imperfectionem , quod non videtut
verum.

Soxtb , Sc vltirab probatur idem antecedens,
fupponendo fecundum multos, qubd eflentia
fub ratione cflentix eft obiedtum beatificum, vc
cxprefsc patet a DoCkore in primo , dtft. 1. qu. i.
& in 4. diff. 49. ergo eflentia , vt clTcntia bea-
tificat , fiue intellcCtum , fiue voluntatem, pro
nunc non curo , an fcilicec bcatirudo fit in vi-
fione, vel fruitione. Er fi beatificat, quxro tunc
& quo fit ifta beaticudo/ Non a creatura, vr patet
fccunddm omnes. Non ^ voluntate diuina , vc
voluntas , quia tunc non edentia, vt eflentia ,
beatificaret, fed voluntas diuina, vc voluntas.
Si igitur eflentia, vt edentia, beatificat, quia illa
fola cft obie&ura bcatificumjcrgo ipfa falcem vt
principalis caufa, caufat beatitudinem in crea-
tura beata, ergo eflentia, vt eflentia caufat libere
ipfam beatitudinem. Illa vltima confcquentia
pacet per Dolorem in primo, dijlinfl. i.S.CT 39.
& in fecundo, d. 1 .& in quodl. qu.y. & nlibt ftpe ,
vbi vult quod omnis caufatio Dei ad extra fic
inerti contingens.

Rcfpondco ad omnes iftas obie&iones. Ad
prima.qaa probatur antecedes primx confeque-
ciar.Dico primo, quod eflentia vt efsctta^ion in-

cludit intelle&um , & volunratem , vt funt po-
tentix, fiue operatinx. fiue ptodu&hix, vt expo- ^

fui in 1 .q quodl. nec Doetor dicit quod fi clittia - * ^
dcfinirctur,dcfinirctur per imclle&u,& volunta-
tem , fed bene dicit qudJ definiretur per hoc
quod eft intellettualiroe , Sc per hoc quod cft vo-
litiuuM , fiue enticas voluntatis , qux vt fic non
nominat potentias neque operat iuas,ncque pro-
dudtiuas , ficur dicimus quod Angelus cft quidi-
tatiuc natura mete intcllei£tualis,& tamen in ilio
figno non intclligo in Angelo neque potentiam
iruelledtiuam , neque vomiuam , cum illx finr s

pofteriores. Sicut etiam dicimus quod anima
intcliedtiua , vt intelle&iua , cft natura quxd.-vn v 1

inrclIcdlualisA' tamen vc fic, non includit in fua
quidicatc neque incclle&um, neque voluutatcm,'
vc funt potcnrix operatiux, fiue producHux,rum
ipfic fuo modo pullulent , vt pofteriofes ab ipla
anima intcllc&iua ; Sc ipfa «militer continear
eas per identitatem, & non ^contra , vt patet ± *

Doftorc in fecundo , difl.16. qu. vnien. Sic dico N

iu propofito, quod eflentia diuina.vt hxc clfcn-
tia , eft quxdam natura mere inreliettualis,& vc *
fic , non includit neque intcllcdhim, neque vo-
luntatem , vt funr potemix operatiux, fiue pro-
dudliux , fed fuo modo originamur ab cilctuia,
vt natura intelle&uali.

Si dicatur, eflentia, vc eflentia cft principium
formale.quafi produ&mum intelloftionisA ve-
re produdiuum notitix genirx, ergo fi fibi con-
nenit in illo priori, quod fit potentia vere pro-
dudiua refpcdu notitix genitx , & quafi pro*
dudiua intclleclioniscilenrialis, quare etiam in
eodem figno non poteft fibi competere potentia
inrcllc&iua , Sc potentia volitiua. Dico primo,
qu id alind cft loqui dc principio produdiuo.vcl
quafi per modum obicdi , & aliud per modum •
porcnrix , vt potentia , quia primo modo com-
petit in primo figno, fed non fecundo modo. Si- i

cut etiam patet dc anima inccllc&iua , qux vc •

prxfcns intellectui, pui a Angelico, mouct ipfum
ad fui cognitionem, qux terminatur ad animam
abfolutc , & tamen in illo priori non intclligtrur . (

habere potentiam neque intcllcdiuam , neque
volitiuam.Sic in propofito. Dico fccitndd, quod
quia intcllcdus, & voluntas funr tales potemix, imttUtBm
qux pullulant ab eflentia ; idcd pro primo figno **

non conueniunt cflentix , fic quia elscnria cft ta- enCB,t*
lis entitas , ideo conucnir fibi pro illo figno, quo <
cft efscntia , quod fic ratio formalis moucndi in-
tcllcdum in ratione obicdi , non enim omnium
licet rationes aflignare.

Secundd poteft dici, quod quamuis volun-
tas acata includat formaliter libertatem, ra-
men poteft confidcrari , non vc libera , fed
vt quidam appetitus , Sc vt per modum natu-
rx inclinans . ficut pater ab Anfclmo de cafii
Diaboli, qui finxit illum Angelum, Bcc. Dc
quo vide Do&orem in fecundo , diflwttiono
6. qtiejhcne 1. Sic pariformiter pofset di-
ci ( pofito , fed non conccfso , quod cien-
tia , vt cfscnria includat intellc^um , & vo-
luntatem , vc potentias operariuas , & pro-
ducHuas ) quod efscntia poteft abfolut^ confi-
dcrari , vr hxc efscntia, prxfcindcndo ipfam ab
omni ratione potentix operatiux, vel produdi-
ux, fiue natura, vc cft quxdam tnere imcllcftua-
lis, &vr fic, ageret cantum per roodutn natu-
rx. Sed rcfponfio prima cft melior, & realior,

Sc magis

13*

QuseftioVrM. ut

»4-

Adfttu *•

4e magis ad mentem Doloris. Licdt etiam
fecunda poflee fuftincri , fed tunc oporteret fol-
ucre multa dubia, qux non cUcm przfcntis fpe-
culatsonu.

Ad fecundum dico primi-, ficut dicit Franci f-
cus Mayronis in fuo Conflatu ,qu6d quando ali-
quid eft a duobus , quorum vnum lir agens per
modum libertatis , quod tale produrtura dicitur
libere produci.Sc exemplificat de edentia diuina,
& voluntate diuina refpertu Spiritus fanrti. Di-
co fecundd quod in re voluntas diuina eft ita
perfiertam principium Spiritus fandi, ficut eden-
tia , ciim vttunque fit formali ter infinitum. Et
c6m dicitur qudd edentia ed principium magis
vniucrfalc.hoc non intelligirur abfolut* dc quo-
libet pri uri pio, fed intclligitur vbi eft ordo eileu-
tiaKs,quia femper caufa (uperior eft vniucr falior,
quia ad plures effertus fc extendit, quia tunc ta-
tUerJoeffn Ms caufa vniuerfalis intclliglrar femper prinri-
dt- palior, cdra fccundx agant in virtute illius. Sed

i.f.

itt propofito non eft ordoeflenrialis producendi
Spiritus fanrti ititer voluntarem , 6c cllcntiam
diainam, ncc quafi ordo *, quia vbi cft ordo ef-
fentialis inter aliqua, ibi eft diftin&io naturarum
Ipccifica , quia fu perior caufa cft clfentialiter, dc
fpccificc pcrfertior,vt patet a Dortore in primi,
dift.x. Vbi etiam eft quafi ordo edentulis , ibi
cft qiufi diftinrtio fpecifict : mod6 inter eden-
dam diuinam , dc voluntatem non eft aliqua di*
ftinrtio fpccifica.nec quafi, vt patet in primo /i. 2.
«N.i.Dico tertio, dc brcui^s.dc magis ad propo-
fitum ,qu6d in caufis partialibus ad eundem ef-
fertum , vel quafi effertum concurrentibus ( dc
non tx .rquo , ficut concurrunt duo trahentes
nauem , fiue alterius rationis , ficut concurrant
intellcrtus, dc obiertum, vt patet a Dortore m
pnmo , tjn. S. ) non femper effertus deno-

minatur i principaliori i dc patet , quia inrelle-
rtio, pura lapidis, eft ab ipfo lapide, dc ab intd-
lertu, dc tamen denominatur ab ipfo lapide,quia
fpccificatur ab ipfo, pater a Dortore»» primo ,d.j.
f u. 7. (equitur quod volirio dinina magis deno-
minabitur ab ellencia quam a voluntate, quia cf-
fentia concurrit.vt obiertum, dc operario dicitur
talis, quia eft tjlis obiertirnon enim diflinguun-
tur per potentiam ( quia omnium eft idem in-
cellertus ) fed per obierta.

Dico ergo quod quiuis operatio liabeat prin-
cipaliter ab obierto vnitarem talem, ramen mo-
dum talis vniratis,puta,quod talis vnitas fit pro-
durta per modum naturx, vel per modum libcr-
tqps non habet ab obierto. Et tunc dico quod
quando cft a potentia libera , dc ab obierto, illa
operatio dicetur (Impliciter libera. Poteft etiam
quarto dici , qudd ficut ex vna de necciTario, dc
altera contingenti , femper fequitur conclufio
contingens , vt patet primo ‘Tnorum, dc hoc cft,
quia conclufio fequitur panem debiliorem : dc
vitra, quia maior vnitas poteft concludi in con-
clufionc, quam fit inter extrema in prxmiifis, vt
patet a Dortore in pluribus locis , fic in propofi-
to, quando ad eundem effertum concurrunt dux
caufx, quarum vna agit per modum naturx, dc
alia per modum libertatis , quod effertus fequi-
tur caufam liberam : dc fic dicetur liberd produ-
cere , quia nunquam poteft efle maior neceflitas
in effertu , quam fic in his caufis partialibus \
fi enim ille effertus eifcc (impliciter necefla-
iius , tunc fcqueretur , quod haberet nccclfi-
Scoti Optr. tom. XII.

ratem a canfit liberti dc cohtlrigenrtr prodd**
ccntc.

Nec valet dicere quod partim erit nccefla»
rius, dC partim contingens, ctim Xque fit i cau-
fa nccdlarib agente , fictu & caufa conringend
agenre. Dico quod hoc non fequitur , ficut nec
fequitur dc eondufione (cquenre cx vna necef-
fario , & ex alia contingenti , quia femper con-
clufio erir contingens. Dicovltimo loco, quod
caufa huius cft natura cAufarom , quod quando
fcilicct caufa per modum naturx , de caufa per
modum Ubertatis ad indicem vniuntur aJ pro*
durtionem alicuius effertus, femper producitur
ille effertus liberi , de conringenrer. Sicut etiam
liert cx propofitionibus de poffibili fequatui
cficlufio de poflibili ,tamcn aliquando ex duabus
dc poffibili adinuiccm vnitx, de pertrartatx, fc-
quitur conclufio dc impoffibili , vt htc Poffibili
eji omne currens effit 0 jutum : poffiibile ej) omnem
hominem tjfe currens ; torgo Poffiibile eft omnem ho-
minem ejfc ufinum : non fequicur imo fequitur
conclufio impoffibilis 4 de hoc cft ex natura ta-
lium propofitionum , de nulla alia caufa videtur
affignanda. Sic videtur dicendum in propofi-
to , quod quamuis Spiritus fandus» fimul fic &
voluntate diuina, de eflentia, vt cllcnt ia, v t prin*
cipiis partialibus produrtiuis , ramen erir liberi
produrtus, de hoc ex natura talium principio*
rum fic vnitorum : de fottf nulla alia meliof
caufa videtur polfe affignari , quicquid ali) di-
cant , tamen omnis alia refponlto hic data vide*
tur fuftentabilis, licet vna magis fufleiuabilis»
quam alia.

Ad tertium principale concedo antecedens»
quod voluntas, vt voluntas, femper liberi a*
gat, fal negatur confequentia. Ad probatio1
nem concedo abfolurc illa duo prxfuppofic*
fano modo intelleda, Et cfim dicitur quod vo*
laneas diuina agit in virtute eilcnti* diuinx.
Dico , quod hoc poteft habere multiplicem in*
tellcrtum. Primo , quod agat in virtute el-
femix , id eft , quod habc.it originatiue ab ef*
fentia virtutem, fiue perfertipnem *, qua agit »
de hoc verum cft per primum prxfuppofitum»
fed vitri non fequitur quod fi voluntas liberi
agat, quod etiam eflentia : fient non lequicut i
voluntas noftra fecundum totam fnara opera-
tionem pullulae ab anima intellertina , ergo fi
voluntas elicit artum liberi, fequitur quod etiam
anima , vt anima elidat eundem artum liberi»
patet quod non fequitur. Secundo» poteft in*
teiligi fic quod agat in vitrute dfcntix fic, quod
in agendo dependeat ab eflentia ita quod artio
voluntatis diuinx, vel veri,Vel quafi, dependeat
ab edentia diuina, vt eflcmiasficuc didmusquod
Sol agit in virtute prima! caufis, non folura quia
habet virtutem agendi ab illa j fed quia in agen-
do neccflario dependet i prima cauia , ita quod
eflet impoffibilc Solem agere , nifi prima cauli
firoul ageret, vt expofui m primojiftinfl. Iirrid$
quift. prima, contra Ocham. Vide ibi multa fin*
gularia. Hoc modo intelligcndo, negatur quod
voluntas diuina agat in virtute ellemhe.quiafi
fic ageret, fequeretur neceilario quod prius fal-
tem lccundfim perfertionem ag< ret «flemia di*
uina , vt eflentia, ad eundem effertum, quod eft
impoffibilc fimpliciter. C&m infertur, quod quu»
lu eft ordo inter alujUA , &c. concedo propofi-
rioneni, fed poftea uegatur quod fi voluntas, pet

T 5 poffibils»

Kti*i

Ai unium.

Spiritui (*n-

dut tft Ubo ra

predodimu

Centri fS*
(h*m>

212.

.Quodlibet.

poflibilc. vel impoffibilc, cffct Maljtct didinlta
ab edentia, quod agercc in virtute clienti* modo
. -prXdt&o \ quia nec illi qui dicHM. potentias ani-
mae realiter didingui ab anima , 6c i pias habere
virtutem, & pcrfcciioncnvab anima»non dicet cc
quod illx potent ix agerent in virtute animx ,
ita quod in agendo dependerent » modo prxcx-
pofico.

2.7. Ad quartum principale dico » qu&d voluntas
AA ‘jHArtMm vt voluntas, (altem in creaturis ed perfe&iorin-
tellc&u fcciidum quod Dottor loquitur in quar-
to, diti. 49. Et cum infertur qu6d in natura in-
tclle&uali magis deberet includi, quam incclle-
&us. Dico primo, qu6d perfc$ioni quafi (ecun-
dx repugnat qu&d fit perfodio prima, vt patet :
potentia intelle&iua, & volitiua funt perfe&io*
nes fccundx natura: inccllc&ualu.vt pacctirnodb
Ii includerentur formaliter, Sc quiditariucin
illa , cllcnt pcrfo&iones primx, ideo nego ablo-
lucc qubd in edentia diuina, vt cd (impliciter
quxdatn natura imellc&ualis , includantur qui»
ditatiue cales potent ix operatiuxA produ&iux,
imo ab ipfa quafi originantur.

. Ad quintum. Dico breuiter. quod iUa propo-

Mqnmhun fiuo, fcilicet , qudd otnnu foftlho vt creat urit ,
qua ex fu* r *t tone firmati non includit nec effu-
tio tmperfeUtomm mu e jf uno debet Attribui Dto ^
debet intelligi vel formaliter auidiratiuc.vcl for-
nuliter quali dasomin.it iuc i illa enim per fodio,
qux etiam in creaturis cll tantum nata prxdicari
quali denomiuatiuc, vt (apietuia,boimas,& hu-
iufmodi.nonpoccft fic attribui Deo, quod dcip-
fo prxdicctur auidicariuc , vel quod fu de eius
ratione incrinfcca, quia huiufinodi perfodio
prxfupponit quiditatem , dc qua prxdicetur.
Concedo ergo quod omnis talis perfodio ed
formaliter in Deo , & in fumtno : occipiendo
formaliter dcnotninaiiue, (i (it talia perfodio fe-
cunda: vel formaliter quiditatiuc , vt cnritas,
qux infummo teperi tar in Deo , & intclledua-
lttas. Sed in propofito intellcdus, & voluntas
funr perfectiones confequciites curitarem quidi-
tatiuam , ideo non poliunt Deo attribui i ni-
fi vt pcrfo&iones , quali fecuudx , fle fic con-
cedo quod cflentia, vt edentia, in primo jigno ,
quo abfoluti confideratur edentia > idx per-
fcdiones non infunc formaliter , imo nullo
modo infuat. , Sed fufficit quod iufunt fun-
damentaliter, 6c originaliter , quia- efientia
diuina , vt edentia cd talis emius » & fola
illa .qux. nata ed ede fundamentum , & ori-
go omnium talium perfectionum , fle hoc dif-
flor.

Ad fexturn , & vltimum. Dico abfohuc qubd
'edentia fub ratione rilcurix, fle fola illacd ob-
Bum hotifi- fedum vere beat i licum. Se cum infertur , ergo
tum. fub ratione edemix beatificat. Dico quod bea-

tificare poted dupliciter intelligi, fcilicet vel ef-
fcdiuc, vel obicdiik, cfTcdiue, caniando bea-
titudincmi obiediuc, terminando adum bea-
tificum puta vidoncra, vel fruitionem. Primo
modo , voluntas diuina beatificat. Secun-
do modo (ola edentia , vt edbntia beatifi-
cae , quia illa fola terminat prim6 adum bea-
tificum. Sed hxc materia differatut vfque ad
49.. quarti.

1%. Secundo principaliter indatur contra fecun-
Frimb infla- dum dubium , probando quod illud , quod ed
ratio terminandi non dt ratio caufandi. Et pri-

mb dc : edentia diuina, vtfotc -edentia, ed ratio
terminandi omues relationes creatur* ad Deum»
& tamen non ed ratio cantandi i pias. Ptimum
patet i Dodore ia prolo. q.i.penult. Secundum
patet, quia voluntas ed rado formalis caufandi,
duc creandi, vt patet a Dodore profemt qnefi.
& iu primo , dijlwtl. u & & *« fecundo ,

di/hntl.i. quafi. tJtfy jr.dfr* in quodlib. quaihon. 7.
& 14.

Secundo indatur . quia edentia , vt edentia,
ed ratio formalis terminandi depeudentiam efFe-
dus , vt ad cautam finalem » fle tamen non ed
ratio caufandi caufa finali, nid vc amata, fle dc-
dderata. Ptimum patet fecundum Dodorcm,
quia nullus reipedus ed ratio formalis termi-
nandi aliquam dependentiam realctn : fcd om-
ne caufacum realiter dependet non tantum i
caufa efficiente . fcd etiam ^ caufa finali. Secun-
dum patet , quia edentia non caufac, vt caufa fi-
nalis, nid vt amata, vt odendit Dodor in prino,
dijhntt. 1. par. 1. quafi. t. fcd ipfam ede ama-
tam, vt huiufmodi, dicit refpedum rationis • vt
paret : ergo.

Tertio indatur, quia fpccies imelligibilis ed
caufa, faltan partialis, caufandi intellectionem
abdractiuam , & tamen non cd tatio formalis
terminandi illam incellc&ionem. Primum paret
a D odore in pnmo , diflinti. { . quafi. 6. & 8.
& in fecundo , diihnli. $. Secundum patet.*
quia obie&uro intclllgibile dt (impliciter ra-
tio formalis terminandi mtelle£fcionem , vt ab
omnibus conceditur. Similiter patet dc intel-
lectu agente , qui ponitur ratio formalis cau-
fandi cognitionem obic&i.puta lapidis.vt patet i
Do&orc tn prtmofl.^.q.7. Sc clarius q. if . qnodl.
6c tamen non ed ratio fotmalis terminandi hu-
iufinodi cognitionem.

Quart6 indatur , quia idex in mente diuina
ponuntur rationes formales caufandi ideata,
vt patet a communirer Do&oribus. Vndc
Dodor m pnmo , diflinCtiont ) f. dicit quod
idea cd ratio xterna in mente diuina, fecun-
dum quam natum ed produci vnumquodque,
& c. & tamen non ponuntur rationes formales
terminandi dependentiam idearorum , inio ta-
lis dependentia terminatur ad Deum fub ratione
Deitatis.

Quinti indat, quia materia, qux ponitur
caufa intriofeca compofiti naturalis cd ratio
fotmalis caufandi materialiter ipfum compofi-
tum, vt pacet ; & tamen nullo modo ed caufa,
(iue ratio formalis terminandi depcndaitiam
fuppofici ad ipfam , quia fi talis dependentia ne-
cefiarii terminaretur ad materiam , fcqueretur
quod id culi caretur realiter ipfi com po fit u: patet,
quia omnis relatio idcntificacur realiter identi-
fleatur fundamento, cui fimplici ter repugnat cf-
ft fine termino , vt patet a Uodlorc in u dtfi. u
quafi. 4.fcd impoffibilc cd compofitum eile fine
materia i ergo dependentia , qua dependet ct ad
materiam edet realiter idem corupofito , qubd
non videtur verum. Tum etiam, quia videretur
materia nobilior compofito, auia terminans dc«
pendemiam alicuius ed nobilius ipfo, quia ter-
minans habee rationem independentisr nam
terminans dependentiam alicuius cd indepen-
dens independenriaoppofiti dependeurix illius,
quod dependet , vt dicit DUkot in iJifl.i. f. 1 .
compotitum autem edet dependens , ergo itn-
pcrfollius:

S eaindoi»-
fimm.

Ttrtit iaflo-
tur.

g«un>io»

flutor.

19.

QMioiiiofer

tur.

Quseftio Vili.

12$

perfcftius : Nec valet dicere quod toral iter non
dependet a materia , fcd ramum parttaliter,quia
etiam dependet a fotma. Dico quod hoc niliil
cft. quia laltcm habeo qudd compofitum fit im-
perfectius materia , Sc forma etiam fimul fum-
* ptis , quia totaliter ab illis dependet *, modi

cftmpolrtum e(t perfedius omnibus partibus»
etiam fimul fumptis . vt patet a Dodorc «i fer-
ri* , dillntU. i. in 4. difrintt. 43. & in quodli.

SexttN initatur, quia Pater irt diuinis, vtPa-
S«r/ tnjta- rw ^ tatjo formajj, terminandi generationem
paffiuam Fili) : patet, quia folus Pater eft termi-
nus talis relationis , Sc tamen Pater non eft ra-
tio formalis generandi Filium , fird cft memoria
fbccunda, vt phtet a Dolore in pnmt , Mjl. 1.
par. 1. quejhon. j. & dijhrttt. 7.- & xfc. Sc fic
patet quomodo illa non eft fimplicitcr Ve-
ra , quod ctl ratio terminandi , eji ratio a-
icndt.

'jq Refpondco ad Inftantias omnes. Ad primam

ad dico pt imo quod ipfa voluntas cft fimplicitcr
primum. ratio terminandi, & cum dicitur quod re-
latio creatura; terminatur ad ellcntiam, vt hxc.
Dico , qtlod Doclori fufficir ibi acuere eflen-
tiam , vt hxc. prolliqua pcrfcdionc formaliter
infinita , qux iub ratione fua formali, &diftin-
diflima tcmifriet , qux via natUral» non poteft
cognofci. Multotics enim accipit Deitatem pro
aliquo debente perfcAionem fimplicitcr peife-
&c identificato ipfi Deitati, Sc hoc fufficit. Di-
to fecundd , quod pofito quod talis relatio ter-
minetur ad elfcnciim , vt nxc» non requiritur
qu&d ipfa , vt hxc . fit rado formalis caufandi :
fed fufncir quid ipfa , vel aliquid quod eft reali-
ter ipfi edentia diuinn, ficrariO caufandi, vt pa-
ret a Do&orc infiri ^«.14. articulo $. Si dicatur
Vjudd eodem modo poteft dici de Verbo, quod
licet edentia diuina fit ratio formalis terminandi
dependentiam creaturx ad ipfam , tamen ratio
formalis caufondt ipfam ctit Verbum, quod rei-
liter cft ipfa edenda diuina. Dico, quAd nOn eA
fimile de Verbo, & voluntate diuina , quia lient
ratio formalis terminandi dependentiam cau-
fiiti , (altem xquiuoc* , in Deo neccllario di-
cit perfedionrm (Impliciter fic ', Sc ratio for-
malis caufandi } fu dicit ergo pro verirate

firopofitionis fciiicet , quod cft ratio fiorma-
is terminandi dependentiam creaturx, qu6d
1 ipfum , vel aliquid quod eft reaWftr ipfiim

dicens perfciHOnem firrtplidtef fit ratip taU-
fandi ; (c hoc didicit : modo Verbum , li-
ue proprietas vetbi nullam perFc&ioncm dicit.
lofrmIU ad Ad fecundum. Dico; quAd edentia fub ratio-
ftaunLm. hc edenti* eft ratio formalis terminandi, 'Sc fi-
militer rario formalis caufandi , fiae mooendi
effedus, fcd a&u non mouet nili , vt a&u ama-
ta ; a&u ergo amari requiritur , non vt ratio
formalis , fed vt cortditio agentis fiue , vt finis
Cantantis.

Ad tertium de fpecie imelligibili , Sc intel-
Untmm- le&u agente, dico , quod vterque terminat de-
pendentiam cognitiorilss dependentiam dicq
caufari ad caufam , Sc hoc partialiter , licuc
etiam partialiter caofanr , Sc talis notitia , vt
terminatur ad-obiettom non dicit dependen-
tiam eaufati ad obiechim caufans , ficut cau-
fans in aliquo fimi limdinem, fi cft caufibilis.ter-
minac dependentiam illius . vt caufari , & ta-

men ipfa firailitudo terminatur ad aliud cor-
relatiuura. » :

Ad quartum de ideis , dico qu&d idex non 3 * * .
ponuntur rationes formales caufandi , fcd fo Ia R,"**fi* **
voluntas diuina. Sed bene prxfupponuntur ,
quia voluntas nihil poteft velle mfi fic prx-
cognitum , offa enim cognitum creaturarum po-
nitur idex in mente diuirta vc patet i Do&ottf
in primo, diftinll jf.de ided dicuntur idc* ra-
tiones caufimdi , pto quanto per ipfas ideas
obie&a caufabilia funt paniceutix voluntati
diuinx. : • *

Ad quintum t concedo quod materia termi- "

nat dependentiam partialiter iplius compofiti \Homo4» lr
naturalis , cum nccettarto dependeat ab illa , vt dte iiauuur
k caufa materiali. Et cum infertur , qu6d talis '**•******»“
dependentia compofiti ad materiam cilct rcali- ta

ter idem ipfi compofito. Dico quid non folftm deftnJrntuL
eft verum, imd eft neceflarium.vt patet per pro- qmUdm
politionem Scoti. Cum fccundd infertur, quod •*gr*irt‘*n
materia 'cft perfedior fi rerroinat-ialcth depen- ^
dentiam. Dico , quod terminare dependentiam
qualemcunque non femper arguit pcrfctftionem faiie»**».
in terminantc.fed bene terminans vel elfe ratio-
nem formalem terminandi deptndcntiam cau-
fati ad caufam effcdiiuam.vcl finaletn.vcl exem-
plarem, vel menfurati admenfuram, femper ar-
guit perfcdlionem in terminante, & impcife&io-
nem in terminato.

Ad vlcimum dico,quod propoficio Doftoril
imeltigicur dc rauone formali terminandi de-
pendentiam elTbnialcm caufari, aliquorum mo-
dorum , quos immediati diximus i modo ge-
neratio Fili) non Cft relatio aliquo mpdo ae-
pendentix , cum Filius non dependeat a Patre f
dependentia enim proprie cft inter eflentias*
vt patet i Dodorc 1« primo , dijlwt}. fecunda ,
parte 1. quaft. j. refportdtndo ad argumenta
fnmiftlu. jV.

Tertii principaliter inftacur contra rertium
dubium , probando quid obiedbim primum in Alia eft dt\
diurnis, Sc lolnm illud non mouer itnmcdtatdad fta4,ni.* i*
omnem notitiam antea^um yohmtatis diuin*, t1**** <**(*
Sc primi inftacur fic ; quia quod eft obicdum
immediatius intelledlui diurno , quam elfcntia
diuina , Sc eft obie^um ex fua formali ratione ptrfittip
inotiuum immediatius mouetintclleiftumad fui
liotiriatn , fi non fit impedimentum. Sed intel-
Icdhis diuinus eft Immediatius fibimet in ratio-
nc obicOi atftu intelligibilis , Sc ex rarione fua pariti
formali natus eft mouere ad fui notitiam; ergo
immediate poteft mouere in telletftum diurnum,
fiue feipfum ad fui notitiam Maior pater,& mi-
nor fimiliter. Nam Sc intclle&us Angeli imme-
diate mouet fe ad fui notitiam intuiriuam,vt pa-
tet a Dodore in x. dift. j. f«.8 multo fortius
intelledus diuinus cum fic formaliter infinitus
intenfiud.

Secundo inflatur, quia in diuinis funr plura - - <4

per fc obie&a ex ratione fua formali nata rao-
ucrc ad fui notitiam , vt intclledus , voluntas,
bonitas. Sc breuiter omnia attributa, cum fint oouds
formaliter infinita; imo a fortiori , quia ifta in
creaturis , vbi funt limitata , Sc formaliter finita
habent rationem propriam mouendi ad fui no-
titiam-, ergo mulco magis vbi funt formaliter in-*
finita, & fimplicitcr iilimicata.

Tertio inflatur de a&u reflexiub , quo iiirel-
le&us diuinus cognofcit fc cognofecre , quia
T 4 ulis

224

Quodlibet.

talis adus videtur quid immediate caufctur ab
intelledn diuino , & a primo adu , fuper quo
rcfleditur , Sc non immediate ab cllentia di-
uina.

Quart A inftatur , quia fi eflairia diurna im-
mediate mouet ad notitiam omnium obiedo-
rum ante adura vokmtadc , fequitur qubd in
Hio inflanti , in quo eft perfediflirae prxfens
mreliedui diuino in ratione obicdi adu intcl-
Kgibilis , qu6d ipfa nccellario moueret incellc-
dum diuinutn ad notitiam omnium obicdo-
rura r&c fic ante productionem diuinarum per-
lonarum erit in intellcdu diuino notitia om-
ninm creaturarum. Cuius oppoficum probat
Dodor in fecundo, dijhnll. i . qua/l. i • & iafra >
qu.14. art.$.

5 h Quinto inflatur', quia poiito quod notitia fic
immediati ab dlcmla , quod tamen talis noti-
tia terminetur ad tale , vel tale obiedum » hoc
non videtur cfle ab cflentia, quia imcllcdioncm
terminari ad obiedum dicit relationem » qux
videtur oriri ab illa intellcdione, 6r obicdo in-
tclligibili. Et pofitoquAd non fic oriatur , ta-
men illa relatio rationis non erit ab cllemia ,
quia quicquid eft ab cflentia, vt cifcntta eft ens
reale , vt poflet probari ex didis Dodoris
in primo , dijhnd.fetund a, quefl.y. & dijlwcl.%.
ytufl. t.

Sexto inflatur , quia immediate poflet caufa-
re, vel quali caulare in intellcdu diuino noti-
tiam omnium crearuraram;crgo vircualitet con-
tineret omnes creaturas, vt patet a Dodore 1«
pnmo, difttnll. }. quoji. I. diflwtt. S.auajl. 1. 1«
fecundo, dijhnii.\. qutjl. 10. & quodhl. quajl. 14.
articulo x. Sed fi virtuaiiter continet illas, ergo
cflentia, vt cflentia , potefl illas immediate cau-
lare. Patet confcqucmia , quia continenda vir-
tualisefl concinentia caufalicatis cflcdiuc.vt pa-
tet \ Dodore in pluribus lods,pr*cipu£ in pro-
logo, qu.rft j.artic.i.

Septimo inflatur , quia fi immediate mouet
intellcdum diuinum ad notitiam omnium in-
trinfecorum, vt attributorum , fle proprieuturo ,
ergo realiccr continet notitiam illorum, ergo &
entiratera eorum', qux omnia funt ablurda cum
in Deo nulla (it continentia ncc victualis nec
eroinentialis, vt patet a Dodore.

Rcfpondeo timui ad primum ,flc fecundum,
. quAd lola cflentia diuinacft prxfens intcllcdui
iftVirtn, * diuino in ratione obiedi adu intclligibilis , &
UttlUiiut motiui » quia ipfa propter lui perfedionem infi-
diuwc nitam tam formalitcr, quam originaliter, & fun-
damentaliter, vt pacet a Dodore m primo, dijl. 8.
quajhone tertia , cr fuprd quajl. $. tk ideo necef-
fario mouet ad notitiam omnium , licet li non
moueret immediate alia iturinfcca dicentia per-
fedionem (impliciter , pollet moucrp ad fui no-
titiam , & de hoc aliis multa fingulatia dixi, &
expofuL

54. Ad tertium dico quAd adus reflexus eft im-
mediate ab cflentia , & intelledu, fle non a pri-
mo adu.

Ad lextum,concedo quod continet virtuaiiter
omnem creatur amA cum arguitur, ergo imme-
diate potefl omnem creaturam creare:Dico,qu&d
fuflicit quod originaliter , fle fundamentaliter
contineat voluntatem eandem libi realiter : qux
eft immediatum principium refpcdu omnium
creaturarum.

Ad feprimum dico , quid notitiam omnium
intrinfccorum continet virtuaiiter , accipiendo
virtuaiiter, id eft , originaliter, fle fundamenta-
liter, non autem accipiendo proprie virtuaiiter,
quod dicit caufalitaccm cffcdiuam.

Ad quartum rcfponfum eft in fecundo, diILt.
q. 1 .vide ibi, fle etiam rcfponfio patet in qoodLq.

14. art. j. vide ibi.

Ad quintum dico , quod ficut notitia imme-
diati eft ab cflentia, ita terminatio eft ab illa,
fle talis terminatio , fi dicat relationem rationis,
certum eft , quod non eft immediate ab eflen-
tia, cum non fit caulatiua entis rationis , tamen
li ponatur talis relatio, illa poterit efle ab adu
colUtiuo intclledus , qui adus etiam eft ab in-
tcllcdu , fle cflentia. Potcft tamen breuitex
dici qu6d producens notitiam formalitcr infi-
nitam , illa erit omnium obicdorum , vc aliis
expofui.

Contra quartum dubium inftatur, probando - .
qudd in notitia genita fit aliquis rcfpcdus pro- *

Erius fibi. Et prim£ fic:Verbumcftprodudum,

Jtem fecundum quid de omnibus cognolcibi-
libus vt patet a Dodore ia fecundo , dtfi. prima ,
quaftio, 1. ergo dicit proprium refpedum ad illa
cognolcibilia. Probatur confcqucmia, quia ficut
notitia genira de memoria fcrcunda dicit rela-
tionem propriam ad ipfam memoriam vc patet i
Dodore in primo , dtjlind. 17. & m quedlib.qu .
prafenti , ergo fimiliter fi eft produda fecundum
quid de omnibus obicdis fccundariis , videtur
dicere proprium refpedum ad ipfa obieda fc-
cundana.

SccundA inflatur, quia intcllcdus diuinus po-
tcft comparare Verbum vt produdiuumerea-
turx fubiudoricatiue , fle fic potcft caufari
rcfpcdus rationis in Verbo, qui tantum Verbo
competat , fle fic non erit nccclfiuiA communis
tribus.

TcrtiA, Verbum dicit relationem rationis ad
naturam humanant , vt vnitam , vt patet i Do-
dore 1 n tertio , d. 1 . q.i. ergo.

R.cfi>ondeovqu6d nafd fecundum quid de ob-
icdis fccundariis, non eft proprium notitix gc-
nitx i fed tanium appropriatum , vc prolixe ex-
pofui ut fecundo , diflintlione prima , quafttone
prima , vide ibi mulca ncceflaria ad hoc pro-
pofteum.

Ad fecundum dico , quod comparatio adiua '->Tr+trri,
eft communis tribus perlonis, vt patet a Dodo- aOmltJI rt-
re in primo, difhnSl.tj. & in fecundo,dsfIin&.i. mmiitninu.
qu. 1. Sed comparatio palllua immediate fun-
data in notitia geniu foli illi conuenit. Sed
Dodor hoc modo non imclligit , fed intclligic
quod nullus refpedus rationis fic proprius, ira
quod includatur in proprietate Verbi , vc pater
in praftnti quafi.

Refaondco ad tertium per idem , quod non
necelurio includit', talem refpedum rationis.

Et breuiternonintelligit Dodor quin poffir cf-
fe aliquis refpedus pafliuus in vna fola perfona i
fundatus , cum poflit ab intdlcdu diuino com-
parari fpecialiter ad creaturam , & fic erit ta-
lis comparatio pafliua in vna perfona ; fed in-
telligit quod nulla relatio rationis adiua , vt
comparatio adiua , & fimiliter omnis refpedus
creationis , & huiufmodi eft communis tribus
perfonis.

Quinto principaliter inftatur contra fepti-

Quxftio V IIT.

22*

rnnm ditium probando quod non fit verum ,
videlicet , quod fi fundamentum cft commu-
ne , quod fundatura in illo erit ncceilario com-
mune.

HotodUi- Inflatur fic prirai , quia cflcntia , ve cflcntia

37»

diuina , cft communis tribus perfoms, te in ea
fundatur paternitas , te tamen paternitas non
cft communis tribus , quia tunc fcqucrctur
qubd Filius eflet Pater, te. fimiliter qu6d Spi-
ritus fandius eflet pater. Similiter filiatio fun-
datur in cflcntia communi tribus , te tamen
filiatio non cft communis tribus , aliter fc-
qucrctur quod Pater eflet Filius , & fimiliter
Spiritus fandius , quae omnia funt inconuc-
nienria.

Secundi inflatur, quia fcquerctur quid arqua-
: i litas, qu.e formalitcr cft in Filio , te qua l ilius

cft formaliter «qualis Patri , cllec formalitcr in
Patre, te in Spiritu fandlo. Probatur, quia fun-
damentum proximum , te immediatum cft ma-
gnitudo intcnfiua , fine infinitas intcnfiua , fiue
vnitas magnitudinis , fiue vnitas infinitatis in-
rcnfiuc , qux cft communis tribus pcrfbnis , vt
patet ,& fic fi «qualitas fundata citet commu-
nis fequerctut quid Pater «qualitate Filij eflet
xqualis Filio , te Filius «qualitate Patris, efset
«qualis Parti , imi fcqucrctur quid fitnul efi-
fent in Filio dux «qualitates, quu dux funt in
Filio ad Patrem, te Spiritum faudlum , te dux
in Spiritu fandlo ad Panem , te Filium. Cum
ergo illx fex fundentur in eadem magnitudi-
ne intcnfiua communi tribus , fcquitur quid
illx fex fimul fim in Patre , te Filio, te Spititu
fandlo.

Tertii inflatur de fimilitudine.quia fundamen-
ami /J* /«»- tum fimiliiudinis in Diuinis eft vnitas pci fc&io-
dsmitttm fi- nis attributalis , pura vnitas fapientix; vel bo-
nilHudiait njfatis, qux eft communis tribus perfonis i ergo
** fimilitudo , qux formaliter denominat Patrem ,

efset formaliter in Filio > te formalitcr denomi-
naret illum, te fimili modo arguatur ficut atgu-
tum cft de qualitate.

Quarto inflatur, quia in memoria diuina im-
mediate fundatur gcncrarioadliua, qua Pater di-
citur generans, te illa eadem memoria eft com-
munis tribus petfonis; ergo generatio adliua erit
communis Filio, te Spiritui fandlo ; ergo Filius
denominatur i tali generatione adliua ,te tunc
ita erit verum dicere quod Filius generat Filium,
te fimiliter quod Spiritus fandius generat , ficut
cft veram dicere de Patre.

Rcfpondco primo ad omnes inftamias fimul,
quod aliud cft loqui de rclarionibus pertinenti-
bus ad originem , & aliud eft de non pertinen-
tibus. De pertinentibus dupliciter, primd,5c
immediate , ve generatio adliua, te pafliua , te
fpiratio adliua, te pafliua. Secundb mediatd , vt
«qualitas, fimilitudo, te identitas. Omnes enim v^‘
relationes originis , fiue originem confcqucn-
tes non confiderantur prxeise , in eodem fun-
damento Nam generatio adliua fundatur itt
memoria» vr cft principium formale produdH*
trara , te generatio pafliua fundatur in eadem»
vt cft terminus formalis generationis, vt pa*
tcc aDodlore in primo. Similiter «qualitas in
patre fundatur in magnitudine infinita non
abfolutc , fcd vt concomitatnr principium for-
male produdliuum , te arqualitas in Filio, vt
concomitatur primum terminum formalem.

Et fic dico breuiter , qu6d non fundatur in ali- »»•
quo , vt fimpiicitcr communi , quia memo-
ria , etfi abfolutc fit communis tribus , ta- ^ *

men cft principium formale produdliuum , tan-
tum Patri conucnit , te vt cft formalis termi-
nus generationis foli Filio conuenit. Concldfio
igitur inrclligitur proprie de fundamento com-
muni , & fic omnis rcfpedlus ad exrri funda-
tur in aliquo communi tribus , te fic Dodlor
iutelligic.

Sexto inflatur contra odtauum didlum , pro-
bando qubd non fit formaliter nccefle e fle om-
ne quod cft in Verbo. Et primo fic \ quia fi fi-
liatio cft ex fe necefse efse , ergo formaliter di-
cit pcrfcdlionem. Patet , quia fecundam D odo-
rem in primo , dijimll. i. ncccffitas eft condicio
perfedlionis, quia ensdiuiditur per neccllarium,
te poflibilc.

Sccundb inflatur , quia fcquitur quod plo-
res neccflitatcs formaliter includerentur in
Filio , te tunc eflet ncccfle multiplici necef-
fitare , quod eft falfum , te contra Dodlorem
in primo , dift. x.

Tertio inflatur , qubd filiatio non fit i fe ne-
cefse efse, id eft, non caufata, ficut ipfe exponir, Tili/ult
quia ipfa filiatio eft produdla , vt realirer diftin- t
dia a Patre , te eft fimpiicitcr alterius rationis l
Patre, imb primo diuetfa a patemirate , vt pater
a Dodlore in primo , diflinB. i 3 . ergo dicit nliatn
emicarem quali cfsentialitcr l Patre, ergofaltem
erit quafi caufata , te fic non erit ex fe necefse
efse. Mule* alix inflantix pofiem adduci, quas
pro nunc omitto. >

QViESTIO

Quodlibet.

216

Q^v je s t i o IX.

Vtrhn Deus po/it facere Angelum infortnarc materiam ?

° *,S N T E R r?' dc omniPotencu in coroparario-

neadobicaura quod refpicitt&func tres quxliiones. Prima

rnip°“ r'‘Picic immaterialem!

Cft ‘fta: ’,r“m D^u fi ftit facere do filum infirmare materiam 1
secunda quxftio cft dc omnipotentia, vt refpicit formam acci '
cntalcm, fcd habentem effe modo fupernaturali , Sc cft ift-T

Argam. Ad primam quxftioncm , arguitur quddfic. Deus poteft facere fnrm,™
nalem edo fine materia : ergo & formam immaterialemcfrein

fcqucns Angelum efle m materia , & informare materiam i ’“Pc*con-

fic : quia Deus facit accidens materiale fine fubicfto in Sacramento Alrari^Confe!

fubftam.ilis fac.t per fe vnum cum illo, m.od I inf„, m- r™ ? i ,attuf autcn»

Tex.

»7-

qu,a cum ut per ic luwmcns, non poteft facere per fe vnum cum alio.aflus a , “ *
cjr.it». & fubftanmlis facit per Ce vnum cum illo, quod informat.Nec femn i i auccni
fecundum Ariftotclcm primo Phyficorum , quojverielt naUU^UfA- mt!do’ 3““
quod vere cft, id cft lubftantia , ergo, &c. ve,“St'aullt ***** Angeluseft id

Hic funt tria videnda. Primb intclicaus quxftionis exponatur j,r,
no eius prout poflibfe fuerit, declarctur.-TcL aliqua ISuSufimr
Explica- Pe P'1®0 breuitcr. Hicnon quxricur fi Angelushabeat materiam mrr r ■
r«r tinia, qma tunc Angelus non informaret materiam, (ed forma, qux ciTcc altem na
?,a/W informaret cara , fient ignis non informat materiam, fcd forma ejl,s

e,us_ Nec quzritur vtrum Angelus poilit informare materiam ! hoc eft effT a
tranfmutarc mitenam ad formam • Se hoc virtute TVi l.va c , . ’ cffca‘»4
pofiit , v. fic Deus faciat Angelum effcfliu^^ fui no“

Kcsrd. & ali<JU0.s’ fidt corpus eflfedhui agere in fpiritum. ’ ficutfccundilm

‘r~-

C°MMENTAKlrs.

liter polle in Spiritum caufare triftiriim vt na
tetin jMrr», difiiaSitnt 44. jaa/lua, fj^,
ria, licet tamen corpus polTet acere /nS^ri
tum asione peifediua , quia poreft rjfrem
partialiter caujare in intcllcdu TmelifiS
c;cm intelltgibilcm fui, fc firniU.J
nonem fui intuiriuam , vt paret d rw?

» fecundo, diftinSlt.n.
m fioarto , difiintliou. SeTT',, ' f

fica, fecundum aliquae fodi eotput e/efl,W 7gir’a face™ Aneclum^ clli f' faliCct. ^
euSpnieum. It dicit fecandum quia ip- materiam diquatn £t jnfotn'?*f»

si evptcfsc tenet, nullum corpuspofie agere in quxftionis. * t uc inielliguut tuuluj

Spiritum , & hoc aftionc cotrupriua, nec iimi-

» Ee queritar ,an Angelus pofflt in-
] formare materiam, hoc tfi, effeSiul
I tranfmaeare materiam ad formam,
S puta tranfmutate materiam , qux
" nunc cft fub forma ligni.facere eam
fub forma ignis , corrumpendo (ornum ligni ,
Se inducendo formam ignis. Se hoc virtute Dei,
licet forte virtute propria non pojet , vt fic Deae
■ faciat Angelum informare materiam , fcilicet
faciat ipfum eflcQiue tranfmutarc materiam ,

s CHO

Qu^ftio IX. 22?

S C H O L I V M.

o fngelui uulla fetem ia foteH informare materiam. Prolatui quia eJI ens fer fe rompleti
ftbfifienr.le quo pulchram habet dodrinam. Secundo, Adui fmp Itciter fer rationem propriaht
comtemt apllludc ad informandum , vel repugnantia : primum non conuenit Angelo : ergO
fecundum :fcd propria ratio Angeli fit fua effentia : ergo ejfenlialiter repugnat ei informare.
Terilb, t^Angdm magi» recedit a materia,quam anima ralionala. Hacftbi relicta foteH effe
fine materia : ergo ille necejfarib efi fine ea. Hanc foluit. Quarto, operatio Angeli , vt in tet-
ligere , e It immateriali t , ergo & potentia , ergo & natura : ergo non foteH informare mate-
riam. Contra hanc, qua c!l D. Thoma mftat , ijuia probat idem de anima rationali, lati tra-
dat hanc rationem , Cr replicat eint , adducent trip/item fenfum , quo dici potej! imma-
teriali!. De quo vide eum 4. dijhnd. 45. quajhone 1. vbi de immori alite anmt, au fit d(-
monHrabiht. ' 1 ' 1 ' .

DE fecundo b concludo negariua eft tenenda, & ad hoc poffene poni duxra'tiO-
nesrquaru prima liimitur ex medio comunijfecunda ex medio magisproprio.
Addentur poftmodum rationes, inquirendo de eis, ii concludam
Prima ratio eftifta , illud quod eft /impliciter per fefubfiftens , non poteft efle
Forma materia:-, Angelus eft huiufmodi : ergo, 8cc. Maior declaratur : ens per (epo-
te fk intelligi tripliciter : vno modo intclligitur ens per fefolitarii , proOtaccfpicur
frimo pofrertorum in tertio iViodo perfe, c Si hoc modo accidens poteft dicens per (c, T.xy.
quSdonon cftin fubiedo Sccudo modo dicitur ens per fc prout diftinguitur contra •
ens in alio, Scfic perfe ens eft idem quod noninhxrcns adbualiter, nccaptitudina- Easrtr**
liter , & hoc modo quicunquc fubftantia non tantum compofita , fed etiam mate- 'r ^'n'Zc
ria, Sc formi eft ens per fe, quia forma fubftintialis, licet iniit materix informahdb, m7,a"duf
non tamen inhxret.quia inhxtere dicit non per fe informare : quia inhxrcns nec eft
a&us (impliciter, fed a&us fecundum quid -, nec cum illo, cui inherct facit per fe V- mu nptrU
num.oppofitaconueniuntci, quod per Ic informat. TcrriA modo ens pet (c dicitur mhinleei.
illud,quod habet aftualitatem v)timam,ita quod non cfl pcrle ordinabile ad alique
a&om (impliciter, vitra iftum, quem habet, qui quidem a&usvltcriorpoffic efle a-
dus cius per Ic : Si hoc , vel primi, vel piriicipatiue : quod hoc modo eft per fe ens „,c
communiter dicitur fuppofitum, Sc innatura intcllc&uali dicitur perfona ihocmo- dntabUdi
do intclligitur maior de ente per fc.Iftud foinm dicitur proprii fubflftcns, ficut Phi- aliquem 'at
lofophus loquitur fecundo de Anima dicens, materia e f potentia hoc aliquid, fpectes ft“m fm~
autem , fecundum quam aliquid dicitur hoc aliquid ■.tertium, quodefi ex ipfii , quod fimph-
arer eft hoc aliquid, fcilicet per fe fubflftcns habet aftualitatem vltimarti Aon brdina- canini

bilem per Te ad aliquem adura vlteriorem. fuppofuc.

Maior ficintellcda probatur ‘quia formi fubft.inti.tlis perfe ordinatur ad effe to-
tius: illud autem effe eft adus (implicitet , compofiti quidem perfe piimd i fedfot- f’,r fi f'r'-
tnxparticipatiui :quiapars dicitur cife perfe, per accidcns.hoc eft per le participa
gue , totum autem primb : quod igicur * eft per fe fubflftcns nec poteft ordinati ad iS/JS
aliquod ejfc per fe , illud non poteft efle perfe forma. Probatio minoris: Angelus eft Zir.'
perfedus in fpecie peifeda, imd perfeftiori, quam (it aliqua fpecicsfubftaniii ma-
terialis ( ordo enim (pccicrum eft Vc ordo numerorum 8. -JMetuphyJ. ) nunc autem a- 7V.V. HSi
liqua fubftantia materialis eft ita in adu vltimo, qudd eft per fe ordinabilis ad ali-
quem adum vlteriorem, alioquin poffatcffe prdceffusin infinitum in fubftantiis
materialibus, iit quilibet poHct efle pars alterius.- ergo mult6 magi. Angelus eft per
fc fnbfiftcns, fecundum intcllcflum prxdifhim

Hxc ratio procedit ex medio communi, quia triediuni illud, quod eft per fc fub-
Jiftens xqui: concludit propolitum de igne , (icut de Angelo, imd de quocuiiquej
quod eft compleib in aliqua fpecie fubftantix.

Hinc etiam patet 1 quod non vnibile non eft differentia diftinguens Angelum ab ■duihm nt
anima - quia eft commune Angelo, Sc igni. Hinc etiam patet r quare anima teparata ‘fi '
tlon eft pctfona i licit enim non fit natainhxrerc,& ideo fit ens per fc fecundo nio- ‘fi

do prxdido, liefet edam poffet c(Te enS per fe piiitio modo, id eft, folitani : non t.m-
tdm pet virtutem caulx cxtrinfece , ficut poteft actidcns vel forma materialis : fed
Virtute natutx fux libi derclidx, Si h6cqiila ndil ncceffaiio dependet a inatetia iri
proprio fuor^iitamcn non poteft effe ehs peffe'tcttio modoprxdi£lo,K folU illiidf

q.-dd

Quodlibet.

‘PerfiiUtfi
incomui-
cabilu , vt
vnnttrfale
& vt f*r-
ina.

Tcx.ij . &
inn.

Dare aHii
Jimpluitrr
coucntt jar-
me fmbiia-
tiah, C" no
acet det ali,
quia hoc efl
hoc , (£• il -
lud, fecun-
dum Phil.

A (lui /im-
pliciter CO-
llc .it M r
t udo, vel te
pugnantia
ad tnfor-
mandjom, ?

Vidf ». dic
Auinu Oc
l.dcGc. .

phu recedit
4MUUI.A ,
qH+MH/A W.

D Th pti-
ma pXutn-
W*<\. 8$.
art. 1. vide
Clim q. t o.
ar.i. & qu.
lS.art.z.
Sequitur, fi
operatio ctt
immateria-
li't : ergo C 7
poteria, er-
go & natu-
ra.

t.!c i.dc'
Anima.

Juxta ratio,
ne iota, a-
mma non
pofTet

228

<]u ad cft fic per fe ens, dicitur fnppofitum : in natura autem iorellcfluali dicitur per-
lon.r, Si fic cft prifonaincommunicabilis:quia fibi repignat communicari , non
tantum vt vniucrfale, lingularibus, Icd vt forma materia’ aituandz pcripfam.

Secunda ratio adpropofitum cft hxc. Qurcquid poteft efle formaiubftantiaiis
lroc fibi conrpctitimmcdratc per eflentiam luara.fcihcct polle dire aftuin fiuiplrcC,
ter ipli materiat , quia 8. Uetapk. patet quod noneft ali*rauo»quirc hoc pollet face-
re perfc vnura cum materia :mi fi quia lroc cft pcrfca&ys, Qfoilhid per Ic potentia,
& huius non cft aliqua ratio viteriot rnifi proprta ratio hujus & illius , ergo cui re-
pugnat clle actum materiar, lroc prxeise repugnat fibi pet. rationem ptoprum-Con-
lequcntia ifta probaicr:qui*nuioiipcrfe£tioi>iafpc(tatiir qprudglicui tcpugn.u,ctfi
formam materia:: quam quod fibi conucniat. fi crgoqon poteft hoc fibi conutyiire
nifi pet fuam propriam rationem, iequitut quod cui repugnat, maxime repugnabit
per propriam rationem formalem ipiius. Si igjtur ratio propria quiditatiua Angeli
elice nota: per illam propter quid pollet oftciidi , quod fibi repugnet informare
materiam.

),ft^ra|tiq ,,Jit;ci oftendat , quod medium «flet proprium afi cqncltifiqnemifiipla
effer nota, tariicu non ofteodit eonclufionem efle veram : vnde negans para, dicq-
'rcr qr:6d non repugnat huicinfurmare , nec eflentia fna propria ell ratiopcrfcTc-
pugnantia-. Ideo viterius confirmatur ratio fic : cuilibet aflui fimplicircr.pcr ratjo-
ncnj.ptoptiam , ve! comrcnit aptitudo ad petfc informandum, vel rcprignaf jufor-
tnafre : dt} eflentia,. Augclt non cft dati ptitpum , ergo fccundpm : Se tunc vjtt^, ve
argutum pft(ipla cllcntia cft propria ratio repugnandi. Probatio minoris1' aptitudo
non cft line aequalitate, quin iit inipctfeftio aliqua. ,,

’ Tqriia ratio porter poni tali. :uido perfectionis fit formis videtur efle per rcceflum
catum a mate: la.licut aCtus perfcCtiurplus recedit a potenriajfcd anima mtclicftiua
tantum recedit i materia, quod nqtmxlux rclifta, potcftliabere e/fc futim proprium
fine ea : cigo Angelus , q.ti eft perfeCtior quacunque anima inielleCtiua , plus re-
cedit a materia, led non videtur quod plus poflit recedere, nifi libi repugnet
inefle marci ix.

I lla ratio noq yidetur multum probare: quiamultiplcx datur excellentia a£tus ad
aft utn alia, quam ifta/10 recedere a materia : imo anima intcllcfitiua, licet poflit efle
flue materia : tamen ita perfecte ptncft vniri materia: ficui aliqua forma inferiori ita
diceretur ejuod Angelus poidl quidem efle line matetia , etiam perfectiori modo,
quam anima intellcctiua,fcd tamen poteft efle in materia: quja licet dependere 1
matetia fit imperfectionis , non tamen cft cuidens, qudd pofle communicare aftua-
litatcm fuam nutpria: fit imperfecto. ms 1 St prxeipue, quando talis communicatio
pote ft efle line depenJentia, ficut ponetctucinpropofito.

Qu ina ratio videtur fumi, fccundunyaliquos, ex operatione Angeli, qui cft in -
telligerejSi lroc fic : i/itclligcre cft operatio immaterialis: ergo intellcftus ell potentia
immaterialis: Se vlteriiu, ergo natura intellcflualis eft natura immaterialis. Prima
confcqucmiaptobatur per hoc, quod operatio non cft magis abftrafla a matetia, qua
potentia , cuius cft bpcraiiq;opctatio enim ineft operanti fecundum potentiam
propriam, vt iccundum rationem proximam operandi :Sc per confcqucns,fi po4
tentia fit materialis, illa operatio uon cft immaterialis. Secunda confcqucntia pto-
batut.quia potentia non excedit Cublbntiam :8c videtur ifta confcqucntia pticipui
tenete de natura illa, qui cft meji imclleftualis.cuiufmodi eft natura Angclicamon,
fic manifefte tenet dg natura ,qux eft diminute intcllcflualis 1 Si cum hoc Icnfitiua
quantum ad aliquam potcntiam:fictuex anima noftra: quia illa dependet a materia
inoperando , faltem aliqua operatione, fcd natura meti intcllcftualis nullo modo
dependet a matetia m operando, nec pcrconfequcns in eflendo Videtur etiam con-
fcquentia i primo ad vltimum confirmati percommentum ptopofitionis pcnultimx
de Caulis, vbi habetur. Impofiitnle rumqm eHvtfit rts, t*;/« JiibjIaniituiUi fui irrupe-
re, C7 euu dUio fui utcrmfdtc , Jic emtn enu efl io meher effc it ipfiui fulfieulie, hoc cft im-
pofllbile.’ Primum antecedens. probatur ex ebiccto : quia ab obicfto aftus quilibet
recipit 1'pccicnr, Se perfectionem j nunc autem obieftum intellcftus, inquantum hu-
iufmodi, Vmatciia .ibfttahitur ; quiaforrox in matetia funt jndiuiduales; quas non
apprehendit^ fecundum quod 'liuiu£a\odi.

Si huic rationi 111 lietur, quu limili ratione poflit concludi jiet operationemjSc vl-
terius ger potcntiam,qu6d animainnjlj^ftiua cfiiciounatpriahs,Sc tamen concluflo

Quxftio IX.

tft falfaihoc eft , quid non eft perfedio materiar , licet fecundum aliqtfos vera fit de
immaicrialhhoc eft.nou compofita cx materia, St forma.

Diceretur , quod bene porcncia intellediua eft immarcrialfls , Sc etiam anima hoc amLa*; 'a
modo cli immaccrialisiquu non eft iramctfa materiz , neci materia totaliter appre- imaxti-
henfnSt hoc dcclaratur,quia quanti forma eft nobilior, tanrd magis dominatur ma- nater,
terizcorporali.se minus ei coniungitur.Sc magis eam fua virtute excedit animaau-
tem noftra vltima eft in nobilitate fnrmarumivndcin tantum fua virtute excedit ma-
ceriam corporalem , quid habec aliquam operationem St virtutem , in qua nul-
lo modo communicat cum materia corpurali i & hzc virtus dicitur inrcl-
ledus.

Contrai(lud,homo non eft homo fecundum animam, fine per animam nifi fecum ^

dum quid anima informat materiam : ergo nec operatur operatione propria horni- eft krmo,
nis, fecundum animam , nifi vt anima informat materiam : ergo vel non inteliigit fe- »« opera-
cundum animam, vt fecundum formam.quz fit principium huius operationis, Vel in-
telligit fecundum cam,vt informat materiam. *UK

Prima propofitio probatur, quia compofitum non eft illud , quod eft nifi c)t parti- *Bxw’ "jj*
hus.Se hoc non vt ditiifis,fcd vt vnitis, vt patet ex 7. Metaph. rcfpedu huius fyllabz, m./Tartc
4i,de a. Sib. St ita vniucrfalitcr de partibus, & toto, nec folum eft hoc verum de pat- rui»,
tibus materialibus, quasvocat ibi Philofophus elementa, fcd etiam de partibus effen- 7«.6o.
tialibus,quxfuut materia,& for maicompofitum enim cx hoc vnum eft , quia hoc eft T,x l?-
potentia, & illud adus.ficut vult 8 Mctaph.hoc eft, quia vna pars quz eft potcntialis lmrluScri
informatur, St alia quz eft adus informat ipfam. .f

Item (ecundb contra idcmianimi fecundum fupremum gradum perfedionis fuz infirmat
cflcntialis informat materiam, fcd intelligcre non poteft competere fibi fecundum maternm,
aliquem gtadum fuperiorem quam fitfuprcmus -.non ergo competit fibi vt excedit
matcriamiimclligcndo per excedere non informarc.Prima pacet, quia alioquin hortid
non effet fupremum ens corporale, nec pcrconfequens proximum Angelo in ordine
fpecicrum, quia non effer adu formalitcr per illud, quod eft fupremum in anima in-
te!!cdiua,quz eft proxima forma Angelo.

Dc ifta quarta ratione videndum' eft primi de antecedente. Illud autem amece-
dens.fciliccc quod intelledio eft operatio immaterialis, poteft intclligi trip'(citcr.Vnd Xciim^tH
modo per oppoficum ad operationes fcnfitiuas, quz dicuntur otganicz , quia exer- mattrialn-
dentur pet organa determinata, St fic materiales , quz requirunt dcccrminatam par- quia i-cil
tem corporis determinate complexionatam, St pet oppofitum intelledio eft operatio ganinr,
non organica : non enim per aliquam partem corporis detetminacam exercetur , &
hoc modo intcllcdus dicitur effc nullius parti- corporis adus, intelligcndofic, vtin
nulla parte vel per nullam partem ptoptie exerceat operationem fuam,ficutpo:cn'-
tiz fenfitiuz.

Sed ex ifto intellcdu antecedentis non vidccur fequi immarerialltas formz. Fot- ruma i, A:
maenim pure materialis, dum tamen fit vniformis in toto St in qualibet parte, non
dicitur operari per organum,ficut ignis non dicitur operari per organu St Commcn- • mi
tator 7.Mctaph. fupcrilludrrrgeyfriir diftum eft , Virtutes tfta afiimtlantuv intelleifui ia 't
hoc, quod non agunt per organum , & loquitur de virtutibus, quz fune in feminibus : Jt
paulo poft, vinales , qua j ini incorponbus animalium agant fer injlrumcnta determinata j*

& membra profria. V ittus autem formatiua non agit per membrum propridm , & ra- i fjnt. ”
tio huius eft, quia illa fola forma dicitur principium operandi organica , quz, frilicet firma 5.1-
quodammodo illimitata In agendo poteft eile principium diftormium adionum, gaaic* nri
quz tamen non poffunt elici,nifi mediantibus partibus diflimilibus , Sc ideo requiri- defcM-
tur,quod perfedibile a tali forma habeat partes diflimiles , per quas operationes illae ,Kr'
otganicz exerceantur, 8c talis forma eft proprii fola anima , quz propter lui perfe-
dionem , vitra formas inferiores poteft effo principium plurium operationum pet
ipfam conuenientium fuo toti, St idei requirie pro fuo perfedibili idzquaro corpus
habeas partes maioris diftimilitudinis, quz conueniuot pluribus operationibus dilli-
tnilibus, quarum poteft effe principium.

Ima ex ifto intellectu antecedentis videtur peffe argui j quid intellectio eft operatio Afioriio»
nque materiali s , Jient vifio : quia vifto poteft exerceri per fortem materialem determi-
natam : intclleftio autem non per aliquam partem , ftd eft totius primo : non emnt
manus inteliigit , fed homo tfed fi animanonvt perficiens totum poftit rjfie principium //*-
telligeneti*Tgoip(avi perficient quamcunque partem aqnepojfct effe principium iatelhgeadi)

Scoc. Oper. tom.X 1 1. V ficui

23°

Quodlibet.

.fjgidl laj
rei mme-
rialis fo~
tejl ejfe ob-
ii 8 Hm ut-
t e llr [Itu
nejlri. De
q*o.t.J. 3.

Rtceptiuu
intelleiho-
nu, an UNA,
fcrtftt torus
er e anum
ctmpofitum
ex Arum a,
& parte
corporu.

Quare
0 cultu co-
cus non eji
oculus 1 ■

Anima fe-
par.ua po-
tejl intelli-
gere»ftd no
fenttre , &
quare.

AI. enim.

fient ifft , vl perficiens lotum , & /*»c Sici poffet it a digitus intelligere Jient lomo,quiu
H j dignus ejfct in alia per formam ,vt eji frineifium intellegendi. Si ergo totum tH
aque materiale , fient (ars , vel magis , [equitur quod illa operatio , qua non competit
fotma nifi vt ei/ m toto ,fu aque materialis, ficui illa, qua fibi competit vl ejt tu parte.

gejpondeo ad hoc , operatio qua competit forma , vl esi quodammodo illimitala perfeUie,
fi communicetur mater ta vel toti , communicatur et , quod e it in aSlu per formam fu sl limita,
tam-.tale efi totum, 6' non aliqua pars eius, rcfpcliu anima intcllecliua , cui, vt fic illimitaU
eil,eompcist intelhChc.

A Lio modo poflee intclligi antecedens, qr Ad inccllcflio cft imm arenalis ternii-
natiul.hoc c II, tendit in obic&um abftraftum a maceria:& in hoc intcllcdu vi-
detur antecedens probatum fuilfe per immatcrialitacem obiefli : Icd illa probatio
non concludit imm.itcrialirarcm iimpbcicer,ciiam cetminatiue , (iuc obic&iue ; quia
fecundum omnes quiditas rei materialis porcll efle per fc obicflum intcllcflus no-
flri fcd tantummodo, (i requiritur in obieflo immatcrialitas, hoc eft.abftraftio a ma-
teria indiuiduali, & cx hoc fcqnitur quod operatio fit immaterialis terminatiui , hoc
cft, indifferens ad obicila lingularia materialia, & tunc ad habendum conclufionem
intentam, oportet probare quod operatio , qua: rcfpicic vniucrfalc pro obiefto , non
pofict aliquo modo communicari materiat

Tertius incellcft-.is antecedentis cft iftetintellcflio non cft primi alicuius materia-
lis tanquam proximi rcccptiui, fcd cius rcccptiuum proximum & proprium cft for-
ma,non illa totius, qt x cft quiditas, ficut t ft humanitas, fcd illa, qua: cft fimplex, Si
altera pars compofiti,qux!ibet autem operatio fcnfitiua cft primb compofici cx ma-
teria,& forma.fieutpropnj rcccptiui, ficut patet in principio dc fenfu & fcnfatotnon
enim ipla anima cft immediate reccptiua viiionis,fcd ipfum organum, quod eftcom-
poficum cx anima ,Si determinata parte corporis cft proxima ratio recipiendi vifio-
nem.ncc cft anima, nec aliquid anima: nec illa forma mixtionis, quz cft in dctci mi-
nata parte corporis, fcd formatotius organico modo, quo humanitas eft forma totius
hominis, cft proxima ratio recipiendi vifionem.

Ex hoc paret , quod fi organum dicatur illa pars totius animalis , In qua tanquam
in proximo rcccptiuo, recipitur fenfatio , organum dicetur efle aliquid compoficum
cx anima , vt cft principium talis operationis , Si cx pane corporis fic mixta . & tunc
patet, quare oculus cicus non cft oculus, nili fecundum ly/wtfiquia non cft nili altera
parscompofiti, quod narum cfict dici oculus carens alia parte , qua complete oculus
cft oculus

Ex hoc etiam patere poteft, qood fi potentia dicatur illud, quod cft ratio proxima
recipiendi afturo,potentiavifiua non erit aliquid prxcisl animi, fcd vel erit forma
totalis ipfius organi, vel aliquid confcqucns illam formam.

Patet etiam , quare anima leparata non poteft fentirc , quia non habet rc-
ccptimim fenfationis , quod cft organum , nec formalem rationem recipiendi,
quz cft forma totalis ipfius organi. Per oppofitum eft de intclleflionc , quia rc-
ceptiunm cius proximum , Se proxima ratio formalis recipiendi eam cft ani-
ma, vel aliquid ex parte animz prxcisc.non includendo aliquam materiam i Si
proptee hoc potcll ipfa competere animz feparaex , quia ibi maner proximum eius
rcccptiuum.

Secundum + etiam illum tertium intellc&um, qui plus continec veritatis, intclti-
gere eft operatio immaterialis quia proximum rcccptiuum habet non includens ma-
teria, faltem corporalem , Si ide6 fine tali materia poteft ipfa operatio haberi 1 nunc
autem potens habere operationem fine materia poteft habete effe fine ma-
teria : ergo natura illa , cuius cft iila operatio propria , poteft habere effe fine
materia.

Ex boc ergo medio, fcilicct operatione, poteft concludi ipfius tiarurz talis im-
matcrialitas,hoc cft, a materia in eftendo feparabilitasmon autem illa immaterialius
vitcrior,quz eft impofiibilitas informandi maceriam, & hoc eft rationabile , quod ex
intelle&ione, quz eft medium, St commune animz Se Angelo, polEc concludi im-
matcrialitas communis vtrique.

CO U

Quafftio IX.

C 0 M ME NT AH 1 V S.

b T"\ E fecundo principali, dicit Dodlor quod
LJ repugnat Angelo pofle effc formam
.« informante materiam , Se adducit duas rationes,
quarnra prima forni tur ex medio comn»uni,quia
fcilicet concludit non rantum de Angelis , fcd
eriam de omni fobftantia corporali per fc fobli-
ftente. Secunda foroitur ex medio magis pro-
prio , quia talis ratio non concluderet de omni
fobftantia per (e fobfiftcntc. Prima ergo ratio
ftat in hoc i quod eft per fc fubfiftcns non poteft
informare materiam , Angelus eft huiulrnodij
ergo.

I» ftr ft Maior declaratur Ens per fe poteft tripliciter
pttjHattlli - | ntelligi. Primo tniclligitur ens per fc folitari?.
ginAmmo- prgyi repitur primo Pofteriorum tn tertio nodo
dthobttur P*1' ^d eft , quando tantum praedicat fecundum
fnrnftfici- adiacens ; & hoc modo accidens potcfteifcens
***•>• per fc,quando non eft in fobie&o , Vt albedo fc-
parata eft , fcd quando eft in fobic&o, non «Jici-
mus, albedo eft, Icd album eft. Secundo dicitur ens
per fe prout diftinguisur contra ens in alio , &c.
Nec cum illo cui in Iteret facit per fe vnum, vr pa-
rer S.Mec.oppofita vero conucuiunc ci,quod per
fc informat, & dicitur per fc informare, quia ex
ipfa forma A materia, quam informat , fit ner fc
vnum compofitum , ficut fotma accidentalis di-
citur per accidens informare fobicdhjm, quia cx
tali forma, & fobic&o fit vnum per accidens > vc
patet 8. Met.

7)rtio dicitur ens per fe illud quod habet atlua-
litatem vltimam , &c. Illud amem ejfe totius e]}
alitu Jimpliciter compofit i, quidem per feprtmo, id
eft,quod compofitum,, fiuc ejfe compotiri eft per
fc prirob fubfiftcns, fcd ejfe forma; eft per fc fiftjfi-
ftens participatiue tantum , pro quanto eft pars
compofiti, & omnis pars , vt participat ejfe com-
pofiri,vt etiam patet i Dodfore,iu i.d. 1 7 A ideo
dichur per fc ens per accidens,umcn accipiendo
• per accidens participari ifc. Ec hoc modo per ac-
cidens diftinguitur contra illud , quod eft per fc
prim6 ens , riue fublifteus , & non parricipatmi
ens ficut pars.

Quod eft igitur per fe fubfiftens , & non parti -
tipariuc , nec potem ordinari ad aliquid elfcprr
fe(Sc dicit perfe, quia bene fubfiftcns primo po-
tcft ordinari ad aliquod ede per accidens ,quia
poteft recipere mulu accidentia , qux tantum
informant per accidens , fcd non poteft ordinari
adaliquam formam fobfUntialcm , qux per fe
inrormat:quiafi potiet fic ordinari tunc exipfb
ic illa forma podet per fc fieri vnum compofi-

tum , & fic illud compofitum citer per fc primi
fubfiftens , & illud quod ordinaretur eflet parti-*
cipariudexiftens.qula pars alterius per fccom-
pofiti ) illud non poteft cflcpctfc forma infor-
mans raateriam.vt patet fopri. . •»

f Hinc patet , quod non vmhUnon eft dijfe -
rentia dtffinguens jdngefum ab anima. Et foit
opinio Boctij Sc Thomx vt patuit in fecundo J.h
qutft. vltma , quam opinionem ibi Doctor im-
probat , fcilicet , quid Angelus , teanim* nQil
diftinguumurfpecic per vnibile SjSc non vrii-
bile.

g Hinc etiam apparet quare anima feparata ■. .

non efl perfona,\icct Cnim non fit nata inhorrere, ^ u!n\k
quia non eft nata informari per accidens, cima ptrftHH.
fit forma fubftantialis, & fit per fc ens , fecundo
modo prxdi<fto,quia forma per fc informans, ta-
men non poteft cifc per fc ens tertio modo prx- x

didio , quia tunc non eflet forma per fc nata in-
formare,imo fimplicitcr fibi repugnaret, vt flrptir
• patet. Dicft etiam Dodtor quid ipfit fcparati * ^

poteft efle per fc ens, primo modo,id eft,fbltnrii&,
non tantum per virtutem caufic cxtrinfccx(ficu’c
poteft cfTc accidcns.fcilicet abfolutum, & fonha ; 1

materialis per diurnam potentiam tantum. De *

accidente abloluto patet \ Dolore in quqno,
dift. 11. De forma materiali patet in fecundb %
dift. 114.1.) fcd virtute naturxfox fibi dercli&x, ( , V »

Sc hoc quia non neceflarii dependet a mareiia - ~T

in proprio fuo ejfe, hic tamen non eft noturi» vii »

naturali ipfam in fuo ejje ntri dependere i mate- .

ria,vt oftcndic Do&or tndift.+iaj.x. ,

Secunda ratio ad propofitum nat in hoc : Cui
repugnat effc a&dra materix, hoc prxciic repu-
gnat per rationem propriam *quia maiori perfo- .
clioni atteftatur , qu&d alicui repngnat effc for-
mam nuterix, quam quod fibi conueniat, fcd ttoh
poftet alicui conucuire , nifi bcr rationctrt pro-
priam.ergo & fortiori non pollet alicui repugna^
re, nifi per rationem propriam. Ctrin ergorepu- ?

gnet Angelo informare materiam^r^o fibi repu-
gnat per rationem propriam, qux tamen eft no-
bis ignora. Et ifta ratio procedit ex medio pio*
prio quia ex ratione propria Ipfius Angeli.

h Probatio minoris , fcilicet qu6d non coti-
ueniatei aptitudoad informandum, qute aptini-
do non eft fine adlualitate , quin fit impcrfcdUd
aliqua. Si ergo edentia Angeli , cura fit perfedti
. inter omnes Jubilandas» eflet apta nata informa**
re,& atftu non informaret , tunc in ipfo Angcld
eflet imperfoftio aliqua*

S C H O L I V M. »•

Ctnlru J»4i rdtitnts tllttUs pro Conci 4 nam. j . hic ponit 7. olicclionci i & /oluit pcf
/cltBifimim , dr clorom JoOrinom , txpliconio multo ($■ oiitinfo in rhilofophio ,vt noti
in moginc. jlJ/cxtom ,Jt*nim4tionc Calorum non refpomicl , tjuio dchoc IroffotnmcJI i.

S.i.q. vnico. Vide Lcuch. fui hic in fnt monet vorio , & ocuto dubio circo hanc quoj! toner*
cr in co traHata.

DiEtcttio ' principali, obiiacur contra primam rationem : quia ex 7.Mctapii. rix.c.f.

'formo eft magis ens , quam compofitum : ergo illa non ordinatur ad ejfe totius can-
quam ad aliqqid perferius. *

Scoti 6pcr.tom.XU. Vi Pratcrcl

Quodlibet.

Enumerat
tantum j.
hic fo! nen-
da , quia

Priterca fpecialitcr de anima , videtur quod ipfa fit per Ce fubfiftens * quia ipfa
per fc operatur : operatio enim qui compolirum operatur per fc , non competit loli
formi, animi autem fepatari competit wlclhgerc.

. Priterca r^/r animi 1 ctitjfi compofitiictgo non ordinatur ad illud rjf.

Anrecedensprobaturtpropter hoc enim anima humana remanet in fuo (fle, totius
rjf dcftrufto.non autem aliae formxiquia hoc idem tjft quod elt totius, cft ipfius ani-
. ' mi,non iic in aliis.

Pritcrca.Hic aqua' poteft e (Te pats alicuius totius aqui , St ita cft ordinabilis ad
ejft pcrtoftms.quod iit cius participatum , ii per confcqucns hic aqua nunc non cft
per fc fubfiftens. .. . .

Pntcrca. Idem non repugnat eidem nifi per eandem rationem repugnantizili er-
go Atigelo repugnet informare materiam, hoc cft per aliquam vnam rationem in An-
gelo propter quam iit ifta repugnantiamon ctgo funt dui rationcsivna communiss-
em procedit prima ratioiSc alia propria, (icut procedit fccund t ratio.
itel.&tt. Priterea.Sccundum Philofophos > Coeli videntur ede animati : non autem poteft
Ma.& y. poni ibi animi intcllcftiua: quia intelleftiua inferior Angelo non poccft perficere
Ma./htic. corpuS,nifi perficiat fecundum perfeftionem vegctatiui,Sc fenficiuz, quas includit!
vclnifi illidi fint diftinftz.limui pcifitiant. ' *

Pritcrea. Angelus quandoque fumit fibi corpus, per quod exercet a&us viti,
ergo cum egere prxfupponitr^r , dabit ilii corpori tjfc viuum , t i per confequcns in-
formabit illud.

Ad ifta quinque. Ad primum ” non intclligitur frias , Se megis , fecundum per-
feftionem , led fecundum principaHtatem, St independentiam : quia tjft principi)
principalioris eft independeOs rcfpctftu principiat! , St rcfpeftu principij minus
YuevUma principalis.

k*hii /alm Ad fecundum , quamuis ifta ponitur ratio fundamentalis pro conelufionc ifta,

ia 1.1. dtjl. qUi,d anima intellctf iua eft fubfiftens , tamen concludo non videtur vera loquendo
i fj/. i.id. proprie de fubfiftcnte eo modo , quo prius dictum eft , quod ens per fc , tertio modo
8.j mu*. ib; accjpicndo,dieitut fubfiftens.fed nec anima intcllcaiua vnitacft per fe fubfiftens,
id cft.folitaric, ficut accides in Altari dicitur per fe ensrquia tunc vnita non informa-
ret corpus-.fcparata cnim.quia fic cft per fe ens , non informat : fi ergd vnita, edet fic
per fc ens.eundcmmodura cficndi haberet informi ns, St non informatu.

^iima fe- Ad rationem ergo illamiintcllcQio.qux cjt operatio immanens in operante, poteft

fartu a pro- dici competere per fc alicui dupliciter.V no modo licut proximo fufceptiuoialio moa
ximum do ficut remoto. Exemplum , primo modo fupcrficies difltur alba. Secundo modo
receptatum non , fcd beni dicitur , homo cft albus. Sic anima dicitur per fcintelligerctanquam
tiuellecho- proxjmam rcccptiuum intcllc£tioms:fcd non primum.quandocrt vnitaiquiaquando
nu , vmi * e(q vnjCI eft ratio, fccunllmn quam intellectio conuenit homini, tanquam toti pctfor-
"sziumede mam : homo autem dicitur per fe intclligerc , tanquam rcccptiuum remotum : quia
.Imu diti- non recipit imellcftionem , nifi pet hoc, quid anima, qui eft cius forma proximius
turrecep- recipit eam. Quando ergo accipitur in maiori, quod pet fe operatur, eft per (e fub-
fiftcnsivcrum cft de primo operante, quod, fcilicct fic operatur, quod non cft vltc-
rius alicui ratio operandi illa opcratione.fi autem non efiet fubfiftens , fcd forma in-
formans,non pollet operari, quin viterius clfct ratio operandi fuo toti i fcd ifto modo <
minor cft faHa , quod anima pet fe intclligit : hoc enim non eft verum nifi eo modo, ’
quo operatiocontienltformi, ficut proximo fulceptiuo

Ex ifta patet, quomodo intelleftio cft immaterialis/cilicer non quod non fit ipfius
animi vniti prouc informat riiatcriamiled quii ipfa cft folius animi, vt proximi fuf-
«Cptiuiitotius autem compofiti, tanquam remoti fufccptiui it tantum fecundum par-
tem formalem fui. * 1 1

Ad aliud : ■ habens omnino idem ijf , non videtur (impliciter imperfcftum , per
hoc, quid nontommuilicac alteri illud r^ifiergo animi CtlCt idem tjft , quod ii to-
miemi*. ti\is , quare anima feparata efiet imperfeffii in efiendo , eum tunc nihil fibi tollatur,
que fequg- njg |UQm DOn communicat alterifquarc etiam idem rjf haberis, anima efiet
eur.fi dtea- imncrfe£ta jn efiendo, Se totum habens idem rffe, efiet pctfeflum in efiendo ; quomo-
Z,rh*. do etiam manet# totiis nifi maneairotum haberis »M ejf^"\ 1 \f •
tee tdrm Dico ergo, quod rjf animi manet idem, dum anima manet cnsillor^f , St-hoi-Gue

rile tum fitconiunfta fiue feparata : & conumiliter videtur, qu6d rjji totius non manet idem,
nifi dum rotummanec idemfti illo f^riqtiia nullius efle aftuate vidcturmancrc idemt

nifi

ttuum re-
motum in-
telUliionij.

■ Ad tertii.
Inconue-

Quseftio IX.

2-33

“nifi manenreiiloaiftualuer habe ruente illud rjfc. Vidctut 'ergo ifta neganda*0 quod
tjji anima; cft idcm.quod cjfc totius : quia anima habens ejjc , videtur pars totius ha-
bentis (^r.Cohfimilitcr videtur ejjc fc habere ad rjfc.

Et illa probatio, quz adducitur ad propofitum , fcilicct , quod anima rematkt in Amnucfi.
Tuo cJJc, non fic ali* forma:, non concludit propofitunnirtab oppotitS. Ideb enim t re- n*»At
manet in fuo cjfc, quia cjfc cius cft omnino jncori upiibilc.ft per fc,& per accidchsivi- mj'"‘ fi1'
dcrctur autem corruptibile, fi cftccidcm ctun q/e compolin Compofitum tnim vere
corrumpiturtficut enim generatio videttir terminari ad cjfc generati : ita rjfc corrupti nrrufiih
videtur cfte terminus quo corruptionis : Sc per confequens non manere ! alix autem /i< fer fc,
formz materiales non manent in fuo cjfc , corrupto totomon quia effe earum non fue- t Vter /ir.
rit aliud ab cjfc compofiti corrupti : fcd quia ipfx corrumpuntur per accidens ■ hoc
autem cft, vel quia agens corrumpens per principium fuum aftiuom contrarium illis, 1“'i> K,: .
attingat illas vt contraria : vel faitem attingit compofitum corrumpendo ipfum :8c „«■
forma: tales funt infcparabiles a compofito in eftendo: neutrum autem iftorum ve- ccnfefn
tum.eft de anima intelleftiux

Sl ctiam(vt ifti dicuntjanima intelle&iua fit incorruptibilis , quia c(fc per fccbnuc- t’**/4 .
nit formz, qua: cft aftusiquod autem fecundum fe eonuenit alicui, infcparabilc cft ab ,IUJr‘ f,r~
illoificut ergo impoflibile eft.qubd forma fepatetur ITeipfa.fic impoflibtle 'eft , qudd
forma fubfillcns dcfin.it cfte. Si , inquam , ifta fit ratio incorruptibilitatis animz in - peti
rcllcdiux.fequitur quod non eft incorruptibilis,ptopter hoc.quod idem cft rjfc cius, fitum.

Sc totius:eft enim feparabilis i toto, manens tamen iiifcparabilis a leipla.

Poteft tamen * ad clarius videndum refponfioncs ad duo argumenti prardifia di Eift l«*«-
ftingui de ejfc:voo modo cjfc poteft intelligi illud, quo primi formalitcr aliquid rcce- "

diti ara,* ■ : primi autem receditur a ro/1 rjfc perillud, per quod aliquid eft cxtrl ~r0 f0f.

intcllc&um , Sc potentiam fuz caufe. Hoc modo cuiuflibct entis extra intelle- txn» can-
ftum & cauf tm.cft ptoprium spe. Alio modo dicitur rjfc vltimus aftus , cui , fcilcct /mi, r.frq
hon aducnitaliquisaliusdansr^rfimpliciccr,&ipfumdiciturfimp!icitcrhabcrte^ Mm
cui primi eonuenit cjfe fic di&um, primo inquam ,fic, quid non iitalicui altcn ratio “Ih >f** ^
e (Tendi Illo rjfc. lfto modo compofitum pctfcftum in fpccie dicitur cflt, & feluni il- !’
lud:p.usautcm eius dicitur c(fc pet accidens tantummodi.vel magis proprii partici-
patiucifto cfjc totius :-fic igitur folum compofitum cft per fc ens, accipiendo cjfc fe- cui.
eundo modoianitba autem ihtellcftiua non diciturfubfiftcnsnifi improprie, & lecun- Ceinftfi-
dum fmr/, licet dicatur cns,& per fe ens primo modo, accipiendo cfjc, Sc hocptoref- ,um F!rfi •
ponfione ad primum argumentum.

Per eandem diftin&ioncm patet ad fecundum : quia primo modo accipiendo
tjfc formz, & totius non eft idem rjfc omnino. Secundo modo eft idem tjfc • fcd illud Ijcr tcsi-
non cft viriufquc eodem modo.icd totius primd,& partis participatiub. dem tjfc.

Ex hoc patet quomodo anima fcpaiata dicitur impcrfefta in cflcndoiqtiia co md- t
doquoipfa cft vnita poteft dici perfefla in eftendo, non eftcmialiter.&primaik , fcd !,rrj
participatiub : fuo quidem proprio cjfc eft xquiperfcfta fepatata.Sc cuniunda: Ted^1"^ ■
coniun&a perfcfta cft tjft totius participaciui, licet noti pritnaric.Et quantum ad hoc VH-ad
feparata cfte imperfeda , quia caret ipfo cjfc totius : Se poftet dici quid ifta impet fe- cjnim yj;
£lio eft imperfedio (impliciter, quia caret illo cjfc, quod cft perfeftiofimpliciter, licet fdrttK
non propria, imi ipfa eft maior perfeflio. quam ejjc eius proprium , quia includens il-
lud cjfc. Nen igitur dicitur forma imperfcfta ex hoc folo , quod non communicat
fuam perfectionem alteri ,ficuc nec ipfa perficitur in. hoc ,quod communicat , fcd
dicitur impcrfc&a ex carentia perfedionis cjfc totius , quz carentia cohcomltatUr il-
iUud non communicare. , ,

Ad quartum* illud , quod poteft cfte pars integralis homogenea totius , ctfl Hmcfim.
participet cjfc cius, quando cft in toco, Si non participer, quando cft extra totum,
tamen feparatum non dicitur imperfeftum, quia habet cfjc ique perfeftum cum *'

illo tjfc quod poteft participare. Vndc non dicitur proprii ordinabile ad ejji
totius , ficut illud quod natum cft clTc pars cftcntialis per fe oidiuabiiis ad cjfc .
illius , cuius nacum cft efte aliquid , nec poteft cfte in fe aliquid ciufdcm rationis
cum illo.

Ad aliud dico , quod in eodem poftunt plura includi 1 quorum cuilibet fecundiori
propriam rationem , etiam alio circunfcripto repugnat aliquid idem , Sc tunc quod- f.
cunque illotum poteft cfte ratio repugnantiz illius includentis ad aiiud. ,„ /j it.

-. smi opcr.mm.x il. V y Exemplum:

Quodlibet.

Aliquid
fote ii rt-
pagure
4/1. »1 fer
varias ra-
f4';r/.

Prius n-

pvgn.tt

fuhjlaniu
ef e quanti-
tate, quam
animali,
priori tat e ,
communi-
tatis . non
perfetlio-
ms.

prtus homo
tji fub flan-
tia quam
animal,
communi -
tate, non
perfeSione .

Exemplum: homini perrationem fubftantix repugnat , qudd fit albedo, etiam
quo. unque alio circur.firipto.Iccm , per rationem rationalis : illa ergo ptopofitio cft
neganda quo&tnnm vnt non repugnat ,nid per vnam rationem rcpugn.tntix, fcd fi ad-
datur,non nili per vnicam rationem primam, diflipgui peteftiquia ratio repugnantia;
vui extremo competit illi, cui cft ratio repugnandi, 8c alteri repugnat, vel ergo primi-
tas illa refertur ad illam conucnicnciam , fic tunc illa erit prima ratio repugnantia;,
qux primo conucnic illi , ficcumhoc repugflai alteri: vel primius illa refertur ad re-
pugnantiam , fit tune illa erit pi ima ratio repugnantia: , qux primo opponitur illi , Se
cuinhoc couuenit illi , Se vtroque modo potcll difiinguidc p: imitate communitatis
& perfectionis:

Quantum ad primitatem communitatis, prius repugnat fubftantiz efle quantica-
tatem, quam animali : i conuerfo tamen quantum ad primitatem perfectionis , quia
animal plura includit, propter qui repugnat fibi,qu6d fit quantitas, quam fubltanria
inclu Jitiaccipicndo tamen vnifoi miter primitatem, vera ell propofiiio,quod etufidem
ad idem vna cjl prima ratio repugnant tf.Sc. ex hoc lequitur, quod non procellit vtraqne
polita ad conclufione.cx ratione repugnantixiprima, eadem prunitatc.quod concedo.

Similiter quantum ad primitatem communitatis , prius competii homini cfic fub-
flantiam.quam rationalem , fic quantum ad primitatem perfeCtionis ell e conucrlo.

Sed fi arguatur, idem non competit eidem nifi per «andem rationem Pergo fimili-
tcr ell de repugnantia.

Rclpondcomoncllfimilc , quia multis communiter non conuenir idem prxdica-
tuml'altem,quod non ell de clVcntia eorum, nifi per idem commune cis.fcd multis re-
pugnare potcll idem non per aliquid commune eis.Excmplumircpugnat homini , Se
albedini cfic Angelum , fic licet forte homini , Se albedini fit ens commune vniuocc,
tamen ens non ell ratioillius repugnantia quia conuenir Angelo. Exemplum mani-
fefllus, lapidi, albedini, chimera: rcpugnafcllc Deummon tamen per aliquid commu-
ne.ficntmanifcllumcll. . '

Cati no e jl jfJ textum diei potet!, quod licii Anieenna hoc pofuertt $./»a Mctaphyfica cap. 4. fcilicet

Coelum cire animatumiuiw,-» AiiJIoteles nunquam pofiuu.Et J! dicatur, quod Arifiotclcs m
’ de Culte? mundc,dr 1 1 .Metaphificx videatur htc dicere, vel ahii.

AdJiiio. Rcfpondelur,quod tnimt duplex officium halet, ut patet fecundo de anima , fcilicet mo-

Augeli uendt.dr tnfetmandi. De primo dicit Aril/otdes, quod efi fecundum quam intelhgimus , <jr
quomodo fient imus, & monemur, <f fecundum hancvlttmam proprietatem Cedi dici pojfunt cjfe antma-
fomtaCaii. tl,drfic Angeli fiunt forma Cerh non informantes Jcd monentes.

Ad aliuttper idem dico, vt patet in 1 .dtfi.%. quod Angelus poteff ajfumere cotput , dr t miri
i!li,vt motor naui.dr mohih.nou autem per informationem, vt patet de mulus Angelis & lenit
dr malis, vhifupra infecundo. Sic.

Ad argumentum principale, nego confcqncntiam,Sf ratio ell, quia priusporeft ede
ratio repugnandi alicui ne iniit fibi.quod fi incilet , edet pollerius fient repugnat ho-
mini efle rugibilcm.fic illud, quo formalitcr homo ell homo, ell ratio illius repugnan-
tix,&: tamen rugibile C incilet , eflee pollerius homine , ficut paflio ell pofleriot fuo
fubic&o. Eli igitur prius fimplicitcr ncccllariocaufa repugnantia fic, Iciliccc qu6d
contradi&iocft illa coniungitnon fic ncccflario potell efle ratio conucnienciz alicu-
ius pollet ioris fic , fcilicet quod contradi&io lit illa non vnici , quia non ell coniradt-
flioabfoluiom prius feparari afuo pofteriori.

Ad propofitum, formam materialem feparari .1 materia non requiric nifi quid for-
ma.non fic fimplicitcr ncccflaria ratio fuzvnionisad maceriam , quod verum ell,
quiacll entitas abfoluca fi ica prior naturaillavnioncifcdformam immaterialem , ve
Angelum, polle vnirimaccrix poneret aliqua vniri, quorum vnum ell ratio repugnan-
tiz.vt oflcnfum ell in folucioncquzllionis.

trma po-
flfepara-
'a mate -
a i.d. 11.
, x. quia
m ejl ra-
0 fu i
nionts.

C 0 M M E N T A Ttl V S.

DE tertio articulo principali , in quo mo-
uentur dubia.lnftac ergo Do&or . primo
probando quAd formx fubftantiaii magis repu-
gnet per Te ordinari ad aliud,qulun c6pofiio,unb
8 compotitum non cftjxr fc ordinabile ad vl-

teriorera a&um » multo fortius forma fubftan-
tialis non cric ordinabilis ; Se probatu r.quia ma-
gis ens cft minus per fc ad aliud ordinabile ■, pa-
tet , quia ordinari ad aliud . vel non ordina-
ri t fiueclil* ordinabile , vel non ordinabile,
fcquituc.

Quxftio I X.

tti»

UevnifCtU
& f mtr.
uhortnn*
***■+

Jnfflut f»-'

ufi

ttmAJeiiA.

- *•
trrm* «M-
mrda fit tn»
1* tai itm-

rt“«-

ll nlti^rr»

r uaftfi ani
*u.& tum *

rfi

loquitur emitarcm quam A enim aliquid rlt riia-
gis en», & nugii perFcftius , tanto cll minus or-
dinabile. Sed forma fubftanrialis efl magis ens,
quini compolitum, vt patet 7. Mer.

k Secundi* fpccialiter arguit de anima.qubd
ipfa fic peric fubfiflens. Et cum dicit ahuhm per
fe operatur Suit per fe intclligit , acciatur ly per
fe ioliranc,vt fupra dixi.

1 Tctrioinllar,probandoquod anima fit per
fe fubfiflens, quia effe tmimn eji effe compofiti, Scc.
Et hxc eit ratio Thomx , quam etiam Do&or
improbae tn .

Quarto arguit per argumentum ducens ad
unpolhbile.piubando quod 01 di nari ad aliud vt
ad perfc£bus,cuius fit pars, non impediat ipfitm
cllc per fe fubfillens, arguit ergo fic : Hec a<\ha
fotej 7 effe pars tat itu tujuc,Scc.

Quinto in(lat,proban.io qu&d illae dux ratid-
nes pttnu non procedam cx dittcrfis mediis,
quotum vnuin fit commune, & aliud propiium,
quia idctn non repugnat eidem.

Sexto initat, quia fecundum Philofophos c<r-
li videntur cllc animati, $tc. Er qubd anima in-
tcllccliua non poffit informare .crrlura fecun-
dum mentem Philoiophi, ollendit Deflor in u
4ty.14.vbi quxrit an in coelo fit materia.

Septimo A vltirao arguit, quia singelHi.quan-
datjHcfumit fibi errant. Et fic Dodtor per has
duas radones vltinus probat quod Angelus po-
rcfl informate matetiam, imo Iccutidum penul-
rfmam ,qubd de fafto informet fecundum Phi-
lofoptios, quia anima intcUc&ua.vt fupra petuit*
non informat ccelura A tamen ipfutn ell anima-
tum,non anima ienfitiua^iec vcgcntiua.nec ani-
ma noilra imclle&hia;crgo erit informatum ali-
qua forma quit fit quiditatiuc Angelus.

m Rcfpondet Doclor ad omnes illas inflan-
das. Et primo ad primam dicit qudd propolluo
Philoiophi non inteltigiiur quod forma fit ma-
gis ens , id cll perfectius compofito , fed magis*
quoad principtd tnttm ,'i7 indep^tientum f, UtC-
Et Iic fottm fubftamialis dicitur magis ens.
quam compotitum, quia compotitum principa-
lius depeniet ab ipfa , Sc ipfa rclpcclu compofid
non dependet, tlt etiam independem rcipcfhi
prindpq tnintls : principalis. fcil icet macet ix, qux
ell aliud principium , minus tamen principale
ipfius conqiofiti.

Ad fecundum dicit primo , quid intclllgcre
competit per fe animx , vt proximo fufccptiuo,
toti verb compofito , vt remoto fiifceptiuo. Et
quando cll anima feparata, cfl immediatum , &
prunum rcccp tinum j quando veto ell vnlu cll
immediatum rcccptiuum , fed non ptimb.imA
compolitum cll pa fc primo receptiuutu , quia
tuuc homo per fe primo intclligitA anima vni-
ta non primo intclligit, fed dl ratio ipfi homini,
Vt incelligat. Quando ergo accipitur in maiore,
quod pe' fi. operutur efl per fe fubfrlent % verum
efl dc primo operante', quod fcilicet fic opera-
tur , qubd non eil vlccrius alicui ratio operandi
alLa ope ratione , fed anima ( etli ctiatn teporata
per (c operetur, id efl, folicarie iic accipiendo ly
per yejnonpotcfl dici per lcfublillcus,quia com-
potito , cuius poteil cllc par» principalis , poccll
cllc ratio qperandi cadcui opcratione:patet>quia
quando efl comundla compofito coinpofuum
per animam per fe intclligit.

n Ad renium , primo rclpondec negando
animam habete idem effe, quod cll effkampod»

ti,3c adducit multa incomichfcntia , qux fcque-
rcnrur fi prxeise diceret idem effe, quod effe com-
pofiri. Primum cfl , quia anima ab illis ponitur
impcifcCU in clfcndo , quando cfl feparata ; fed
non quando cfl contundi a.quia vt comundla par-
ticipat tjft conqiofiti. Si ergo dicetur «impliciter
cllc ipia feparata fecundum fuuiu fellet perfo-
fla,& impctfe&a ; imperfcdla quia feparata k
compofito ; pnfcfla quia totum ejfe compofid
dicit. Secundum , quia anima feturata cllet im-
perfefh medendo, cbin runc niliil itbi tollatur,
nifi qubd fuum ejfe non comtntlntcat alteri : hoc
autem non dicit imperfrdiionem quoad tl]t anf-
mx. Tcnium , quomodo manet ejfe tutius, nifi
maneat totum habens illud cjfei Si enim ahima
dicit totum ejfe totius compofiti, ergo ipsa fepa-
ratamanet totum ejfe compofiti , quia ipfi dicit
totum ede ipfius , 6c tamen tunc non maneri
coinpofuum. Si ergo corapofitum non maner*
quomodo poteil manere totum efk comtitt.
nti?&c. . 1

o V iderur ergo iih neganda, qubd ejfe ani-
mx efl idem qubd ejfe totius, id efl,quod fi-
cut anima qua Habe 1 effe ,bfl 'pars rorius haben-
tis ejfe , fic ejfe ^ ai.inve videtur pars alterius tffr%
fcilicet compofiti,& per confcqucns anima nori
dicit idem ejfe compofiti , quia tunc Idem edet
totum A pars.

p /aco enim remarut in fHA c(Te , qwU tf\\
tnu ejt omnino incorruptibile ,& per/eM efl.qubil
corruprio non terminatur per feA Ptimb ad ip-
fam animam, 6c per accidens, id eit , qubd noti
cotrumpitur ad coituptiouem aUcruisflicut alix
fonnx dicuntur per accidens corrumpi , Cc pet
corruptionem corrupti. Sicut fcnim forma ma-
terialis per fe non generatur , fed dicitut per ac-
cidens generari , quia per generationem corru-
pti* ita non dicitur per fc corrumpi, fed ramuris
pet accidens, quia per corruptionem tonus , cu-
ius cfl pars. De hoc vide Do&orctu tn iJifl.ty.
tk qux ibi expofiti ) Videretur autem effe anima;
ctnruptibilc, fi elfet idem cum effe couuptij
compolitum enim vere corruropitu.-.Sicui enitrt
generatio terminatur ad effe totius gencrai' , iti
effe totius corrupti cd terminus, a <y.-v cortuptio-
nis, & per confcquens noh manet , fotmx vtrd
materiales non manent in fuorjft corrupto toio*
non quia effe earum non fuit aliud ab effe com-
potiti , quia dictinc propiium effe * fed quia ipfie
corrumpuntur per accidbhs, fcilicet ad corru-
ptionem totius. Hoc aurem cll, vel quia agenJ
corrumpens per principium fuum adhuutn c«»n-
u avium illis, attingit illas, vt contraria, vt patet
de igue corrumpente aerem * vel faltenl attingit
compolitum corrumpendo ij fiim, & fonnx ta-
les finit infrparabiles a compofito in clkudo:
neutrum iflorum verum eft dc anima inrcllc^i-
ua , ncc quia fit aliquid corruptiuum ipfius pet
fc attingendo immediate illam , nec fcquitiit
corruptio ipfius ad corruptionem totius cotn«
pofiti.

q ‘fetefl titmtn. Hic Doclor clarius rcf)»oh-
det ad illa duo argumenta . qux proccdun: de
effe auimx,dHlingucndo de effe animx.Vno ttio-
do accipitur effe illud , quo aliquid primo rece-
dit a non effate fic primo A recedit a nor iffepci
illud quod A habet effecxtta intcilcthim. & ex-
tra fisam caufam , Sc iic omhis foima tam mate-
rialis , quam immarenatis habet effe , quia extra
intellectura, & exua fuam caufam. A lio modo
V 4 acci

tfTc

duehurHitj

[ufoltnn

2$6

Quodlibet.

accipitur tjfe pto vlfimo a£hi , cui non aduenit
aliquis alius aftus dans tjfe (impliciter , Sc ipfum
dicitur (implicitet habere efe.cui prim6 conuc-
nit cl{c,fic quod non (it aliati alteri ratio eden-
di illo ejfe , quia etfi anima habeat prim6 ejpt,
non tapten dicitur perie !ubliftcns,quia alteri cd
latio edendi illo ej'e ,quia cotnpolito cd rario
edendi animatum (impliciter. Anima ergo in-
rellcckiuanondidrurlubtidcns, ni(i impfoprie,
& fecundum ^«WJic£r dicatur cns,& per fe ens,
primo modo accipiendo ejje. Er hoc pro refpon-
(ioncad primum argumcimim,fciiicct,qu6d per
fe operatur ,cd per Ic fubfidcns, (iue ens per fe,
conceditur, quM cd ens per fe,vcl primo modo.
Vel fecundo modo.de (ic anima, qnx per fe ope-
ratur, erit ens per fe primo modo, non tamen fe-
cundo modo. Per eandem diftin&ioncm patet
ad fecundum ,quia printo modo accipiendo ejfe»
ejfe fonne , Jc ejfe totius non cd idem ejfe omni-
no, imo didinguuwur rcaliter, vt probat Do-
Cto r tn tcrtto,diJl. i. Sed accipiendo ejfe fecundo
modo , cfl idem ejfe formae , & ejfe totiiw » fed
fornix cft participari uc, totius vero jnimb. 1 o-
tura enim primo habet tjfe fiibfirtens » vt funri
patuit , $c pars in toto parricipatiuc eft illud
idem ejfe.

Nec pottsl ejfe in fe aliquid eiufdem rationis
cum i/toyGcox eft pars int<*6‘ alis homogenea cum
*«kO huiuogcnrr * idc6 (i totum homoge-
neum cll pci ic fubfidcns , etiam quarliber pars
intcgralis illius homogenea erit per fe fiibfi-
dens, (altem quando cft feparaca,vt clare o-
dendir Do&or in fecundo, dtil. x. q 9. Vide ibi
multa nec diaria ad hoc propofituin , Se maxi-
me dubia ,qux ibi adduxi in ida materia fingu-
laricCr.

- In ida qttxdionc occurrunt aliqua partu , &
facilia dubia contra aliqua di&a. Et primo con-
tra hoc, quod didt , feilicct compofitum ex mate-
rta,& forma ejl per fe fubf Jient, c-r non ordinabi-
le ad vltertorem alium, Jiue quod per feli e, C7 per
fe continetur in pradteamento fubjlantta ejl veri
per fe fubf Jient , & Angelus ejl huiufmodi ; Pri-
m6 indatur contra primam partem de compofi-
to in Pridicamento Subdantix per fe , quia aut
imelligicpcr fc fubfidcns pro fuppofito forniali-
ter prout inclqdic negationem duplicis depen-
dentix vel communicabilijatis , dc quibus w 1 .
dijl.i.parte x.q. 1 .& in tertio ali 1 .nudi. 1 . & tn
quodl. q. 19. aut intclligit dc lingulari priori tali
negatione. Si prim6»hoc non vxdctur,ouia illud
per (c non ponitur in Prxdicamcnto Subdantix,
cuin talis negatio maxime negatio a&ualis de-
pendentix fibi accidar. Si fecund6 , nec hoc vi-
detur, quu (icut poted alteri communicari vt
sjmo , ita videtur qubd poflit ede forma infor-
mans , quia forma informans proprie communi-
catur vt quo , vt patet i Do&ore in vbi fupra.

Secund6 , (icut ntateria poted clfe pars alce-
rius.crgo mulfo magis compofitum. Antcce-

• T - .* dem parer. Confequemia probatur , quia ma-

' • ‘ tcria minus (impliciter dependet, quim compo-

ficum : patet , quia compofitum dependet in-
trinlecc i materia, Sc forma , inatoria verb nullo
Muteris neu modo dependet, ncc aliquo modo alteri inhxret,

* vtpatec.

Tcrrib , quia illud ens videtur magis fubfi-
dens , & per fe dans , qnod ncc alteri inhxret,
nec formaliter includit aliquid quod formalitct
alteri inhxret, quam illud quod in fuo ejfe elfen-

C mpofitum

74$:

drfmdtt.

tiali includit aliquid , quod formaliter alteri
inhxret. Sed materia ncc formaliter inhxter, vt
patet : nec formaliter includit aliquod inhxrcns,
quia materia prima nullam formam quotus mo-
do includit. Maior videfor manifcda,& fimilitct
minor: ergo cum compofitura rcaliter, &cllcn-
tiaiitcr includat foimam qux per fe inhxrec,non
erit ita formaliter , & edentiaiiter per fe dans.de
fubfidcns ficut materia : ergo fi* materiae , vt
magis per fc danti , quam compofitum, non re-
pugnat pode alteri communicari , vr pars : ergo
multo magis non repugnabit compofito fub-
damiali polle alteri communicari vt pars for-
malis.

Quarti arguitur fic : Illud magis cd cn* fub-
fiftcns.fiuc per fc dans , quod vlcimate terminat
dependentiam onmis fbrm* , tam fubdantialis,
quam accidcntalis,quim illud quod non vltima-
«c terminat , (mo fi tcmiinat dependentiam for-
ni* tnaterialis , terminat ratione alterius parris,
ftue ratione illius, quod vltimati terminat. Hxc
videtut dara, Sc manifeda, qoia fubfidens pro-
prii , ctfi dependeat ad aliud vt ad caufem ctfc-
&iuam,vcl finalem, vel exemplarem, umen nul-
lo modo dependet ,vt alteri communicabile^dc
illud quod cenninat vlumatc dependemiara for-
marum materialium,tam fubdantialium , quam
accidentalium , femper cd minus communica-
bile, quam illud quod non fic terminat , imo in
fuo ejfe edenti ali includit vere comraunicabilc.
Sed materia videtur huiufmodi, quia de penden-
tia formarum fubllantialium vltimatc termina-
tur ad materiam primam , loquendo de forulis
materialibus , Sc quia forma accidentalis imme-
diati terminatur ad fbntiam fubdamialcm , fe-
quicur quod vltimati terminetur ad matnriam,
& compofitum non terminat huiufmodi formas
materiales, nifi ratione maierix, quia enim com-
pofitum ntarcti.dc ideq terminat. Et vitra inclu-
dit in fuo ejfe cdcnriali formam fubdamialcm,
qux vere cd cummunicabilis materiae , Sf mate-
ria nullam includit formam; ergo materia prima
ed (impliciter magis fubfidcns, &r per fe dans
& tamen cuni hoc poted e(Te pars alterius niate-
rialisrcrgo mulrd magis compofitum fiibdantia-
le, eunt edentiaiiter non fititafubfidcm poterit
die pars alterius per fe.

Quinto principaliter indatur fic : Si de quo
minus videtur, ergo, & de quo magis,fed minus
videtur , qu6d edentia diuina podu alteri com-
municari in rarione, quafi formx,quam compo-
fitum:fed ipfa poted uc conmiunicari:crgo mul-
to magis compofitum fubdantialc. Maior patet,

Jjuia edentia diuina,vt edentia.ed magis ens per
e , quam quxeunque fubdantia creata , quia per
Augudinum fi omnis res ad fe fubfidic , mulrb
magis Dcumicc aliquis dc hoc dubitat^ju^d i-
fentia diuina non fit magis per fc dans, licet non
incomniunicabiiiter.vt patet a Dociotc ia primo,
di. I.8.16. CT q.i. quodl

Sexto (pecialiter indatur de ip(b Angelo.po-
fito quod fit in pcrfctda fpecie Subdantixprx-
dicamcnalis , tanien videtur , quod non repu-
gnet ita pode informare materiam , ficuc repu-
gnat compofito materiali , quia compofirum
materiale includit edentiaiiter aliqui , cui fbr-
malitcr rcpugiur pode informare materiam, quia
includit niaterii , cui repugnat aliquid informa-
re. Et hoc modo arguit Doftor in i.diJl.i6.con-
cra D.Boiuucnturam , qui videbatur ponere in
anima

• ^useftiolX.

fumi-

flui-

animi maceriam, Ac forinari>, quia tunc ipfa ani-
ma non pollet infofmire maceriam , fi includit
materiam, vlde.ibi. Modo Angelus ponitur lub-
ftamiaotnnmo inimatcriaiis,&: iic non includit
materiam ,eui repugnat informare, At tamen
compofito materiali non repugnat-, ergo moltb
thiniu repugnabit Angelo.

] Septimo , fi de qiid magis videtur inellc , Ac
nbn ineft.drgo nCc de quo minui. Sed magis ri-
detur bepiignarc Ati gelo poflc dependere ad
aliud in vnitatcfuppoliti,quarti clle forniam ma-
teria; ipfam informantem, Afi peificientcm:8c ta-
men poteft dependere non tamuirr ad fappolt-
tun> diurnum, (ed eriam acatum, vt patet a Do-
lore »* tcrib, dijt. i. ago. Probator maior quia
Angelo rtrigis repugnat iuppofitari m alto, quia
vt Iic, nullam perfectionem alteri communicat,
fed imperfct&iuricm dicit fi foppofitcrur in fup-
poliro crearo, quia ranriim ibi dependet non per-
ficiendo ipfmn, vt cxplonaui irt tertio, dijt.\.(jr i.
vide ibi : ti informat materiam tunc communi-
cat fua ni petfeirionem materix , & Itoc eft pcf-
fcriionisi

Refpondco ad omnes iftas obicctiones prx-
mittendo aliqua. Primum, quod Dodlor in prx-
fenti q. non loquitu» dc fuppolito proprii di&o,
liuc fomuliter , prout a&u includit negationem
duplicis dependenti* , fcilicct aotitudinalis , Ac
a&UaH*,dc quo Dotftor ut reruo,di{i.i.q.i.&in-
frda.ty.qKodftbXwic prout includit negationem
duplicis commu nicabili tatis, lcilicct,vt quo, Ac vt
9«ed,prout Dotlor loquitur tm primo, dtji.i. par-
te i.q. i.cr di fi. i6.quia accipiendo fit fuppofi-
tum , liuc per fe fubliftcns,'quxftio non habet
difficultatem , quia tali fubfiftesni cx fua forma-
li ratione repugnat fimpliritcr , non folum pofic
communi cari ,vt forma informans>rrab fimplici-
tcr repugnat pofic communicari alteri fiippofi-
to.vt clare patuit in }Jifi.t.ifiu Sc clart patebit
infri q 19. non cll ergo conylufiode fuppofito
fomuliter fumpto.

Secundi) prxmirto, quod Do&oHu tlh con-
clufione loquitor prxeise de natura , qux adu
non cll fuppofitmn , fcd de natura verbloppofi-
tabili.fmc in fc, liuc in alio, id eft/qubd loquitur
de natura lingulari naraprimbi & petfcfoppo-
firari. Et dico prirrto,CT per fe addifferCntiam il-
lius, qu* tlmum nata ell fuppolirari pahicipatb-
uc, fidit pars in toto , vt fupra pariiitiaCcipifndo
ergo' iHarn riamrirh finguhrcm fex fua ratione
natiprimo; 4 pet Kc fuppolirari, liiic in prbprio
fuppolltoilmc alrcnojvr priotem ratione forma-
li iuppoiitationis, liuc in 1H0 jftiori, inftbd noti
includit negationem duplicis dependenti*, qu*-»
rit Uodor an libi repugnet pofie clle formam
informantem, Si mai eriam pferfiricmbm.'

Tcttio pr*hiiW? » qobd etTc communicabis
le vc q**1 , poreft 'tripliciter iritelligi pro nunc.
Primo, quod fit comitmnicabile alteri non perfi-
ciendo, nec inhxrendo , nec dando alrqubd ejft,
fed raiuthnin alio fuftentidri.' 5eajndb,qiibd iit
communicabile alteri per fc infotmaudo ; Ac pbr
(c perficiendo aliquod per fc informabile, Ac per
fc perfedibile. Tertio, qu&d* Iit edmrmmicabi-
le rantum per Accadens infotmando; fit per acci-
dens pbrficibrido * aliquod tamuni' per accidens
infonbhbilc , &pcr fc'£Hbi ic. IMmo modo^uxli-
ber natura creata in perfoda Ipecic Pfxdlcameh-
ti Subftinnr ner fo , Ac prirrib exiftens eft vbre
communicabitis. Secundo t mddb omfiis fordu1

fubllantialis cll per fc communicabil» materi*.

Tertio inodo omnis forma accidcnralis, liuc ma-
terialis t liuc immaterialis cll per accidens com-
municabitis. Omnis natura primo modo eft ve-
re fuppofitabilis,AC nulla forma fecundo modo,

& tertio modo eftpir le fuppofitabilis,quU om-
nis talis nata cft elfe pars formalis perficiens.

Primo modo natura accepta non eil nata eile
pats alterius , nec formalis , nec mati rialis, quia . ; t. - A
tunc non edet in pecfc&a fpecie Prxdicamcnrt n
Subeunti* perfc , quia nulla pars cll in Prxdi-
c amento per fp/ed farnum re4uftiue,& partid-
pauue:quia pec rationem illius cuius cll pars, vt
patet a Ooctore»/» ftctutdo^ dt/i. 1 . q. vlt. Et hoc
primo modo loquitur DoOor. *

His pt*mi0is refpondco ad primam indan-
tiam,&: concedo quod accipitur fuppolitum tan-
tum lecundomodo , prout fcilicct adu non in-
cludit negationem duplicis dependenti*. Et ctah
inflatur comia fecundum modum per omne»
mdantras fcqucmcs, dico quod libi repugnat in-
formari, quia tunc cflet ncccflario pars clVcnrla-
• lis ; modo parti repugnat ellc per fc in gener» • •

Subdaoti*, <5c in reda linea prxdicamcntali, fi-
cut ponitur compoficum hibltamide, de quo in-
tendit concludo. Sed ponere ipfmn alteri com-
municati non informando > nec elfcntialiter per-
ficiendo, fcd tantum ibi fudentari , vel ftippofi*
tari non impedit ipfum efle per fe in Prxdiot-
mrmo Subdamix.quia vc fic dicit totum, & na-
turam pcrfc&am , nec aliquo modo c fient iatiter
vitei lus pcrfevlibilcin.

Ad fecundam m fiant iam negatur confequen*
ha. Ad probationem cum dicitur, quod materia
cll magis per fe lians, fiue fubfiftens, Dico,quod
fubfiftcns porcll tripliciter accipi. Primo pxo^fijleui/k»
omni co quod ncc aclu,ncc apjtitudmc alteri in-
h*rct,nec poteft clle pars alterius cllcntialis.rtcc c,m‘
includit aliquam partem proprid cficntialcns(de
accidentali parte non loquor , quia fuppofimm
fobftantix cll pars materialis compofiti per dc- ,

cidcns.puta Nliius, album efi)Sc rtmdb pro omni
co,quod nec apticudine, ncc aflli Inhxret alteri,

Md poteft intludcre ellem iali tt*r aliquid, quod Iit * ;

pars eius , cum hoc tamen potert efle parsefien-
rialis ajtcrius • Tcrtib pro omni eo , quod nec
actu , nec apritudine poteft alteri inhaerere t net *

poteft clle pars alterius eiltmiahsxflentialiter ta-
men includit tam partem materialem quim fot*
malcm. Primo modo.ponibur Angehis pet ftf
fubliilens ; fecundo modo ponitilfniareria per ft
hibfiftensitertio modo ponitur couipofitotn lub-
ftimialc per fc fubliHcns, Dc primo Ac tertid
modis imclligitur conduliodb' Wr le fublififot \» .

rc Oporteret ergo prdbdrc qd&d materia prima
maeis per fc fablirtercrprirtio , Vel teirtio modo, . , v

Ac Ite haberet intcntom-,(edilhc inftahti* prxei-»
sfeprobatit y querfeft magWfubliftcni , fecuhdb
modosqnam compotitum fubflantia{e,qma nihil
cfientialitcr indudit.quotl alrirri i n ha* rea r : ficuf
comnolitum mcludit formdtii inbftantialfitn ( li-
cet illa proprie nbn inhxreat ; ittMf irihx^trb ci^
accidcntalitcr,& non per fc pcrncffe, fnicrfiHad*'
rcrccll ranttim fecundum qmd perficere illucf,
qUbdfobftarublitcr in fc cll pctfo^dm^ 8c Wod
modo ‘ntllb forma fubftamlliHs tnhdrrct fupri . »

patuit in iftlVquodlib. Er ex Ms-paret foli»rio ad
djbs inftaiitids ,qUx procedunt ad prpbanddrrf '

martriam mdgis tobliftferc ; odia norrproccdunt
dt fttbjljhrt ; nec primo* nec 'Unit tnpdo , leti

- ~v‘— * tantum

▼ *• *, j, \‘i * ' '

238 Quodlibet.

tantam /ccundo modo. Sc hoc non cft ad propo-
/itum, vt pater,

m, ■ Adiextum, quod procedit de Angelo, conce-
do qupdetlcnria diuina cft magis /ub/iftens ,Sc
per Icdlam, licet non incommuuicabilitcr.quam
qmccuhquc natura creata. Sed poflea negator,
q*dd ipia iic quali pars alterius v nec quali for-
ia ,na^*s » nec quali materialis , cum In diuinis non

m» tft }**!. Iit pars,nec quaft pars, vt probat Doftor in tri-
mo, difi, f. tf. 1. led tantum eft communicabitis
tribus fuppolitis , nec tamen, vt pars , nec quafi
pars. De hoc vide prolue in primo , difl.j. cj.i.
diji. 1 6.

Adtltimum negatur minor .quia nullo modo
f repugnat per Ic cxiftcnci m genere Subftantix

, . polle communicari in vnirate fuppo/iti, vt.fupri
patuit, repugnat tamen polle clTc partem.

- .Secundo principaliter inftatur contra hoc di-
tium , fcilicct quud efflentia principi) principalio-
ri* eft independens rejptcln principi mi . & refpe
Uu principi) minus principalis , & fecundum hanc
principalitatem dicitur magis- ens , & non fccnn -
Xnumrru dum perfeilionem. Contra, primo , quia forma •

Mfuofd- materialis, qux ponitur principalius princi-
umda. pium, nccclfario dependet a cpmpofuo, ergo re-
tpc-ftu compofui cft magis dependens , quim e
contra. Antecedens patet in fcquenri quxft. vbi
dicit , quod fonnx materiales funtinfcparabiles
k compotito in cllcndo,im<!> ramum corrumpun-
tur per accidens , quia per corruptionem totius
compotiti.

Sccundd inftatur, quia forma, vt in compo/i-
to participat nobilius effe , quam extra compoti-
tum habear , & perfectius effle participat a com-
potito , qium compotitum a forma : patet, quia
tjfe compofui ctl perfedius ctlc formx , ergo
forma magis dependet k compotito , quam £
contra.

Tcrti6 inftatur, quod non Iit independens rc-
/pcdhi principi] minus principal is, quod cft ma-
teria , qata forma materialis nece liari 6 inhxret
macet ix,& non econrra , Tc patet ^rgo ipfa de-
pendet in tjfe a materia, vt paret.

14. , . Quarto inftatur ,quia forma materialis nullo

tr>odo cautae ,nifi prius inhorreat materix:ptc hoc
enim compotiruui cft^uia forma eft in materia,
Vt paret prxfenti quxftjonc : ergo tunc fcquitur
quod ipla dependeat i materia , & per ccnfc-
quens non viderur verum dicere , quod Iit inde-
pendens refpedku principi) minus pfincipalisi
imd magis cconcra.

Quintd inftatur , quia terminans dependen-
tiam alterius cft indepondeiu Independcntia op-
^ , , polita dependenti* quam rerminar. Hxc cft
pcopofitio Dodtoiis in dift t. 9.1. Sed maceria
prima terrainatdepcndcnriam formx materialis:
paret, quia terminat cius inhxrcmianucrgo ma-
teria prima erit independens independcntia op- *
potita dependenti* formx \ ergo founaiiter non
cft independens retpe&u materi*.

. Sexro inftatur » illud cft timplicirer magis in-
dependens, quod poteft per fe (lare , quaru illud
quod ra iiniin, habet effe in alio ; fcd mateiia pri-
ma poteft pccle flare , im£ mm poteft in alio ef-
fe,ytpatet &.Dodorcur *4*ft-* x.a.x, forma au-
tem non poteft per fcftarc. J*t poticp quud pollit
'*..v per1 Ic ftarc , tamqf conucnit ubi polle ad mate-
riam dependcrc^k iptaro informate, vc patet :ted
■*" hoc limplidtcc repugnat materi*, qu* licet pof-

/ic ctfc pars akcriusA^iiu;pt compoti t j wtuuha.

tamen /impliciar repugnat qu2>d poflit effe in
alio.vt forma ponitur in materia.

Septimi inftarur,quia materia prima prxfup-
ponitur omni gcncrationi.cuin Iit /impliciter in-
generabilis, &: incorruptibilis, vt patet pnmode
(feneratione. Forma autem non prxfupponitur,
imi forma per generationem recipit e/e in ma-
teria , vt patet ; ergo fcquicur quod materia erit
/impliciter magis independens, quim forma. Si
/ic , (equitur quod erit magis ens , ( ace iptaido ,

magis , fecundum principalitatem jquam forma,
quia & magis independens.

Rctpondco ad iftas inftantias prrmitrendo , f
aliqua. Primi , quid aliud eft loqui aliquid ab R,ffcL a
alio dependere xiveffe , loquendo de tjfe proprio, infiaJun.
/ic quod tit /impliciter impoflibileipfum habere
aliquod eft fine ipfo > Sc aliud eft loqui de ipfo,
quod habet fuum effe proprium , heit poftea ab
alio potrci dcpendcrc^uo ad aliquod ejfe /Ibi ad-
ucmirium. Primo modo compofitum /Inq>lid-
rer dependet a forma,quia eft impliciter impof-
fibile ip/um po/Ic habere aliquod effe /inc forma,

& etiam fine materia A licet ab vrroque habear
effe, tamen magis dependet in effe k forma, quim
a materia , cum perfedius elle habeat k forma,

3uam a materia, vt pater. Secundo modo forma
icitur dependere a compo/ito , & fsc tantum *

parcicipatiue , Sc ex hoc /equitur quod compofi- ‘
tum /impliciter dependeat a forma, quia quo ad
effe eius timplicirer , forma vct& dependet tan- •
rum fecundum tjutd , quia non quo ad efle cius
proprium , fcd tantum aduentitium. Et/imilitcr
dico de materia , quod compo/itum /impliciar
dependet in effe k materia , quia cft impo/Iibile
habere effe hac materia , materia vero tantum
dependet k compofito fecundiim quid , quia quo
ad effe cius aduentitium, quia tamen forma cft ^
magis ens, quam materia, ideo forma in princi-
palitate cauiandi compofuum przcedit mate-
riam.

Secundo prxmitro , quod materia formi
poliunt ad inuicem dupliciter comparari. Primd
in ratione caufandi compotitum. Secund6 , vt
forma per/icit materiam.

Secundo modo conceditur (impliciter qudd 1
forma aliquo modo dependet k materia , quia vt f*

/ic aliquo modo inhxret. Er /imiliter materia
dicitur dependere a forma , quia materia per fi-
citur a forma. Mod6 perfedibile , vt perfc- tnia.
dlibile dependet k forma perficieute. Et forte
ifto fecundo modo magis materia dependet k
forma , quim forma i materia , fcd parum de
hoc curo , cum non fic multum ad propotirum
principale.

Primo modo dico, quod in cau/ando compo-
/I tum, nec nuteria dependet i forma, nec econ-
rra , quia ncc materia accipit caufalitatcm a for-
marncc forma a materia , fcd vtraque cau/at for
eundum propriam entitatem, & cau/alitatcm,vr
patet i Dodorc in x.&in $.

Tertii przmiito , quod loquendo de cau/is
intrinfccis, illud quod cft in /c formalitcr magis
ens , Sc perfcdlitis ens , magis dicitur caufare , vt
pater , quia forma fubftantialis cft /impliciter
magis ens, & perfedius ens , quam materia, li-
quitur quod magis, Sc perfc&ius caufat compo-
tum, quam materia , Sc quia compo/itum iniiio
effe ptoprio magis dependet ii forma , quam k
materia , /equitur qu6d forma erit magis depen-
dens retpaftu jpfius principiati : Sc dicitur etiam
rcfpe&u

Quseftio X. 2$9

refpc&u materi* in dependens non abiblufc, fcd
tantum in cauCmdo. His prxmiifis, patet folucio
ad omnes inflant ias.

Tertii principaliter dubitatur de Iwc , fcili-
CCt, quod p.trs integrali* homo gene* totim , Vt fe-
par.ua habet erte ujue pvftllum , cum illo effc,
ejuod potejl participare.

Qtnrto, videtur multum dubium , fcilicet,
quod per f e operatur efi per fe fnbfiftent, quod hoc
ejl verum de primo operante , quod fic , fcilicet
operatur, quod nondt vltctius alicui ratio ope-
randi illa operatione.

Quinto dubitatur de illa ratiofte , quam fik-

cit in primo articulo > fcilicet , rnihber a 3**
(impliciter per rationem propriam * vel conat -
eit aptitudo ad per f e utfbrmandum , vel re-
pugnat informare . Dc diem ia non cft dare
primum.

Sexto, Sc vltimo dubitatur deilla refponfione
ad principale argumentum , qtue non, videtuf
cuacuare rationem, quia oporteret probate quod
prius non fu neccflaria ratio convenienti*. Sed
de his difficultatibus pro muic non curo aliter
infidere , fcd fubtiliores » & me in via Dolo-
ris acutiores inueniant media ad prope fiusdif*
ficulcatcs » &c.

Q V j£ 5 T I O Xi

An Deus popt Jpccics in Eucharifisa conuerttre in
aliquid pruxiflcns.

D.Thom.j.f^.7jj»«^.i#'?.75, Scot. 4. i. 1 o.f.I. D. Bona. f.i. Hich. «rM.f.i. Vana/ili

Hair. ^»^/.9 .9.9. & 1 . Mffi.Tnctr. 1 .& 54. Suar, j j.Ay/i.Jo.r. 10.

D fecundum quxfitum, an Deus poffet fpccics in Euchari-
dia conuerterc in aliquid praexidens. Arguitur quod non,
quia non potcd aliquid conucrti in aliud, nifi habeat aliquid
commune , iftx fpccics non habene aliquid commune cum
aliquo pm-cxillentc : ergo , &c. Maior probatur , li .nihil
maneret commune : ergo effer illarum fpecierum annihila.
tio.Sc non conucrfio. Minor probatur, quia idx fpccics noti
^ habent fubllantiam fubieaam, ncc etiam materiamiqux cft

primum fnbicflum in his, qux rranfmutanrur ad inuicem.

Contra : natura potcll illas fpccies conucrtere in aliquid non prxexidens : ergo
Deus poteff illas conucrtcte in aliquid prxexiltens. Antecedens paret, quia illx
fpccics conucmmturpcr aftum nutritionisin fubftamiam nuiriutita quod ex cis vir-
tute naturi generetur, caro non prxexiltens: quia fi prxexidens, magis habetur pro-
pofitum. Confimiliter ex eis virtute ignlspoffct generati SgnisiSi virtute Coeli pol.
fet generari aliquod animal ner putrcDaioncm. Probatio confequcntix : raagis vi-
detur potentia diuina poffc luper illas fpccies vt conuertendas in praexidens, quam
potentia naturi in non prxexiltens , quia potentia excedit potentiam in infinitum,
praexi dentia termini , li non prxcxidentia non variam rationem termini in infini-
tum: ergo, Scc.

Quxdioida non quxrit generaliter dc poffibilitate totalis conuerfionls vtuusin
aliud, icd fpccialitcr de conucrftone imet tales terminos : dc quibused Ipecialu, St

propria difficultas. . . ,

Ad cuius folutionem propriam videndum cd prim6,fi in idis terminis, de quibus
qu.rntur,fic aliqua 1 pccialis ratio impoflibilitatis ad conucrdoncm totalem.

Et hoc videndum cd primo ex parte illius termini i quo , qui dicitur q01""'11 fe'
parata. Sccund6 cx parte termini id qutm , qui intclligitur per hoc , quod cd aliquid
praexidens. Tertiiex parte couuetfionis, qualis cd ida conuetlio : puta U illafccun-
diim quod tangit argumentum, fit annihilatio.

COMMUNTATtlVS.

Ati ;«*,

Salia iit
primo Pht.
fic^&j.di
gt & 7 •

A fet. & tU
eiufdem.&
alibi fapi*

iRo maiori intclligcmia huius
* qu<ftionis, prxmitto aliqua de illo
t termino , conuerjio. Nam aliquid
i conucrti in aliud potefl multipli-
- - - - citet intclligi.

■Primo.quod A conucrtarur in B, ita quod re-
tans ratio formalis A , Sc dicatur vere con-

uerti in B,Sc talis conucrfio cft impo(Iibilii,qula fcj puB
tunc fequerctur quod A elfct for mali ter B. multipli jttM

Secundo, quod A terminatur in H. Sic quod
totaliter annihiletur, & io eodem inftanthquu A
annihilatur, immediate fuccedat Bt non pr*cxi-
ftens , fcd quod in eodem inlUwi mutatur in Bt
Sc hoc modo Deus annihilando vnum Angelum,

Se in

Quodlibet.

240

& in eodem inflanti creando alium , diceretur
vnum Angelum conucrtcre in aliutn.fcilicet rcr
anuihilanoncm vnius , Sc per creationem alie-
lius immediate fuccedentis , Sc talis conuerfio
cll poflibilis ; quia ficui Deus potcfl annihilare
lapidem in mftanri C , ita in eodem igftantt po-
teil creare Angelum * & tunc diccretui lapidem
conuerti in Angelum.

Tertio poictt intelligi A conuerti in B , non
fecundum totum, nec catcgorcmaticc , nec fyn-
catcgorcmaucc,icd prxeise fecundum vnaro par-
iem . ita quod conucrtatur in totum non acce-
ptum catcgorcmaticc, nec fyncatcgorcmatice, fcd
prxeise acceptum fecundum vnam partem , ira
quod talis pars , in quam fit conuerfio non de
prxcxiflens .& hoc modo teira conuertiturin
aquam , ita quod in eodem inflanti , quo fotraa
fubflanti.il is teira; ( loquendo de forma partis,)
definit cfle , forma fubitantial» aquxfloqucndo
de forma partis J incipit dic in eadem materia,
in qua erat forma tetrx , & talis conuerfio cfl
poflibilis, etiam peragens natui ale, vt patet.

Sed an forma teri* potiit conuerti in for-
mam aqux pr.texiftentem , ita quAd in eodem
inflanti , quo forma panis terrae definit cflc/uc-
ccdat in eadem macci ia tetrx forma aqux prx-
exitlcns f Dico , qu6d talis conuerfio non cfl
poflibilis per agens naturale , fcd bene per agens
fupernaturalc, quia cfl impoflibilc age ns natura-
le fepararc formam ab vna matetia , Sc inducere
eandem formam in alia materfa.

Quatio potcfl intelligi A , fecundum totum
categoicnutici acceptum , conuctti in ^fecun-
dum totum categotcmaticc acceptum, & hoc in
2 1 non prxcxiflens : Ce hoc modo terra dicitur
conuciti in aquam , ita quod in eodem inflanti,
quo foi rna totius terrx definit cfle , immediate
fucccdit forma totius aqux , ita quod in eodem
inflanti, quo agens corrumpit tertam fecundum
ejft totius , fiue fecundum formam totius, in eo-
dem inflanti generet aquam fecundum effit to-
tius , quod tunc fit quando corrumpit formam
partis tcrrx,& inducit formam patris aqux in ea-
dem materia terrx ■, quia fic aqua fecundum ejfe
totius dicitur gencrari,cx hoc i quod forma par-
cis aqux , inducitur in maceria terrx per agens,
vt patet a Doclorew4.di)?.i^.i.ita terra fecun-
dum ejfe totius, dicitur definere ejfe.ex- hoc,qu6d
feparatur forma partis terrx a marcria terrx , Se
hxc conuerfio cft poflibilis per agens naturale.

Sed an hoc modo accipiendo totum , poflic
totum conuerti in totum prxcxiflens , ita quod
in eodem inflanti, quo terra fecundum ejft totius
definic cfle per aliquod agens fuccedat in eodem
loco definitiuo ejfe totius aqux prxcxiflens i Di-

co.quod hoc eft poflibile per agens fupernatura-
lc, vt infra patebit, led non pet agens naturale,
quia agens naturale non potcfl aliquid corrum-
pere, nifl generando aliud, non enim poflet con-
ucrtcre terram in aquam , nifl corrumpendo tcr-
ram,&^iouam aquam generando.

Quinti poccll ir.tclJigi A conuerti in B , fe-
cundum ejje totius , & hoc fyncatcgorcmatice,
fcilicct fecundum totum , Se fecundum omnes
panes totius : & hoc modo fi lapis delineret cfle
fecundum omnem partem fui , Se in eodem in-
flanti fibi fucet deret in eodem loco , puta* li-
gnum , ita quod lignum , nec fecundum totum,
nec fecundum aliquam partem fui pixcxiflcrct,
fcd fecundum omnetn panem fui de ncuo inci-
peret cfle , Se hoc modo diceretur totum fynca-
tcgorcmatice conuerti in totum fyncarcgorcma-
ticc,& talis conuerfio eflet ramum poflibilis per
agens fupcmaturalc.vt infra patebit : nullo enim
modo cfl poflibilis per agens naturale, quia agens
naiuralc,(iue corrumpendo , fiue generando ne-
ccflario prxfupgpnit aliquid prxcxiflens, fcilicct
materiam. Deus autem pollet in inflanti A an-
nihilare lapidem fecundum omnem fui panem,
Se in eodem inflanti poflet creare lignum fecun-
dum omnem fui panem in eodem prxeise loco,
in quo erat lapis. Sed an pofsic totum fyncare-
gorematice conueni in aliud totum fyncarcgo-
retnaticr pracxillcns.ita qu6d lapis totaliter de -
finar cfle, Se in eodem inflanti ; quo definat cfle
fiat lignum, prxc xiflens in eodem loco definiti-
us,in quo erat (ubflantia lapidis?Dico,qudd hoc
cfl bene pofsibilc per diuinam potentiam , fcd
non per agens naturalc.vt infra patebit.

Sextd potcfl intelligi A conuerti in B , intel-
Iigendo per A quantitatem molis , qux prxcisS
fit in loco palmali, Se intelligcndo per B corpus
quantum, puta Iapidem , an talis quantitas poflic
conueni in lapidem, ita quod in eodem inflanti,
quo talis quantitas definat cfle, fuccedat lapis ia
eodem prxeise loco, in quo erat talis quantitas,
loquendo de lapide prxexiftcnre, Se fle diceretur
quantitatem conueni in lapidem prxcxiftentem.
Eft ergo in propoflto fpecialis difficultas de
quantitate feparata in Euchariftia. An fcilicct
poflet conueni in corpus Chrifli prxcxiflens,
ita quAd illa quantilm ad fuum ejft , flue catcgo-
retmricc.fluc fyncatcgorcmatice definat cfle , Se
in eodem inflanti , quo definit cfle corpus Chri-
fli per diuinam potentiam , poflic fucccdere in
eodem prxeise loco , in quo erat talis quantitas
& fle debet inrclligi titulus quxfllonis. Er ifU
qux Aio cfl fpecialis, & alia ab illa qux cft poflra
in 4.dift. 10. vbi quxiitur. An panis poftit con-
uerti in corpus Chrifli.

L I V M.

S C H O

Nullam effe repugnantiam, quin Jpeciet cenfecrata ,feu quantitas frparata converti pefiit in
aliquid prdexifiens. Probaturiquia conuerfio ojl pe fiib ilis , quando vterque torminm rfi in per-
feda ebedientta convertentis , tam cjvoad cfle , tam quoad fecundo quodlibet creatum fecun-
dumfe totum (fi fecundum quodhbet eius petefi fucccdcrc alteri create in eadem prafentiati -
tale. Non loquitur Dedor de conuerfiene findi fumpta , in qua aliquid remanet commune
■virique termine, vt palet ex eius fecunda ratione. De qua 4. et. n.q.i. vbi idipfum notavi,
vide ibi q.]. multa de conuerfiene totali.

DE primo * dico, quod non cfl aliqua fpecialis ratio impoflibilicatis in quantita-
te iepatata , quin ipfa poflit sequi conuerti in quodeunque , ficut poflet aliud

creatum.

Qua?ftio X*. 24 t

creatum , vbi ponitur eonuerfio totalis cffe poflibilis j hoe poteft ad prxfembrcuiter t
oftcmli fic, illud agens atqui poteft qucmcunquc terminum in quemcunque totalitet / , 1^I
conucrtcrc , quod in virtute fua a&iua habet vtrumque terminum atque totaliter, tini. i.
quantum ad effete non eff‘< & etiam quodlibct nccciTano concomitans vtrunqueter- t.j.r.
minum in efTendo ; Deus habet quxeunque duo ctcata xque illo modo in fua pote-
flate, fiue potentia a&iuatcrgo, &c. Maiot primd exponitur fic : totum aliquando tc-
nctitT catcgorcmatici.St fignificat idem, quod petfcftum ex partibusialiquando fyn-
categorematice,& fignificat idem, quod quxlibct pars. In generatione fubftantix fe- trione rer*.
eundum Phil.t dc Cenet, eonuerfio eft totios in totum. Hoc intelligitut primo mod6, minem w»
quia tam corruptum.quim generatum eft per fc vnum,& idcb vere totum. In gene- f**pm-
ratione vero fecundum qmd, qualis eft in altetatione.vel augiAentationc, ibi genera- fi4'1, t
tum non eft per Iit vnum fecundum Phil.7. Mctap. c .6. Non jfe,inquit,y«/e^e</ quale j-tx 1 0 g
lignum, nec quantum, fed quantum lignumte ideis ibi genitum non eft veri vnum. , , vtft h

In ptopofito vero intclligitur eonuerfio totalis, fiue totius in totum accipiendo td- & Phy
tumfyncategorematice:vtpote,qu6d fic conuertatur compofitum incdmpomum,vt & \.dt
materia in materiam, te forma in formam. Maior fic expolita probatur quia agens, S">.
quod xque habet in virtute fua aftiua vtrunque terminum conuerfionis,quantum ad T'Kr i',i
aliquid partiale in eo Xque poteft vnum in alterum conucrterc conucrfione partiali:
ficuc enim generans, quod habet in virtute fua aftiua formam huius corrupti te for-
mam huius geniti, poteft illud in illud conucrterc conucrfione partiali, qux eft fecun-
dum formam.fic illud agens, quod xque habet in virtute fua formam huius corrupti, Pialem 4
te fotmam huius geniti, xque poteft partialiter conucrterc illud in illud, corrumpen- fua ptu-
do vel generando, ergo pari ratione, agens , quod xque habet in virtuce fua afliua v- fi4”
trunque terminum illum , Sc vtrunque illum , & hoc quantum ad quodlibct vtriuf- °

quc.Sc quantim ad quodlibct necclfario concomitans vtrunque in eftendo, qux po
teft vtrobique illum terminum conucrtcrc in illum , conucrfione totali , tale auccm vn,„^te
agens cll Deus. poteft eo#

Secundo fic b, eodem modo poteft aliquid conuerti in aliquid.quo modo illud po- uermt.
teft fucccdcre illi nunc autem , virtute diuina poteft quodcunque creatum fecun-
dum fe totum, & quodlibct eius,fucccdcre alteri crcato:ergo,8cc.

Commentar i v S.

4' a TX E primo. Hic Dodtor dicit qued non eft
1 .J aliqua fpecialis ratio iinpollibi liratis in
quantitate fcparata.quin ipfa poflit xque conucr-
ti in quodcunquc.ficuc pollet aliud creatum, vbi
ponitur eonuerfio totalis efle poflibilis. Et fic
TMtm primo modo exponit,qu&d totum poteft capi du-
Mff dupUc$~ pj ici ter , fcilicct careeorcmatice pro toto reful-
ur' tante ex partibus , Sc lyncatcgorematice, fcilicet

pro iplototo,5c pro qualibet cius parte.

Primo modo in generatione Subftantix , eft
eonuerfio totius in totum lecundilm Philofo-
phum, 1 . de Gener, tex com. i o. Eft (inquit) igi-
tur feneratio fimplex , & corruptio non congrega-
tio t& / lepor atto , ftd quoniam tronfmutotur hoc tn
hoc totum. Et ibi Commentator : (feneratio J im-
pliciter eft tranfmutatio rei , fecundum totum ex
hoc in hoc.vt htc aqua in hunc aerem. Hoc idem
patet tex. com. i ; . Corrumpitur ergo totum cate-
goremaiice , & in eodem inftanti generatur aliud
totum categoretnatice, quod fuccedit ipfi corrupto,
Sc addit , qudd totum fubftantiale corrumpitur
per (e , Sc generatur pet fc : quia tale totum eft
vnum ens per le diftin&um i panibus. Et hoti
dicit ad differentium totius per accidcns,fiue ge-
niti,fiue corrupti per accidens, quia tale genituri
non eft per fe vnum, (ecundiim Philofophum,7.
Mctap h . t cx.’c o mraen. j x. Non enim fit quale ftd
quale lignum, nec quantum , ftd quantum lignum.
Vult dicere, qubd quale non eft aliquod totum
diftin&um i liibicdo , Sc accidente, quia cotum
Scoti Optr . tom. XIL

per accidens , nihil aliud eft , nifi partes vnita;^
quicquid Commentator ibi dicat. Nam ibi vulrj
quod qualitas non generetur per fe , fed genera-
tur corpus habens qualitatem aliquam, fec fi mi-
liter forma generabilis non generatur pec ft ; Sc
quo ad hoc bene dicit, quia forma partis proprii
non dicitur generari per (e,vr paret in i. dift.17.

Si verb Commem, fic intcndit,qu5d iheopofito
naturali non fit aliqua tertia entitas abfolut a. qux
per fe primb generetur diftintta a partibus , vt
ipfc tenet 1Phyfc.17.in hoc Com.eft negandus;

Videtur ergo dicendum.qudd fecundum Phi- | i
lofophum.nec quale,nec quantum eft Vnum enfc
per le,quod generetur , fed bene fubftant ia com-
potita eft vnum ens per fe diftindhim a fuis par-
tibus. Et loquendo de toto caregorctnaticc , fiue
per fc , fiue per accidetis , non eft prarfciitis fpe^
culationi* , qob per agens naturale tale tottiri»
fiue per fe , fiue per accidens poteft conuerti iti
totum. Sed eft Ipccialis difficultas dc toto fyn-
categorcin.it ice , an tale totum per diuinam po-
tentiam poflit conuerti in auodctmque cotutii;

Et quia tn q.dift.io.q t. probanit Dotftor gene-
raliter de quolibet ente, videlicet, qu6d quodli-
bct ens per diuinam potentiam poflit conuerti '
in quod libet,htc vero Ipeci aliter probat de quai*=
titate feparata , qualiter ipfa per diuinam poten-
tiam poteft conuerti in quodlibct ens, & hic lo^
quirur de conuerfione non alicuius In prarexi-
ftens, t^uia hoc pertinet ad fecundum articulum/

Expcjitu fi-
tmli q.iiflw.
mu.

242 Quodlibet.

icd de eonuerfione tonas , quod totaliter definit
cflc in aliquid , quod de nouo inceperit elfe , vt
fnpra patuit» probat ergo quomodo quantitas po-
tcfl conuetri in quodlibet per diuinam poten-
tiam, Sc probatio dat in hoc : Illud agens aque,
poteft quamcunque formam in quemcunque
rotalitcr conuerterc , quod in vittute fua actiua
habet vtrunque terminum xqtic totaliter quan-
tiiin ad ejfe illius tennini , Sc non ijjc , Sc etiam
quodlibet necedarid concomitans vtmnque ter-
minum in ellendo. Sed Deus habet quxeunque
duo creata ifto modo, xque in potedate lua, huc
in potentia altiua.

0 Secundo modo fic : Eodem modo pottfl
conuerti aliquid in aliud , quomodo tlind pottjl
fucctdtrt ifli : patet ida, quia eo modo, quo B,
potcd fucccdere ipfi A , eodem modo A poted
coiiurrti in 3 : potcd autem B fucccdere ipfi A,
vel omnibus inediis prxmidis in exponendo ti-
tulunMpixdionis , vel aliquibus illorum modo-
rum ,cum cifdctn mediis , fi A potcd conuerti
in B . Sed in ptopofito vittute diuina potcd

quodcunque cicamm , fecundum fc totum , Je
quodlibet eius fuccedcre alteri creato : ergo
quodeunque creatum , fecundum fc totum , Sc
quodlibet cius , potcd conuerti in quodlibet
creatum , Patet minor , quia ex quo Deus habet
omneercatum in potedaie fua, quantum ad r/fr,
& nonejjt ipfius , fcquitur quod potcd facere il-
lud , fecundum fc totum fucccdere alteri creatos
fic imclligcndo.tjiiud in eodem indanti,quo vnu
creatum definit elle virtute diuina , aliud creatu
incipit e(Te, Sc per confeques iuccedere illi crea-
to delinenti ellc. Et fic patet quomodo virtute
diuina quodlibet ens, fecundum ic rotu,3c quod-
libet cius potcd conuerti in quodlibet ens , fal-
tein difiumdiuc.lic intclligendo, quod accipien-
do hoc cns,puta lapidem, potcd lapis virtute di-
uina conociri in hominem, in Angclum,in coe-
lum,in qualitatem, &in huiufinodi 1 pater ,quia
Deus potcd annihilare lapidem, Sc in eodem in-
flanti creare Angelum , vel corium , vel qualita-
tem. Et fic facere Angelum fucccdere lapidi an-
nihilato,& fic lapis dicitur conuerti in Angelum.

S C H O L I v M.

Ponit tria argumenta.contra conclnfionempcfitom ,<$■ filuit clarifimc quod ait ad tertium,
ahfolutum poffc conuerti w relatuum, <jr 'econtra. Videtur quod tntelligtndus.fil de refrcElu
extrtnfecus adneniente,vtl fi de alto refpeUu loquatur, intelUfi debet de eonuerfione mediata ,
quia refieClus intnnfecus adueniens non cit producibilio nifi ad produci tonem fundamenti : vt
habet O ocior i.q.n.iq.

Au coipo- ( ' Ontra c iftud obiicitur, primo Gc:quia fecundum hoc Deus pollet xqui conuer-
reum con- Vvtercfubftantiarn corpoream io fubftanciam incorpoream,8c vnam incorpoream
utrtibiltfit in aliam, ficuc poteft conucicere vnam corpor eam in aliam corpoream. Conlcquentia
inincorpo- patet , quia potentia diuina seque habet terminum vtrobique , fed confequcns cft
reum, vel e falfum. Hoc probatur, primo per Auguftinum fuper Gen.7. Omne corpus in omne corpuj
contra. ^ j mauri „tn defuerunt, qui ajfererent -corpus ante aliquod conuerti m animam, fttnquenu-

turam incorpoream, nec quemquam fenfijfefcio-.necfideshabet. In eod. lib. c- ao. cxprefBils
habet idem : Omne, inquit, corpus m omne corpus ruutari, credibile cH : quodlibet autem cor-
pus poffe mutari in animam credere abfitrdum efi.

Prxterca. Boetius lib.de duabus naturis, Sc vna perfona Chtifti, in parte , qua dif-
putat contra Eutychen didf.neque corporea fubfiantta in incorpoream mutari potejhnec in-
corporea tn [e inuicem proprias format mutant : fota enim in fc mulari poffunt , qua habent
vmus natura fiibieclum commune. Hxc ille.

Secundo inftatur contra iftam rationem , quia cum non folum fubftantix creacx,
fed quacunque creata xqubl ubfint virtuti diuinartfcquercturqudd fi aliquod crea-
tum poftet Deus totaliter conucrccre in aliud creatum, quod hoc poftit xqui de qui-
bulctmquc creatistbc tunc fcquuntur multa, qux videntur inconuenicntiatputa quod
fubftantia poftet conuerti in accidens , & ita poftet fieri, Ss inhxrcns , Se abfolutum
poftet conuerti in rcfpedliuum : Si ita poftet habete duos terminos, & pari racione i
conucrfojin vtraque eonuerfione.

Terno inftacur contra iftam rationemtquia quod agens in virtute aftiua habeat to-
taliter vtrunque terminum non infertur , niG quod poteft totaliter illum dcftruere,
quod cft create : fed hoc creare , Sc illud annihilare non eft conuerterc hoc in illud:
ergo,&c.

Ad ifta. Ad primum J intentio Auguftini ibi cft probare, quid anima in prima pro-
ductione non fic producta de aliquo corpote.ficut tpfe procedit ; Sc primd per via di-
. uifionis de fingulis corporibusiSc eandem fummatim de omni corpore, per illud quod
Corpus rif allegatum c(l. Corpus conuerti mammam, Scc. Productio autem primaria non habet opus mi.
uernpojfc raca tofum fed talis cfl, qualis competit rebus produttis . Non vult ergo negare : quin Deus
& itant','" Pu^"ct conucrccre corpns in animam : fed vult dicere, quod hoc in prima rerum pro-
dinftioncnon fic factum, vel non potuit fieri fecundum modum illius prodnftionis:
quia illa non erat miraculofa,fed correfpondcns naturis rerum produttarum, hoc eft
de intentione Auguftini ibidem. Si verd

Quxftio X.

*4$

Si vero arguatur ex verbis Auguftini quii dicit, omne corpus porfe miitiri in om-
ne corpus, fed non in animam : non ell aurem primum polsibile , nifi per omnipoten-
tiam diuinam:crgo ncc fecundum per illam cft pofsibilc.quod cft propolluam.

Rcfpondco:fi aliquidcft unpoffibile, vbi concurrunt mulrxrauoncsimpoflibilita- Tmptffibitk
tis,quodcun.]uc aiiud, vbi deficit aliqua iriarum rationum comparatum ad illud.po- fifnnur
teft dici poflibile non abfolutd, fcd refpctlu bnius , verbi gratii : Si lapidem cft lm-
poifibile videre, Si animal excxcarum cll impoflibilc videte, Si catulum ante nonum
diem impoifibile cft videre. In iftls lemper pofterius cft poilibiic rcfpectu prioris:
quia non remanet ratio illa,qux cft ptxcipua refpe&u impoilibilicatis in priori.

Patet difeurtendo « per rationes impolTibilitatis in iftts exemplis ad propoiitum, tfr.u qutr.
vt ignem conuerti in Ccc'um .multas habet rationes impoflibilitatis: puta quia non remnttm
habent ifta coipora principia tr. nftnutandi fc inuiccm,cuiufraodi lunt qualitates “nvdiiw
aftiux , & paftiux formaliter.vcl vircualiccr oppofitx. '* c®**’*'

Non etiam habent fubicftum reccptiuum iranfmutationis ad inuiccna, non pro-
pter i.las rationes fulas cft impoftibilc corpus conuerti in animam , fcd propter alum
rationem repugn ic, qux, Iciltcct cft, quod vnum cft extenfum, aliud nomSe Sic non alnima •»
conucniuncin aliquo , quod cft manere commune in tranfmurationc vnitis corpora- w»*mi <4
lis in aliud : quia corporale non tranftnutatur in aliud, nifi per altcrarioncm , qux re-
cipicur in corporali, Si modo exccnfo.Sc ira nec vt produ&utn producitur nifi vtex-
renfum Si habens modum extonfi.

Ad aliam auctoritatem * qux cft Boctij : dico quod intentio Tua cft , quod non
fune conucttibilia in fc inuiccm nili qux habene materiam communem; ncc hxc
omnia, iicut ait ibi : fed ea tantum, qux in fe facere ,Si pati poflunt. Vnde dicit ibi- viimn
dem, qu6d non poteft xsin lapidem permutari ; ergo non loquitur de quacunque pon/lnm
conueriione poftibili Deo, fed de conuetiione , qux requirit materiam comnui- <»r‘,l”rr
nem: imo Si vitta hoc etiam, qualitates aftiuas.Sc paftiuas oppolitas : qux fuffi-
ciunt ad conuctfioncm mere naturalem: quia aliter intelligi non poteft, quod xs '*'*
non portet conuerti in lapidem , nili de conueriione naturali , Si non quacunquct
fed immedata.

Si obiicias.qudd fic * incclligendo dicta fua non poteft haberi concie fio, quam in-
tendit probare, fciliccc quod humanitas non poliet conuerti in deitatem:qniafccun-
dum prx.ticta,cx prxmillis fuis non poteric ptxdida concluiio concludi nifi de con-
ueriione immediata, qux portet fieri virtute naturi, de tali conuetiione non fuiccon-
ccadictio inter ipfum,8£ Eutychen.

Refpondco ; ratio Bocrij in prxmillis fuis non pius concludit , quam quod di&uitt
cft fupra , fciliccc qudd nacuta humana non poccft conuerti in diuinitatem caii con-
uerlionc.qux requiric fubicftum commune, Si principia agendi, Se patiendi mutud in
conuerfis ; fed vt habeatur concluiio, quam incendit , fciliccc quod per nullam po-
tentiam poteft humanitas conuerti in diuinitatem : oportet addere iftam propolitio-
nem : dininitas non minxi excedit aefinam potentiam quameunque caufattuam m ratione
termini, quam vmtm em naturale excedit quameunque potentiam naturalem comparatum ad
aliud ens natnrale. Patet hxc propoficio:quia cum diuinitas (it infinita , Si incaufabilis)
nullo modo poteft efle terminus porenrix caufatiux : quodeunque autem creatum
poteft cife terminus potent ix caufariux : Si hoc non tantum abfolutd, fcd compara» /,tr, >
tum ad quodeunque aliud ens crcacum,tanquamfucccdcns illi, tunc fiat argumen-
tum BoSrijpec locum a maiori ; ii per coram potentiam creatam non poccft xs im-
mediati mutari in lapidem : etgo magis , vel xqud non poccft per quamCunque po-
tentiam aitiuam natura creata conuerti in diuinitatem. Juj“

h Ad illud de fubftantia Se ente abfoluto, concedi poteft concluiio qux infertur, Suiflnutit
qudd fubftantia poteft conuerti in accidens , Si ens abfolurum in ens rcfpefliuum: eSuerri po-
non tamen (equitur , qudd fubftantia inhxrebit manens fubftantia : quia vterque tejlinacci.
terminus conuctfionis habebit proprium modum eflendi (ibi cortcfpondentem , ita . &
qudd terminus a ijuo (i fuerit fubftantia, habuit modum per fc eflendi : terminus t“ln,ru-
autem aJyxrmiftius conucrlic*nis,fi fuerit accidens .habebit proprium modum li-
bi correfpondcnccm ,fcilicet ejft in alto- non ergo fubftantia exiftir in alio, fed lub-
ftancix per fc enti , tanquam termino i quo , fucccdiccns in alio tanquam terminus
ad quem.

Confimiliter de ente abfoluto & refpcftiuo. Ad tertium dici poteft ■ , qudd non ictmra,
improbae conucriioncm totalem quantitatis, nec etiam in aliquid prxcxiftcns , fcd (i
Scoti Oper. lom. XI/. X a ali

aUCditt

CO/lHCTtl bi-
le in rcU-
tmum &

244 Quodlibet.

aliquid Improbat, ihiprobar generaliter conucrfioncm totalem ,qux tamen in ifta
quxftione fupponenda vidccur:& illa fuppofca, difficilia declaranda clfcnt.

Commentar i v s.

C r-^Ontr* iftud obditur. Hic Do&orcon-

V jt ra hanc conclu(ionem,(cilicet quodlibet
ens , fecundum fe totum fyncategorcmatice poteft
conuerti in quodhbet, in&M tribus mediis.

* Primo, quia runc Deus pollet conucrtere fub-

ftantiam corpoream in fpiritum : patet .quia tam
(piritus qnim corpus , qnoad totum eius effe, 6c
non effit , Tum in poteftatc diuina , & perconfe-
quens poteft annihilare corpus, Sc in eodem in-
flanti creare (piatum fuccedentcm corpori an-
nihilato , & per confequens pollet corpus con-
uerti in fpiritum , quod eft contra Auguftinum,
& Boetium.

d RcfponJct Dodlor pritnd exponendo li-
tcram.Augoftini, &c.

Nota pro intelligcntu huius liter* , quod
quando dicit quod in prima rerum produlltone
non eft opus miracuhfum, debet (ic intelligiquod
qaimuis prima produ&io rei , puta aninix , fit
immediati a folo Deo , non tamen proprie dici-
tur opus miraculolum . quia illud opus , quod
communiter recipit primum ejft rei, non dicitur
miraculolum , vt etiam paret de anima intcllc-
&iua , quae quamuis immediati iit & folo Deo,
non tamen dicitur miraculose creari. Sed illud
proprie dicitur «jflemiraculofum , quod prxfiip-
ponir effit rei. in quo immediate recipiatur, quod
tamen a nulla natura creata, ncc mediati , nec
jiAhitm in- immediate poteft dic. Et hoc modo duritas, &
fmfifunt •/>*- allj habitas iufufi , dicunrur rroprtt onera mi-
r« miraculo- racul0fa , quia nec a natura habente illos , nec
*** ab aliqua caufa , fecunda ponuntur in effc tali

natur*.

g Dicit ergo Dodlor quod prodiufkio primaria

non eft opus miraculofum , fcd ctl talis qualis
competit rebus ptodu&is.

Secundi nota , quod cum dicit , quid anima
in prima produlhone non eft produfla de altano
corpore , ly de aliquo corpore non notat caufam
materialem mtrinfccam.liciit dicimus, quid fub-
ftantia fit dc fubftantia, fcd magis notat oppoft-
tum ; ficut dicimus , quid ignis fit ex ligno, ran-
Qucmodc a- quam cx oppofito . Sc quomodo hoc,cxpofui fu-
mm» » o » fit per primo, dift. i. parte fecunda, q. vltima. Sic in
d* ab]** propofito.quod anima non fit dc aliquo corpore
m*nt' tauquam cx oppofito, puta. quod immediate fuc-
ccdat corpori corrumpendo, ficut dicimus quid
ignis fit dc ligno tanquara cx oppofito , quia in
eodem inflanti , quo lignum confutuitur , geue-
— ratur ignis , quia in eodem inflanti , quo forma

ligni definit elfc in materia ligni , forma ignis
incipit ibi effe. Si ergo anima fieret de aliquo
corpore , tauquam cx oppofito , tunc in illo in-
flanti , quo anima crejretur in aliqua materia,
forma corporis defineret elfc , quod tamen eft
falfum , quia ipfa anima prxfupponit formam
corporis oreanizati. Non poflet ergo ;urima
immediate fuccedcre alicui corpori , fecundum
totum fuum effe , nifi illud corpus totaliter defi-
neret efle , Sc per confequens produiftio prima
ipfius auimx, eflet fimpliciter miraculofa. Non
vult ergo negare Auguftinus quia Deus potfet
conucrtere corpus in animam , fcilictt annihi-
lando tale corpus , Sc in eodem inflanti crc.indo

animam : fed vult dicete quod hoc in prima re-1
ruto produ&ionenon fit fa&um : patet , quia in
eodem inflanti , quo anima Ad* fuit creata , de Super Gn
qua loauitur ibi fpccialiter Augullinus, non fuit i**} 4.'
creata de aliquo corpore, fic , qudd in eodem in-
ftanri.quo fuse cteata , aliquod corpus fnir anni*
hilarum, cui immediate fuccedcret,& hoc, quo-
ad imcllccium Auguflini.

e Tatet difeurrendo per rationfi impoffibilt-
t at it, in iflu exemplis ad propo/uum, Scc.

Nota cura dicit in litera ifta , qu6d ideo ignis $.
non poteft conuerti tn catum , nec econtra , quia
catum non habet principia tranfmutandi , fcilicct
qualitates adliuas,vel pafsiuas. Hoc debet fane
intclligi , quia fecundum Dolorem principium
tranfmutandi fubftantiam «puta principium cor-
rumpendi , vel generandi fubftantiam . non eft
aliqua qualius adiua, fcd tantum fubflanria , vt
fubti liter probat in 4. dift. 1 3. Sc hoc modo ctr-
lum habet principium tranfinurandi ; patet .quia
Sol fecundum fiibilantiam fium caufat aliam, &
aliam formam fubftatuialem , non tar*tlm nu-
mero differentem , fcd etiam fpccie , fecundum
qu&d approximatur alij, Sc alij materi* : fed qua-
litates adinx, Sc palsiiue fune principium tranf-
muundi , quoad difpofiriones prxuias genera-
tioni , S/ corruptioni : nara caliditas in igne eft
principium difponcndi lignum frigidum , ita
qu6d corrumpit frigiditatem in ligno , Sc indu-
cit calidiurcm , Sc tandem forma ligni corrum-
pitur , & inducitur in materia ligni forma fub-
flantialis ignis: Sc fic frigiditas in ligno dicitur
qualitas pafsiua , pro quanto lignum frigidum
patitur i calido , Sc vincitur ab eo. Si vero cali-
dum vincatur a frigido , tunc calidum haberet
rationem pafsiui , Sc frigidum rationem adiui.

VuU ergo Do dor quod illaqu* funt ad inuicem
tranfinutabilia via naturali, non tantum habeant
principia adiua , & pafsiua , fcilicct principium
adiuum generandi fubflanriam,& pafsiuum quo
fubftantia nata eft corrumpi. Sicut ignis habet
principium generandi formam fubftantialcin ig-
nis in materia ligni, Sc lignum habet principium
pafsiuum , fecundum quod forma ligni tura eft
corrumpi : fcd etiam requiritur quod talia tran/1
mutabilia ad inuiccm, fcilicct, fecundum eorum
effe fubflantialc, quod funr tranfinutabilia ad in-
uiccm . fecundum qualitates adiuas,& pafsiuas,
qux funt difpofiriones prxuix,quu nullum ages
naturale immediati agit in pallum.nifi prius di£
ponendo ipfum , fecundum qualitates adiuas,
quibus idipfumdifponir.nec aliquod pailiim po-
teft hnroediatc tranfinurari , fecundum foimam
fubftantialcin ab aliquo agente naturali,nifi pri&s
dii ponatur , Sc recipiat qualitates conueuientet
formx generandi : licet ergo coelum habear ma-
teriam eiufdcm rationis , cum materia illorum
inferiorum , vt patet i Dodorc tn iJift. 14. Sc
per confequens , quanttim eft de fc poflet paA
fiuctranfinutari : quia tamen nuilam qualitatem
adiuaro , vel pafsiuam habet , ideo nullo mo-
do potell ti animutai i ab agente naturali : poteft
tamen adiuc tranfmmarcmateriam illorum in-
feriorum ab vna forma ad aliam fornum , quia
• ctfi

(

QuaeftioX. 24$

etfi non habeat qualitates a&inas formalitcr, ha-
bet tamen virtualiter , hoc fufficit , Sc fi cftct
tranfmutabilc paffiue ab agemc naturali , eilcc
tamen fufceptimim qualitatum corporalium.

10. Nota ftfcundo , qu&d dicit de qualitatibus
Utuktluif adiuis , Sc palluiis forma liter , vel virtualiter.
daratio qiu- Qualitates adiux, Sc pafsiux formalitcr fitne il-
*sr*m*& " ^<e*5lUB rautu^ formaliter fe expellunt» ficut ca-
ftfnuMrum. lidicas , Sc frigiditas. Et nota quid caliditas in
igne,dicuur qualitas a diu a pro quanto cft ratio
formalis caufandi caliditarem in ligno frigido»
ita quid caliditas formalirer eaufata opponitur
frigiditati ligni,& ipfam expellit ramum forma*
lirer , & non adiue. Et hoc modo caliditas in ig-
ne poftetdici virtualiter opponi frigiditati ligni,
quia cft ratio producendi in ligno caiiditatcm,
quae formaliter opponitur illi frigiditati » quia
aliquid opponi virtualirer alteri cft habere in
virtute fua effedum , qui formaliter opponitur
illi alteri, vt fupra patuit ia primo, tUjl. 1 . parte t.
q. 1 .& in 4. dtSl. 49. q.x t. Hoc idem dico de fri-
giditate, puta in terra , fi efler fortior caliditaie,
puta acris,camen frigiditas in ligno, Sc caliditas
in igne dicuntur ede qualitates oppofitae forma-
licer,quia vna ex fua ratione nata eft opponi for-
malitcr alteri econtra } Sc fic poliunt diri qua-
* - iitates oppolitx formaliter , ici licet formalitcr,

& virtualiter modo prxcxpolito. Sed caliditas
in igne, tantum opponitur virtualiter humidita-
u ti ligni , fi tamen illa caliditas fit ratio formalis

producendi ficcitatcm formalirer oppofiraru Hu-
miditati *, quia videtur conrinere virtualiter effe-
dum formalirer oppofitura humiditati.

* 1 * Nota etiam,cum dicit, quod ccelam , & ignit
non habet obteftam receptatam tranfmatationu
ad inrnccm. Si incelligit, quod ccrliiin non ha-
bet materiam recepriuam forma: ignis .quantum
eft ex parte illius matcrix.hoc non videtur,quia
materia coeli cft eiuftlem rationis cum materia
ignis, vc fupri dixi. Si veri incelligit quid ma-
teria coeli non poreft rranfmutari ab igne , quia
ignis non pollet abiiccre formam caeli it tali ma-
teria , hoc verum eft , quia ex quo forma caeli \
folo Deo eft immediati creata, ab ipfo» etiam Co-
lo poreft immediate corrumpi , vt patet '* Do-
^anaoio flore in 1. difhntl. 14. Ex his patet quomodo
orfm non corpu$ non poteft conuerti in animam. Tum,
quia anima non eft nata pati ab aliquo corpore,
fecundum aliquas qualitates pafsiuas corporales
tantimffed bene nata eft pari , fecundim quali-
tates fpirituales , Sc recipi a corpore , faltem vt
caufa partialis fpcciem intclligibilem , Sc adum
intelligcndi , vt patet in primo, difiin. 3. quajl.j.
Imo, & Angelus natus cft fic pati, de quo minus
videtur , vt patet it D odore infecundo , diftin. 3.
q.xo.& di!}.<). & in 4. dift.q^.) vt patet. Tum
etiam, quia anima non habet aliquam materiam,
& non propter iftas duas rationes , corpus non
potoft conuerti in animam, nec econtra ,quia
omne agens naturale, agit tantum in corpus , Sc
per confcqucns agit in extenfum ; anima autem
eft omnino incxrenGbftii.

f jidoiiam rationem, Dodor loluendoau-
doritatem Boeti) , dicit quod loquitur tantam
de conuerfione eorum ad inuicem , quae habent
materiam communem , Sc fic ignis virtute natu-
rali, dicitur conuerti in acrem.pro quanto forma
ignis definit efte , Sc forma aeris immediati in-
ducitur in materia ignis, qua: forma aeris imrae-
« diate fuccedic formz ignis. Similiter aer did-
Scoti Oper. tom. XII.

tnr conuerti in ignem , pro quanto forma rferi*
definit efte, Sc in materia illius in eodem infhn*
ti , quo forma aeris definit elTe, inducitur forml
ignis. Talia ergo habentia materiam commu-
nem funt virture naturali ad inaiccm conucrti-
bilia, loquendo lemper de conuerfione totius in
totum, accipiendo totum cantim categOremati-
ce,& non (yncategorematice. Si torus ignis fyn-
categorematiccconuerteretiir in acrem, fic quid
etiam materia ignis delineret efte , tunc ignisse
aer non diceretur communicari in materia coma
muni i tunc enfrti ignis , & aer communicant iri .m
materia communi, pro quanto materia ignis rc- > .
cipir formam acris, Sc materia aeris recipit for-
mam igni t.Et addic quid oriam non omnia quie
habent materiam communem , funt ad inuicem
conuertibilia , loquendo de conuerfione imme-
diata , qux tantum fic per vnain ttanfmutatio-
nctn,& hoc virrutc agentis naturalis } pacer,qui4
licet xs , Sc lignum habeanr mareriam commu-
nem , non tamen ab sgcucc naturali poteft zs
immediate conuerti in lignum , ita quod in eo-
dem inftanti,quo forma xris definit efte, imme-
diate inducatur ab aecnce naturali forma ligni
in materia xris , licet forte poffir conuerti me-
diati, fciiicet per multas tranfmoiationes , puta,
quia xs primi tfanfinuretur in tertam , Sc terra
in lignum, &c.

Er nota quod illa funt ad inuicem , immedia-
ti conuertibilia ab agente naturali > qux habent
qualitates adiuas, Sc paffiuas.Sicut ignis imme-
diate poteft conuerti in aerem , quia ignis eft ca-
lidus,* liccus>acr veto calidus,* humidus.

q Si obqcuu, quod fic. IntelUgendodi&a fua, i j,

Scc. Sc fic Boetius pfcr hoc non probat quid in- Solutio
tendit probare contra Eutichcm , fciiicet quid ***V,fr*
humanitas non poteft conuerti in Deitatem.quia
apud Eutichcm non fequereror humanitas, quia
non communicat cum Deitate in materia com-
muni , nec in qualitatibus adiuis , & pafsiuis!
ergo non poteft conuerti in Deitatem , quia
nec hoc modi corpus communicat cum ani-
ma , Sc tamen corpus virture diuina poteft im-
mediate conuerti in animam , vt fupra patule.

Refpondet fpecialiter Dodor quod ratio tioe-
tijiri prxmifsis luis non plus concludit ,quim
quod difhitn eft fupra , fciiicet qudd natura hil-
niana non poteft conuerti in Deitatem rali Con-
uerfione , qux requirit fubicdlum commune;

& principia agendi , & patiendi mutud iri con-
uerfis. Si tamen ex didis Boetii volumus con-
cludere efte fimpliciter impofsibilc humanita-
tem pofte conuerti in Deiutem, etiam perdi-
uinam potentiam poterit concludi per argu-
mentum a raaiori,& hoc prxfupponcndoaliqua.

Primo , qu6d diuiniras non miniis excedit
adiuam potentiam , etiam increitaiti in ratio-
ne termini , fciiicet prbducibilis , quam vnum
ens naturale excedit quamcunque potentiam
naturalem comparatam ad aliud ens naturale*
puta comparando xsad lignum, fic qu^d vtruu-
que comparetur ad potentiam adiuam natura-
lem , ita qu6d Deitas non milmS cxccdic poten-
tiam adiuam incrcatam in ratione pioducibi-
lis , comparando illam ad aliud ens , puta ad hu-
manitatem , quim xs in ratxine caufabilis exce-
dat totam potentiam a&iuam cteati,vt compa5»
ratur ad aliud ens , puta ad lignum. Scquirui
ergo.fi tota natura creata non poteft immediati
conuertere lignum in xs , fciiicet corrumpendo
X ) lignutrij

246 Quodlibet.

lignum i & in materi» ligni immediate inducere
formam xtis,qiue tamen funtcau(abilia,& cor-
ruptibilia virtute crea*» tSe etiam ad inuicem
ccmuenibilia, iicct non immediate : mulc6 magi*
fcquitur quid etiam virtute diuina humanitas
non potdhncc itnmcdiati. ntc mediati conuer -
ri in Deitatem . ita qudd Deitas foccedat ipfi
humanitati cum fit otunino incauUbih* , Sc
■omne quod alteri fuccedic, litte mediate , iiue
immediate elt caulabilc. Ec (ic pacet intentio
Boeti).

14. Secundo priucipaliter * arguit contra ilbtn
mam. 4, rationem , quia tunc videtur Icqui quod Deus
polfct immediati conuertcre fublliciam in acci-
dens» cum vrrunque fubfit virtuti diuinc , tain
quo ad cjfe, quam quoad no* tfft. Et fic , fi fiib-
(lamia conucrteretur in accidens, ipfi» poliet fie-
ri inhxrens , ficut 3: accidens. Et limilitcr pof-
fet conuertcre abfolutum in refpc&iuum pro-
pter cauGun fu per i m didam , Sc ita abfolutum
polfet habere duos terminos »Sc fic abfolutum
ertet refpediuum.

iQaUfttm* b Et patet rcfponfio ex fupradidis , quia
utru ,»h- fubfiaiuiam conuerti in accidens cft fubftantiam
i* delinere cflV, Sc accidens immediate caulari fuc-
sttidtm. cedens ipfi liibftamix delinenti eile : fcd fi fub*
ftantia bc conuert-cretur in accidens , ita quod
fubilancia fit rcalitcr accidens ,Sc non delineret
cllc fornuliter , & rcalitcr accidens , tunc fub-
ftantia eifct fornuliter inhorrens , led catus cft
impofsibilis , ficut quod homo conucrcatur in

afinum.fic quod maneat homo , U fit fbrmalirer
Sc quidicatiucalinus,icd bene homo poteft con*
uerti in afinum, fic quod afinus poteft immedia-
te fucccdcrc homini definenti eUe. Per idem pa-
tet ad illud de abfoluto , Sc rcfpediuo : poteft
enim Deus conuertcre lapidetn in limiUtudmcm,
quia in eodem initanti ,quo annihilat lapidem
potelt immediate creare duo alba , intei quae
oritur fimilitudo,& llc talis fitnilicudo in eodem
in(tanti.quo lapis delineret cllc, iucccderct lapi-
di delinenti clle.

Ttirio principaliter indat' * contra illam ra- "*m «•
tionem, quia quod agens in virtute a<ftiiu,&c.

i Rcipondct Dodtot quod hxc ratio non im-
probat fpecialitcr conueriionctn totalem quan-
titatis in aliquid de nouo libi fucccdens , nec in
aliquod pr*cxiftehs,fed fi aliquid improb.it. im-
probat generaliter conucrftonem totalem , (cilt-
cct quod aliquod totum fyncategorematici non
pofsit conuerti in aliud. Sed hoc in prxfenti
quxltionc iupponicur tanquam verum , (ci licet
quod Deus porelt aliquod totum lyncatcgoee-
nuticc couucttcrc in aliuJ.puta lapidem in An-
gelum , annihilando icilicet ipfum lapidem , Sc
creando Angelum fucccdentcm lapidi annihila-
to:hoc probatu*' in quartoahft.iO Licet ergo ge-
neraliter concedatur quod Deus pofsit conuer- T>'*t futfi
tcretoulitct aliquid in aliud ^elt tamen fpeciatis teHMerttn
dirticultas an polsit conuertcre ipfum in aliquod ^
fibi fucccdens > vel in aliquod prxexiftcns.Sc fic ffrrTf kitmJo
cx fupradi&is patet pritnus articulus. Ufidm.

S C H O L I V M.

Jguoad fecundum articulum fu fpofito fecundum fidem, quod non repugnet ex parte termini
pracxiflentis fieri con.ierfionem,tsf.gtdius in huius pofibiht.it u decl Aratione Ait totum conuer -
ti iniorum per hoc, quod materia termini a quo ,informetur forma termini ad quem,^ iden-
titas forma inferi identitatem materia , dr hic conuer tttur totum m totum materia m mate-
riam,^ forma in formam. Refutatur ijuod ait , materiam hanc fert illam eo, quod informatur
forma illius, 1 .ex Ardi. t. Si de materia panis educeretur forma corporis Christi , non ideo hae
materia esi tfla,vel conucrteretur in illam. T er lio, materia eadem cjfe fub cppoftis forma -.ergo
ficut non eft diuerfa ad diucrfitatem formarum, nec erit eadem ex identitate forma.cr ratto cft,
quia forma efl quid polierim , ad cuius variationem , vel vmtatem , non (equitur variatio
vel vnitas prioris .

DE fecundo principali k conceditur communiter , quid non cft aliqua ratio fpc- $•
cialisimpofsibilitatis ad iftam conucrfioncm in prxcxiftentia termini adqncm:
quia in Euchariftia ponitur panis conuerti in cotpus Chrifti prxcxiftcns. Huius au-
^ eidius icm crediti pol sibilitas declaratur vno modo fic : Deus quia non agit vt inftrumen-
i* tum,cum fic primum agens, ideo poccft agere non per motum , & fic fcquicur,quod
motibus Potc^ formam dcftru&am eandem reducere , & hoc in eadem materia : nam ideo
Tutar. prohibetur forma eadem redire a&ionc alicuius agentis creati, quia illud agens agit
per motum, qui cum fitlucccfsiuus.non poteft idem redire.

Vltcnus,Deus re Ip icit materiam vt cft qutd,U vt fic,cft indiftinfta : quamcunque
ergo formam poteft ponere in hac maccria,candem poteft ponere in quacunque fna-
tcria. Ex iftis duobus declaratis arguitur.quia Deus poteft formam dcftruftam ean-
dem reducere in fuaxn materiam, cx primo : Sc per confcqucns cx fecundo poteft il-
lam formam in quamcunquc materiam rcducere:5( pari ratione formam manci tem
in materia propria, poteft eandem in quamcunquc materiam induccretfed ad identi-
tatem formx in numero fcquitur quod eadem fit materia : ergo Deus poteft facere
quod quxeunque materia fiat hxc materia, ficuc poteft facere qudd fiac fub hacfbr^
ma: poteft ergo Deus facere ,qu:>d forma corporis Chrifti ponatur in materia panis,
ficut poteft facere quod materia panis fiat fub hac forma, &c fic ifta materia conuct-
ti curia materiam illius corporis,^ forma in formam, U totum in totum.

Quaeftio X.

i’47

10.

' Aflumptn mule» if» ifta deduftione declarantor diffusifed declarationes ille cau-
fa breoit.tris polTunt omirri : im6 iftamdeduaionembreuiando ; visdos fn hbc vT-
detur flare icompoftrum A conuerti totaliter in compofitum B eft pitentiile : A
informari forma ipiius B hoc autem eft poflibtlcicrgo,icc. Prima probap pr , quod po-
tcntialc ipiius A informari forma ipfius «eft iftud potentialc fieri illudtqtha identitas
formxconcludit identitatem m.ttcriartie ita conucrritur A in ii , non folumfottna in
formam, led materia in matcriam.ie i contra.Probatio Iccundxquia pocenriale ipGift
A,it porcntiale ipfius B cft quid indiftinftum , & fic in hoc , tc in illud poteft cadeih
forma induci ab agente rcfpicicotc illud putcnctalc,vc cft quid.

I fto modo breuiando iftam deductionem non videtur ncceflarium effe ad propb-
fitum, illud, quod ibi tangitur, de reditione formx deftru&x.

Contra ilhid 1 materia tota , vt eft quid , fub qua ratione Deris attingit in agendo;
aut intelligitur efle eadem identitate numerali , aUt tantummodi eadem , quiaeiuf-
dem rationis; Si primo modo , hoc videtur falfum : Se contra And. i l.Mccaph. c.i-
horum , inquit ■, quo funt in eodem fpetic diuerfa tfupple funi principio , non J 'pecte i fed
epuio [insularium aliud tuo materio , &fpeties CT monent , C" mea : ratione autem vniuer-
fult, rudem. , . . 1 .

Si etiam (it endera “ numero materia A, & materia B : ergo cum forma A noti poi-
ftt educi de materia /(.quia materia A um a£tu habet illi forma , pari ratione non poT
terit educi dc materia fl.Inrclligatur per A. corpus Chrifti» Se per £,panis:fi de materia
panis educatur forma corporis Chrifti , no propter hoc materia panis fiet materia Cor-
poris fiuc conucrretur in camiquia materia quadam prioritate cft prior forma, fecun-
dum AugM.Coufcjf.c. 1 6 Eflc vrique aliquid non formarum poteft formari, quod aut€
non cft, non poteftific ergo eft prior materia, quarti illud, quod e* ca fit:8e in l.i j .c.l 8.
Cum ahnd fit CteU & terra marenei , aliud Cjfi & 'erra fpreier. Materiam quidem dc nihilo
cmmno-jnandt autem fpectem de infima matertaifmul tamen vlrunqucfictilfBi fecundum
illud + i .Metaph. in fundamento naturi non cft aliquid diftin&um 8cc.

Et per rationem : “ quia ipla maceria eft eadem fub oppofiris formis forma aurem
non poteft fine ipia minete: Nunc autem ad variationem poftetioris non fequitur
variatio prioris :nOn ergo , li ha:c forma recipiatur in aliqua alia materia , (cqueretut
qubd illa fieret ifta : nam ibi non fcft nili indubio formx in materiam , qua: prius eam
non habuitimateria autem tranficos 1 priuatione ad formam, non propter hoc fit ma-
teria,quzipla ptitls non fuit.

Si autem intclligatur fecundo modo, quod qusccunque materia vt quid , eft eidem:
hoc eft eittfdem rationis, c* hoc non fequitur qurtd forma, qur eft ifta materia, poffet
eadem numero timui incflcillidcd tantummodd quod aliqua ciufdem rationis cunl
ea, hoc autem non fufficitad habendum intentum.

CQAiMEtiTARlrS.

T,x 1/.

St it ini-
ter ia farne
educeretur
forma cor-
poris Cbr*-
ftt,non iiei
btc 'mkrt-
ria fieret
illa, vel
u:r teretur
tn illam.
AlX.

I r k 1^ E fecundo articulo principali, qui cft, an
1 y iit poflibile ouod quantitas feparara poP-
fit conuerti in aliquid prxcxiftcns , vt in corpus
Chrifti a&u prarexiftens.Hic Do&or adducit pri-
ma opinione j€gidij dc Roma in Theorematibus
filis, Tneorcmarc pnmo concordat cu Do&ore
quoad conclufionem,vidchcct,quod eft polfibi-
le , quantitatem feparaum conucni in corpus
Chrifti prarexiftens, (cd difeordat in modo pro-
bandi eandem cotiSlufiunemjquctn modum Do-
ftor improbat. Adducit ergo primo probationem
ipfius j£gidi|,& prxfupponit duo. Primo , qu6d
Deus non agit per motum , cum fit limpHcircr
primum agens, oc per courequens poteft eandem
futmam diftin&am reducere in eadem materia,
in qua prius fuit ; nam idei prohibetur eadem
forma redire attione alicuius agentis creatf.quil
agens creatum agit per motum , qui motus cum
m fucccffiuus non poteft idem numero redire.

Opmio JEgi- Vult ergo qu6d fonna acquifira pet motum , fi
cft deftrudbt , non poteft eadem numero redire,
nifi & idem motus numero, per quem prius fuit
acquifira . poflit redire. Sed hoc eft impoffibile

fecundum iCgidium. Secundum eft, quidDcuJ
rcfpicit materiam , vt eft quid , & vt fic eft indi-
ftfn&a. Nam materia, vt quid accepti fecundum
hanc opinionem confideniturprxcise,vt fcft om:
nino indiftin&t, 6c per confequens confidcratur
vt fimpliciter prior omni forma, quia mareriadi-
ftinguitur per aliam , 6c aliam formam, quia per
aliam, 8c aliam formam ponitur alia , dc alia ma-
teria , & vitii materia vt quid accepta eft fim-
pliciter indifferens ad omnem fomum,& fic in-
difterenter poteft tccipcrc quamcunquc formam;

& per confequens agens recipiens materiam vt
quid , poteft inducere in eam quamcunque for-
mam.

Iftis prxfuppofitis, probat itgidius qu6d Deus .

poteft conuettcre qualitatem feparatam in cot- fnbasie
pus Chrifti prxexiftens. Natri ex prinlo ptaefup - „*££***
pofito Deus poteft formam deftrudbtm eandem * #r*fc
reducere in fuam materiam. Et ex fecundo prx-
fuppofito poreft illam formam in quamcunque
materiam induccre;ciim omnem materiam refpi-
ciat ,vt quid. Et pati ratione formam manen-
tem in materia proprii poteft eandem in quanl-
X 4 cunque

ia.% Quodlibet.

cunqucjftiaceruun inducere. Sed ad identitatem
futmx numero fcquitur quod eadem fit ma-
teria, cig9rt)cus poteA facere , quod quxeunque
materia hatlixc materia, ficut poteli facere quod
fiat fabhUmafia forma, ootelt ergo Deus facere,
quod forma corporis ChriAi ponatur in materia
panis, ficut porelt faccrc,qu6d materia panis Eat
fub hununq forma. Et fic illaxnatcria conuerti-
tur irt materiam illius corporis. Et forma in for-
jfiti, mam,& totum in totum. Et vis huius rationis in
hoc videtur (lare, compotitum, puta A conuerri
totaliter in compotitum, puta £,cil poctntialc A
informari forma iplius B , hoc autem clE poten-
ti ale, ergo prima probatur, fciliccc,qupd fi poten.-
daie , puta materia lapidis informetur forma li-
, gni . tqnc talf potcimalc fit illud , puta Et forma
Egiii.paiet; quia identitas fornix numeralis con-
• cludindcmitarCm inaterix, ita quod materia, vt
1‘ub tali fotma dicitur prxeise eadem numero
identitate numerali talis fornix. Et iu conucrti-
vuA in 2?,non folbm forma in forfium,(ed ma-
teria in nutcriam,& c contra , fcilicet B conucr-
r, , cicur in A nam fi materia lapidis adu Eat fub
, j fomia ligni , tunc cA caelem humero identitate
illius formx.Sc fic materia , quz definit clie fub
. , forma lapidis,dicirur conucrci in materiam ligni,

pro ijUamorit fub forma ligni , & habet prxeise
eandem identiutem numcralcny quam & forma
ligni habetyde per confcquens forma lapidis con-
ucttitdr fn fbrmam ligni , Sc fic totum in totum.
>r„ Ec fic hoc primum, quomodo (cilicet cotn-
poficuin idem numero poteli conuerti ID aliud
compolitum.Pcobatio lccundx,quouu>du fciiicct
Deus poteli conucacre panem in corpus Chri-
Ai.quia maceria panis,& materia corporis Chri-
Ai confideracx vt^Mid,funt fimpliciter quid indi>
ftindum. Et fic tani in materia panis , quam in
materia corporis ChriAi potcA eadem fotma in-
duci ab agente tefpicientc eandem maceriam vt
qu*d,$c fic Deus potcA formam corporis ChriAi
inducere in maceriam panis, &.(>c corpus ChriAi
fiet panis,& /imilitcr formam panis potcA indu-
cere in materiam corporis ChriAi,& fic panis fic
corpus ChriAi , vtconuertitur in illud. Et firai-
litcr dico de quamicatc feparata , quia Deus
poteA illam inducere in materiam corporis
ChriAi.

1 1. 1 Contra illud. Hic Dodor improbat pofi-

iettm $m- tionem illam,& dicic.quod omnes materix, puta
*** •b' materia Franci(ci,Ioannis>Benedidi>& huiufmo-
T" At' di,vt quid , vel funt prxeise vnum numero , aut
* funt ciufdcm rationis , puta quia conucniunc in

materia communi, fcd numero diAindc. Si pri-
mo modo,iuAaf multipliciter probando qu6d ta-
les materix , vt quid non funt idem numero. Ec
primd , quia cA contra Philofophum 1 1. Met.
cMp.uex4em.17. qui fic dicit .Eorum qua funt ut
eodem fpccie dtuerja funt principia non fpecie,fed
quia fine alarium aliud materia tua , & fpeciet,
foltcet/oimufr mouenjfc dicet «efficiens , & mea
materia , ratione autem vnmerfali eadem. Et fic
patet quomodo materia Francifci cA alia nume-
ro i materia loannis , fimiiiter , Sc forma Fran-
cifci cA alia numero a forma loannis. Si dica-
tur quod illa diuifio materix numeralis eA prx-
eise per aliam ,& aliam formam. Concra hoc fic
arguit , quia materia cA prior forma » ergo in
illo priori alia cA materia Francifci , & alia
cA materia loannis,vc magis , dc clarius infra
pAtcbit.

m Secundo fubtiliter probat, quod fi mate-
ria , puta ligni , 6c materia puta lapidis, & huiuf-
modi.vt quid acceptx Client idem numero , tunc
foima ligni non pollet educi , quia cam adu ha-
bet. Quod enim educitur de potentia «licuta*
adu nt»o cA,ncc potcA ctfc in illo, nec etiam fic
forma lapidis pollet educi dc maceria ligm,.pacet,
quiaex quo cadein materia lig»i,& eadem mate-
riei lapidis funt cadem numero , (equitur quod
materia ligni a Au haberet illam , fu p ple mate-
riam lapidis,quod cA impodibile.

Tertio probat qodd etiam fi dc materia panis 1$.
educeretur forma corporis ChriAi, non propter
boc de materia panis fieret materia corporis
ChfiAi ,,pcc per conl*equens materia panis con-
uerteretur in materiam corporis ChriAi , vt iAc
Aegidius intendit, quod fcilicet fic imcndir,qu6d
ideo materia panis conuerterecur in materiam
corporis ChriAi , quia fi forma corporis ChriAi
educeretur de materia panis,ira quod reciperetur
in materia panis , tunc materia panis cllct cadem
numero cum materia corporis ChriAi , quam
identitatem numeralem haberet prxeise per for-
mam corporis ChriAi indudam in materiam
panis. Et propter talem identitatem numeralem
dicit materiam panis conuerti in materiam cor-
poris ChriAi. bed Do dor probat quOd ctiamfi
forma coiporis ChriAi educeretur de materia D**

panis,quod non propter hoc,modo materia panis *******
etletidera numero cum materia corporis Chri-
Ai. Et ratio Dodor Aat in hoc , quia ex quo ma-
teria panis eA .prior forma corporis ChriAi,in il-
lo priori habet propriam vnitatem numeralem;

& fimiiiter materia corporis ChriAi cA prior
tam forma corporis ChriAi , quam forma panis,

& in illo priori habet propriam \nitat em nume-
ralem ; & fic materia panis , 6c materia corporas
ChriAi , vt funt priores forma , tam corporis
Chi ifii, quam panis, funt numero ab inuicem di-
ftinda, ergo materia panis per hoc quod recipit
fotmam corporis ChnAi,non fit nuccria corpo-
ris ChriAi, cum nec materia panis , ncc materia
corporis ChriAi habet fuain propriam vnitarcra
i tali forma : ncc fimiiiter (Tus materia corporis
ChriAi induceretur forma panis , non paopter
hoc materia corporis ChriAi fieret materia panis,
quia materia corporis ChriAi , & materia panis
non habent 'propriam vnitatem numeralem ab
vnitate numerali formx panis , cum materia fic
priot forma ; 6c fic in illo priori ficut habet pro-
priam enritarem numeralem, & realctn, & reali-
tcr didindam a fotma , vt probat Dodor fit x„
d. 1 i.quafi.i.ln habet propriam vnitatem. Sicut
ergo materia non habet propriam enritarem i
forma, ciun fit poAerior,ita nec proDriam vnita-
tcm.Quod autem materia fit prior forma probae
auctoritate , & ratione. Vndc AuguAinus ix.

Confclf. cap. 16. EJfe vtique aliquid non forma-
tum potejl formari , aut quod non eft non po-
te fl. Vult dicere , quod ejje materix adu no»
habens fornum potcA informari tali forma,

& per confcquens erit prius forma , quia om-
ne formabile aliqua forma eA prius ea ; & quod
non habet ellc non formatum , fine quod non
habet effc formabile non poteA formari , hoc
idem patet , lib. 1 j. cap. iS. Cum aliud , inquit,
fit calt , & terra materiet , aliud cceh , & terra
fpeciet , id tfl , forma , materia auidrm de nihilo
omnino fupple creata eA , mundi autem fpeciem
de informi materia ,funul tamen vtrunque feciftt.

Hzc

Quseftio X. <249

materia priu* eam non habuit \ nurcria *$-
rem cranliens a priuarione alicuius formx ad
illam formam , non propter hoc talis materia fit
illa materia * <jux prarfuit fub forma ad quam
rranfir.

Si intelligatur fecundo modo , fcilicet , quod
quxeunque materia» vt quid efl eadem , hoc elt
ciufdem rationis , patet quod non feqiritur quod
forma qux cft in illa materia , puta forma panis
quat eft in materia panis pollet eadem numerti
hmul incite alij materiae , fed tantummodo vt
aliqua forma ciulHcm rationis cum ea : pura ali-
qua forma panis pofiit incile ali) materiar : (cd
hoc non futticic ad habendum intentum fecun-
dum dEgidium , qui ex hoc vult quod totum di-
citur conuerti in torum , puta A in B , quia cum
potent ialc A in fub forma B tunc materia A fit
materia B &c per confequcm forma A fir forma
BSc i*cAf\iB&x.

S C H O L IV M.

Explicat tripliciter aliquid in pracxjlcm conuerti poffe. Primi m id ■, quod fuit , nunc i !r-
ouen non e fi i & hoc effe pe j sibile patet , quia non clt aliud , quam Deum poffe idem numeri
reproducere. Secundo , m pracxijlcns manens fimpluicer in cfle prati abito , addit a tomen
jib, quadam nouitate , (jr hoc modo videtur corpus Chrifli manens in eodem clXc (impliciter)
per conuerftonem fieri prafens fipeciet panis. Tertio,in praexiUens , ita vt nulla habeatur novic-
ias , nec sn effe cius , nec in aliquo po 'tenon ems , & hoc modo videtur poflbile quantitatem
conuerti bilem effe in praexistens.Comra fecundum nudum ponet vnirrn ar gumen Ium , & duo
contra tertium modum conuerfionis.

Hxc ille- Ex quo patet quid fi forma mundi cft
f.cla de materia informabili . quid materia ilia
(jltcm prius natura fuit illa forma. Et tecunduro
illud primi Met. tex.coram. 17. in antiqua «inf-
latione. /n fundamento nature non eJtahquU
dqhntium , quod debet inreliigi de dilltndtio-
nc , qux clt per formam > vt latis patet m a-.
Wftf.11.9j.

n Probatur etiam per rationem , quia illa
marena.puta materia ligni eft eadem fub oppofi-
ris formis,quta eadem materia, qux aiftu elt fub
forma ligni , manens eadem poceft ficti fubfor-
roa ignis, piios corrupta forma ligni. Cum ergo
materia poliir manere line forma , fic fotma non
pofiit manere fine materia, fcquitur quid mate-
ria fit prior forma : nunc autem ad variationem
pofterioris non (equitur variatio prioris.Non er-
go fi hxc forma reciperetur in aliqua materia,
flueretur quod ilia materia fieret Hia , nam ibi
non cft nili indu&io fornix m matetiam , qux

VLteriuS " quantum ad illum articulum dico , qubd dupliciter pote 11 intclligi

conucrfioncm ficti in prxexiftcns Vno modo, fcilicet in illnd , quod aliquan- £
do fuit, fcd nunc non nunet-.alio modo in prxcxiftcns,quod fcilicet praefuit , & nunc \trti
in eodem effe manet prnxifier.

Ethoc Iccundum adhuc dupliciter incclligitur. Vno modo, quod manens (implici-
tet in effe prxhabito , tamen aliqua neuitate lupcraddna illi effe , fit terminus nouac
conuerfionis , puta quod ibi fit noua prxfentia illius termini alicui, cui prius non fttic
prxfcns. Alto modo, quod ibi non fit aliqua nouttas , ncc in ipfot^r, ncc in aliquo
pofteriori.

Dc iftis tribus intellectibus per ordinem elt videndum. Primus non habet ali- Dnupiti/i
quam difficultatem magis de termino prxexiftente, hoc eft, quod aliquando prx- itdrndutn
fuit, quam de non pixcxiftente, nili illam, fi Deus poteft deftru&um idem hume-
ro reparare , quod conceditur ab omnibus Catholicis, ncc mitum, quia non eft ibi ret*r*rr'
contradictio. ■ ,

Dc alio autem intclleflu prxcxift ent -x , qudd fcilicet in eodem effe manet edam *

pliot difficultas : quia nulla mutationum, dc quibus loquitur Philofophus,{.( hrf. vl- Cor‘fm
detur poffe poni ad terminum prxexiftentcm fic. Primus verit inrclleftus fubdi .i- ci.rijh
fionis cft fecundus principalis , qui videtur poffibilis, quia iu videtur de fasto po- prerxfiiei
nendum in Euchariftiatcorpus enim Chrifti prxhabcns , fic retinens idem effe fimpli JhngMeor
citcr.pcr i (tam conucrfioncm fit de nouo prxlcns fpcciei panisiic conii militet pofiec P' prefmi
poni dc quantitate conuertcnda in prxexiftcns, quia non eft aliqua repugnantia cx
parte termini ad quem.

Contra illa arguirur. r Primo contra ifhid,quod dicitur de Eucharifi ia , fic hoc fic:
fecundum illud aliquid clt per fc terminus ad quem conuerfionis , fecundum qudd
fucccdu termino a quo fi cd, per tc, corpus fuccedit pani iccundum illam prxlcntiain,
quam habet dc nouo , fic non fecundum effe (ubftantinlc : ergo cft per fc terminus,
fecundum quod habet illam prxfemiam, vel fecundum qu6d fit prxfcns : fcd (ie
effe prxfcns non dicit formalitct fubftantiam , ncc aliquid fubftanttalc : quia eadetri *
fubftantia.pct tc,mancns non fuit prius prxfcns, fic nunc eft prxfenstcrgo per fc ter-
minus ad quem conuerfionis in Eucharia non eflet fubftantia ,fic per confequens ifta

x conucrfip

2^0

Quodlibet.

plxribuj
Uds.

comicrfin non elTct tranfubftantiatio ; quia tranfubftantiatio cft tranfitio vnius fub-
llantijiin ali.Vm.

4J» trt ft- Prxtcrca,fecundO arguitur contra illud, quod dicitut,hoc clTe polfibile dc quanti-

tate. Primi lic,idco genitum cft vbi prius corruptum fuit quia tatio locandi, qu* cft
cwtm»» quantitas, manet eadem in vtroqueifie etiam in Euchariftia , quod fuit ratio locandi
' panem, manet ideminconuctfione , Scpcrhoc, corpus Chrilli, quod cft terminus
conuerfionis.potcft poni ibi eflc.ftuc habere przfcntiam talem : ergo per oppofitum,
ii n in manet iilud . quod fuit in termino a que ratio locandi, fcquitiir quod terminus
ad qu.m non cft ibi, vel non habebit talem przfcntiam, fcd fi quantitas conuertaturin
aliquid patet quod ratio locandinnn manetrquia quantitas fuit illa ratio locandi.

Prxtc ea. Si per conuerfionem quantitatis in aliud, aliud fieret hic prxfcns.fcque-
returq od i lud elfet hic tali modo cflendi, quali modo conuerfum habuit hic prx-
fen i Ile, I t d conuerfum quod cft quantitas, fuit localiter circumfcriptiueiigitur ter-
minus J 1 conucrlionis cftliic localiter, ex quo videntur fequi duo im, odibilia.
Pmn<i t q idem Iit fimul in duobus locis localiter. Confequentia probatur , quia
turjequi terminos, qui fit hic loca iter.poteft manere in fuo proprio loco localiter,ficut corpus
« eo.jucd Chrilli nunc manet localiter in Cccloiconfcqucns autem, quOd idem fit fimul in duo-
vnurn ccr. bu> locis localiter .videtur inferre multa impofiibilia , puta quod idem fimul moue-
fm fu te- retur.Scquielcerctiquiapoflet ibi moucri.Sc hicquiefccre Similiter, quod idemfi-
caluer m mul calefieret, & frigefieret fi hic habeat approximatum ignem, ibi aquam. Similiter
idem e(T:t continuum, & non continiiuraifi hic habeat diuidens partem a toto, & ibi
non. Similiter idem erit fimul mortuum Si viuum, Ii animal habeat ibicorruptiuum
inferens mortem , & hic non habeae , fed quzeunque nccclTaria , di fulficientia ad
falutem.

Sec indnm impolfibile principale fc ]ucns ex hoc, quod terminus conuerfionis fir
hic localiter.eft illud , quod duo corpora pn(Tcot e fle fimul in eodem loco. Confe-
quentia probatur tum quia conuetticur illud in duo corpora, qua ratione cft hic loca-
liter vnum , & aliuditum quia conucrtatur illud in aliquod anaiustillud maius fi fit
hic loc diter, par erit cum partciconfequcns autem, fciiicct quod duo corpora fint fi-
mul,videtur Anftotcles probare cfiu impolfibile, ex intentione 4. rbjfic.

S C H O L I V M.

c^fd primum , explicat non requiri ai tran fulsi antiationem quod terminus ad quem fe-
cundum fulflantiam proprie fucccdat termino a quo , quia hic inciperet corpus pojl delinere
panis, fnffictt ergo quod fuccedat fecundum illud , quod dc nono Iulei , id ej! , fecundum pra-
fentum, neque dicitur tranfnlfiantiatse , quod fulftantta producatur j fed quia vna fuljl antea
deficiente altera ei fuccedit (altem fecundum aliquam vanitatem, c^id fecundum contra ter-
tium modum dc connerfeone quantitatis, odendti non requiri , quod maneat eadem rateo locan-
di lenium a quo en terminum ad quem , quia dc fadto quantitas panis non el 1 ratio locandi
corpori Chri/h. Ad tertium , non oportet terminum ad quem haherc eundem modum effindi
cum termino a quo ,quca corpus Christi non e II circum friptiue fub fpecielm , fient fuit panis
Videtur fecundum mentem Dederis ad conuerfionem vt fite ,ficfficere quod ■vnum de fi nat , fi-
aliud ex intentione convertentis fuccedat ,r fio mhtl fit commune virique lermtno.Vtde Schol.q.
ditt.n.q.i. ■

di™ ^alten A D ifta Adprimum fi terminus per fc tranfubftantiationis eftfubftantia , & fe-
pnprie, eundum ejfe fubftantix.vt arguitur , cum corpus fecundum ejfe fubftantix non

quod neu fuccedit pani, proprie loquendo de fuccelfione.quia etfi habeat efie poli ejfe panis, non
incepit pojl tamen incipit habere illud ejfe delinente pane : quod videtur ncccflarium ad hoc,
quid proprii diceretur fuccsdcre ibi in e^ialioquin pollet dici Sol fucccdere vermi
corrupto, quia habet ejfe fuum poli ejfe vermis. Neganda eft ergoilla propofitio fecun-
dum hac aliquid cfi per fe terminus ad e\ucm, fecundum quod fuccedit tetmino a qiioiquia fe-
cundum idem cft prius, Se nunc manens, Se per confequens alteri proprie non fucce-
dens corpus Chrilli .diceretur terminus efie ad quem tranfubftantiationis. Et hoc
ideO.quia illa non cft productilia cermini ad qucn.-SeA tantummodo conuerfiua alte-
rius in ipfum fecundum autem illud ejfe, non dicitur proprii fucccdere termino a quo ,
ficut prius diftum cdipolfct tamen ifta concedi , quod fecundum illud eft nouitas in
termino ad quem, fecundum quod fucccdic termino a quo accipiendo proprii fucccdere

0 & tunc

Qtweftio X. 25I

tc tunc concedi potcft , quod non cflct hic nouitasin termino , nifi fecundum iftam
przfentijtn, fecundum qu imnunc vcre.ii re.ilicereft hic, & prius non fuit hic dum
fubft.imia panis fuit hic.

1 f • Ad fecundum dico,qu>d nunc corpus Chrifti eft, vbi fuic panistncc tamen qnan-

titas,qux fuic pani formalis ratio eflenJi hicicft formalis ratio corpori Chrifticffcn- "**
di hic, tum quia quantitas tfta non eft formalitcr in corpore Chriftiicrgo nec aliquid
corpori Chrifti competit per illam , vt per rationem formalem , tum quia quantitas empori
non potcft effe formali' ratio locandi nifi citcunlcriptiucrquia illa cft ratio determi- chnfti,
nata ad illum modum locationis t quidquid ergo per quantitatem , vt per rationem ?
formalem, locatur, hoc circunfcripriub locatur , corpus Chrifti non fic cft prxfens in
Sacramcnco:patcr,crgo, Scc. Licet ergo non maneret illud , quod fint conuerlb ratio ntr!\
formalis locandi, adhuc potetit.Dcus terminum conucrfionisfacere ibi pixfentcm, fcrip,,ui '
vbi conuerfum fuit:& quod adducitur de generato, Si corrupto , fi concedetur can- txIc.
dem quantitatem manere, & idcb per illam generatum localiter efle vbi corruptum
fuitihoc non concludit propofitumrquia per illam conucrfioncm non oportet termi-
num e fle localiter vbi fuitipfum conucrfumumo eft hic eodem modo cflcndi,quem
tribuit (ibi agens conucrtens aliud in ipfum.

1«. Ad aliud, negari potcftilla propoGtio : terminus e SI hic eodem modo offendi, quomodo Noh opir-

fuit hic illud, quod conuerfum <y?.Inftantia enim cftrquia fubftantia panis, qiise conucrfa termi-

fuitjfUithic localiter fuo modo,ficuc,fcilicet fubftantia panispoteft effe alicubiloca- "um Jl* ,
liter quia pars fub quantitate fuit in patte loci,Si tota in toto : nec tamen fubftantia
corporis Chnfti, in quam conuertitur, eft hic tali modorimb tota cft vbique : non cjjj.
ergo fequitur qubd terminus , in quem conuertitur quantiras ncceflaiid fit fic Jinccm axi
localiter. /«1» fre-

feni ccrmi-

COMMENTARII' S. muiefOr,

4o, o T 7 Lterius quantum ad iftura articulum.

V Hic Dodfor ponit modum proprium
quomodo aliquid potrft conuerti in prxexiftcns,
& dicit quod noc potcft dupliciter imclligi. Pri-
mo,quod potcft conuerti in illud,quod aliquart-
A iquUeon- do fuit:fednunc non manet, puta, vt lapis pollir
ntrtt mpA- conuerti in ignem, quod aliquando fuic , & po-
** fLb ^ ann^^atus » & hoc ™°do fi lapis de-
dmflicirtr heae con,,crt‘ *n lignum prxexiftcns , priiis
tamen annihilaium , oportet quod in eodem in-
ftanti.quo lapis definit ellc, creetur idem lignum,
quod fucccdat lapidi definenti ellc. Et tunc in
hoc eft (ola difficultas,.™ fcilicct idem annihila-
tum poflit redire per diuinam potentiam?Er hxc
difficultas habet prolixe videri in 4 .d. 4) . Secun-
do modo potcft intclligi conuerti in prxexiftcns^
quod fcilicct prxexiftcns prxfuit,& nunc in eo-
dem ellc manet. Er hoc adhuc potcft dupliciter
intclligcndi. Vno modo, quod manens fimnlici-
tet in tjft pr.r habito, tamen aliqua nouitate (uper-
addita illi ejfc fit terminus nonx conuerfionis,
puta qu<!>d ibi fit noua pr.cfcntia illius termini
alicui, cui prius non fuit prxfens , puta quod pa-
nis conucrtatur in corpus Chnfti a<ftu prxcxi-
. ftens, fic qu&d corpus Chnfti fucccdcns pani an-

nihilato non acquirat nouum tjfi fubftantiale,
cum prius habeat illud, (cd tantum nouam prx-
fentian», puta , quod pane definente fiat prxfens
quantitati panis , cui quantitati panis prius fuit
prxfens, vel fi quantitas panis feparata conucna-
tur in corpus Chrifti, ipfi quantitati definenti effe
corpus Chrifii , fuic prxfens loco , in quo prius
erat quantitas illa , puta , quod fiat prxfens aeri
continenti illam quantitatem .Et fic corpus Chri-
fti diceretur terminus talis conuerfionis per no-
uam talem prxfentumJlt hic modus conuerfio-
nis cft pofllbilis , quia corpus Chrifti prius ha-
bens ejjt potcft acquirercrc nouam prxfentiam.

quam prius non habuit, vt diffuse pienraaarut a
Dodorc m 4.^.1 o .tj. 1 d. 1 1 . Alio modo, quod

pollet conuerti in prxexiftcns.ita quod tale prie-
exiftens , quod ponitur terminus conufcrlionis,
fiat terminus, quia ponitur terminus talis con-
uerfionis nulla f.i&a nouitate in illo. Et quoad
hoc videtur difficile fuftinerc quod aliquid pof-
fit conuerti in ficprxexiftens.De primo ergo in-
tcllc&u principalis diuifionis , & funditet de fe-
cundo intcllechi fubdiuifionis Doiftor aliter hon
ruiat.quia primus intellc£his(vt dixi)nullam dif-
ficultatem imponat , nifi an idem annihilaium
poflit redire. Er fimilitee fecundus intellectus
fubdiuifionis nullam aliam difficultatem impor-
tat,nifi an idem prxexiftcns, nulla nouitate fa£U
in illo poflit ellc terminus talis conuerfionis. Et
de hoc habet magis Videri in 4 d. 10. vbi etiam
Doctor videtur tenere quod Deus poflit facere An !d>m *i-
corpus Chrifti efle vbi panis prxfuit fine houa *>fl*,*7e)
prxfentia , accipiendo prdfitminm pro aliquo ad- rt"'r*’
dito corpori Chrifti, fiue illud additum fit entitai
realis, fiue rclpc&iua. Sed de alio imelldtu fub-
diuifionis,videlicet, quod tale prxexiftcns fit ter-
minus conuerfionis per aliquid fibi additum,
uta ptr nouam prxfentiam fibi additam , de
oc Doctor principaliter intendit in hoc articu-
lo. Et poffibilitas talis intelleCtus daritts patet
in 4.d.io.& 11.

o Conirn ij}d argumert.i n. i x. Hic DoCtor 1 1 •
inflat, primo, probando quod corpus Chrifti n*n
dicatur terminus conuerfionis panis per nouam
prxfentiam. Et ratio flat in hoc ; quia conuerfio »
panis in corpus Chrifti cft vera tranfubftantia-
tio , cum fit rranlitio fubftantix ad fubftantiam)
ergo terminus talis conuerfionis erit prxcis&
fubftantia corporis Chrifti. Et fimiliter ratio for-
malis terminandi illam conueifioncm erit fub-
ftantia corporis Chrifti jetgo illa prxfentia noua

'"hon

1^1

Quodlibet.

uon eft ritio terminandi talem conuerfioncm:
quod tamen habet ponere, quia corpus Chrifti
non ponitur terminus talis conuerfionis, nifi fc-
r eundum uouam prxfcnti.im.Sed tunc aliquid di-

citur efte per (e terminus ad quem conuerfionis
fecundum illud, fecundum quod fuccedit termi-
no* que. Cum crgocorpusChrifti,per te, (ccuu-
dum nouam prxlcmfcun fuccedat pani.vt termi-
no a que , ergo corpus Chrifti fecundum illam
pri lcntiam erit terminus ad qutm talis conuer-
fionis.

41, Refpondct ».14. Do&or prxmittcndo vnum,
(cilicct,quod loquendo dc fucccflionc proprie di-
&a, corpus prxexiftcns fecundum fuum ejfe fub-
flantule non dicitur proprie , nec vere fuccedcre
alteri, turn fic poflet dici quod Sol fiicccdit ver-
mi definenti elle,quia Sol fecundum ej/f fuum, eft
quando vermis definit efte, quod ejft idem prius
habet. De ratione ergo fuccellionis proprie di&x
eft, quod terminus *d qutm , qui fuccedit termi-
no 4 que capiat ejfe de nouo. Er fic , fi in eodem
inftanti,quo lapis delinere: efle crearetur lienum,
tunc lignum proprie fuccedctct lapidi definenti
cfte , Sc proprie lapis diceretur conucrti in li-
gnum tale. Et conuctfio talis diceretur produ-
&iua, pro quanto fciliccr terminus adquemralis
conuerfionis dc nouo capit ejfe per produ&io-
nem;& loquendo de hac conuerfionc produdH-
ua in qua terminus ad quem dicitur proprii fiic-
ceJcre ccrmino d quo, hxc propofitio effet vera,
(cilicct Secunr.Htn hoc aliquid eft per /e terminus
ad quem , fecundum qued jucc-dit termino a quo
& quia lignum fecundum ejfe fubftantix ftix
fuccedit proprie lapidi definenti efle, cum capiat
Beta ddi- illud tjfe dc nouo.V nde fequicur qudd lignum fc-
gtastr. cudum ralc ejfccrh terminus ad qui illius couer-
fionis. Si vero terminus ad que conuerfionis non
capit efte fuum in ilio inftanri , quo terminus d
quo , neque enim talis comnriio dicitur produ-
dkiua termini , ad quem , fcd tantum dicitur con-
uerfiua termini dquo ad terminum ad quem. Et
fic quando panis dicitur conuerti in corpus
Chrifti prxexiftcns, fecundum fuum ejfe fubftan-
tialc, ica quod corpus Chrifti fecundum tale ejfe
dicatur terminus illius conuerfionis , tunc talis
conucrfio non ert produ&iua termini ad quem
conuerfionis , fc j eft ramum conuerfiua termini
d quo in terminum ad quem , & talis conucrfio
conuerfiua dicitur cranfubftantiado , ita qudd
VmeUx te*- tranfubftantiatio eft duplex. Quxdam qux cft
utrfit. tantum conucrfio produ&iua termini ad quem:
& fic lapidis dicitur tranfubftamiari in lignum,
quando in eodem inftanti. quo lapis definit efle,
lignum dc nouo generatur, vt vere fuccedcns la-
pidi definenti efle. Alia cft tantum conuetfiua,
qualis eft in propofito conucrfio panis in corpus
Chrifti prxexiftcns : ita qudd corpus Chrifti fe-
cundum fuum elle incelligitur terminus ad quem
talis conuerfionis. Loquendo dc hac conuerfione
non produ&iua , in qua terminus ad quem , non
dicitur proprie fuccedcre termino d quo , felfa
t cft ifta propofitio/cilicet fecundum hoc , aliquid

eft per fi terminus ad quem fecundum quod fucce-
dit termino d quo.qab in propofito corpus Chri-
fti fecundum ejfe prius , & nunc manens , 8c per
confequens alteri proprie non fuccedcns dicere-
tur terminus ad quem tranfubftanriationis panis,
cum ergo corpus Chrifti fecundum ejfe fuum fit
terminus tranfubftanriationis panlsA nullo mo-
do fuccedcns termino d quo. Patet fellitas propo-

fitionis , fcilicee quod corpus Chrifti fecundum
illud ejfe , fecundum quod cft terminus ad quem
tranfubftanriationis panis, qudd etiam fecundum
illud idem ejfe fuccedat termino d quo , quia fe-
cundum tale ejft nullo modo fuccedit. Et hoc cft
quod intendit Do&or , & addit qudd ifta pro-
pofirio poflet concedi , fcilicet qudd Secundum
illud eft nomi ros in termino ad quem, fecundum
quod fuccedit termino a quo , accipiendo proprii
fuccedcre. Et hoc modo hxc eflct concedenda, -
corpus Chrifti fecundum prxfentiam notiam SSL
cft terminus conuerfionis , fecundum quam ve- fttntm!^
re fuccedit termino a quo, quia talis prxfenria
noua qux ponitur terminus ad quem , acquiritur
de nouo in corpore Chrifti. Et fic patet refpon-
fio ad dedu&ionem.

Secundd prindpaliter n. n. arguit Doiftor
fpecialiterde quantitate.probando quid quanti-
tas feparau nullo modo poffit conuerti in corpus
Chrifti prxexiftcns , fic quid acquirat nouam
prxfentiam fecundum quid fiar pixfens illi lo-
co.vbi quantitas feparata prius fuir prxfens.pura
fupcrficici aeris prius immediate continenti ea.

Et arguit tripliciter, primi fic : Ibi eft genitum,
vbi prius fuit corruptum,qula ratio locandi.qux
cft quantitas, manet eadem in vtroque , fcilicet,
tam in corrupto.quam in genito. Vetbi gratia, fi
ignis generatur ex ligno, ita quod lignum conti-
neatur in tali fupcrficic acris localiter , & quan-
titas ligni eft ratio formalis , quod lignum fit in
tali loco. Quando ergo dicitur quid ignis geni-
tus ex ligno.eft in eodem loco, vbi prifts fuit li-
gnum corruptum , hoc non videtur verum , nifi
eadem quantitas, qux fuit in ligno corrupto ma-
neat eadem in igne genito , quia talis quantitas
fuit ratio ligno eftendi in tali loco.Si ergo quan-
titas panis conuerracur in corpus Chrifti , quas
fuit ratio eftendi in tali loco, puta in tali fuperfi-
cic acris , (equitur qudd corpus Chrifti non erit
prxfcns in illo loco, in quo prius fuit talis quan-
titas, cum illa in tali conuerfione non manear.

Refpondct n. 1 j.quod illa tatio.fcilicet, qudd
genitum eft vbi fuit corruptum , fi tener, ramum
tenet de loco circun(cripriuo,ficut cxcmplificaui
de igne genito ex igne, fed in propofito non po-
nitur corpus Chrifti efle prxfcns circunfcriptl-
tic loco,in quo fait quantitas. Sicut etiam nunc
ponitur prxfcns quantitati panis. Ec tamen non
localiter fine circunfcriptione, vt prolixe patet &

Dodore in q.d.io. Dico etiam qudd ifta propo-
fitio, fcilicet, qudd genitum eft, vbi prius fuit cor-
ruptum , non dicitur vera, ex hoc, qudd maneat
eadem quantitas in genito, qux fuit in corrupto,
quia ifta quantitas corrupti nullo modo manet
in genito, vr magis patebit in quarto, in materia
deEuchariftia.

Vltimo arguit n.i). probando qudd talisquan- 14*
titas non poffit conuerti in corpus Chrifti , quia Neu.
fi per contierfionem quantitatis in aliud , illud
aliud fieret hic prxfens.fcqucrctur qudd illud ca-
le cftet prxfcns tali modo eftendi , quali modo
conuerfum habuit hic cfte prxfcns ; fcd conuer-
fum.vt hxc quantitas , fuit localiter circunfcrip-
tiud , quia in vltima fupcrficie acris immediatd
continentis illamdgitur corpus Chrifti, quod po-
nitur terminus ad quem talis conuerfionis , erit
in illa fupcrficie aeris localiter j ex quo videntur
fcqui duo impoffibilia. Primum , qudd idem fic
fimul in duobus locis localitcnpatet.quia corpus
Chrifti eft in cxlo localiter , dc vt manens ibi.

Quseftio X.

erit etiam hic localiter, vbi pruis fuit quantitas
panis. Ec qudd idem fit limul in duobus locis
localiter , videntur (equi multa impoflibilia;
tum, quia idc limul moucrctur. Se quicfcercc,
. quia in vno loco polfet moueri,& in alio quief-
cerc.Tum .quia idem fimol pofle calchet i,&fri-

fefieri.fi in vnoloco ellet ignis,&in alio aqua.

um, quia idem limul e fler continuum, & non
continuum , (i in vno loco haberet diuidens
partem a toto. Se in alio noni Tum, quia idem
limul erit ‘mortuum, & viuens , (i in vno loco
habeat corruptiuum inferens mortem, & in
alio loco non haberet , led habeat ibi ncccfla-
iu, Se fu(h cient ia ad falutem.

DaSrin* fin- Secundum impolfibile principale fequens
imUru. eft , quod runc duo corpora poflenr cllc limul
in eodem loco;patet,quia fi quantitas conuer-
catur in duo corpora, q irratione e fiet hic lo-
calitcr vnum. Se aliud:Et ne duo corpora in eo-
dem loco. Similiccr fi talis quantitas conuerta-
tnr in corpus maius , tunc illud maius fi fit hic

localiter , tunc pars erit cum parte ; Be fie duo
corpora in eodem loco, quod eft contra PliHor
fophum.^Karro Phy fie. tex.eom.y6.

Relpondct * ad hoc argumentum, prithi pe- * 16.

gando hanc propofitionem , fcilicec, quod cor-
pus Chrifii eodem modo fit in loco . ficur fuit
quamius panis prxcxiftens. F.r paret inflantia
de f^Skot quia nunc corpus Chrifii eft, vbi fuit
fub flant i* panis , qux efteonuerfam illud , Ic
tamen non eodem modo continetur fub eadem
quantitate panis,ficut fubflamia panis ibi coii- 1

tinebatur ipatet, quia fubfianria panis fuit filo

modo localiter fub quantitate panis, ita quAd
vna pars fub vna parte quanritatis, &/ tota fub-
(lamia fub tota quantitate. Sed corpus Chrifii
fit fub fua quam itat e,ficqu6d vna pars corpo-
ris non prxcis£ correfpondet vni parti illius
quantitatis j fed prxcisc cfl fub rota quantita-
te, & fictorum continetur fub illa quantitate,

& totum fub qualibet parte. Et de hoc magis
prolixe patebit in quarto,di(l.io.

LIVM.

S C H O

Oi/endil , dite quod quantitas conaerteretur in praexijtcns , quodque term/nut ad quem
effit localiter tu daobm lotii , nulli inde ftqu: impoffibitia ; & id fotuendi muli i talia af fu-
rentia hinc fequenlta fonit du.it regulas. Frima forma priore i ipfc vb iid ejl.omnrs forma ab-
folutenen variantur variato vbi. Secundi, qua /equitur ex prima : eandem formam accipit
corpm m duobm vbi approximat ii ei duobur agtntibus,quam acciperet ,fi in eodem vbi eadem
agentia ipfi approximarentur. Explicat opimi exemplu. De quo iaie agit 4. diii. 10.
quaflton. 1. cr 3.

q HI tamen daretur , quod Deus poflet conuertere quantitatem in illum termi-
Onum,&: q ’dd ille fieret hic localiter, alicui forti videretur, quod illa, qux fe-
quuntur ex hoc, non font iropoffibilia fimpliciter.fic, fcilicct quid includant contra-
difiionciquz fola dteuturefle impoflibilia Deo apud quem noneftimpoffibile om-
ne Vcrbumihoc eft omnis coccpcus poflibilisin inicllcftu, qualis eft omnis concep-
tus,in quo non includuntur contradiftoria.Cum ergo ex proximo illorum, quod cft,
idem corpus cfle limul in duobus locis !ocaliter,inforuntur mulca, qux apparent im-
poflibilia, per duas propolitioncs videtur probabilicer pofle rcfpondcrc.

Prima eft, Forma pricrei ipfo vbi non vanantur propter variauomem tpftua vbiiqnia pro-
pter variatio nem pojltrierie non variatur prini. Ex qua propofltione habetur quod idem
habens duo vbi , non proprer hoc variatur fecundum aliquam formam fubftantia-
lem.ncc fecundum a'iquam dc genere Quantitatis, vel Qualitatis : quia fornix ifto
rum generum funt (impliciter priores iplo vbi.

t Secunda propoficio eft ifta I Quamcunque pafienem ad formam fnbflantii , vel
quantttatis,vel qualitatis, reciperet idem corpus a duobus agentibus (ibi i/s tfo eodem vbi ap-
proxtmatis, illam & non aliam reciperet ab eifdem ftbi m dtuerjls locis, vel vbi approximans.
Exemplum fi hic circa lignum approximentur ignis, &aqua, qualem tranlmuta-
tionem facient circa illudlignumin hoc r£/,eandero,& non aliam facient circa idem
lignum fi habear duo vbi, & in vno approximetur libi ignis, & in alio aqua. Iftud
probatur ex prima propofltione prxcedcnte, quia in dluerfis vbi non variatur forma
ablol'Uta,qux eft (impliciter prior ipfo vbi. Iftas duas applicando, foluuntur qux tan-
guntur in argumento, & multa flmilia.

Primum , fcilicet idem moueri in hoc loco fiue vbi , tc quiefccrc in alio vbi, non-
funt repugnantia , ficut nec habere hoc vbi, tC illud quia ifta duo , fcilicet moueri,
& quiefccrc fecundum vbi, funt poftetiota ipfo vbi , ideo poflbnt variari fecundum
variacioncm in illo priori.

Secundum dc caleficn, Se frigefieri, foluitur per fecundam propoli rioneminon enim
aliter calefieret, St frigefietetidemexiftentin duobus vbi, quam cxiftcns in vno vbi,
in quo haberet ifta duo agentia appioximatai & ficut tunc fi alterum agentium
Scoti oper. Tom. X It. Y fimpli

Fomeprio
rei ipfo vb
non varian
tur varia,
ria vbi. P(
quo ^.d. IO

y.*,.
S^tioim rt ■

Ctpcrtt cor-
pm formant
1» vno loci
4 duobm .*•
genttbu*,
e.vdern re-
ciperet , J.
in duobm
locis ejfer,
etfdcm * gc
tibui et np
proxima-
ns.

Afouerctd
ijuiefccre
non repu-
gnant eide

154 Quodlib^ti

fiifrigific. (impliciter vinceret virtutem reliqui agentis, illud aflimiliret fibi pafllim,& impedi-
ri, &caIi- retreIiquum,quod effer minoris virtutis aflimilare (ibi pafliun:fi autem eflent aliquo
fitrijtc. modo iqualia in virtute , alterarent etiam paffum quafi ad quoddam medium inter
duo extrema ; fle etiam nunc quando ponitur idem in duobus vbi.

Ncn pcteli Tertium de continuitate foluitur per idem : quia ff agens lolucns continuitatem
nrpmtlji vinceret virtutem confctuantis continuitatem: jbfolute continuitas eflet dtuifa vtro-
mimum biquemon tamen, vt ab aliquo vtroblque, fient rclpondetur de corpore Chtifti in pi-

m vno loco. , , . . , i. , * 4 *

& dtfeon- quando idem corpus fuit diuilum m cruce.

tutuam m Quartum flmiliter.vel facilius foluitur:quia forma fubffantialis, fi virtute alicuius

alu.navi- agentis circaiftudin vno loco feparetur a maceria (impliciter , nufquam eflet vnita
•* m v- eidem raaterix : vt diceretur de corpore Chtifti, quando fuit morcuum in cruce, non
m,& mor- viuum in Euchariftia.

l““m “ 4' Secundum principale,quod infertur tanquam inconueniens,fcilicee duo corpora

Plura nr - efl"c fimul, diceretur non cfle inconueniens.nec impoffibile : guia contradiftio

pora pojji non apparet: cum vnitas loci non fit form.. litet vnitas corporis :lcd corpus habet
tfftia to- propriam ynicacemintrinrecam,cui accidentaliter aducnic cflf in vno loco:ergo non
imlm. /equitur, quodcttnquc corpus eft in hoc eodem loco ; ergo eft idem corpus i nec fi-
multas vatiat vnitatem corporis, vel loci.

Ad atiftoritatem Ariftotelis 4. Phyfu. dici poteft:quod probatio fua ad hoc proce-
dit,quod virtute propria.ve! natutz creatz propter fui limitationem, non poccft idem
corpus effe in diuerfis locis adzquatis,fcd de vittute diuina il limitata nqp concludic.

IJ, q Q/mwc* /faretur. Conccflo qubd corpus
v3Chnfti (it etiam localiter,vbi panis con-
uerfus prxfuit, negantur illa iropolubilia, qu®
inferuntur efle impoffibilia. Et qu6d non fine
impoffibilia » patet ex duabus proportionibus,
quas prcmictit, quarum primacft i Fonne prio-
res ipfo vbi non VAriuntUr propter v Ari At Unem
ipfim vbi.^Nia Ad vAriAtionem pojieruru non fe-
quitur vati At io prioris. Cum ergo vbi formali-
ter acceptum, quod nihil aliud eft nili circam-
feriptio pafliua fundata in corpore locato , &
terminata ad vltimim fupctficiem continentis,
ed (impliciter pofterius fubdantia, quantitate,
Bc qualitate, & breuiter omni abiolutoexiftcn-
te in corpore contcnto,& per confcquens non
videtur implicatio connadidionisidemcOrpus
fimul habere duo,& tna.imb etiam infinita vbi
perdiuinam potentiam.

r Secunda propoli tio ed i da : Corpm quAm-
c unant pAjfionem ad formAm fubftAntu.icc.

f Et 1 lUd probatur ex primA propofitione pro-
cedent t : Et tunc dico, quod fi ignis, & aqua cf-
fent libi approximata in eodem vbi , auc ignis
totaliter vinceret virtutem aquar, & tunc illud
corpus tantum calcficrer,aur non totaliter vin-
cerec , (ed cilet xqualis in virtute. Et tunc aut
nullum etfc&um inducerent, aut fi aliquem in-
ducercnt.tantum inducerent efferum medium,
in quo paflum nec perfcftA alfimilarctur igni,
nce pertede aqux. Eodem modo dico, fi idem
corpus cilet in diuerfis vbi. Et in vno haberet
ignem approximarum,& in alio aquam,& hoc
Cuiius patet a Do&otein 4-d. to.q.z. Dico ta-
men qu6d in vno loco altcrarcrur,puia fi cale-
fieret ab igne, & in alio Iqco non alrerxrcturab
igne, fi ignis non edet fibi pnrfcns, accipiendo
AlterAri pro refpedfu confirqucnte illud vbi :
quia vt ibi alteraretur , Bc vr in alio vbi, vt ibi
non alterarctur,licctei7et eadem caliditas in eo-
dem corpore in vtroque vbi exidcnte.

Ad aliud impoffibile de moneri, & quiefccre

concedit Do&o&or quod fimul moucrctur, Bc
quiefcerct.quia refpc&u vnius vbi moucrctur,
Bt rcfi>c.ftu alterius quicfccrer,quia moucri, Bc
quiefeere confequuntur illud vbi. Ec fi vitri
inferatur, quod tunc fimul quiefeeret , Bc non
quiefccret, Bc fimul inouerctur, Bc non moue-
retur. Refpon Ict Dodor alibi, fcilicet in iJiJl.
x.q,:.&in 4 difi.io.q.i. quod ibi eft ignoran-
tia Ellencbi, & fallacia fecundtlm^Mid ad /im-
pliciter, nam liccr fequatuc,quiefctt’in i\\o vbi,
ergo quiefeie ablblute, non tamen infertur ab-
folutc non moucri, fed cantum cum illa deter-
minatione, cuqua accipiebatur, quiefeere prout
antecedebat, ad quiefeere fimpliciter.Et idcZ> non
fcquitur,nifi qubd hoc mouctur in hoc vbi , Bc
non mouctur in illo vbi, quar non funt contra-
didoria.quia non fimt refpc&u eiufdcm, eflent
tamen contradi&oria, fi fimul moucrctur , Bc
non moucrctur in eodem vbi.

Ad aliud impoffibile de continuitare, folui-
tur per ideru , quoddi&um eft de frigtficri, &
calefieri , quia fi agens fuluens continuitatem,
vinceret virtutem conferuantis continuitatem,
abiolure continuitas eflet diuifa vtroblque, non
tamen vt ab aliquo vtroblque vbi , quia vt in
vno vbi fuiflet fada talis diuifio , Bc non vt in
illo • licii illa diuifio eflet in eodem corpore
exiftente in vtroque , ficui etiam patet dc cor-
pore Chnfti.vt in pyxide, & vtin Cruce, quia
idem vulnus , quod babuir etiam vt in pyxide,
non tamen vt id pyxide vulneiabatur, lcd# vt in
Cruce, quia talis vulneratio fit per motum loca-
Icm.qui confcquitut ipfum vbi.

Ad fecundum principale impoffibile de duo-,
bus corporibus in coderu loco, hoc patet non
e(Tc impoffibile , cAm vnitas loci non fit for-
malitcr vnitas corporis, quafi quAd fi fit vnura
corpus numero tantum fit vnus locus adar-
quate fibi correrpoadens , nam corpus ha-
bet propriam vniratem , fcilicet inrnnlccc, cui
accidentaliter aduenitefle in vno loco. Et per
coulcqucns

Quasftio X.

*55

confcquens non (equitur, fi aliquid corpus eft
fimulin eodem loco ergo eft idem corpus cum
alio corpore, quia ad vnitatera loci concinentis
non (equitur neceflarib vnitas corporis con-
tenti. Et accipitur hic locus non pro refpeltu
locantis ad corpus locatum , quia quot funt
corpora locata tot funt iclpeftus fundati in fu-

perficic continente ; fed accipitur hic locus,p ro
vltima fuperficie continentis , quia in eadem
fiiperficie polfiint fimul contineri plura corpo-
ra , 6c hoc propter penetrationem dimenfio-
num illorum corporum. Et hoc magis pate-
bit in 4. dift. 44. quzlt. 6. quz eft vltima in or-
dne.

S C H O L I V M.

Declarat quomodo quantitas conuerti poffet in praexiUens , luit prae xifitns per hoc nihil,
ntui h obeat ; quia ficui conferuatio non requirit nouitatem intermino, it* nec conuerfio. Tgihil
refoluit Doclor , fed tantum difputat :puto eum non loqui de conucrfione proprie dtli* , qu*
‘videtur exigere , quod aliquid maneat commune vtrique termino , fed lato modo, prout idem
eff, quod hoc conferuare poli illud-, & ad hunc finem de Umere illud. Jpubd addo, quia alias
quidquid annihilaretur, ejfet conuerfum in omne, quod remanet De quo 4. d. 1 1 . q. } . tdque
conii at effe de mente Doliaris , quia hic mt.xy nihil commune requirit vtrique termino con-
uerfioms pr ater habitudinem ad idem agens , ideii, quod fuh/aceat petenti* agentis quoad
efle , & noo effe.

,, fr* Ertius inrellefhit principalis,* fcilicet quod aliquid manens in eodem effe, quod

JL iam prius habuit , nulla omnino nouitate fa&a circa ipfum poteft efle terminus
nouat conuerfionis , declaratur efle poflibilis hoc modo; quando Deus conferu.it
creaturam ; terminus illius conferuationis non eft aliquid nouum : fed idem , & fe-
cundum idem effe, quod prius habuit i non ergo requirit conferuatio aftio.vel paflio
nouitatem in termino : ergo nec conuerfio. Confcquentia declaratur ex hoc, qu6d
ficut Deus volens hoc habere effe quafi poft idem etfc, con (eruat illud , fic volens il-
lud habere effe poft effe illius, conuerut illud in iftudrquia facit effe iftius.&c fi non eft
proprii , tamen aliquo modo luccedere ipfi effe illius i non requiritur autem ad hoc,
quid illud fit terminus a&ionis, quid fimpliciter, & proprie l uccedat alteri, fcilicet
tanquam nouum : ficut patet in conferuatione. Secundum hoc diceretur, quid ficut
Deus eodem velle creac illud, inquantum vult hoc efii poft non effi-,Sc conieruat illud
inquantum vult hoc effe quafi poft idem effe fise eodem velle conueriit aliud in iftud:
quia vult illud effe poft iftud.

Siarguitur, quo modo poteft illudefle terminus conuerfionis pofitiue, fi per eam
non accipiat aliquod effe : cum ctiamin diuinis illud, quod eft terminus aftionis, ac-
cipiat effe per illam attionem.

Diceretur , quid non oportet omnem terminum aftionis pofitiue habere effe ac-
ceptum per illam adionemmifi vel fimpliciter, vel in ordine ad aliquod aliud:8c fic
terminus conuerfionis poteft dici accipere effe in ordine ad conuerfum inquantum
Deus vult iftud effe poft illud.

p. Aliter diceretur, quid aftio pofitiua vel eft produftiua termini fimpliciter , vel

zquiualenter i & ifta conuerfio fecundo modo eft produfliuarquia quantum eft ex
parte fua ipfa fufficcret ad hoc, quid terminus acciperet effe per eamtled fi non ac-
cipit effe, hoc idei eft : quia iam przhabet illud effe.

Contra iftam declaratiouem arguitur: quia (ecundum hoc pofletdici, Deum
quicquid annihilat , conuertere in Solem : quia vult Solem manere in fno effe poft
effe illius annihilari: Gcut hoc przexiftens manet poft illius conuctfi.

Aliter poteft declarari polfibilitas illius intellcftus . U hon fic i quod poteft efle
terminus conuerfionis . concomitante ipfum aliquo pofteriori, quod non includitur
in per fe terminoipfius.illo circunfcripto.poteft efle terminus eiufdcm. Hoc patet,
quia vt prius, eft terminus conuerfionis, U a priori vt prius, poteft circunfcriSi po-
fterius : nunc autem fubftantia corporis Chrifti eftper fc terminus tranfubftantia-
tionis,licctconcomitecurprarfcntiailla,quade nouo eft przfens fpeciei panis, ficut
declaratum fuit exponendo intelle&um prxccdentem : ergo fine tali przlentia , 8c
quacunque nouitate alicuius pofterioris ipCaeffie corporis , poflet corpus efle termi-
. nus conuerfionis.

Poteft ali-
quid effe
terminus
conuerfto-
nu,ftnt t il-
la nouitate
in ipfi fo-
lia.

Suhftantia

corporis

Chrifli eft

terminus

conuerfio-

uit.

Scern Cfer , T om. XI I-

COMMEN

17-

Opmn Dt-
Hi >rit.

Subtili* tU*
Urine.

Qtjzre O-
cha quol.
pq.tf.H6r.
quol.^.q.p
quol.i i. q.
•4.quol.n.
q. 4.

256 Quodlibet.

C 0 M M E N T A V S.

a '“■"\Eruus intelle&us principalis. Hic Do-
1. £kot intendit probare quomodo aliquid
manens in codiejje, quidiaprids habuittnuila
omnino noiritate fa&a circa ipfum. potcft elfe
terminus nouz conuctfionis. Et hoc declarat
clfc pollibilc , nam quando, Deus confcruac
creaturam» terminus illius confcruationis non
eft aliquid nouum.fed idem cft fecundum idem
ejfe manens» quid prius habuit } patet, quia res
dicitur confcruaripro quanto ponitur cade res
in ejfe , quz prius polita fuit, puta in primo in-
ftanci.quo capit ejfe dicitur creari , & vt poni-
tur eadem res in ejfe in tempore immediati fe-
quenti illud inftans,dicitur confcruari,vt fupri
patuit in i.dift.i.q.i, & infra patet q.1 1. Cum
ergo eadem res ponitur in ejfe in tempore im-
mediate fequenti eft terminus confcruationis,
& tamen quando ponitur in cali ejfe nihil noui
nec re,nec ratione ponitur in ipfa,qudd non re,
patet,quia cll przcisc cade res, quz piius;quod
non ratione > patet quia dum ponitur in ali
ejfe, non caufatur aliquid reale in illa. Si dica-
tur,qu5d res.vt conferuatur,cft diftin&a ratio-
ne a feipfa, vt dicitur creari,vt patet a Dolore
infra.f 1 a.Dico,qu6d dicitur diftingui tatione,
non attu , fed tantum potentia pro quanto in-
tcllc&us potcft eandem rem,vt accipientem ejfe
in tempore immediate fequenti primum in-
itans,comparare ad feipfam,vt accipientem ejfe
in illo primo inftanti , & ex tali comparatione
caufanrur ifti refpe&us rationis , qui dicuntur
creer*, &c can femori. Ad propofitum *rgo , ii
eadem res potcft e(Te terminus huius adionis,
quz dicitur confenutio nulla fada mutatione
circa ipfum , ergo limiliter in propoiito potcft
aliquid eiTc terminus alicuius conueriionis. nul-
la mutatione fa&a in tali termino. Et patet i Ha
confequentia, quia ficut Deus volens *A . ha-

bere ejfe quali poft idem ejfe confetuat illud 3
fic volens tA. habere ejfe poft ejfe alterius , Sc
iit 'B. tunc conuertit 2?. in A. & fic A. non
dicitur proprii fucccdcrc3. delinenti elle.quia
tA . non capit ejfe de nouo . nec aliquid-noui
fit in tA. per talem conuerfioncm , tamen ali-
quo modo potcft dici A. fuccedcre 'B. pro
quanto, fcil. in eodem inftanti, quo B. delinit
elfe, in tali loco fit ./4 .nihil noui acquirendo.

b Dicitur y quod non oportet omnem termi-
num attionu pofuue hebere clTc Acceptum per #/-
lem adionem, mfi jimpliciter . Sicut etiam filius
Dei per generationem xtemam accipit ejfe fim-
plicitcr , quid in primo inllanti originis pri&s
non habuit : vel in ordine ad aliquid aliud : &
fi terminus conueriionis potell dici accipae
ejfe non in fc, cum tale ejfe przcclTcrit , fed in
ordine ad conuerfum inquantum Deus vult
hoc elfe poft illud. Et hoc modo corpus Chri-
fti poteft dici accipere ejfe pro quanto DcuS
vult ipfum elfe poft annihilationem panis.

Et fi quzratur , an tunc corpus Chrifti eftet
przfcns fpeciei panis 1 Dico,qtiod fic, loquen-
do de przfentia fundamentali,non autem for-
mali. Quod fic intelligo,fi corpus Chnfti,quid
cft in ccelo, illud idem realitcr elTct contentum
fub quantitate panis , & perfccle przfens tali
quantitati, non tamen diceteiur przfens prx-
fcntialitate formali , quz cft quzdam relatio
realis fundata in tali corpore, & terminata ad
quantitatem ; quia Deus pollet facere corpus
illud clTcprxfcns tali quantitati fine tali rclpc-
6hi przfcntialiraris.cum talis refpc&us ponere*
tur cxttinfccus adueniens , ficut etiam potefr
facere corpus reale contineri fub aliqua quan-
titate fine refpc&u commenfurationis pafiluz
talis quantitati , vt clar6 patet i Dolore in 4.
diji. 10. vide ibi multa fingularia.

S C H O L I V M.

Sententia Henrici panem non annihilari, qui a quod pr afuit panis eft corpus Chrifti, vel ali -
quit as corporis ejl eius, quod fuit panis. Contra , corpus non fe habet aliter in fe poft conuerfio -
nem , quam ante. Secundo terminus ad quem petit non efle termini a quo : ergo non acci -
( pit aliqui tat cm eius. tAgtdius ait non annihilari , quia manet in materia corporis Christi in
potentia. Contra ,ftc nullum materiale effet annihilabile manente aliquo materiali. Secundo ,
w conuerfio ne totali materia non manet. Sententia Varronis non ejfe annihilationem , quia
conuerfto panis habet terminum pofttiuum. Contra , quia ii/e terminus eil concomitans
& termini per fe defit tonis funt cflc & non efle totale panis. Tandem ait poffe dici
tdeb non ejfe annihilationem , quia eius terminus non eil negatio extrageaus , id e Ii,
purum nihil , fed negatio in genere , id eil , inclufa in cflc corporis Chrifti. De his
negationibus vide eum 1. di ii. i. 8. \An veroabfolute dicendum panem annihilari Doffor
nihil refoluit. De quo vide eum 4. d. 1 1 . q. 4. mini videtur parum referre , fiue fic, Jiue fic
loquamur, proprius tamen loquendo videtur admittendum annihilationem, qui a terminus per
fe de fu ion is panis e fi totale non cflc eius ; & per accidens eft ex Dei inftitutione , quod fue-
cedat corpus Chrifti. Ita Gabr. Maior. Occam, AlbertusiRubion,Bsffol.Lcuch.& alq quos citaui
4 .d it.q.L. Scholio ad »14. vnde comprehendendus eft, quod afferat 4 d.yq.i.ar.q. hanc opi-
nionem non pojfe doceri citra errorem.

DE tertio c pr incipali tenetur communiter, qudd in conuerfionc non eft annihi- 11.

latio termini a quo. Vna opinio deducit ex hoc,qu6d poft conuerfioncm panis
non eft nihil probatur confequentia : quia ii eflee nihil, oporteret dicere, qudd ef-

fet annihilatus:&: vitra deducit. Si non cft nihil, eft aliqnid:non autem cftquod prae-
fuit:

Qu^ftio X.

1'5 7

ij-

fuit : quii illud conuerfum eft : nec iliquid extra terminum id quem. Putet difeur.
rendoi ergo poft conuerfionem eft illud, in quod conuerfum eft, vt fic verum fit di-
cere: quod praefxiit panis eft corpus < hrifti i aut (i iftanegaretur.neccfiariumeft da- '

re; quid aliquitascorporis Chrifti fic eius, quod fuit panis. "'J

Contra : illud quod iplc addic, quod panis poft conuerfionem non eft nihil , fed „

aliquid , fic quod aliquitas cOrporis ficcius, quod fuit panis, poteft argui primdiic !~;n
Quod nullo modo aliter ic habet in fe poft conuerfionem , quampriiisfc h ,buit, •
nec aliquid infc aliter habet, non habet aliquam aliquitatem , quam piius non ha-
buit i corpus Chrifti nullo modo (e habet in fc aliter poft conuerfionem, quam an-
te, fed ante conuerfionem panis non habuit in fe aliquitatem panis , nec aliquitas
corporis erat aliquitas panis : ergo nec poft conuerfionem.

Prxtcrcl. Bjfe termini id tf* em conucrfioni s requirit non tjft termini i quo. Parcr.fi Tcminth
termini fincoppofiti : cum tjfi vniuvoppofiti excludat offe alterius oppofiti : ergo ter- aj t]ncm
minus od quem conuerfionis , vt talis , non habet in le entiratem vel aliquitatem ter- p em non
mini i quo. ctkiormL

e Aliter dicitur, qudd non annihilatur , quia manet in potentia in materia cor-
poris Chrifti.

Contra hoc arguitur : quia tunc non poflee Deus annihilare aliquidmateri.ilc.m-
fi fimul annihilaret omnia materialia, quia quocunque materiali non annihilatioicm-
per in materia cius manet in potentia quodcunque materiale.

Prxterca Vbi totum tranfitin totum , ibi nonmanec materia termini equo : cum
ergo in tranfmutationibus,qux requirunt materiam, materia manens fit iila.qux fuit
corrupta : ergo.&c.

Aliter dicitur quid ficut fecundum Ariftotelcm y. rhyjie. tranfmutatio naturalis Var.i..(.i).
aliqua eft \ non fubicfto in fubic£lum,Jc illa eft generatio, aliqua comra,vt corrup- tccutn c6.
tio, aliqua a fubie&o in fubic&um, vt alteratio : Si generaliter omnis motus proprie «wdnlo*.
di&us. Sic intranfmutatione fupcrnaturali aliqua eft verfio a non fubicdo iu fubie-
dum vt creatio i aliqua i conucrlo.vt annihilatio, aliqua a lubtctftoin lubicdum, tx' }'

vt conuerfio totali vnius pofitiui in aliud i non eft ergo illa conucrfio annihtlatio,
quia habet per fe terminum pofitiuum.

Contra hoc 1 licii fint duo termini pofitiui , tamen concomitamur duo termini I* faeru-
negatiui , ficut quando concurrunt generatio, & corruptio communiter in naturali- “•"rtfrw-
bus funt duo termini negatiui concomitantes duos terminos pofitiuos, ficut ejfe a-
qux corrumpenda: concamitattir ««« ejfc ignis generandi , Si rjje ignis concomitatur
uou ejfe aqux. jl,,m &

Confimilitcr in propofito ejfe panisconcomitaturviw ijfe corporis Chrifti j & ejfe duonegu.
corporis concomitatur uonejfe panis. Tunc arguitur: mutatio dicinlrefTecrcatio.vcl
annihilatio cx per fe terminis eius , non autem ex conc- mirantibus pet le. terminos,
ficut generatio non eft per fc creatio ptopter hoc , qudd tet minus pet fc 4 quo , non ™
eft nihil, fed priuatio i Sc confimilitcr eft de per fc termino ud quem corruptionis. ,

Cum ergo comparando per Ic terminos huius conuerfionis, qui funt ejfe panis, Si non » que
ejfe panis, cum iilud non ejjr fit totale noneJfe,e\\i\» nihil panis manci, fequeretur qudd <n «M.
ipfa dcfttudio per fe confidctata fit annihilatio.

Aliter poteft dici, 8 Sc deduci ad propofitum illud exemplum de corruptione, vbi Co’T“/’"“
non tantum per accidens terminat aliquod pofitiuum , quod , fcilicei eft per fc ter- 1
minus generationis concomitantis. Icd cum corruptio fic dcftru&io partialis fcilicct
totius, non nifi fecundum formam, ibi relinquitur altera pars compofici, fcilicct nia- otiqoiieor.
teriaper fe tergo corruptio non eft annihilatio, quia aliquid corrupti m net : Icd fi ropumo-
ifta eflee prxcila ratio.tunc forma videretur annihilari, quia nihil cius remaner, t.

Similiter illud manens non eft per fc terminus corruptionis td quem. Ideo magis
adhuc diftinguitur per fc corruptio ab amiihilationc per fuum per le terminum,
quia ille non eft nihil, fiue ncgatioabfoluca,fcd eft negatio in apto nato,fi«e ptiua- ,,
tio r6 1 pro tanto etiam forma portet dici non annihilari quia ei luccedit prorei mino
non hihil, fed priuatio illius formx. Adhuc fi vtraque iftarum rationum dcficcrcrj ,j[ Mntb i,

fiuta It Deusfubitd conucrtercc torum ignem in totam aquam, non m.mcme codci\i Inio.
itbicfto communi, adhuc non cftccanu hibtto , quia terminus ,ui quem dcftru&io-
nis ignis , etfi non fic proprie penuria formx ignis , tamen non pft negatio extra ge-
nus, Icd eft ncgatio,vcincluditurin forma oppoftta politiua, negatio aurem in gene-
te non poteft elfe terminus id quem annihilationis , ficut nec ralis negatio
Sciti Oper.Tom.": r / /: Y } poteft)

258

Quodlibet.

Jtflgdtio in
genere rer-
Wtmat deft-
t tonem pa-
UUfdc quo
s.d.»8.

Negatio
extra ge-
nm , & in
genere ab-
folute , &

fnuutto

differunt .

poteft e fle terminus i que creationis. In propofito.licbt dux primx rationes non in-
ueniantur , quia nec aliquid termini a que manet , nec formx cius iucccdit, priuitio
ipfius, proprie loquendo s quia non in eodem luCceptiuo. Tertia tamen tatio iuue-
nitur, quiadcftruftioncm panis terminat negatio ej/i panis, non extra genus, fcdvr
includitur in ejfe termini uUquem.

h Sed contra hoc arguitur .quia termino dcltru&ionis accidit.qu od lit terminus
aliquis ud 7.0» poficiuus : ergo qualis cfletifla deflrudlio , ii non cflet terminus po-
tiemus concomitans : talis cil modqquantum ad pet fc rationem deftruftionis; non
ergo prohibetur effe annihalatio per hoc, quod tetminus pofiduuxconcomitatur. .

i Dicerctu r autem hic, quod negatio cxcra genus, Sc negatio in gcnctc abfoluta
tamen, Sc negatio, qux dicitur priuationondiilcrumfprmaliccrlccundum rationem
negationis, & tamen iic diliinguuntur,quod alictuus mutationis vnum cil per fc fer-
minus,& non aliud, vt patet de corrupdouetita negatio, vt includitur in termino po~
fitiuo luccedcntc, eilhicpct ie terminus.

c o M M E N T A K I V S.

( Q Emenda Henrici. De tertio principali, vj-
Ofm.umnc. »3deliccc an illa conucrdo, qua Iciliccc
panis conuertitur in corpus Chrifti dt nccclla-
ria annihilatio \ Et dicit quid communiter te-
netur quod in conurrdone totali non eft anni-
hilatio termini a quo,&c iic panis, qui totaliter
conuertitur in corpus Chrifti, accipiendo to-
tum (yncatcgore maticc , vt fupri expolitum
eft, non dicitur annihilari. Et hoc cxprcfsc te-
net hic , & in iJtft. 1 1 . Sed de modo iftius an-
nihilationis tres recitantur opiniones , qux li-
c£c conucniant in conclulione, tamen in modo
probandi diffcrunc aJinuiccm , quas opiniones
quoad modum probandi Dodtor improbat.

Prima opinio eft Henrici quol. 9. q.y.quolu.
qu. 4. qui dicit quid poft conuerlioncro panis
non cfl nihil, quia li eflet nihil. oporteret dice-
re quod edet annihilatus , quod communiter
non conceditur. Si ergo poft conuerfionem
panis non eft nihil a fequitur quod eft aliquid,
fed non eft illud, quod pr*fuit,fupplc non eft
panis poft conuctdoncm,ciim pants ut conucr-
lus,nec eft aliquid extra lerminum ad quem, id
eft, non eft aliquid, in quod conuertitur *, ergo
poft conucrdoncm eft illud, in quod conucrti-
rur i paret , quia cx quo panis poft conuerdo-
nem eft vere aliquid, & non eft illud quod prx-
fuit. quia non eft panis, nec eft aliquid aliud h:
termino ad quem conucf donis ; ergo erit ter-
minus ipdus conucrdonis, vt fit verum diccrc
quod prxfuic panis eft corpus Chrifti,idcft, il-
lud aliquid,quodprxfuir panis poft conuerdo-
nem , eft corpus Chrifti ; aut (i ifta negaretur,
frilicctquid illud aliquid, quid prxfuic panis,
dt corpus Chrifti , tunc ncceftario eft dare ali-
quid,quod eft corpus Chrifti,dt eius quod fuit
panis. Vult dicere , quod ex quo panis poft
conucrdoncm eft vere aliquid.dt non concedi-
rur quod illud aliquid dr corpus Chrifti, (altera
oportet concedere c contra, iciliccr, quod ali—
quitas corporis Chrifti dt cius . quod prxfuic
panis id eu, quod dt illud aliquid , quod prius
fiiic panis. Et hoc patef . quia fi poft coucrfio-
nem panis eft vere aliquid, & illud ralc non eft
panis, nec eft corpus Chrifti, in quod paniscft
conuerfus, ergo aliquitas corporis Chrifti eric
illius, quod prius fuit panis quim quod corpas
Chrifti poft cpnucrfionc panis, habuit illud ali-
quid, quod prxfuic panis: duc aliqua aliquiratc
poft conucr honcm|»ani vqua prius non habuit.

d Contre hoc Doctor probat quod cojpus 19.
Chrifti poftconuerdommpams non habet ali- iemtumfn-
quam aliquiratcm nouam.qunm, fupplc, prius b**e
non habuerit. Et arguit lic , illud quod nullo n,tnna’
inodo aliter ic habet in fc poft conucrdoncm»
quam priis Ic habuit ante conucrdoncm , nec
in fe aliquid ahrer habet, nop habet aliquam a-
liquiiatcm quam piius non habuit ifta pro-
politio eft nota : led corpus Chrifti poft cQn-
uerfionem panis nullo modo aliter fc habet in
fe i pater, qilia eft illud idem corpus poft con-
uemonem, quod fuit ante conuerfionem , nec
cuam habet in fe aliquid aliter poft conuerfio-
nem panis, quod prius non habuerit ante con-
ucrdoncm , fcd ance conuerfionem panis nop
habuit in fcaliquitatcm panis j patet, quia ni-
hil panis fuit id corpore Chrifti, nec nmilircr
ante conuerfionem aliquitas corporis Chrifti
erat aliquitas panis.quia non erat aliquid ipfins
panis; e go nec poft conactdone aliquit as cor-
poris Chi ifti erit aliquirasciu» quod prxfuic
panis: duc non erit illud aliud quod prxfuic pa-
nis. Et hoc manifefte pate t,qui- ex quo panis to. «
taliter, coueititur nihil pants omnino remanet.

Secundi arguit ad idem, quia effe termini ad
quem cornici donis totalis icquitirfta» effeteti-
mini 4 quo ; patet, d termini fint oppodn, deue
eft in propoli to, quia effe panis>& effe corporis
Chrifti iunc termini oppodti, deut etiam dice-
remus quod lignum conuertitur in ignem, ter-
minus ad quem, Icil. ignis excludit terminum a
quo id eft, quod poft couerdoncm ligni in ign£,
ignis, &; lignum non ftant dmul in eodem, & fi
terminus 4 quo quoad totum dium effe conucr-
tuur in terminum fictu eft in propofi-

tp dc cunucrdonc panis in corpus Chrifti, tunc
terminus qd quem totaliter eydudit terminum
4 quo quoad torum fuum effr.uz quid nihil ip-
fius termini a quo ([at poft conuerfionem cum
termino adquem,Ciim effe vnius oppofiti cxclu-
cladar effe alterius oppodti ; ergo corpus Chri-
fti , quod ponitur terminus ad quem totalis
conuelrdpnis panis , non habet in fc aliquam
entitatem termini a quo i ergo poft coniicrub** •

nem panis non eft verum diccrc quid fir^ali-
quitK 8:c.

e Alius modus dicendi eft itgidij dc Ro- JO*
ma qui dicit quod imoyanis ip hac eduerdone
totali non ajsaihibtur^uia ctfipanis poft cotx- y'
uerdonem non manca.] in fc.nfc.ajifluid ipdus

panis

Quaeftio X.

panis, quia tamen manet in potentia in mate-
ria corporis Chrifti, cum illa iit in potqncia ad
formam panis, ficut etiam fuit in potentia ad
corpus Chrifti antequam informaretur forma
corporis Chrifti , & propter talem potentiali-
tatem panis poft conucrfionem uon eft anni-
hilatus.

Contra hunc modum arguit Do&qr dedu-
cendo ad hoc inconucniens : quia tunc flue-
retur quid Deus non pofTct annihilare aliquod
materiale, &c.

Prxtcrea.vbi totum lyncategorcmacicd rra-
&r in rorum , ibi non maner materia termini i
quo cum illa tranfcat.Qum ergo iu tranfrauca-
riouibus.qux requirunt materiam, quales fune
vbi totum fynCategorematici non ttanfmuta-
tur in totum, fed tantum categorematicc in ta-
libus tranfmutationibus materia manens eft il-
la, qux fuit incorrupta , iicut quando lignum
tranfmuratur in igncm,materia manens ell ma-
ceria ligni corrupti, qux ell in poteutia ad for-
mam ignis , & idc6 forma ignis, qux educitur
de potentia materix ligni non dicitur creari,
nec fimilirer forma ligni dicitur annihilari.
Vbi ergo cocum traniit in torum, lic, qudd ni-
hil iplms maneat , /equitur quod marcra ter-
mini 4 quo nullo modo manear, &c.

Tertius modus dicendi eft Varronis 1x4.
MJf.il .

f Contra hoc , Do&or improbat hunc mo-
dum dicendi. Et ratio ftat in hoc, quia muratio
accipitor proprii. ex per fe terminis mutationis,
qui luat priuatio,& habitus. Teno ini enim per
ic generationis funt non eJJ*tSc ejfe, ita qu&d ter-
minus '4 quo eft non ejfe , & terminus ad quem
eftipfumaj/r. Et termini per fe corruptionis
fantejfe.&cnonejfejtom terminus per fe 4-7*0 eft
ejfe, & terminus per fe ad quem eft non ejfe , &
cx talibus terminisdicitur per fe generatio, vel
corruptio. Et tennini per fe creationis fune
Mon'tJfr fimplicttcr,$c ejfe fmplicuer, quia creatio
per ic eft i non ejje [impliciter ad ejfe /impliciter,
& iimiliter annihilatio per fe eft ab ejfe [impli-
citer in non ejfe /impliciter. Si ergo terminus ad
quem per fe alicuius eonuerlionis eft veri nt-
hil, talis conuetiio erit per fe annihilatio.C&m
ergo terminus ad quem per fe eonuerlionis pa-
nis iit nihil firapliciter, cum panis totaliter de-
linat efle , iequitur quod conuerilo panis erit
annihilatio. Et licce ad non ejfe panis fcquatur
ejfe corporis Chrifti, vt terminus ad quem talis
conuerfionis,eric tamen terminos ad quem per
fc,quia ii ejfe non eft panis, fed tantum conco-
mitans , & tali termino concomitanti non de-
terminatur per fc mutatio aliqua.

g Aliter potrjl Mei. Hic D odior ponit mo-
dum proprium fatis fingularem,fi£ fubtilem,&
dicir.qu&d idcd panis in hac conuerfione tota-
li non annihilatur proprie, quia terminus per
fe annihilationis eft nihil fitnplicitcr , fiuc eft
negatio fimpliciccr extra omne genus, iicut ciii
terminus 4 quo creationis eft nihil fimplicitcr,
iiue negatio extra omne genus , qux nullum
iubie&uin libi determinat. In propofito ergo,
cum panis totaliter conuerritur, iiue traniit ab
ejfe in non efte , negatio panis eft tantum nega-
tio in genctc,quia talis negatio determinat li-
bi corpus Chrifti , quod immediate iucccdiufi
Cniin ad non efte panis nihil pofuiuum fuccc-

*59

dcrer,ver£ annihilaretur, quia negatio panis no
determinat libi aliquod lubie&um. Quando
ergo ad non efte alicuius aliud fuccedir, ralc efte
non eft nihil iimpliciter , quia non eft negatio
extra omne genus , icd negatio iu genere. Er
ideb illud cale non dicererur per fe,lrucproprie
annihilari, quia terminus ad quem per fc nop eft
fimplicitcr nihil , quia non eft negatio extu
omne genus. £t hoc eft quod dicit in len-
tentia.

h Sed contra hoc arguitur. Hic intendit Do1-
<ftor probare qu6d talis negatio iit generi tan-
tum accideret termino ad quem eonuerlionis.
Er ptopw hoc talis conucrfio non efter anni-
hilatio cantu per accidens,& hoc probat. Nam
terhiino ad quem dcflru&ionis accidit, quod lic
terminus aliquis ad quem poiiciuus : iiue accir
dir /pii negationi , qux ponitur terminus ad
quem, quod fuccedat aliquod poficuium , ergo
qualis eflet ifta dcftrudbo , fupplc (per & ft nqn
e fler rcnnmus pofiuuus concomiia* ipfam ne-
gatione, qux ponitur terminus per fc ad quem,
talis eft modo ifta dcftru&fo quantum ad per
fc rationem dcftru&ioni?,‘non ergo prohibetur
cfle annihilatio per hoc,qubd rctmirios politi -
uus concomicarur.

Refpondec Do&or quod negatio extra ge-
nus, Cc negatio in genere, loquendo de negatio-
ne abfoluca in gcnere,prout fcilicct diftingtii-
tur 1 negatione, qux dicitur ptiuatio, non di-
ftinguitur i negatione priuationis fecundum
rationem formalem negationis, quia tam nega-
tio in gencrc,quam negatio extra genus, & ne-
gatio qux eft priuatio eft formaliter negatio.
Non ergo iftx negationes iu formali ratione
negationis diftinguuntur ad imiiccm, fed prx-
cisc diftinguuntur ex hoc , quod hcga»i6 exrra
genus dicitur illa , qux nullum fubiettum fihi
determinat i St negatio in genere abfolnta di-
citur illa,qux aliquod fubictlum Ubi determi-
nar,0c hoc abfolut£ , quia non determinat fibi
illud vt aptum natum , &c. Negatio verd qux
eft priuatio , diftinguituc per hoc quod deter-
minat libi lubictftum tale, fluta, qu&d (it aptum
natum,&c.quia priuatio eft ncgsrioin (tibic&o
apto nato. Sic ergo tetminus 4 quo per fc ge-
nerationis non eft negatio fimplicitcr, fed ne-
gatio in inbicrto apto nato, qux eft priuatioj&
per fe tetminus ad quem corruptionis non eft
negatio abfolute , fed eft ncg.itio in fubic&o
apro naro,qux eft priuatio, qux ponitur termi-
nus per fe ad quem corruptionis. Sic dico in
propoiito,& hxc copucrfio cir,quod terminus
ad quem eonuerlionis per Ic non dicitur nega-
tio abfolute , fed negatio in gcncrc , ergo talis
conuerfio dicituc per fc habere talem termi-
num ad quem. Si enim eft conuerfio totalis pa-
nis in corpus Chrifti , terminus ud quem per Ic
illius eonuerlionis eric negatio in genere. Er li-
cet terminus ad quem poiiriuus , qui fucccdic
accidat negationi abfoluci fumptx.non tamen
dicitur proprie aoeidere negationi in gtpcrc,
chm negatio in genere determinet libi necitfa-
rid aliquid fubie&um; ficut etiam fubiedtum
aptnm natum poteft dici accidere negationi ab-
' folutc fumptx , non tamen dicitur proprie ac-
cidere negarioni , qux eft priuatio , cum pei-
uatio fit per fe negatio in fubtcdlo aptQ
nato.

Y 4 SCHO

3 a.

Sf talio iu»

fle*.

l6o

Quodlibet.

Alter ter-

pttfttu crta.
t tonis , C 7
mhilmonu
non (omi-
nttur fub
ente.

Quid re -
quiri tureo,
mune vtn-
que tcrm
no in con-
fterfione.
Quare 4-
gens natu-
rui e non po.
tefl tran-
fuhflanna-
re , dc<]uo
4.d.l).q.l.

Quomodo
Agent na-
turale cor-
rumpit £u.
fbarhliam,
dc quo 4

Ad corru-
ptione Eu-
cbanjlia
'Dem pro - .
ducit J'ub-
flantum
natam affi-
ci acrtdtn-
ttbut con-
fotu ab a-
gento natu,
rah.

Opimo In-
nocenti} de

de filio ne
Euchan-
flis/lc quo
d.U. q.6.

S C H O L I V M.

^yfd primum Jocet non requiri aliquid commune re olit er terminis conucrfionis , tantum
enim habent communem habitudinem obedtentta ad idem agens ; /equitur de conuerftone

lati fumpta , vt notam fup.m Scbolio nu.iy. Ad argumentum ad oppofitum explicat quare a-
gens creatum corrumpere pofsit foedes Eucharifliaide quo latfiq 4J.11 ,q. 4 & y . /tcm%qua
fub fiant ia fuccedit corrupta Eucnarifha \de quo 4. d. 1 %. qu. 6. & dicendum quod fub flantia
compofitd) nata affici accident ib tu induciis a caufa naturalr.quod efl contra D.Tbom. j.p.qu.
77. 4 y . qui affent redire materiam , cuius fententiam foLdttf ime refutat Doffor. di 1 1. q.6.
num . y - quia ilia materia non potefl poni ante -ultimum inflans conucrfionis /seque tn spfo miti-
mo inflanti ob grautfstma conne menti. 1 , qua inde fequuntur. Refutat etiam ibtd. qttod D.
Thom. ait materiam eonuerfam , vel AxmhiUtam nen pelfe redire pubens U menifeili
felfuen efe.

AD argumentum k principale , aliquid ede commune terminis potefl ede du-
pliciter,vel communitate reali, deut materia , quae eft commune fubftrarurri
vtrique termino in corruptioneihoc modo non oportet in conuerdone totali aliquid
edTe commune terminis s imo tale commune repugnat conuctdoni totali. Alio modo
potcd incclligi commune communitate rationii, puta qu&d vtetque terminus con-
tineatur lub ente, St hoc fudicit ad excludendum rationem creationis, & annihila-
tionis, quia in illis alter terminus non continetur lub ente, Se hoc modo diccretuf,
quod iftx fpccics, {c illud prxcxiftcns , in quod conuerterentur , haberem aliquid
commune.

1 Aliter podet poni aliquid commune terminis non edentialiter : fcd communis
habitudo ad idem agens s quia potentix agentis eodem modo fubiacct vtetque ter-
minus conucrfionis ; Sc hoc etiam fufficit ad excludendum annihilationem, quia ni.
hil proprie non fubiaccc potentix agentis i cum non fit aliquid caufabilc.

m Argumentum ad oppofitum probat, quod natura poteft conuertere aliquid
in aliud conuerfione totali, & ita non rcquicit fubicCtum commune, quod manifefte
eft inconucnicns in quacunque tranfmucatione naturali , fecundum Philolophum i
ideo ad illud argumentum dicendum eft quod agens naturale poteft omnem tranf-
mutationem illam , Sc Iblum cautare circa idas fpccics t qttx tranfmttcatio poteft hic
habere fubieflum tranfmutabilc. Nuliaautem tranfmutatiofubdantialis habcchlc
fubicftum tranlmut.’.bile,quia nulla eft hic fubftantia, nec compofita, nec maceria ;
ideo agens naturale non poteft hic tranfmutationcm fubftantialcm caulare, fcd ac-
cidcntalcm.in qua fulficit quantitas pro lubicCto. In illocrgo nunc, in quo per actio-
nem agentis naturalis, Euchariftia habet primi non ejl, cum natura nihil corrumpat
nid aliquid tncompodibilc producendo, produceretur virtute naturxqtioddam co-
■podtum per accidens, (cilicet quantum quale, qualitate incompoflibili Euchariftix,
qux corrumpitur, 8c illius compofiti fubicftum praefuit, Sc forma inducta eft ab a-
gente creato habente eam in virtute fua aftiua.

Sed nunquid tunc “ producitur aliqua fubftantia.

Relpondco non actione naturx , quia non h-bee palTum, de quo producat fub-
ftamiam : fi ergo tunc fubftantia producatur, hoc eft aftione Dei, qui difpoluit nuf-
quam accidens edo fine fubiefto, niti in Euchartftia manente ; S£ ideo illa dcftrufta
Deus producit lubftantiam compoficam.qux nata eft affici illis accidentibus caufatis
peragens naturale, nec illa fubftantia notia rcquirtur propter aftionem naturxiimo
actionem illam kquituroidjnc naturx •. nec ncccdano, quia Deus podet non pro-
ducere fubftantiam illam, fcd fequirur ordine dilpofttionis diuinx

De ipfa autem dedtione Euchariftix duplex eft opinio Vna qux videtur ede
Innocenti) Se efflit ■ Mi]fe,Perte tenu, vbi dicit, quhd quamuis fpccics maneam, qux
pudent afficere fubftantiam pani< , Sc vini.fi eflent ibi , litamen tanta fixe altcratio
circa fpccics, qii&J panis eis alfcftusuun edet conucnicns nutrimentum, definit ede
Euchariftia : Sc in codemmftanti actione diuina fiet ibi noua lubftantia.qux nata eft
affici illa qualitate : hxc autem clt fubftantia panis, Sc tunc illa maact viteriusin al-
tcrationc vfque ad inflans generationis notix ( ubftancix : Sc illam generat natura,
corrumpendoillam fubftanriam compotitam, quam potentia diuina reduxit.

Alia eft opinio , quod manet qtiamdiu manent qualitares , qux poflem afficere

fubftaDtiam

)

Quseftio X.

261

fublUntum eonuerfam : licet ipfa fic afFefta non eflet eonuenicns nutrimentum : Mmtttu-
non ergo definit efle Euchariftii, nili quando detineret ipfa fubftantia panis, & fe- ‘ •

eundum hoc eflet dicendum , quod in illoinftanti corruptionis fpecierum, eft ibi
fubftantia noua : fcd non panis : quia illa non eflet nata affici qualitatibus incom- fMuniit
poflibilibus pani iam indufti$, fcd talis eft illa fubftantia noua , qualem natura gc- p*»u , fi

neraret de pane corrupto, fi fubftantia panis ibi fuiflct. , &

ea dejlru-
Ra fu noua
fubjlantia ,

COMMENTARIVS .

33*

QmAtrrn*-

Aliata Jtfft

eommunefe-

ufl iuflici-
ifrinttUti.

34-

k \ *D argumenti principale. Do<Aor arguir,
,/Jl probando , quod fpecies in Euchariftii
n 6 polii c virtute diuina conuerti in aliquid pr;-
exiftens . & per confcqucns , quod non poAic
conucrci in Corpus ChriAi. Et arguit fic : quia
omne quod conuertitur in aliud, habet aliquid
commune cum illo in quod conuertitur; patet
iAa,quia fi lignum conuertitur in ignem , ma-
ceria ligni eft communis tam formx ligni, qui
forrax ignis. Et dicitor communis non com-
munitate prxdicationis , fcd quia eft receptiua
vtriufque formx non fimul, fcd fucceffiue.Sed
fpecies in EuchariAia, qux funt feparatx a fub-
ftantia panis non habent aliquod commune
cum aliquo prxcxifteme,patec:nccfubftanriam
panis,ncc materiam, qux eft primum fubie&u,
m quo tranfmuranfUr ad inuiccro. Si ergo il-
Ix fpecies non habent aliquod commune , &
totaliter conucrtuntur in 0orpus Chrifti , fc-
quitur quod annihilentur. Et lic talis conucr-
uoeiTct annihilatio.

Refpondct quod aliquid efse commune termi-
nis potejl dupliciter inteUigi.vel communitate rea -
li ficus materia qua ejl commune fubjlratum vtri-
que termino in corruptione , fcilicct formx cor-
rumpendx, & formx generandx, hoc modo non
oportet in conuerfione totali fyncaccgorematice
aliquid e fic commune ter minie , imo tale commune
repugnat conucrftom totali ; patet *.quia quando
totum fyncategoreumaticc cranii c in totum,
nihil illius totius manet, & per confequens n6
manet materia receptiua vtriufque termini.
Alio modo potejl intclligi commune communi-
tate rationis.puca, quod vterque terminus con-
tineatur fub ente , & hoc funicic ad excluden-
du rarionem creationis , Hc annihilat ionis,quia
in illis aliter terminus continetur fub eme , &
hoc modo diceret, quod 1 U4 Jfecics, & illud praexi-
ftent , in quod conucrtcicntur haberer aliquod
commune, quia illum cn$.Si dicatur, quod ter-
minus ad quem , qui ponitur Corpus Chrifti
prxexiftcns , non eft per fe terminus ad quem
conuerfionis fpecierum , fcd tantum concomi-
tans,vt fupri patuit , Sc fic talis conuerfio non
diceretur annihilatio , uifi per accidens , tamen
per fe etfet annihilatio, quia terminus ad quem
per fe eft nihil. Dico, quod ex hoc Do&or dicit
talem conucrfionem non elTe annihilatiouem,
quia ad talem conuerfione concomitatur Cor-
pus Chrifti prxexiftcns non vc terminus per fe
ad quem , fcd vc aliquid requifitum ad per fe
terminu ad quem, quia terminus per fe ad quem
talis conuerfionis eft negatio in gencre,qux ad
hoc vt fit negatio in genere determiiuc fibi ali-
quod fubieftu, &: hoc irvodo Do&or inrelligir.

I t Ahter pofset poni aliquod commune ter-
minis non cfsentiahter, pura, quod non prxdice-
tur dc illis in quid : fedpofset poni communit ha-
bitudo ad idem agens. Vult dicere, quod tam tcr-

quam ages

minus d quo conuerfionis , quam terminus ad naturale
quem, loquendo dc termino ad quem pofitiuo, faceret , fi
fubiacet potenrix agentis primi.fubiacer dico, adejfct par
tam quoad ejfe illotum totalc,quam quoad non „ ^
effe. Et idcd in eodem inflanti, quo terminus a
quo totalis definit cfle in fe virtute agentis pri-
mi virtute eiufdem agentis aliquod ens ponti-
uum poteft fuccedetc.fiue fit prxcxiftcns.Sicuc
patet de corpore Chrifti.quod fuccedic defirio-
ni panis, fiue non fit prxexiftens , fcd de nouo
producatur, quoad efse rotale, in quo efse fun-
datur negat io, qux diciturneeatio in genere, &
per confcqucns talis conuerfio non erit anni-
hilatio. Si vero terminus ad quem non fubia-
cet pocentix agentis,ficut eft nihil fimpliciter,
fiue negatio extra genus , qux nullo modo eft
caufabilis,runc quod conuertitur in ralem ter-
minum ad quem, vcr£ annihilatur. Nota tamen
quod negatio in genere non dicitur formaliter
fubiacctc pocentix agentis , fed ex hoc dicitur
fubiacere, pro quanto fubieftum, quod fibi de-
terminat, fubiacet potentix agentis ; quia ergo /
cale fubic&um virtute agentis poteft fuccedere
termino d 7«« conuerfionis, ideo negatio inge-
nere,qux ponitur per fe ad terminum ad quem
talis conuerfionis dicitur fubiacere potentiz
agentis. Et hoc eft quod dicit.

m Secundi principaliter arguit ad oppo- 3J.
fitum, probando fcilicct quod Deus poflit illas
fpecies conuertere in aliquid prxexiftcns,&: ar-
guit fic : Natura creata poteft illas fpecies con-
uettete in aliquid prxexiftcs,crgo,& Dcus,&c.

Refpondct quod agens naturale tantum po-
teft tranfmutare illa qux habent fubie&um
commune; vnde fi generat aliquam fubftatiam
corrumpendo aliam, vc quando ignis corrum-
pit lignum , & generat igncm:fi ignis non ha-
beret materiam ligni pto fubicfto communi
formx ignis , & formx ligni, nunquam pollet
cx ligno generare ignem : nec per confcqucns
pollet conuertere lignum in ignem. In aliqua
tranfmutatione fubftantiaU femper agens na-
turale fupponic materiam communem tam fot- ,

rox fubftantiaii corrumpcndx , quam formx
fubftantiali generandx, ita qu&d nuquam pof-
fec corrumpere formain ligni , nifi in eodem
inftanti, in quo expellitur forma ligni induce-
ret fonnam ignis tncompoffibilein formx li-
gni , quia vtraque forma eft nata tantum reci-
pi in materia. I11 tranfmutatione veri acciden-
tali , vbi agens naturale corrumpit illud acci-
dens inducendo aliud, fufficitqaod habeat ali-
quod fubie&um communc,puta, quantitatem.

Et fic quando agens naturale corrumpit , [ ura
faporem in Euc har i fl ia fundatum in quantita-
refcpar.ua ,fuffit quod habeat illam quantita-
tem pro lubicflo; non pollet ergo agens natu-
rale tranfinucare aliquod accidens in fubftan-
tiarn , quia quando ttanfmutat aliquid in fub-
flantiam.

Quodlibet.

261

Aantiara,przfupponit materiam illius tranfmu-
labilis , ve fubic&um receptiuum formae fub-
ftanrialistfed non eft fic in tranfmutatione acci-
dentali, quia qualitati fufficii habere quantita-
tem pro fubicdto. Dicit ergo Dodlor qubd in
illo nunc» Huc inflanti, in quo per agentis natu-
ralis a&ionem Euchariftia habet non elicum
natura nihil corrumpat,nifi aliquid incompof-
fibilc pto Juce ndo, produceretur virtute naturx
quoddam compofitum per accidens, fcilicet a-
liquod quantum quale qualitate incompofli-
bili Euchariftix , qux corrumpitur , & iftius
compohti fubic&um prxfuit,fupplc illa.quan-
titas,qux recipit qualitatem incompoflibilem
qualitati pertinenti ad Euchariftiam.
jf. n Sed nanquid tunc producitur aliqu* fub-

fta nti.%? Nunc quxrit Do&or quando Euchari-
ftia corrumpitur, an in eodem mftanti,quo cor-
rumpitur generetur aliqua fubftantia ) Et dicic
qu6d fi aliqua fubftantia generatur, hoc non fit
actione natutx crcatx.quia illa non haber paf-

fum/upple tnateriara,de qua producat fubftan*
ciam , quia in Euchariftia corrumpenda nulla
eft materia i fed hoc erit fola asione Dei , qui
difponit nufquam accidens ede fine fubie&o,
mu in Euchariftia manente , & ide6 in illo in-
Aanti , quo Euchariftia corrumpitur per agens
naturale, Deus in eodem inferni producit fub-
Aantiam compofitam , qux nata eft affici illis
accidentibus caufatis per agens naturaleinec il-
la fubftantia noua acquiritur per a&onem na-
turx,im& asionem illam .fequirur ordine na*
turx talis fubftantia, nec tamen necelJario.qui*
Deus poftet non producere fubftanriam illam,
fed tantum fequitur ordine difpofirionis diui-
nx.qux difpotuit nullum accidens efle fepara-
tum k fubftantia ,nifi in fola Euchariftia, &
ideo fi quantitas aliqua edet feparata , & edet
alba, ab agente naturali pollet induci nigredo
incompoftibilis albedini , 6c tamen ad corru-
ptionem albedinis non fequitur generatio ali-
cuius fubftariz,fed tantum fieret quantu nigtu.

Vide in 4.
d. 10. q.j.
Argum.

Ratio opp.

Pueri irt
firtuucNon
fuerunt 1 rn.
puJftbtltJ.

Quatuor
fuit exatni -
vundu.

Q^V JE S T I O XI.

Vtrum Dem pofltt facere , quod , manente cor fore , & loco , corpus
non habeat vbi /tue c(Tc in loco.

Alcnr4.p.f.it.D.Thom.ffi.ur.i.Bon>u.i.d.i.f.j.Scot.q.f.un.io.lo.Bicc<m.i.d.}.f.jMtyion.

i.d.i.q.6. tiicchud.eJ i.j i.UcILnn. hb.) Jc lucter. cep.).e. Suit. f. rem J. 48/4.

D tertium fie proceditur. Arguitur, quod Deus non po-
teft facere, quod manente corpore , St loco, corpus non
habear vti in loco : quia non poliunt manere extrema , quin
maneat relatio media : ficut non poliunt e fle duo alba, quin
flntlimilia: corpus , & locus videntur efle extrema : inter
qux ipfum vti eft quali habitudo media , fecundum illnd
lex Principiorum i vbi eft circunfcjtptco corporis e circunfcriptione
loet procedens.

Contra, fic fe habent corpus, Se locus ad vti, ficut aftiuum& padi uum ad aftio-
nem, St palfionem : nunc autem Deus poteft facete , quod manente aftiuo St paflj-
uo,non fit incer illa aftio, tc pallio : ergo , Ac. Maior probatur : quia ita videtur vti
habitudo media inter locum & corpus : ficut aftio , & pallio inter agens, & patiens.
Minor probatur.quia ficut habetur Danielis 3. Tres pueros in fornacem, miflos ignis
non combuflit , St tamen fuit ackiuus : quia flamma erumpens interfecit eos, qui mi'
ferunt eos in fornacem , 8c corpora eorumerat pafliuaiquia non eft verifimile, quid
tunc habuerunt dotem impaflibilitatis.

lfta quxftio poteft habere duplicem intelleflum : vnum de corpore Sl loco in
communi i aliumde corpore & loco determinato, St vterque poteft fubdiftingui. Et
idci funt hicquatuor declaranda.

Primb, (! corpori in communi repugnet non hebere vbi ,pofitoloco in communi.

Secundi , fi repugnet loco in communi cjfcjine vbi ,fmt non csrcumfcritere : d" hoc poftto
corpore in communi.

Tertii, p poftitile fit hoc corpore, d- hoc loco mencmibut,fcdhoc corpore huic loco non pre-
fenie, quod hoc corpm non hebe et hoc , vbi.

Quarti, fi hoc corpore, etr hoc loco mencniibut, d hoc corpore huic loco prefente , poftitile
effiet hoc corpus non hebere hoc vbi ?

S C H O L I V M.

Pojfe deri corpus fine corpore locante, imo de fello fic detur vltimum Culum. Petet , qui e
elfolulum potejf e{fc fine rejfcllH ed id , quod nec cf/ prius nccfimul neture cum ipfo cteleccl

corpus

Quasftio X.

corpus refpeclu hei. Soluit trio ergumente in contr ursum uddnUo. De hoc vide ipfum 4.A10.
qu.l.C,- j .£r 1 dtU. i.t/ .f .. Ad rcplicum primum eonlru flutimcm terti), dicendum, vbi Culi
pertinere udybiuli tuum. Ad 'fecundum, fi moueretur , nullo exi flente contente, ejjel nutui
loculis quodummodo fecundum portes. Vide Doli, de motu tn vucuo id. iij.f.un. 41. •

DE primo dico, quid non includit cont radi&ionem corpaisefle fine corpore ali- + pj,yr &
quo cominentc, £c per confequens fine vii : imi iu eft dc primo Catio, quid 1 . ccrli te
lion habet corpus continens : pofito etiam, quid effet locus . non tamen quicunquc, alibi,
fcd aliquis capax huius corporis,uon effet adhuc contradi&io.qubd hoc corpus non
haberet vhi. Ratio primi eft ',quia non eft contradictio ablolutum maneret abfque r
rcfpciftu ad illud, quod non eft prius eo.vcl laltcm quod nec eft prius, nec fimul na- mn ’
tura cumipfo : nunc autem locus neceft prius natura corpore, nec fimul, imi vide- ,ft pruu,
tur pofterius corpore ; ergo,8cc.Ex hoc poteft accipi ratio iecundi. b nec fimul

Contra iftud : < corpori per fc competit effe in loco , ita quid corporeitas eft per nnturocum
fe ratio effendiin loco, fcd contradictio eft rationem formalem effe, nili illud fit, cu- "■
ius eft ratio formalis. * ‘ 'r

Prattctci.Cotpus locatum dependet a locante, ergo illa habitudo locati ad locans,
eft habitudo quzdam dependentix i fed ablolutum non poteft effe fine dependen-
tia propria, quam natum eft habere.

Prxtcrea. Contra illud, quod dicitur de primo Coelo, arguituriquia illud corpus fi
moucaturnon eft dare quo motu mouerctur,nifi locali, fed moneri localiter requirit
efte in loco 1 quia moucri localiter eft aliter fe habere in loco nunc, quam pritis. Si j ge 6,Ph j.
detur quod Coelum quiefcit, fequitur quod quiefeit quiete oppofita illi motui, quem fic.
natum eft habere, & ita quiefcit localiter : & tunc propofitum.

Ad primum poteft dici, * quod dimenfio eft latio fundamentalis proxima rcfpe- Dimenfio
£ku vti,\c 1 fi fic intelhgerccur ratio formalis, beni poteft talis ratio foi malis feparari oft rutio
ab illo, rcfpeftu cuius dicitur efte ratio,& hoc inte ligendo in a&u : luit non fepara- frndomon-
returabaptitudinevcl potentia ad illud.Exemplumialbedoifto modo eft ratioeflen-
di fimi!e,8c tamen non eft contradiftio.quod fit fine fimilitudine aftuali. plitudinL

Contra, fi dimenfio eft propria 1 ratio fundamentalis relpcflu pafliuz locationis,
faltem ifta erit per fe fecundomodo i etfi non primo modo, corpus locatur, ficui co-
lor videtur, fcd in ptopolicinnc per fc fecundo modo, cum fic ncccffaria firopliciter,
fubicftiim non poceft efte fine przdicato.

Rcfpondeo, f quod curporeitas eft ratio fundamentalis refpcftu huius , quod eft Primo de
effc loeabile , & reipoftu huius eciam,quod eft locari. Propria quidem & proxima
vtriufquc,quia cuius eft potentia, eius eft & a£kus:fcd refpcflu primi eft ratio nccef- '

(aria,rcfpcfiu Iecundi ratio non ncccffaria:quia aptitudo eft intrinfcca per iftam ra-
tionem etiam prxeise acccptamjfed illud, ad quod eft aptitudo non ineft aiftualitcr,
nifi per agens, reducens apticudincm ad aftummegandum eft igitur quod affumitur,
fcilicct hanc effc per fe fecundo modo, corpus locetur, licet concedendum fit hanc cf-
fc per le : tot pus elt locutile. Exemp’um huius, hxc eft per fe fecundo modo : homo ell
rifitilei i hzc autem contingens : hemo ridet.

h Ad fecundum: illa dependentia, qux eft locati ad locans.noneft fimp'icitcr p!pc„^,
neceffatia ex parte cius , quod dicitur dependere : ficut eft dependentia caulati ad iKttl
caulam,fcd eft dependentia a!iqualis,tanquam ad illud, quodnatum eft eonleruare td locum,
in fua dilpofitione naturali , corpus quidem naturale in luo loco naturali natum eft non nccef
fic conferuari : fine tamen ta'i confcruantc poteft abfoluti effe. f***-

Ad tertium poteft dici,qt.6d fi mouctur.mouetur fecundum locure, non fecundum ^
/«ran.-quia nunc aliter locat corpus contentum, quam prius locauit : fcd non aliter lo-
caturtquia non locatur : ic ifto modointelligitur dhStum Auerrois, qt.bd Colum eil tn
loeo per centrum : quia luum effe in loco eft locare loeabile fixum in loco.

i Si quaeratur de ifto locure ad quod Genus pcitinet.vt fic motu ille diceretur ef-
fe in illo Generemon ad Genus vir. quia vti eft circunferiptio pafliua.non ad aliquod
aliud Genus tum quia motus effet in pluribus Generibus , quam ponit Phi.olcphus
j . Phtfie.T tim quia dilcurrendo, non inuenitur ad quod Genus aliud pertine*-
Pixtcrca. Sicut Ccclum poteft circulare, licit non contineatur a corpore fic poteft
circula c, 'icet non contineat corpus, puta fi effet idc corpus continuum, & Iphxricu,
igitut illa forma flues,fccudu qua eft per fic motus circulationis, poliet per fe effe fine
refpe£lu,tam ad continens, quam ad contentum, & ifta eft forma mete abfoiuta.
Rcfponfionem quxre. zsfdpri

4 1'hy.r- 11

Tcx- 9. &
mJc-

264

Quodlibet.

i^id primum dicitur , quod illud locare pertinet ad Pradicamentum vbi : & licet nou
deputatur nifi vbi paftuum a Pbtlofopho : tamen efi aliud vbi af Ituum , quod e fi Jpeaes alia
tpfiut vbi, quod efi Prxdtcamentu comune ad vbi achuumf(jr vbi pafsiuu,patet tn j\d.\o.q. 1 .
K^id fecundum dicitur ab aliquibus , quod tn tali cafu non moueretur Caelum .

liter tamen dico fluo d talis motus ejfet ad vbi imaginarium }non aci u ale , cr reale j nec
hoc efl inconttcnicns concedere.cum hoc fequatur ex cafu. Patebit infertus in isla quafitone&Q.

COMMENTARIIS.

tiiptQmc.

I, a £fJ3S Atioprimiejl,&c. Patet iftapropo-
litio infecundo, dift. 1 . q.j, vbi cani
- prolixe expofui , ideo enim res, fi-

ue abfolutum patris , non potefi manere fine
rcfpcdu,3cdcpendcntia adDeum,quia abfolutu
patris, neceflar io dependet i Deo cftcntialiter,
vt & priori. Similiter pater in quantum pater n6
potefi manere fine filio , quia efi fimul natura
Abftlmtum cu filio. Vbi ergoab folucura potefi manere fine
uftjftfi— alio abfoluto , fequitur qudd tale abfolutum
pofljt manere fine refpcduad illud aliud abfo-
lutum i nunc autem locus non efi prius natura
corpore, ncc fimul, imd videtur pofterius. Et
loquitur hic de loco materiali , fcilicct de vici-
nia fupcrficie continentis, quia loquendo de lo-
co formali , fcilicct dercfpcdu locantis, talis
rcfpedus efi fimul natura cum locato , & lo-
cante. Et qudd dicit , qudd efi qudd efi auafi
poficrius natuca , hoc patet, quia corpus facit
latera continentis difiarc , Sc per confequens
talis fuperficies efi poftcrioc corpore, vt patuit
io i.d.a p.i.in materia dc loco Angelorum.

b Ex hoc potefi accipi ratio fecundi. Secun-
dum declaratum erat , quod etiam pofito loco
capace huius corporis non e flet adhuc contra-
di&io.qudd hoc corpus non l/abcrct vbiiSc pa-
rer ratio huius fecundi,quia fi colori abfolu-
tc non repugnat polle effle fine fupcrficie lo-
cantis corporis. fcquitur qudd ncc huic corpoti
repugnat pofie cllc fine ifia fupcrficie capace
huius corporis , & per confequens non repu-
gnat fibi pofie e ile huc rcfpcdu ad eam.

c Contra iftud. Nunc Dodorinftat multi-
pliciter contra illam conclufioncm •, probando
qudd repugnet abfoluti corpori effe fine loco,
primo arguit fic : Corpori competit per fe ejfe in
loco, Se c. Si enim rationale cft ratio quod ho-
mo fir,fi rationale cftcncccftarid homo erit, lic
in propofito , fi corporeitas efi ratio formalis,
quod A fit in loco, fi corporeitas A. efi ncccf-
larid A. erit in loco.

d Secundo arguit,carpM* locatum dependet
'a locante, Stc. Patct.quia fi A. dependet a H. in

efe fi e conferuan , erit impofiibile A. pofie effle
fine B.

. ergo erit impofiibile A. pofie clfe fine
dependentia ad B. Patet per propofitionem
Do&oris in fecundo, dijl. \.q.\. Cuicumque ab-
foiuto repugnat effle fine termino relationis ad
infuro, impofiibile efi tale abfolutum pofie cf-
fc fine relatione ad ipfum terminum.

e Kcfpondct ad primum, quod dimrnfioefi
ratio fundamentalis efiendi in loco , fcd ratio
l. Analis efiendi in loco efi refpedus locati, ad
Dimtnfit tji locaiscm. primo modo potefi cfie fine loco
»^uc ^,nc wl> rcfpcdu locati ad locan-
fauU io Uto. tcm : Jecunio modo non , quia cft impofiibile
effedum famulem effle fine caufa formali. $i-
cur albii abfolute poteit ellefinc fimilitudinc ad
alind album, licet iit utio proxima fundamen-
talis fimilitudinis . tamci* album formaliter fi-

inile non potefi cfie fine fimilicudine, quia fi-
milc formaliter efi efferus formalis fimilitu-
dinis.

f . Contra fi dunenfio,Scc. Adhuc inftat pro-
bando , quod talis dimenfio non potefi cfie fine
tefpe&u ad locum.

g Rc Ipodct.qudd dimffio efi ratio fanda-
miulis rcfpcdu huius, quod efi cifc loeabile,
&c. Sicot rationale rcfpcdu rifibilitatis efi ri-

tio nccefiaria, fcd rcfpcdu adusridcdi no efi ne- .
ccflaria.lfta ctgo.Corput eft loeabile , efi per fc fc* fkrZiotia.

■* ia

eundo modo & nc*.cilaria ; fcd i^Corput loca - etjfuia.
tur , nullo modo efi per fc fcd accidentalis , &
cotingens.

h Ad fecundum dicit quod dependentia
qux efi locati ad locaus,non efi (impliciter nc-
celTaria ficc. Aducttc tamen , qudd dependentia Dilifiono

caufati ad caufara non ineft necelfiitio caufa- tenfideto.
to , comparando ipfum ad qualemcunque cau-
fam , fcd tantum meft necefiarid comparando
ipfum adeaufam (impliciter primam, quia ab il-
la fola fimpliciccr dependet mejfe.cr confertiori ,

& cft (impliciter impofiibile caufatum cllc fine
dependentia ad primam caufam.Scd comparan-
do ad caufain fecundam non fimplicitcr in ef-
fendo dependet ab illa quia prima fimpliciter,

& fola illa ncccfiaria,vtaliasprobaui.Et depen-
det neccllario a fecunda in cllendo.non tamen
dependet in conferuartMndc Dodor tn fecundo ,
dijt. 1. porre. 1 . <j. ^.dicit quod cficdlus prxeise
pro illo inftanti,quod accipit ejfe a caufa fecun-
da, depedet ab illaj fcd in toto tempore fcqticn-
te immediate dependet 1 prinw,& vide ibi bo-
nain diflicnltatcro. Dico vlttli.quod conclufio
Doloris de loco loquitur abft>Jut£ de ip(9 lo-
co,fcilicct dc ipfa fuperheie locantis & non de
loco naturali , qui vitra fuperheiem iucludit
qualitates conucnicntesloco naturali.Scd quo-
modocunque intclligatur condufio/iue dc lo-
cato,6c loco abfolute fumptis , fiuc de locato,
dc loco naturalibus , patet quod locatum non
nccefiarib includit refpcdum ad iplum lo*
cum.

i Si queratur &c. Refpondco ad primum
primo,qu6d locare a&iuum , fiuc vbi a&iuum
efi in eodem prxdicamcto in quo & vbi pafC-
uum , ncc fecundum Ariftotclcm habetur cx-
prcfsiquodtantutivviipafiiuuin fit in przdi-
camento vbi , quia hoc idem effet quxrcnduin
de omnibus alijs vbi a (fimis. Sicut enim acqui-
ritur per motura aliud,& aliud vbipafiiuuin in
corpote locabili, itaacquiritur aliud, & aliud vbi
adiuumin corpore locitc.Et fi hoc non placet,
dic (icut Dodor dicit in 4.dift.io. de vbi. Cor-
poris Chrifti in Eucharifiia. vide ibi.

Ad fccundudico, quod motus circulationis
formaliter efi rclatio.quia formaliter eft qux-
di fucccflio.vt patet a Dodorc in pluribus lo-
cis,fcd forma fecundum quam efi talis lucccf-
iio alias patebit.

SCHO

Quatio X I.

285;

S C H O L I V M.

Polfcdari fuperficiem concauam fine refpetlu ad corput contentum, probatur, quia tHere-
fieffiii non cll ai prini , nec ad tdquod esi ftmal natura cum tria fuperfcte. OHendn Dean
poffe cauf.tr c vacuum , confcruando Culum 1 & annihilando omnia elementa , quo ca/u latera
Culi non concurrunt w mjlann , & idch efet vacuum. Obiiciuripluiier . nd primum, proce Jit
ratio Philofophi contra vacuum , fumptum prefpalio quanto, non quali, de quo t d-l, qu.
t^Ad fecundum, ad distantiam non requiri medium pof linum, idem a nu.qn. <^Ad tentum,
explicat quomodo quies menfuran poteji tempore , id eft, imaginario nullo corpore moto. Vidp
v.di.q ti.n.q.q. &q-q.n. «o. 1 1.

DE fecundo articulo dico , qudd non apparet conrradiflio, fuperficiem conea-
uam ede fine relpeflu ad aliud corpus, vr contentum ,cfto etiam quod aliud

corpus fit, quod effet natum contineri, quia vt ptius argutum eft de reipcftuloc»*

tionis pafliti*: ita poteft hic argui de locatione afliua.

Item confirmatur , quia Ocelum eft incorruptibile , & licet elementa ecundum
fe tota fint incorruptibilia fecundum PhUofophum , non tamen eo modo iunt m-
corruptibilia, quo Ccrlutmquia forma elementi , ctim litciufdem rationis in toto Jt
in parce, non eft formalis ratio incorruptibilitatis in toto, ficut ncc in parte, Sc Ucit
non fit aliqua caula naturalis corruptiua totius elementi, ficui partis, tamen iftam
poflibilitarem intrinfecam ad corruptionem reduci ad aftum non eft itaimpoflibile,
ficuc Coelum corrumpi : aut faltem fecundum Theologos poilibilc eft Deum ele-
menta annihilare, qu* quantum eft ex formis fuis, funi corruptibilia, licet non an-
nihilet Ocelum, quod fecundum formam fuam eft incorruptibile , quia m confer-
liando prius & magis ncccfiariiim non requirit unquam medium, aliquod minus
neceffatium conferuart A bloluti igitur poteft annihilate elementa, & nihil innoua-
rc etrea effe Cadi : hoc pofito , latera Coeli non concurrent in mftanti , quia natura
non poteft facere talem tranfmucacioncm in inftanti t remanere igitur poreft lupec*
ficicsconc. ua Ctrli, & tamen non continens aliquod corpus.

Contra ifta : vacuum effe eft impoffibitc fimplicitcr, vt piobat Anftotcles 4. Phjf.
fcd fi fuperficies concaua effet fine corpore , elice vacuum, igitur, &ic-

Ad probaiioncm maioris, vna ratio Philofophi in ca dc Loco contra ponentes
locum effe fpacium, eft ifta i quia tunc infinita vtique effent loca , 8c lubdit ad pto-
bationem iftius confcqnenti* : difiantc enim aere, & aqua, idem faciunt omnci pariet m
toto, quod omnti aqua invafe. . .

Praeterca.lntcr lateta vacui nihil eft mcdiura,fed fecundum Philofophum J 'hpf
illa funt fimul, quorum nihil cftmcdium, fi igitur cflet vacuum, latera effent fimul,
& non fimul.

Praeterea In tempore eft contradiftio duo mftantia effe diftantia, & non efle
tempus medium : igitur pari ratione in loco contradifKo eft duo effe iocalitcr di-
ftamia,& non effe corpus medium.

Ad primum: ifta probatio confequenti* fecundum Philolophum mulupllciter
exponitur , fcd qualitcrcunquc confcquentia dccUrctur , non tenet, nifi ponendo
vacuum effe lpatinm a£ku dirocn(ionatum:licit non habeat qualitates naturales >
ouamdiuenim ponitur ibi dimefio in aftu.fcmper remanet ratio fecundum Philo-
fophum, quare non compatitur fecum aliud corpus, nifi vnum diuidat alterum : fcd
vacuum iftud, quod ponitur poflibile Deo in ifto membro, non eft aliquod fpatium
habens dimenfiones pofitiuas : fcd tantummodo eft ibi pofsibilitas ad tantas dimen-
iiones pofitiuas, cum carentia cuiufcunquc dimenfionis in a&uj&L hoc modo poteft
dici dc omnibus rationibus Philofophi ibi poficis > quod procedunt contra va*-
cuum , vno modo imaginando, fcilicet quod fit fpatium aSy dimenfionatum fine
«orpore , ic ita nihil concludunt contra intcllc&uin , qui conceditur Deo efie

r°Adfecundiim dico , quid medium poteft inielligi vel PofiUuum, & aftuale, ve)
nuujtiuum potcniialc:8c vtroque modo debet intclligi nullum effe medium eorum,
qu* tangunt fe , &. qu* funt fimul , latcraautem vacui, ctfi non habeant medium
ptirno modo, habent tamen medium fecundo modo : quia intet ca poffct tantum
Scoti Oper. T om. X 1 1. COtpui

t.& j.r.
&indrCtr

AlittrOao

liltlhucoru
rupti Iuli,
& aluere»
lemma.
Vide s. d,
14
4

CapMfaa

cuoftro pit
toium.

Ttn. )?,

Ttn.tt. tf
inde.

9, r#*

p’4> **•

Qu/tr i A*
utrreem &

lAtfrj V4-
f tt» botbtnl
rntdbi VfTf
tMoiit , non
Ahutf Vh
Aie.

Quod libet.

266

corpm intercipi , quantum cft illud corpus quod intercipitur, quando fpatium eft
aftu plenum: cft ibi igitur medium potcntialc, Sc fequiturex hoc, quod eftibi me-
dium pi iuatiuum, iiue participatio^ : qilia carens tanto medio , quantum pollet in-
tcrctprintcr illa extrema.

Adtcttimn diceretur, qubd nullo motu exiftente, pofletefle quies aliqua etiam
proprie accepta . quia nullo corpore moto pollet aliquod corpus vniformiter fc ha-
bere , £c cum hoc cllc aptum narum aliccr, Sc aliter fe habete , ftcut poft iudicium
coi pus , Beati pollet vniformiter fc habere in lua difpolitione i licet nullum corpus
aliter le haberet , quia non oportet, quod aliqua corpora inferiora aliter fc habeant
ad hoc, vt Beati vniformiter fc habeant, nec aliqua aaacorpora ponunturtunc fore
moucnda. Huic etiam vnifotmidilpolitioni cortefpondet propria mcnlura, qux eft
tempus : inter cuius quxeunque duo inftantia imaginata pollet tantus fluxus, Iiue
motus intercipi, Sc ita (i tempus dicitur mcnlura motus, Iiue fluxus , illa vniformis
exiftentia habebit tempus : licit non vniformiter afkualc pofitiuum, led potcntialc,
fc priuatiuum. V nde intellcAus habens notitiam temporis a&ualis, Sc politiui, ap-
plicando eam ad iftam durationem vniformem , poteft cognofccre quanti-
tatem ipftus , fcilicct quod tantam haberet pofitiue , fi cUct tempus pofi-
tiuum.

Confimilitcrcft inpropolitodediftantiain loco politiua Sc priuatiua : ficut mora
priuatiua mcnlurat partes alicuius fuccclfiuastllc dimenlio priuatiua mcnlurat par-
tes permanentes, Sc hoc, quia priuatio sequatur habitui fuo modo. V nde illud argu-
mentum poteft adduci pto propofiro confirmando, Sc hoc lic rpoflibilc cft diftantia
aliquam cllc inter aliqua, quali lecimddm tempus , licet non fitinterilla tepuspoli-
tittum intermedium: hoc cft politiua menfura motus, fcd fufficitqudd lic tempus
potcntialc, vel pr iuatiuc acceptum, ad hoc vt fit diftantia inter illa , quali tempora-
lis, fecundum quam hoc dicitur cllc pofterius , vel prius illo : igitur a limtli de loco,
& diftantia locali. *

Si arguitur contra hoc, quod diftantia non poteft eftcjiift lic aliquid, in quo fit illa
diftantia, Sc. hic nihil eft : quia nullum eft medium.

Poteftdici, quod diftantia formalitcr importat rcfpc&um inter extrema, re-
fpcftus autem cft in vno extremo , 8c ad aliud ficut ad terminum .■ hic autem eft
dare vtrunque terminum pofitiuum , licet non Iit medium pofitiuum , Si fi ex
folo primo illorum diceretur habitudo politiua, pollet concedi, qubd hic cfTet
“■ diftantia politiua, fcd Ii vitra hoc requiratur , qu6d medium fit pofitiuum, tunc
faltem faluatur propofitum : quia hic cft diftantia priuatiua , Si politiua poten-
halis , fcd non aftualis.

S C H O L I V M.

Dari ptffc hunc locum,dr hoc corpm , quod tomen Hio non locatur, quia fsejl in alio loco
nonpoteU naturaliter tn illo elVe. Hac conclufio patet ex fecundo articulo, obtictt non pojfe
ejfe hunc locum fmc hoc coulcnco , quia locus non cjl ipfa fuptrfcitt, fcd rejfeclus cim ad con-
tentum. Remanere cuudtm locum variatis locatu, quod inlclhpe aquiualenter, quia loesu eft
• immobilis , id cft, locali mutassone immutabilis, tfe quoaddsftantiam i polis munditer iude

tft continere vnumvel plura locata. VidcDotlorem i.d.i.qu.6.a unm.t.vbt rem hanc fub-
ttlsfsimc explicat, cr 4. Phyfic.

Dari ofe I ^ E tertio patet, 1 quid fi hoc corpus non fit huic loco pratfens , non circunfcri-
koc cerem, ‘ ) bitut ifto loco : igitur non habet vbi in hoc loco : fi etiam non eft huic loco
OrhuncU- prxfcns fecundum cutium natura: cft in alio loco, Sc fecundum naturam non poteft
cum qui tl- fimul habete duo •vbi : ergo non haber hoc vbi Si tamen ifte locus manet : quia
lui uon cb- hoc vltimum corporis conticentis , & hoc patet in fecundo articulo.
tusam. Contra hoc1 locus imponat rationem continentis : quia fupeificics abfolu-
ta circumfcripta ratione continentis non habet rationem loci. Nunc autem
continere , cum dicat rcfpe&um , no n videtur manete , nili fit ad eundem ter-
minum : igitur quando continetur aliud , Sc aliud , non videtur manere idem
locus , fcd quando corpus non cft pratens huic loco , non eft idem con-
tentum.

Refpondco

Loquitur
de tempore
imaginario.

Quiet quo-
modo men-
furatur te-
pore t ride
X.d.q.+.&

Dimenjio
priuatiua
tnenfurat
pariet per -

manitet fi-
cut mora
priuatiua ,
portet fuc-

DiRantia
formaliter
ejlrejJ-cdui
inter ex tre-

Quaeftio X I. 6 7

Rcfpondeo 4. Pbyf vult Philofophus, quod idem locus maneat fuceedcotibus fi- Tcx ^
bi inuicc corporibus, ex hoc patet, qudd no eft alius locus, fi aliud locarii contineat: lUj. j f '
quado igitut arguitur de relatione continentis ad cotcntu.cocedipoteft quod locus
vitra fupcrficiem addit relationem continentis, vt intelligitur per illud, quod di-
citur in definitione vlumum toni mentis , hoc eft , proximum , & inmcdiatum conn*-
nens & tunc conlequcntcr dicendum eft, vel quod variato contento non variator *'■
relatio in alio extremo : 8c hoc eodem modo, quo refpicit illud extremum : quiate-
ipicic pro extremo per fc contentum in communi, &C non hoc (ignatum \ vel poteft:
dici , quid variato contento variatur relatio iplacorreijpondens , 8 c ita eft aliud it
aliud continere refpcclu alterius , & alterius contenti, led non variatur extremum
relatum, quia idem eft continens , Sc ita idem locus. Exemplum huius : corpus ha-
bens albedinem.fi fecundumeam eft fimile multis, multas habet fimilitudines,quia
fimilitudo numeratur termino numerato, led tamen ipfum non eft multa fimilia,
fedvnum fimile: fiebt habens multas fcientias eft vnura fciens.quia concretum
non numeratur ad folam numerationem fonnz, fed oportet quid cum hoc fit
numeratio fuppoGti habentis formam.

COMMENTARIIS.

k T^E tertio principali » fciUcet fi poflibile fit
1 yh oc corpore » & hoc loco manentibus, fed
1 f' hoc corpore huic loco non prxfemc, quod hoc
corpus non habeat hoc t ibi. Dicit Do«or quod
cale corpus non prxfcns illi loco , non habet viti
in illo loco , quia non circunfcribitur illo loco.
Tum criam, quia fi non eft huic loco priefcro i c-
condura curium naturx eft in alio loco , Sc fe-
cundum naturam non poteft fimul habere diro
vbi adxqu.ua tum, quia de inadxquacis non eft
ttfaini.fjmt. imp^ffibile, vt patet infecunda , diJhi.de loco
Angelorum. V ide ibi ai iqua bona dubia. Si ergo
corpus non prxiens huic loco habet vfa in alio
loco , fcquirurquod non habebit vht in illo lo-
co, cui non eft ptxfcns^iliccr fecundum curfum
naturx haberet duo t ibi adxquata,quia ab vtro-
queloco pctfc&i circiinfcribcrecur. Et quando
loquitur hic dc loco , non loquitur de loco for-
mali, qui eft circunlcriprio, led loquitur de loco
materiali , id eft , dc vltima fuperticic corporis
, continentis , Sc fi non eft prxfcns illi fuperficiei

non habebit vbi pofitiuum in illa fuperficie,
fiuc non erit i tali fuperficie circunfcripram.
Ec addit Do&or quod manet ifte locus , quia
manet vlrimum corporis continentis. Refpon-
det taritx obie&ioni , quia forte diceretur , fi
Jioc cotpus non eft prxiens huic loco , talis
locus non manerer , ted fi maneret, hoc coipus
-cfTct in illo loco, fed ipfo corpore non prxien-
tc, locus hon manerct.Et idcA dicit Do&or quid
iplo corpore non prxfcnte adhuc manet locus ,
quia manet vltima fuperficies corporis conti-
nentis.

•k 1 Contra hoc. Do&or probat , quod li cor-

* pus non continetur , non erit locus , quia lo-

cus importat rationem continetis, &c. Vult ergo
ex illa ratione , quid fi locus A fucceffiiie con-
tineret B Sc C quid non elTec idem locus refpc-
£hi B &C,(i eftet prxdsi vnus locus refpc&u
C, & alius relpcchi B , Sc quam primum B re-
cedit h loco illo non eft amplius ille locus *, lirer
C in eodem inftanti fubintret in eandem fupcr-
ficiem , quia fuperficies illa nunquam dicitut
locus , nifi includendo refpedum ad conten-
tum , Sc quia quando continet B , babet vnura
fefpc&um ad B, fcquitur quod B recedente , qui
t Scoti Oftr. Tom , X 1 L

eft tcrrainuS illius , cuius non erit amplius iUe
locus. , w .

Rcfpondet fecundum inrcntioncnS Phnofo-
phi 4. phyfic. quid femper manet idem locus, Wfof.tmk
loquendo prxeise de loco materiali, 8c vult quid lf*

vltima fuperficies, etiam abfolute fumpti, dicar
tur locus, fcilicet materialis. Vult enim quod
idem locus manet fucccJemibus fibi inuicem
•corporibus, quia quando vnum corpus fubintrat
acrem , Sc a&u facit diftate latera aeris conti-
nentis , Sc fic illa fuperficies vltima aeris cinti-
nentis habet rationem Idci materialis & fi mille
corpora fiiccelfiuc fubihtrarct illam fupcrficiem',
femper m an erue illa fuperficie , manet idem lo-
cus materialis. Tamen non marrec idem locui
formalis , qui eft rcfpcfhis continentis ad con-
tentum , quirelpc&us fundatur immediate io
vltima fuperficie conrincnris , & terminatur ad
corpus contennhfle idei rifi manfite tali corpore
prxfcnte illi fupctficiei , corrumpitur ille refpc-
dus, qui fundatur in fuperficie. Ec fic Concedo
quod variantur illi rcfpc&us continentis ad va-
riationem contentorum. Si etiam volumus rene-
re quod manet etiam idem locus formalis, acct-
piendo locum pro refpcftu continentis ad con-
tentum, dicit Do&orquid hoc modo fuftinere, .
quod licet refpe&us fingulares fundati in eadctA
fuperficie continente varientur ad variationem
contctoru, tamen no variatur refpedus abfolut^
fumptus continentis ad contentum, quia conci- „ .

nens formalitcr non refpicit pro per fe terminb Quifrim i||
fcoc , vel hoc contentum * fed refpicit conttn-
tum abfoluti , Sc in communi , Sc quia fem-
per in tali fuperficie continerer aliquod cor-
pus , ideo femper manet idem locus , quia
femper manet idem continens fprmaliter , noi»
idem numero , quia ille refpc&ufc continentis
variatur variato contento, fed manet idem con-
tinens in communi. Tamen prima refponfio
vidclft melior, Sc realior, fcilicet, quid maneat
idem locus materialis, quantucunque fuccedant
fibi inuicem corpora,Ac hoc eft magis ad inten-
tionem Philofophi, Sc etiam magis ad in-
tentionem DoAoris , tamen vtraque via eft *

lulicnubilis , Se c.

Z » SCHO

268

Quodlibet.

S C H O L I V M.

Ciratfcri-
ftig eft effe
prtftni lo-
ci quauti-

tAUiU.

Di£rt([,o.
Tex. io.
TeX.l7.&
inde.

TiX.i (jr
inde.

jibfolmu
&refpethts
uen ficiu.it
fer pe vnit.

Sexvltima
cFrtdtca-
menta ptnt
rtfyeUui*
no dtCje ne-
re ReUtio-
nu , de quo

Qu?m*d)
differiis 'C-
ffeihu tx-
tr infusu ,
&intrinfe-

CHsVldt IU

jdd relatio
nente)} per
fe neotut ,
bene tamen
ad repeti ut

extnnfecet .

ffitoid primum lrnculum, primi conclufio e /i, non poffe hic corpus effe quintititiue prifcnt
l,uit tico j, i/te ihi]HO corpore, quin hilcil htc vbi, quit circmnfcnti editi tfft prifens loto.Mc-
„11 Meum, quod vbi, videtur tfft refpeclm quid limen videtur tfft ftljum , quii fecundum
rhilofiphum id relitioutm non dilur per fe motus : qui timen dilur id vbi, ex eodem. Re-
fpondet ejfe rrffeOmm extrinfecus iduenientem, vi funi omnii fex vlttmt frtdicinenti, dr
Rhilofiphum loqui de relilione quini Pridicimenti. Ronil differentium inter tntrin/ectijoj.
extnnfecos. De quo liliq.d. i f.q.i.(rd.6.q.l0. & d.i. q.i.

DE quarto " videtur quod pollet e(Te ibi triplex intcllcflus. Primus , quid hoc
corpus modoquancitatiuo fit praeiens huic loco fine alio corpore fic przfcnte.
Alius intcllcflus, quod fimul cum alio pnefente fit hoc modo prxlens. Tertius incel-
Jcflus, quid fine modoquancitatiuo fit huic loco przfens.

De primo planum videtur quid talis prxfentia non poteft effe fine vhi, Gcut non
poteft poni finc.circunfcriptione pafliua corporis a loco : quia circumfcriptio illa
non videtur aliquid ponere vitta hoc, quod cft corpus, clTe przfens huic loco modo
quantitatiuo, Icilicet tanquam coextcnfum & commenfuratum.

Sed hoc cft dubium : quia ifta circunfcripcio.vel prxfcntia non vidcturdiccre ali-
quid nifi refpeftum formaliter, & per cunfcquens ipfum vhs nihil effet furmaliret
nili rcfpcflus : hoc cunfcquens videtur filium : quia fecundum 1'hilofophum y. tc
7. 'Phyf ad relationem uon eft per fc motus , fed fecundum Philofophum 1. Rhpf,
motus cft per lc m Genere vii-

n Si dicitur, quod vii per fe importat abfolucum, & refpcfluni, Se per Illud ab-
folutum quod imporcat, diftinguitur ab aliis Generibus, qux fimiliter important re»
fpcflus, led determinatos per determinata fundamenta.

Concraubibluutm, Se rcfpcflus non faciunt per le vnum conceptum; fed cuiuf-
cunquc Generis eft conceptus perlc vnusj ergo, Sec. Nec abfolucum per lc coutra-
hit rcfpcfluin ad cale Genus, vel ad talem Speciem in tali Genere, propter idem
mcdiutn : quia non facit per lc vnum conceptum cum illo.

Similiter " cx eo Jcm medio poteft aigui vlcerius, quia accipiatur vterque illo-
rum conceptuum per fc i vterque, fi cft communis, cft dicibilis de pluribus in quid:
ergo vtrobique alccndeado ftatus eft ad vnum conceptum cfimunifsimum perfc
dicibilem de pluribus , St tunc in vtroque proceffu liabitur ad conceptum proprij
Generis in illo procedit.

Hic dici poteft: Pqudd, fi fecundum communicer difla , fatuanda fit diftinftio
dcccm Gcuernm : tl per conlcqucns fex Genera vltima non contineantur fub Ge-
nercRclationis, cum non appareat quod importent formas abfolutas : dcc fimul im-
portant abfo!utum,& rcfpc&um, vt argutum eft : conlcqucns eft dicere, quod fint
eflcntialiter rcfpcflus : nec tamen de Genere Rclaciouis : igitur oportet dillingue-
re inter rclpcctum, ic rdpc&um,ctiam diflinflione fecundum Genus. Porcftautera
diftinftio refpcftuum , quos imponant illa fex Genera ab illo relpcftu.qui proprii
dicitur Relatio , quz eft quartum Genus , accipi cx illo diflo communi,quo dicun-
tur rcfpcflus de Genere Relationis ede relpeflus intrinfccus aducnicntcs:rcfpcflus
autem illorum lex Generum extrinfecus aducnicnccs : hoc poteft intclligi fic, nullus
rcfpcflus fic intrinfece aducnitabfoluto.quhd conucniat ei fecundum fe.fiue ad (e:
quia tunc non clfct rcfpcflus : de ratione enim rcfpcflus eft, qu6d fit vnius ad alte-
rum : ille igitur relpeflus dicitur intrinfccus aducnicns , qui neccflarid confequirur
fundamentum, pofito termino : quia non poteft ede relpeflus magis intrinfecusab-
foluto, & per oppolitum , ille eft extrinfecus aducllicns, qui non ncccfiarih confe-
quirur fundamentum, etiam pofito termino.

Si ifta fint vera : refponderi potm ad illam aufloritaccm Philofophi y.Wp/ir.qudd
neget motum ad relationem proprii diflam, quz pertinet ad quartum Genus , non
autem ad quemcunque relpeflum pertinentem ad aliquod fex Generum, imo con-
cedit ibi motum cifc in ufuqui communiter non dicitur efie motus ad formam ab-
folutam : quia vii , vt videtur, non cft forma abfoluta , fed relpeflus corporis con-
tenti ad locum continentem.

Ratio

Qusftid X I.

Ratio autem dilfcrentix ’rclarionit ab aliis rclpcflibus, in non terttiinando roO-
tum, videtur elTc, quiacx quo relatio neccflari& confcquitur extrema polita, nun- •*,<l'tjat
qttam poteft ipfa acquiri per fc, fed tantummodo per accidens, alio , fcilit.ec abfolti- '
io acquilico in altero relatorum, Sc talia, que non acquiruntur nili per accidens, fci-
licer alio acquifico, negat Philolophus i» per fc terminare motum : refpcdus Te*, io. k
autem non ncccflariO confcqucns extrema, poteft habere propriam nouitacem abf-
que nouitate vnius , vel alterius extremi, & idc6 poteft habere propriam acquifi-
, tionem : nam ita videtur cfle de vti : quia poteft Deus conferuarc idem locabilc,8c pujrere,
eundem locum : Se tamen non manebit eadem circumfcriptio: quia corpus eft ab- jaruuepe.
jens ab illo loco: & hoc etiam poteft natura facere, ponendo aliud coipus prxfcns re/7 per fc
illi loco : non igitur ifta excrema, locum,&c. /«ra4r/f,necelTari6 confcquitur iplum vir, tenuate
&idc6 poteft efle nouum nouitate propria. Se acquiri corpori, nullo abloluto ac* mi,m-
quifito, nec corpori , nec ipfi loco.

r Sed fi acquiratur quomodo poteft acquificio refpcdus elTc fuccefiiua.nifi fuc-
ecfiio ponatur in aliquo abfoluto ;

Diceretur, quod corpus fuccefiiub fecundum parte alia.St alia fit prxfcns eidem
pani loci. Similiter cotpusfccundum eandem partem fit fuccclfiuc prxfcns alij, Se " >
alij parti loci : ira qubd tam ex diuifibilitate corporis, qulm loci , fequitur diuifibi-
litas circunfcriptionis corporis a loco, & diuifibilitas fuccefliua, quando pars poft *
panem acquiritur. Non eft ergo diuifibilitas in refpedu fine diuifibilitate in
abfoluto, led eft fuccclfio in refpedu , qui eft circunfcriptio , fine fuctelfionb
in forma abfoluta corporis , vel loci. . . „

COMME NT AR 1 y S.

Otfor fM.fi
trifkottr.

■Kr

Bv' . ■

m T“X E (jUartO principali , fciliccc II hoc cor-
pote , Se hoc loco manentibus, Se hoc
corpotc huic loco.falicct materiali prxsctc.pof-
•fibilc efle e hoc corpus non habere hoc vbi ; fine
illo loco materiali non circunfcribi. Dicit Do-
dor quod hoc potefl tripliciter intclligi. Primo,
quod hoc corpus modo quidiciriuo Iit prxfcns
huic locrrfinc alio corpore fle prxfcnte i corpus
enim etre prxfcns loco materiali modo quan-
titariuo , eft quod corpus commenfuraretur illi
lupcrficici , ira quod totum corpus corrcfpon-
deat toti illi fuperficici , Se pars corporis parti
lupcrficici. Secundum qudd ipfe exponi^ in
quarto , diftindione i o. vide ibi. Sccundd po-
teft intclligi , quud hoc corpus fit prxfcns lo*
eo materiali fecundum modum quamitatiuurti
Se quod aliud corpus fit fimul prxfcns eidem lo-
co materiali fecundum modum quanciratiuum.
Terti ii poteft intclligi , quod hoc corpus fit
prxfcns huic loco , non tamen fecundum mo-
dum quantitaduum , fed quid abfolutc fit prz-
fens.

De primo dicirqudd planu videtur, qudd talis
brxfcnria no poteft efle fine *6i,fcilicec pafliuo ,
licut non poteft poni fine circunfcriptione paf-
fiua corporis i loco, quia circunfcriptio illa non
videtur aliquid ponere, vitra hoc, qudd eft cor-
pus efle prxfcns huic loco modo quandtaduo ,
fciliccc tanquam cocxtcnfum , Se commenfura-
tum. Circunfcribi enim corpus a loco nihil d-
liud eft, auam ipfum corpus commcnfurari lo-
to,fic quod circunfcribi proprii dicit refpedmn
todus contenti ad totum conrincns, & panium
contcnd ad partes continentis , fiuc diae rcfpc-
dum todus corrcfpondcntis toti,& partium cor-
refpondendum totius ad partes continentis. De
hoc vide Dolorem ut ^.diflintl. io. Et breuiter
circunfcriprio paffiua , fiuc rcfpcdus commcn-
furati ad locum, cui commenfuratur,nihil aliud
Scott Opcrjom. XII.

importat, nifi ipfum vbi furmalitcr, quod eft re-
fpedus contenti circunfaiptiue terminatus ad
vltimam fupcrficicm continentis , fi6e circun-
feribends , Se limilitcr vbi adiuum nihil aliud
eft .quam refpcdus fiuc relatio fundata m vlti-
ma (upcrficic continentis circunfcripriuc , Se
terminata ad corpus contentum , fiue circun-
feriptum.

n Si dicatur, quod vbi per fe imponat, &c. fi*
quia alij, & alij refpcdus fccundiim fpeciem T*o;
habent alia , Se alia fundamenta , vt patet de
xqualitate , qux fundatur fuper quantitate , fhjjtx,
fimilitudo fuper qualitate. Se fic difeurrendo de ndt.
aliis.

Contra. Dodor improbat hanc rcfponfio-
nem fupponendo vnura , falicc: quod vbi fit
per fe in aliquo genere, Se in genere determina-
to, modo fi vbi importaret per fe abfolutum, 8f
refpediuum non eflee vnus per (e conceptus ;
quod tamen reauirirur , vt poflit per fe efle ili
genere , ve fxpius expofitum eft : ex abfoluto
enim Se rcfpediuo non fit per fe vnum , nec fi-
milltec abfolutum contrahit refpedum ad raleni .4

fpeciem in tali genere , quia contrahens per fe
aliquid ad conftitochdum tertium femper ei
contraheme.d contrado confticuitur vnuni pei
fe , vt patet quando rationale per fe conirahic
animal ad hominem , runc ex animali. Se ratio-
nali fit homo per fe ; fed ex abfoluto , & rcfpe- -
diuo.vt didum eft, non fit vnus per fe edeeptusj
ergo abfolutum non perfe contrahit rcfpcdiuQ;

Se tamen fi ex rcfpediuo,& abfoluto,vnus per lc
conftiruerctur conceptus , oporteret vel qubd
abfolutum contraherer per fe refpediuum , vel
cconrra, Se in propofito o^xjrtcrec ponere qudd
abfolutum contraheret per fc refpediuum. quia
ponitur qudd refpediuum Vbi diftinguitur per
abfolutum ( quod per fc includit ) ab aliis gene-
ribus rcfpcdiuis.

Z $ Simuiitb

270

'o Sipiiliter tx eodem medie fote]} argui , Scc.
Vult dicere Dodor qu&d ex quo conceptus
abfuluti fimiper afccndcndo prxdicatur in tjuid ,
pr.r dicatur de omni abfoluro in eodem genere,
vt paret in genere Subftamiz, Si Quanticatis,fie
Qualitans; fimiliier conceptus refpedtiui fem-
' pet afccndcndo in eodem genere , ptardicatur in
tjuid , de omnibus inferioribus illius generis, &
lic (equitur quod conceptus abfoluti uonpotcfl
per fc contrahere conceptum rcccptiui ; natet ,
quia fi conceptus alicuius communis abfoluti ,
vt conceptus albedinis per fc contraheret con-
ceptum communem alicuius . rcfpe&iui , puta
conceptum rcfpcdhui ad viti , qui conceptus re-
tuedliuus vere dicitur in tjuid de conceptu rt-
fpc&iuo vbi. Tunc multa fcquerentur inconue-
nientia , (cqueremr primo quod abfolutum ef-
fer dc efTcncia refpc&iui quiditatiuc, ficut patet,
de differentia per fc contrahente genus, qux po-
nitur dc edentia fpecici , & multa alia fcqueren-
tur, qus breuitatis caufa amittuntur.

p Hic dici pottjl. Hic Do&or tenendo quod
decem fint Genera , odendit quomodo 6. ge-
nera, fciliccc A8», PjjJio, Situi , Quando , f li-
bi nu, Se Plti , didinguantut a genere Relationis,
qux ponitur quartum genus. Et dicit quod di-
(iingutmtur, quia fune rcfpe-ius cxtrinfccus ad-
ucmcii(cs,& quartum genus cllrefpc&us intrin-
fecus adueniens , qui refpc&us ixpc declarati
finit a Dolore & fic hic non oportet aliter in-
fidere.

Hac diftin&ione praemitia d<f refpc&u ln-
trinlccus & excrinfcciis aducnientibus, rcfpon-
det ad auAoritatcin Philofophi, ad quam etiam
in multis aliis locis rcfpon Jet. Dicit crgo,qu6d
licet Philofophus neget motum ad Relationem
proprii dictam , quae pertinet ad quartum gc-
nus.non autem ad qticmcunquc rcfpe&um per-
tinentem ad aliquod fex generum, imi concedit
ibi morum ellc in vbi , qui communiter non di-
citur efle ad formam abfblutam, quia vbi(n vi-

Quodlibet.

detur ) non eft forma abfoluta.fcd tefpe&ns coc~
poris contciui ad locum continentem, licet ali-
qui velint . quid vbi nihil dicat vitra fupetfi-
cicm continentem, vt Gregorius Arimincnfis.fic
inulti alii Nominalcs.quos improbaui in fecun-
do, dift. a.

q Nunc a dignar rationem, quare refpe&us
fex generum poftunt didingui a rcfpcdtu quar-
ti genetis in terminando , vel non terminan-
do motum. Dicit , quod ex quo relatio intriiw
fccus adueniens , ncccllarii confcquitur extre-
ma polita, &c.

Et hoc etiam poteft natura facere , ponendo
ahud corpus praftm illi loco , & tunc manebic
idem locus materialis, qui prius, Se corpus quod
priils manebit, Se tamen non erit circunfcriptum
ab illo loco, quia tunc circunfcribitur aliud cor-
pus. Dico etiam quod manente eodem corpore,
etiam contento ab eadem fuperficic , non ma-
nente tamen modo quidiratiuo ; quod adhuc
Deus potcd facere quod tale corpus non ha-
beat vbi circunfcriptum , vt probat Dodtor in
quarte, dift. io. & hoc dixi ad cuitandura hoc ,
fcilicer quia forte diceretur qu&d dante perfe-
ra approximatione , Si prxfcntia corporis loco
marci uli , quod neccllario oriretur vbi quod
ponitur refpdtus , Se fic vbi per fc acquiri non
portet. Audoritas Philofophi, licet hic aliqua-
liter fit expolita, tamen vide in tertio dirt.priraa,
qu. prima , vbi eam prolixe expofui fimiliter vi-
de in fecundo.

r Sed ji tjutrarur. DeinJemouct aliud du-
bium , fcilicer quomodo porcrtrefpeftus aequi*
ri per motum, Se per confcqucns kicccffiuc ni-
fi ponatur fucceflio in aliquo abfoluto. Di-
cit , quod corpus fiicccffiuc fecundum partem
aliam , 3ec.

Et quomodo hrc litera clare intcl liga turbam
diffuse expofui in fecundo.d.a. dc loco Angelo- PU fitixjo-
rum refpondcndo ad argumenta Grcgorij contra
Dolorem vide ibi multa Angularia dubia.

S C H O L I V M.

Locatum
facit difta-
re latera
coementis.

Corpus pe-
netra”t a-
liud eft m
eodem vbi
cum illo .

Secunda conclufio quarti articuli. Corpus prafens huic loco quantitatiue , fimul cum
alio fic prafente habet vbi iu hoc loco. Primo , altat loem eo cafn ejfet vacuus. Secundo ,
altero ablato alterum habet vbi non nonum, fed antiquum. Soluit optime, & elate obied to-
nes contra hoc.

DE fecundo * imellcdu in ifto articulo, fcilicet an hoc corpus haberer hic vbi,
fi fimul cum ipfo hic eflet aliud corpus modo extenfo. Videtur pofle dici!
qudd tunc hoc corpus non haberet hic vbi : quia paii ratione ahud corpus habe-
rcc hic vbi, non poffunc autem cfle duo vbt eiuidcmloci, quia vnius loci vna
circunfcriptio.

Item , corpus locatum facit latera continentis diftare.fcd hoc corpus, quod ad-
ncnitfccundo huic loco, non facie latera cius diftare,imd tam per ahud corpus, quod
prius fuit iiic, fuit diflancia inter btcra.

Ec confirmatur: quia fi vtrunque facerent latera diftarc : igitur vtrunque eflet
medium inter ifta d dantia i fed vbi eft aliud , Si aliud medium per fc , ibi
videtur cfle alia , Si alia didantia , 8: ita inter eadem latera eiuidem loci eflet
duplex diflantia.

Potcd tamen dici, quid in iflo intellc&u vtrunque corpus haberet vbi in hoc lo-
co, quia cum vtrunque ponatur hic, ficut contentum coextcnlum. Si commenfura-
tum, vel vtrunque erit locatum , quod cdpropofitum, vel neutrum i Sc tunc eft

locus

te.

'Qu^ftio xn.

locus ifte vacuus , in quo ponuntur cflc duo corpora rtiodo exccnfiuo, quod nullus
diceret Similiter vtioque i florum amoto, altero remanente, illud remanens habe-
bit hic ihi, fcd non alium modum habebit hic ex parre fui ad locum contincntenr,
quammoddh.ibc.it.

Illud patet per oppofitumde Angelo .iquia fi Angelus fitfimul cuniicorpore, fe
non h.vbet proprie T/iiin illo loco, in quo corpus cocxiilcns lubet fropi ii quia $'!«t cn-
Angelus non eft ibi coextcnfus , & commcnfuratus illi loco; nec replet illam lo- ft‘‘ "> or*
cum, irnde fi corpore amoto (olus Angelus ibi maneret , locus illepropift di-
cerecur vacuus. Oppofita illorum funt Vera de corpore cocxiftcutc alteri 'coi-
Jxm.

Et fiquxras, quomodo potcll locus iam pictius iterum repleri >

Rcfpondco ad hoc, & ad obicflioncs pro alia parte.

Ad primam fecundum illam viamcqux ponit in eodem fuppofito.Ji fundamen- F.idtnlx l
topofle efle plures refpeflus eiufdcm rationis ad diuetfos terminos, conccden-
dum eft, quod eidem loco potcil competere alia, 8c alia citcumfcriptio afliuai ?“?f
& potcil fibi in alio , Sc alio corpore alia , 8e alia circumictiptio paffiua tor-
Tcfpo*derc.

Ad aliam : feeere latera diiUre * potcil intclligi dupliciter , vel efFcfliui, & fic VtrmtjA
agens diitendens latus a latere facit ea di(lare,vclquafiformaIitcr,&lic medium pt-
interceptum dicitur facere diitarr. Et huc fecundo modo concedendum eflet i «'r^nixs*
quod vtrunque corpus blc extcnfiuc cxillcnS facit latera huius locidillate’, quia
vtrunque cil medium interextrema. Primo amem modi neutrum corpus facit 14-
tera dillare,fcd ipfum agens, q uod primo diuidit hoc latus ab illo : Sc per hoc cri.irh
patet quomodo vtrunque replet : quia non effcftiue, fed formalitcr : non enim ctl
maius inconuenicns locum plenum repleri dc nouo , aliquo i cplcntc formalitcr i
quam continens vnum (ibi commcnfiiracum de nouo contineto aliud iimili modo
continendi.

Ad confirmationem illam diceretur, quAd accipichdo diflantiam pro illa habi- /„ ,
rudine,quxellinvnodillantead alterum, vt ad terminum, non cll nifi viiadi- „ csnl'i.
liantia inter eadem extrema , fiuc finr plura media , fiue vnicum : nec illa cll ve- titdiacir ■
ra, hoc modo loquendo de diilantia, quod vbi cll aliud per fc medium, ibicilalii fr*r]Uti-
per fc diilantia, nifi intelligarur aliud per fc medium: hoc cll, aliud necdTaii& re- Fl,x W*:
quifitu.tanquam mediudi(lahtix:fcdinpropoficon6 requiritur illud tanquam aliud,

-Si aurem diilantia acciperetur alio modo pro dimerifione media tncer extrema, qui
diftant : concedendum eflet , fic loquendo , quod intctlatcta continentis duo tt$r- J
pota cH dupl ex diilantia

tOMMbNtARlrr.

a rx F fecunde intelle&u in iflo articulo. Diric
LJ Du&or quod fi vtrunque cnrpus ellct in
eadem fuper fic ic modo rarento, quid vnunqnfc
edet in eodem loco materiali , Sc vtrunque ha-
beret vbi proprium , it.i quod vtrtinquc haberet
propriam cireunlcripiioncm pjflluai n, accipien-
do circmnjcripnortrvf pafiuam jpto refpc&u cir-
cunfcripti ad locum circunicribemetn. Et fic fi-
militer mfupcriicie circuiiicribcntc edent du.e
* circunicriptioncs ad», fiue duo vbi aiftiua cor-
tefpondcntia duobus vbi pafliuis. Et probat Doi
dor quod vtrunque haberet vbi , quia cum v-
txunque ponatur ibi ,’ficut contentum .cocxten-
fimi , 6c comincnfuratum loco materiali, vel v-
trunque erit locatum fiuc erit in vbi,vcl neutru:
fi primi, habetur propofituni , fcilicct quod fiuc
ibi vbicaliter.Si iecuiido.cfir ergo locus vacuus,
in quo ponuntur duo corpora modo quantita-
tiuo , fiuc cxtenfo, quod nullus diceret. Simili-
or vtroque ido amoto altero remanente illud
remanens habebit hic vbi, ergo & nunc habet
tbi alio lima manente ; patet , quia vt manet

cum alio corpore, fimul non habet in loco alium
modum manendi , quam habeat quando lo-
lum manet alio corpore rion nlaiichre , quia
ira habet modum quuuicaiiuum eum alio
corpore , ficut quando manet non 'cum alit)
corpore.

b Iflnd patet pcroprofitiwi dt tsfn^eh. Hic U,
intendit probare quod fi neutrum ellct in vbi, ^ A
quod locus edet vacuus. Er probiir per oppofi zattuii.
tum dc Angelo , quia fi Angelus fit limm cum
corpore, non lubet proprii isbi in illb loco.lcl-
Jicer materiali , puta , in quo cordus cocxiftcn»
habet proprii vbi , S:c. Lotus tiU propni dicen-
tur vacuus , quia nullo corpore repletus, nec eft
natus repleri, nifi aliquo corpore i orpojha ijlo-
rum funt vera dc cor per c cocxiflcte ah tn i e* port,
fcilicct quid corpus coexiflem , & eft coctten-
fus loco, Sc (ccundo replet Jocum ‘quia vutf
Augelus , ctfi fic in loco , nnn cll cocxicufifs ,
ncc replet alium locum,idcd non cll int/^i pio-
prie, fcilicct circunictipoue, &per confe^jucni
locus ille natus recipere corpus diei sacuus;

Z 4 C biti

271

Quodlibet.

Cum ergo corpus cocxiftens alteri corpori in
eodem loco marcriali cocxtcndatur loco, Se re-
plear eum , (i ibi non e (Ter localiter , tunc talis
locus edet vacuus?

Do&or Indae probando primi qaod illa duo
tV' corpora i n eodem 1 oco non habeant vbi, quia no
-ponunt efle duo tbi rcfpe&u ciufdem loci.quia
vuius loci vna circunfcriptio.

e Refpondet quid non cft inconucnicns in
eodem loco marcriali pofle efle duas circun-
feriptionet a&itus terminatas ad duo corpora
contenta , vt ad duos terminos , Se fimilitcr in
alio , & alio corpore ibi contento eft alia , &:
-alia circilnlcriptio pafliua , fiuc aliud , & aliud
vbi pafliuum. Sicut etiam in eodem albo pof-
itint fimul efle plurcs fimili*udincs terminatas
ad diuerfa alba , vt ad diQerfos terminos , Se
quodlibec abum includit propriam fimilitu-
dinem terminatam aJ idem album > de in pro-
pofito.

Secundo indat , quia corpus locatum facie
latera continentis didarc, fed hoc corpus, quod
aduenit fecundo , non facit latera ciufdem di-
darc , iind iara per aliud corpus , quod prius
fuit dr»c , firit didantia inter latera. Et confir-
matur , quia fi vttunque faceret latera difta-
re , igitur vtronque eflet medium inter ifta
diilamia. Sed vbi cd aliud > & aliud medium

per fc , ibi videtur efle alia , Se alia didantia. Se
ita inter eadem Utera ciufdem loci eflet duplex
didantia. lQ

d Refpondet Do&or qued facere Utera di- FaunLutrt
flare potefl dupliciter inttlligi, vel tffrfhue, & pe diftsrt fnej
arent diflendens latu» a latere facit di flare , vel mttllip L-
formali ter , & fle medium interceptum facit for-
rnaliter dittare. Exemplum, proiiciens lapidem
in aere , vel aqua proiiciendo facit latera acris,
vel aquae didarc etfe&iuc, fed lapis fubintTans
facit formalitcr didarc. Sicut etiam producens
albedinem in fubie&o prius nigro, eftc&iuc ex-
pellit nigredinem ; (eJ albedo prcdu&a forma-
liter expellit nigtedincm.quia cd forma incom-
poflibilis nigredini. Secundo modo concedendum n#/*
ejfer quod vttunque torpu* hic fcilicct , in loco
materiali extenjiue exiflent facit latera buitu loci
diflarc , &c. Sed ipfum agens , quod primi di -
uidit hoc latue ab illote tunc diuidit, quando fa-
cit ilia corpora efle fimul in tali loco, vfl Ultcm
vnum. Et per l»c patet etiam quomodo vtronque
replet, &c.Vult inferte Do<flot quod fi tu conce-
dis qudd duo corpora poliunt limul reple-
re eundem locum , ita qu6d ficuc vnum per-
fcCle replet , & aliud mnilitct , quod etiam
habes concedere qu6d idem locus poflit v-
trunque -continere localiter , cum non fic
maius inconucnicns primum , quam fecundum.

Vbi prt

S C H O L I V M.

TerlU Costclnjio : Corpus prxfcns non quantitatiui non habet proprie vbi, epula hoc tft fe-
cundum fe diuijibile, e fi tomen improprie in vbi, Jient Angelus, quies indsjtons feu quocunque
modo contemni in hoc fpestio.

DEccrcio intclle&ti in ifto articulo , fcilicet quid fi hoc corpus eflet prxfcns
huic loco, fed non modo quancitadno, hoc cft, non tanquam cocxtenlum lo-
vru coniu- co> ncc commenfutatum. Poteft dici, quhd tunc proprie non haberet vis in hoc Io-
ni» tomum co : quia proprie vbi cft forma fecundum fc diuifibilis , cum fecundum cam per fc
diuifibslutr poflccefte motus i tl idch non conucnit alicui, nifi diuifibiti, & per modum diuifi-
fe habent!, bilis fc habenti , corpus autem , quod non coextenditur loco , fed cft totum prx-
fcns cuilibet parti illius loci , non habet modum diuifibilis in comparatione ad lo-
cum; ncc per confequcns habec vbi proprii refpcftu eius : extendendo tamen vbi
ad talem prxlcntiam fimplicem, fecundum quam Angelus dicitur efle hic, fic con-
cedendum eflet, qu6d corpus prxfcns, fecundum iftum intellcftum diceretur im-
proprie habere vbi, nam vere cft hic prxfcns non circunfcriptum.

Ad argumencum principale; fi illa maior, qux accipitur, vera eft, non habec ve-
riratem nifi de relatione proprie di&a : rcfpcchis autem , quem importat vbt non
eft talis. Iftorum autem dcclatatio patet ex di&is in tra&ando primum incellc-
flum in quino articulo principali.

COMMENTARIIS.

, j "I N quxllione illa occurrunt aliqua dubia. Et
DUU no- 1 ptimd in hoc : Noee pottjl altquod corput ejfe
undo. prxfcns modo quantis assuo alicui loco mate-
riali puta almi fupcrficiri continentes ftne
vbi.

Secundd dubitatur in hoc , qu4d ab [alumen,
& rtfpoiHuum non pojfnnt ftoctro vnum per fo
conceptem.

■ Tcnib dubitatur in hoc .quod rcsftElw intrin-
fecm odnenitni dicitur tllt , qni nccojforio con-
ftqnitnr fundamentum pofito termino , quia non

'7'

potefl rtfpe&us magis intrinfecus ejfe stbfo-

lutOo

Quarto dubitatur in hoc , qu6d rc fictius
extrvtfeeuj adunuent efl ille , qui non necef-
fario confequitur fundamentum pofito ter-
mino.

Quinto dubitatur in hoc , quod refpcftusin-
trinfecus aduement non pottR habere pro-
priam nouitatem per fe, nifi prius aliquo ab -
foluto prius acquijito in altero relatorum , & fer
confequens tantum dicitur per act i dens acquiri,

quia

QuseftioXI.

D* fl*x **-
luit mtrin-
ftem *Jut-

uum.fr •*-

pufrtm ad-

quia prae is c Acquiritur alio alofolntb prius ac-
qteijio.

Sexti dubitatur in hoc.qrtod re.fefhu ex -
trinfccus adueniens potefl habere propriam no-
vitatem abfque novitate vnius , vtl alterius ex-
tremi.

Septimi dubiutur in hoc, quod /w/tf effit ac -
quijitto rtsfxHm effit ftuceffitua abfyue fucceffiiont
in aliquo abfoluto.

Ochuo dubitatur in hoc, vbi proprie cftforms
fecundum fe dtuifibilts cum fecundam eam per ft
poffitt effie motus.

Contra primum di&um indatur fic; fle pono
quid fit corpus pedale , quid adu contineatur
in fupcrficie pedali , ita quod totum fit perfede
prxfens illi fupcrficiei, & pars parti, fle liocmo-
dO erit in illa fupcrficie fecundum modum qui-
cittuiuum, quia ibi eft conefpondcntia todus ad
totum , fle partium ad partes. Tunc quaero , aut
necdlario eft in vbi, aut non. Si primo, ergo fe-
mr.tur quod illud vbi non erit rcfpcdus excritt-
lccus aduehiens cum necdfano oriauir poficis
fundamento , fle termino. Si Iccundi, fcquitur
propofitum vidclicet,qudd etit in loco materia-
li, fiue continebitur in vltimi fupcrficie conti-
ncnris,fle modo quarttitariuo,flc tamen nem erit
in loco formali, fiue vbi.Si dicatur^ uod quam-
ttis non fu in vbi necdlario abfolutc pUlitis fun-
damento, fle termino, tamen pofua cocxtenfio-
hc,fme comroenfurationc vnius ad aliud, tunc
ell in vbi nccelTarii. Contra : Tum , quia illa
cocxrenfio Ime commcnfurario, aut cft quid re-
fpediimm,aut ptxcisc dicit vtruque extremum.
Si primo , quaero de illo reipc&u, aut eft extrin-
fccus adueniens, aut intiinlecus : fi primi, ergo
nou ieqtlitur ncccflorid ad fundamentum polito
tennino, & fitniliter vbi Icqucrts non erit icfpe-
€tvs$ intrinfecus , & per confequens poterit non
effc etiam ftante illa coexqeuftoiic , aut erit in-
trinfccus , fle fic ipfii polita, vt rcfpc&u intrinfe-
to adueniente nccelurii ponitur vbi,Sc ome fc-
quitur quid nccelTarifl prius ponitur icfpc^us
intrinfocus.quam ponatur cxttuifecus.Tum «tia,
quia fi poiit? nccelfarii tali eocxcenhonc, ncccf-
fario p»ritw vbi , fcquitur quod vbi non erit
rcfpe&us extrinlccus cum irctcllario oriatur cx
lutura rei. Si fecundi ponatur illa commenfu-
ratio prout priecisc dicit vtrunque cJctrcmnm ,
aut tunc potator vbi nccelfarii, ergo non cft rc-
fpoflus extrinlccus, aut non ncccMarii.ergo po-
terit efle perfccla contincnua,fle coexteKo vnius
ad aliud line ofo.quod cft contra conclufionem,
in qua ponitur ,quod cft impoflibile coipus con-
tineri in loco materiali modo quamitatiuo , fle
non c(Tc in vbi formali.

Secundi prmcipaUrct inftatur. Et pono quod
Angelus polfit rile in loco, puta vnius iqilliaris.
vt in loco fibi adrequato, ita quod in maiori non
polfit «fic, quia nou ponitur Angelus praecise in
loco quantumcunque magno, que omnia patent
in fecundo > difhntttone fecunda, de loco Ange-
lorum : hoc polito, quaero tunc aut Angelus cft
in vbi formali necelTario, atit non; fi primi , er-
go talevdi non erit rdpe&us cxtrinfecus adue-
niens, quia necelTario oriretur ad fundamentum
polito termino, nec «ft maior ratio de vbi deft-
nitiuo.quim de vbi drcunfcriptiuo, quia vrtun-
que vbi dicit prxfcmiatn contenti nd continens,
licet aliter, fle aliter,, quia vbi circunGrriptmum
dicit prxfentiam cum perfera coextcnfione

formali corporis contenti ad fupcrfirfcm con-
tinentem. Sed vbi dcfinitiilum dicit prxlen-
liam abfolurc , vt fic contecti ad continens. Si
non cft ia tali vbi necelTario, ergo eric rcfpe£hij
cxtrinfecus, fle fic feparabilis, liante Angelo in
tali loco ; hoc idem erit de corpdrc contento in
loco materiali , quod non neceftario trii in vbi .
formali. rnr^-

Tertio Inftatur fic , vbi cficunfcriptiira ‘poni •
tar a Doftorc refpc&us cxtrinfecus aduenidiq
ergo polito corpore perFc&e pra: fcnre luperficicl
continentis fecundum modum quantitaduurtU
tale corpus non erit in vbi : Confequctia patet,

?|uia tefpedus cxtrinfecus adueniens non nertf-
irio oritur politis f undamento, A:\erm ino,etiam
pcifciftilfinic approximatis , vt paret de com-
bullionc , qux nem nectlTario orirut polita
ncrfcdilfima prarfentia ignis circa cofnbuftfc-
bile , vt patet de tribus paeris in carmino ignis,
fle hoc cft, quia talis combuftio , fiue a&io ;
fiue paflio cft rcfpcdus cxtrinfecus , vt patet d
Dodorc.fic erit in propofito:perfc«ftiffima enim
prxlenriacorpdris conttnti ad fuperfidem con-
tinentem cft ,qutxi fit perft&r pr.rfens fecun-
dum le tocam , 8c fecundum omnes partes , ira
quod totum fit perfcfli prxfens toti , fle parte?
corporis partibus fuperficfci:er£o (equitur quod
ftante perfc&a approxinutione , quod adhuc
non erit vbi, cura vbi pbnatuc refpeftus ex- • *
umfeclis. . . si ^

Quartfl lnflatilr tenendo leamdum Do^lo-
xem fle lecundum veritatem , qued vbi circun-
feriptiuum fit refpefhls extrinlccus adlilenicns ,

J[uxro tunc quando corpus loesbile fit prtrfcnh
uperficici continentis , (iue locantis, flt hoc ft-
cunJdm modum quantiratiuurti , fle per tc; hc-
cclTario cft in vbi circunfcriptiuo.i quo caulanir
Ulud vbi , fiue illcrefpe&us? aut immediarttad-
laiur \ corpore contento , fle fupcrficie conti-
nente , fle tunc quxro, aut firtipliciterncccirarfd
caufatur , fle tunc non erit refpedlus citrlnlccu*
adueniens : palet , quia per hoc ponitut i Dd-
dloreditfcremia inter rclpcftum cxtrinfecus ad-
ucniemem A intrinfecus aducnicntcm , quia itt-
trinfecus adueniens necellario oritur polito fu»-
damento,flc iermino:fcd cxtrinfecus pofitis futi-
damento proximo, fle termino non necelTario o-
ritur, fcquitur ergo quod talc,v£> »dn necclfarid
caufttur a Fundamento, fle termino. Si caufatur
contingeiuer, contri.Tum quiajpoterit fclTe cor-
pus cohtcntui » in loco materiali modo quahti-
tatiuo,fle tamen noncrit in vbijk fic propofitutti:
Tum.quianon videtur qu&d contingentcr poflit
caulari, quia tam fundamentum, quim cftmihuS
ponuntur caufx omnino naturales, fle fecunduni
inod naururx fuo modo agentes ipfum vbi, Curti
fola voluntas ponatur agens liberum. Aut Ipfum
t U ponitur caulari ab alio, quim a fundamento;
fle termino, fle tunequaro dc illo alio, quod nbtl
videtur aftignandum , nifi dicarurqliod imme-
diate cauletur k fundamento , fle temuno , fed
non nccclTakio firoplicitetiflf abfolutc, quia pof-
funt impediri i l)co,f»cut fle combuftio in cami-
no ignis , flec. Contri.quia tunc habetur imen-
tum , fcilicct ,quod non necelTario corpii* cpUx-
t en funi erit in vbi , vt pater.

Quintd. fle vltimo inftatur fic*, quia idem eft
Judicium de toto corpore conrento, fle de parti-
bus cius , quia licut totum corpus habet ibi v-
num vbi , ita quxlibet pars qiumumcunque

mini

Quodlibet.

minima nccefsario habebit proprium vbi , Sc fic
vbi lotius corporis erit int. gratum cx infinitis
vbi partialibus,?: tuncquxro, aut omnia illa idi
fimul caulabuntur , aut fucccfliu^ ? non prirnA,
patet , quia corpus incipit prius contineri fccuu-
dum vnam partem , quam fecundum aliam,im6
nunquam cft perfere, & adxquatc prxfens qui-
to; fuper quo mouetur , nili in punrio, vt pacet
a Doriorc tn fecundo, difhnR tone fecundo, quoji.
9. Non fccundA , quia tunc illi rcfperius nun-
quam cirem fimul • patet, quia quando corpus
intrat fecundum partem A Sc poli immediate
fecund&m B : A perdit rcfperium quem habe-
bat , quia relinquit rcfperium, quem habebat ad
panem priorem , cui definit elle prxfens fub-
incrante parte B , Sc fic de omnibus aliis fuc-
cefliuc. •

I5' Rcfpondeoad omnes obieriiones prxmittcn-
^ do aliqua. Primi' , quid corpus contineri i loco
-t rnaccriali fecundum modum quantitatiuum.po-
Aumti. *eft dupliciter intclligi.Vno modo,qu6d fn prx-
fens illi loco tantum marerialircr, ita qu6d prx-
eise fit in tanta fuperficir continentis, ita qubd
non excedat nec excedatur. Secundo, quod fic
fit prxfens , quod vitra hoc . quod non excedit
nec exceditur, fit etiam peiferia comroenfuratio,
fiue cocxrcnfio, ita quod ficut totum cft prxfens
toti fupcrficici continenti, lic pars determuiata ,
fiue fignara corporis fit prxfens parri fupcrficici
fignatx, Sc dctcrminatx,& talis commcnfuratio
palliua in corpore contenro dicirur forte vbi paf-
fiuum , quia cotnmenfuratio illa fine coexten-
C UCitttn- ^°»v*dctur prxci fic importare relationem ipfius
tmemtU ft - contenti ad continens. Et quando Doriot dicit
eundi medi quod non poteft contineri modo quantitariuo ,
qunmitMi- quin fit in vbi ; hoc dicit , quia talis continentia
HMm • fecundum modum quantitatiuum nihil aliud vi-
detur ellc,quam circunfcriptio paffiua.qux pro-
prii eft vbi formale pafltuum , ficut circuiucri-
ptio ariiua cft vbi formale ariiuum.

SccundA, prxniitro quod ponendo qu6d cor-
pus perfcriecocx tendi , &comm en furari fuper-
ficieinon fit formalitcr relatio , (cd prxeisi ipfa
extrema cotnmenfurata.fiuc fic coxqualia, Sc x-
qualitas inter ea fit relatio inrrinfccus aducnics;
vel inxqualitas . adhuc ibi erit rcfperius extrin-
fecus aducnicns:ncc cll inconucnicns rdperium
extrinfccus aduenientem aliquo modo prxexigc-
rc fefpcrium inrrinfccus aduenientem» Sc pater,
quia corpus locabile corpori locanti prius com-
paratur fecundum xqualitatem , vel iuxqualira-
tem,& flante xqu^lirate, vd inxqualitatc vtriuf-
que, adhuc non fequitur vbi , quia bene poteft
ede x quale , Sc tamni ariu non contineri , nec
drcunlcribi.

1 f • Territi prxmitto , quod rcfperius extrinfea»

adocniens proprii dicitur ille , qui non oritur
neceilariA ad fundamentum polito termino;ficuc
fimilirudo, quia politis duobus albis , quannim-
cunque diftantibus, adhuc cft fimilirudo : fimi-
liter polita causa produriiua , St iplo produrio,
quamuis maxime diftantibus , ponitur relatio
producentis ad produrium , & relatio produrii
ad producens ; Sc lic dico de aliis relationibus
inrrinfccus aduenientibus ; rcfperius vcrAex-
trinfecus aliquando necdlario oritur non ex ab-
foluta pulmone fundamenti , Sc termini, fed ex
pofitione fundamenti , & termini politi fub ali-
quo alio rdperiu. Exemplum, pallio cll rcfpe-

rius extrinfccus, quia polito palTo, Sc ariiuo, ab-
folutc non fequitur iu ipfo palTo rcfperius paili-
uus : tamen polito , quod ariiuum inducat for-
tnara in paltum , Sc tunc oritur refpcrius intrin-
fccus adueniens,fcilicet inducentis ad i nd urium,
vt patet a Doriorc in quarto in materia de Eu-
chariftia , & tunc polita tali relatione inducentis
ad indurium , Sc formx indurix in palTo ad ip-
fum ariiuum inducens.de uecclfitate in iplo paf-
fo oritur pallio , qux cll rcfperius extrinfccus ad
ipfum agens; refperius ergo , qui cft paffio di-
citur extrinfccus pro quanto fundamentum , Sc
terminus abfolutc con fiderant ut, quia vt fic^ton
necdlario oritur , fed prxmilla aliqua alia rela-
tione fundamenti, Sc termini , vt priAs cxempli-
ficaui , tunc non dicitur exirinfecus adueniens,
cum runc nccclTario oriatur. Hoc idem dico de
vbt formali , quod cft rcfperius exrrinfccus ad-
ueniens, prout comparatur ad fundamentum, Sc
terminum abfolutc, Sc patet, quia flante corpo-
re > & loco non (equitur locatio palliua, quia' fi
ponatur corpus ariu non contineri , tunc non e-
rit locatio palliua , Sc tamen relperiu vbi erunc
cam fundamentum, quam terminus, im6 fun-
damentum proximum , Sc ratio proxima fun-
dandi , quia fuperfides corporis qux cft ratio
proxima fundandi ipfum vbi , vt fupri patuit.
Si tamcityonatur corpus pcrferiA contineri fe-
cundum cocxtenfioncm,& commenfurarioncro,
neccflariA fequitur quod fit in vbi, Sc vt fic, non
erit rcfperius extrinfccus , cAm neccflariA oria-
tur, ftante rali continentia , non qu&d con-
tinentia illa palliua fit formalis ratio recipien-
di ipfum vbi , imA prxeise erit fupcrficies cor-
poris.

His prxmiflis, patet qiifd dicendum ad ratio-
nes contra. Ad primam, patet tenendo quAd ta-
lis prxfditia , fine coexiftentia fit formalitcr ip-
fum vbi. Si vero teneatur, quod non fit ipfum,
patet refponfio ex teitio ptxambulo , quia vbi
dicitur refperius extrinfccus ; prout comparatur
ad fundamentum , Sc terminum ab(b!ute;(cd vc
comparatur ad corpus , vt contentum modo
quantitatiuo , tunc non dicitur extrinfccus, cum
nccdlariA oriatur, vt cxemplificaui depaffio-
ne , Scc.

Ad fecundum de Angelo, dico pariformicer ,
quod Ii Angelum ariu contineri a rali quanti-
tate, dicit ipfum vbi , patet refponfio quomodo
necdlario cft in vbi , quia ipfa continentia pafi*
fiua dicitur vbi. Si vero teneatur, quod non fic
formalitcr ipfa continentia. Dico tunc fecun-
dum tertium prxambulum , fcilicet qu6d vbi
tale dicirur rcfperius extrinfccus,pro quanto ab-
folutc comparatur ad ipfnm Angelum , vt ad
fundamentum proximum , Sc ad ipfara, quanti-
tatem , vt ad ipfum terminum , quia fi fit Ango-
lus extra illam quantitarem, ariu ponuntur fun-
damonrum proximum, Sc terminus ipfius vbi,Sc
tamen non ponitur nccclTario vbi. Sed polita
continentia ariuali ipfius Angeli in tali quanti-
tate necdlario fequitur ipfum vbi. Ex his qux
fupri expofui patet refponfio ad alia duo argu-
tnenca immediate feqocmia , nec oportet alites
rcfpondcre,qtiia prxeise refpomiendum cft ficuc
ad duo prxmilla tefponfuin cll.

Ad quintum , quia importat aliquas difficul-
tates, vide rcfponuoncta ui fccundo,di(l.fecunda
de loco Angelorum contra Gregotium.

Contra

Quxftio XI.

18.

iftrwM
jrtmi diei/ ,
lUtilX tflb-
tU.&rtU-
rit i tfl vai

pnm tntiXi-
pnr id *fl
•m tcmpoji

t. nsn.a".
fcb’1-

Cietfttu in-
iit ni tJJ fjr-
malitn »?>/>-

Contra fecundum ditium inflatur, proban-
do qu&d ex abfoluto , Se rcfpediuo poffit per
fe ficti vnus conceptus , quia totum , 8t princi-
pale fundamentum huius didi e fi , quia tunc ta-
lis conceptus fitnul «fiet rcfpediuus , Se abfolu-
tus, Se fic non clfct neque refpediuus.neque ab-
folurus. Et ego multipliciter indo. Primo , quii
ex 'naturi conrrahibili , & haxeeitate fit vnus
per fe conceptus , quidititiuus , quia vnum lin-
gulare , quod recipit prxdicacioncm fuperioruin
in quid , Se tamen hxcccitas nullo modo perti-
net ad quiditatem , nec aliquo modo dicit quid,
vr patet a Dodore in fecundo , difiinthone ter -
tu,qu*ft. 6. Sic in propofico ex rcfpcdiuo , Se
abfoluto poteft fieri vnus conceptus refpe&i-
uus quamuis abfoiutum nullo modo dicat re-
(pedum.

SecOndS indatur , quia fuppoficumed vnus
per fe conceptus pofitiuus, Se abibimus per fe in
prxdicaraento Subdantix, Se ramtn fu p poli tiuu
cOndat ex natura lingulari pertinente ad prxdl-
camcntum Subdantia: , Se ex negatione duplicis
dependemix, fcilicct a&ualis, Se aptitudinalis.vc
pater in tertio, dijimit. t. quoji. t . <$■ infra, quofl.
19. qnodlib. SC tamen negatio formalitcr non
dicit entiratetn paffiuaiu , nec abfolutam , nec
refoediuam » ergo a foetiori ex abfoluto , Se
rcfpc&iuo poterit fieri vuus per I# concep-
tus , cum vtrunque dicat entiutem poliriuam.

Tertio indatur , quia ex a&u per fe,& poten-
tia pet fe fit vnum per fe.vt paret 8 .M er .quia fit
vnum fimpReiter in adu,& tamen potcmiale.vc
poicntiale,Uon dicit adum,raalt6 fortius ex re-
Ipcdiuo Se abfoluto fiet vnum in a&u, cdm v-
trunque dicat a&utn.

Quarto indatur , quia perfona diulna dicit v-
num per Ce conceptum,vt patet t Se ed vnum ens
per fe rclatiuum , tenendo communem opinio-
nem , fcilicct quid perfona condituatur per re-
lationem, Se tamen perfona condat ex abfoluto,
fcilicct elfentia diniiu.Sc rcfpediuo, patet a Do-
dorc in pluribus locis.

Quinto indatur fic^iuia ficar ex cScepm om-
nino indifferenti ad ablolutum.Se rcfpediuum.
Se ex gradu inirinfeco contrahente inlum fit v-
mis per fe conceptu*, vel determinati abfoluttis,
& ve! determinati rcfpediuus . vt patet, quia fi
conceptus emis, qui nec ed rcfpediuus, nec ab-
folutus , contrahitur per abfolutam , fit concen-
tus determinati abfolutus ;Sc fi contrahitur ner
fefpcdtuiiin , fit conceptus determinati rclpc-
diuus; fic fimiliter videtur polle dici ,quod ex
abfoluto , & rcfpediuo condituatur per fe ali-
quod refpediuura.

Sexto indatur, quia ex conceptu non fbrma-
lircr infinito fit conceptus formalitcr infinitus;
pacet, quia ex conceptu cnris.qqi non ed fonna-
liter innnirus, vt patet i Dodorc m primo, d. 8.
quofl. 1. & aliquo gradu intrinfeco, puta infini-
tate intcnfiua tu vnus conceptus per fe formali-
ter infinitus; patet , quia ex conceptu entis, qui
non ed formalitcr infinitus , vt patet. Et tamen
Dodor cxprcfse vult fupri , q uoft.f. quod quic-
quid formalitcr includitur in ente infinito inten-
iiuo, fit forfnaliter infinitum intenfiui; ergo vi-
detur a fortiori, quid fi infinitum intcnfiuc pof-
fit condare ex aliquo non infinito , quid etiam
conceptus per fe rcfpediuus poffit condare ex
abfoluto, & rcfpediuo.

i75

Septimi indamr,quia refpcdiuum ncccflarii
definitur per abfoiurum, quia per terminum qui
ed abfolucus,vr patet a D odore 1 n pruno, dtfl ja.
etgo non videtur repugnantia , quin etiam pof-
fit conditui conceptus rcfpediuus pet refpcdi-
uum. Se abfolutum.

Refpondeoad idas indamias, tenendo didum
Do&oris veriflimum. Ad primam dico, quid ex
hxcceitate nihil quiditariuutncondicuicur, cum
nullo modo pertineat ad quiditatem. Se ctlm di-
citur quod lingulare recipit prxdicationem
quid omnium toperioru; conccdo.fed non ratio-
ne hxccciratis fcd prxeise ratione nature indu-
fx, qux dicir quid imi ipfa dicit totam quidica-
titiam lingulatis, vt patet i Dodor e in fecundo .
d yq.i.cG.Se vide hngulariffini^quxibi expo-
lui. Se adduxi.

Ad fecundum. Dreo breuiter , quod fuppofir
tum formaliter fumptum, prout fcilicct includit
illam negationem noncd per fe in prxdicamen-
to Subdantix , cim negatio nec per fe, nec re-
dudiue lit in pRrdicamento c\im omnia Prxdi-
camenu fint itmplicirer entia poliriua, ricc pef
confcquens ipfa negatio Facit , nec peninct ad
conceptum per fe , fcd fuppofitum dicitur elle
per fe in Prxdicamento , pro quanto includit
lingulare prxdicamemi Subdantix , quod per fe
ponitur in tali Prxdicamento. Sicut etiam fin-
gulare , vt fingularc non recipit prxdicationcrt
in quid, fcd fi recipit , hoc ed prxeise ratione
narurx inclufie , qu* dicit propriam , quidira-
rem.

Ad tertium. Dico, quod forti Cohcltidcrct fi
‘ex potentia obiediua, Se aftu fieret per fe vnum
in a<du , puta quod homo conditueretnr inttin-
fece ex potentia obieftioa , qux non td forma-
litcr, & ex entitate aftuali. Sed hoc ed fimpli.
citer impoffibile. Ad Philofophum dico, quid
ljjfe loquitur prxeise de potentia fubiedioa , vt
(ubcilitcr patet a Do&ore i» fecundo , diflinfl. 1 i.
qtufliorie 1. Ec Ite ex poccnria per fe fubieftiua \
cuiufmodi ed materia. Se ex auu per fe, fcilicct
forma fobdantiali , fir per Te viium compofitutn.
Sicut etiam ex potentia fubicdiua ptr accidens,
fcilicct ex fubiedo in adu , 5: ex adu per acci-
dens, fcilicct ex accidente fit per fe vrium acci-
dens; modb talis potentia fubicdiua, fiue per fe
fine per accidens femper ed itl adu;& ideo non
fequirur.

Ad quartum , hoc fott^ importat maiorcip
difficultatem. Dico tamen , quod perfoni non
dicit aliquod tertium refultans ex cflenria , &
proprietate relatiua , fcd prxeise dicit ipfem ef*
fentiamcum proprietate relatiua; nec tamen erit
vnum per accidens , quia relatio illa nullo mo^
do Informat e(Iemiamfvt patet & Dodore in
primo , dift. 5. qu.i. & 16. & in quodl. qutft, 6',
nec quafi informat , nec denominat nec quafi i
qudd tamen requiritur ad hoc vt fit vnum pet
accidcs.Dicuut tamen inaxinlc vna.vel quia ma-
xime pcrfeda.quia efientiaibi inclufaed forma-
liter infinita, vel maximi vna propter perfedam
identitatem realem.quia cllemia (impliciter fibi
identificat proprietatem pctfonalctn, propter fui
infinitatem.

Dico fecundi , quod tenendo qu6d dicat v-
num per fc conceptum ex ellentia , Se proprie-
tate alium aliqualiter ab ellentia, Se proprietate,
adhuc dico , quod non erit fioulc , quia vbt
cefpediuutn

19.

Rtfanfi* A

tofontuii.

Adptimdm.

10.

jtdqiuTtk.

Anprrfhi
ditat vnum
tierptam fui
duatmum.

276

Quodlibet.

rcfpcftiuutu de quo Do&or loquitur frefenti
qu»ft. dicit vnum conceptum pet fe primo mo-
do, Sc per confcquens quiditatiuc non poteft in
tali effe, quiditatiuo conditui per abfolutum, Sc
icipectiuum.quia tuc erit ille conccpius,& qui-
ditature refpcdliuus A' quiditatiuc abfolutus , vc
patet i modo in propolito de pctibna tenendo
quod dicat vnum per ic coccptum quiditatiuum,
k. . hoc poteft dupliciter intclligi. Primo, qudd di-
cat conceptum per fe quiditatiuum , quia inclu-
dit per fe aliquid quod pertinet ad quiditatcm,&
fic pctibna includit eilennam , qux dicit quidi-
tarem peifecliflimam , ficut etiam ponitur quod
lingulare creatum dicit per fe vnum conceptum
quiditatiuum ratione naturx dicentis quidita-
tem ; Sc hoc modo conceditur quod quafi dicat
per Ce vnum conceptum quiditatiuum , Sc tunc
non cft ad propofitum de vbi vt Dodlor loqui-
tor. Vult enim ibi qubd rcfpe&iuura , Sc abfo-
lutum non fadant vnum per Ic conceptum ,
quiditatiuum , ita quod vtrunque pertineat ad
quiditarem iplius. Secundd poteft intclligi
quod perfona dicat vnum per ic conceptum
quiditatiuum , /ic quod proprietas pertineat
ad quiditatem , ficut & c lient ia eo modo, quo
dicimus quid animal , & rationale conditu-
um hominem quiditatiuc. Re(*pon/io tamen
prima videtur melior , &: ad propofitum nu-

gU' ...

Ad quintum dico breuiter , quod non eft fi-
mite , quia licet conceptus indifferens ad abfo-
luruin , Sc rcfpc&iuuin , non fit adlunec rcfpc-
&iuus nec abfolutus, cfl tamen in potentia,quia
w- ad vrrunquccontrahibili.

Ad lexcum. Dico breuiter primo, quod fuffi-
cir qudd talis conceptus fit potentia infinitus.
Dico fccundd, qudd quando Do&or dicit quod
quicqmd includitur in ente infinite intenfiue eft
infinitum intenfiue , hoc debet intclligi , quod
inclufum in vitima a&ualitate , Sc vere reahter.
De hoc vide qux expofui ibi.f.q.j.quodl. & vide
ibi fingularia dubia. . ■

Ad vltimum. Dico quod fi rcfpediuum de-
fiuirctur per abfblutum definitione quiditatiua,
argumentum concluderet : led in propofito
nihil concludit , quia tantum definitur per ad-
ditamentum , & per aliquid omnino extra
rationem formalem refpe&iui , cuiuftnodi eft
abfolutum. Et hoc cxprcfsc patet a D odore in
primo , dtjltnChone jo. vult quod tantum de-
finiatur per additamentum, Sc non aliter, &
fic patet.

It. Contra tertium didam indatur, quod rcfpc-
dus intrinlecus adueniens non neccilario fcqua-
rtfficUu tu- juj a(j fundamentum polito termino, Sc accipio
mi*nu. fimilicudinem, qux fecundum D odorem eft re-

fpedus intrinlecus , Sc fuppono duo. Primd,
qubd rcalitcr diftinguatur a fundamento , Sc
quod fit po Acrior fundamento. Pi imum patet k
Dodorei« fecundo/Ufi.x.aujtfi.^. Secundum pa-
tet peripfum in primo , diftinll 16. Sc alibi Ixpc:
fcilicct , quod relatio praxxigat extrema , ergo
fequitur qubd eft pofterior fundamento, Sc ter-
mino. Ex his arguo dupliciter. Prlmd fic : Deus
poteft immediate caufarc firailitudinem non
concurrentibus fundamento,& tcnuino,vt cau-
4 l. , fis ncceilariis : ergo fimilitudo non oritur necef-
v; . . . latio polito fundamento ,5r termino. Cofcquen-
cia pater, quia Deus caufat contingenrcr. Tum
etiam, fi inuntdiatc caulatur a Deo, non oritur

nccclTarib ex natura extremorum. Antecede^*
patet, quia omne pofterius rcalitcr diftindum ab
alio, quod non pertinet ad cius die inrriiifccuro,
( quod dico propter compofitum naturale, quod
diftinguitur rcalitcr a partibus componentibus,
Sc eft pofter ias eis.quod Deus non poteft imme-
diate caufarc , quia illx panes fune de intrinfcca
ratione iplius ) Deus immediate poteft caularc:
patet , quia ab omnibus conceditur qubd poteft
iiipplere omnem cautam fecundam cxtrinlecam,
qualis eft cffe&iuxSed fimilitudo eft rcalitcr di-
ftin&a ab vtroque extremo , Sc pofterior cis ,
nec aliquod extremum pertinet ad cius die in-
triulecum.vi pater .crgo.Nec valet glollare illam
propoficionem , quod intelligirur de pofteriori
abfoluto rcalitcr diftin&o , quia Dodor expref-
sc concedit , quod poteft immediate caularc
rcfpe&um extrinfecum aducnientem, quia rea-
liter diftinguicur ab extremis , Sc eft pofterior
cis i non ergo intelligirur de abloluto limplici-
ter.Ncc valet glollare, qudd non intelligirur de
rcfpedu inteinfeco , quia ego arguo qudd nul-
lus fit intrinfecus eo modo,quo iplc ponit , qui
fciliccc oritur neccflarid ad fundamentum poli-
to termino.

Secundo inftatur.Deus poteft immediati cau-
fare duo alba pcrfe&a in aliquo in lianti, & in eo-
dem ntintaufare fimilirudinera inter illa, ergo
fimilitudo non oritur nccelfarib ex natura ex-
tremorum. Confcqucntia patet , quia fi in illo
inftanti, quo ponuntur alba, non oritur, fequitur,
quod non ncccflarib oriatur , quia in quocunque
inllanti ponitur caufa adxquata , Sc nccellaria a-
licunis dfcdus , Sc non impedita, necefiarib fc-
quitur talis cffcdlus.Hoc patet. Antecedens pro*
batur, quia omne abfolutum rcalitcr diftin&um
ab alio,& prius illo, Deus, immediate poteft cau-
fare fine illo. Sed illa alba fune abfoluta rcalitcr
diflinfta a fimilirudine , Sc priora illa; ergo m^-
ior huius fyllogifmi , Patet etiam a Do&orc. Si
dicatur ,qubd intelligirur de priori abloluto com-
parato ad ablolutum rcalitcr diftin&um. Sc prius
eo , non autem vr comparato ad rcfpedriuum.
Dico, qudd hoc nihil eft , quia fecundum ipfura
abfolutum comparatum ad refpe&um exrrinfe-
cos aduenientem , poreft Deus immediate cau-
fare fine refpcdhi cxrrinfcco ; patet quia poteft
immediate caularc ignem , Sc combuftibile fine
aftuali combuftione, Sc hoc quia illa funt prio-
ra , Sc realiter diftin&a ab ipla relatione ,
qox dicitur formaliter combuftio. Si dicatur,
quod non intclligitur de abfolutis compara-
tis ad refpe£his neceflarib concomitantes ex
natura extremorum. Et hoc eft quod ego im-
probo , ideo oportet relpondere ad infundas
fa&as.

Tertio indatur fic; Sc quxro i quo immedia-
te caulatur necellarid ipfa fimilitudo, vc a caufa
torali ,& adxquata , aut caufatur i folo funda-
mento , aut a folo termino , aut ab vtroque fi-
mul : fi prhno.crgo polito rantum vno albo per-
fc£lo, erit fimilitudo. Si drearur, quod termi-
nus concurrit , quxro quomodo concurrit ! non
vc caufa , qua ponitur fundamentum toulis
caufa : non vt caufa fine qua non , quia potita
totali caufa nihil aliud requiritur ad haben-
dum cffe&um ; hoc enim modo arguit Do&or
tn pnmojhft.i.nu. 7.contra Hernicum qui pone-
bat animam cllc totale cautam noridx.fed obie-
tflum requirebatur, vc caufa fine qua non,fiue, vc

14.

)Wr endtur
fbibtma*.

Qu;eftio XI.

2 77

terminus /Se hoc improbar,quia flante caufa tora-
H, nihil aliud requiritur , vide ibi- Si fecundo re-
quiratur terminus , vt caufa partialis. Sed hoc
non videtur , quia tunc Deitas fub ratione Dei-
tatis eflet necelfaria caufa dependentix creaturx,
quia illa nec terminatur ad Deitatem fub ratiore
Deitatis fiue ad volantaicm dminam , Sc ture
voluntas diuina concurrcret neceiTarift ad aliquid
extra , quod Dodor omnino improbat , imo ii
neceilario caufat ipfam rdatfonetn, fequitur qu&l
neceilario caufct ipfam creaturam , cum fint pe-
nitus eadem res realiter ,vr patet a Dodorc in fe-
cundo, dis i. tjkjJi.f. Si cenid concurrit terrai-
nus.vt caufa totalis:! fortiori fcqultur illud idem
inconueniens dc Deo , quod fcilicct ueceflario
caufarec aliquid ad extra.

Quitto indatur fic,quia fi fmailicudo neceila-
rio oritur ex natura fundamenti , Sc terminiflra
qutid neceilario fit ad tenninum , tunc quxro,
aut feipfa efl habitudo ad terminum , iiuc feipfa
terminatur ad tcrminum;aut alia relatione termi-
natur ad ipfum:non primi , quia ipfa eadem vt
comparatur ad fundamentum , non feipfa inhx-
ret.led inhxrenria alia inhxreret.vt ctiara patet a
Dodore in fecundo, dijl.i. ergo fimiliter vt com-

Odauo indatur u)uia ii iclatio intriufecus ad-
uenicns.ncccflarii oritur ad fundamentum poli-
to termino, quxro an prxeise oriatur ab illis, aut
aliqua alia caula fuperiore concurreiite-Si primo,
ergo Deus non poffec in imcllcdu fuo immedia-
te caufare notitiam intuitiuam iimilitudinis in-
ter duo alba.nifi concurrentibus iplis albis rquia
ii ponunturcaufa immediata, &adxquata,& prx-
cila emicatis relationis, (equitur quod Deus non
continebit virtualiter illam , nec per conlcqucns
eius notitiam:lic enim arguit Dodor in pluribus
locis. Si fccundo.fcquiturquod Deus poterit im-
mediate caufare illam, qui a vt iic.contincbit cau-
falitatem illorum.

Contra quartum didum indatur , probando 16.
quod refpedus cxtrinfccus adueniens non iit ille, Cwwifiwr-
qui non neceilario oritur ad fundamentum pofico ,mm diJom
termino , quia li iic elfet , multa inconuenienria
fcqucrcnrur. Primd , fequcictur quod homo ef-
let adu anima exiilenre in ccclo , Sc corpore m
terra, ejuod cd impoffibile. Probatur confcqucn-
cia, quia flime vnione animx ad corpus , de nc-
ceditate homo ed.Hoc pacet a Dodore m tertio,
dift.x.& xi. fed dante anima in cctlo,&f corpore
in terra , pored dare vnio ipforum ad inuiccin.

paratur ad tenninum non feipfa terminatur, c&m • quia vnio ponitur refpedus cxtrinfccus : patet.

nou fit maior ratio de vuo quam de alio.Ecii alia
terminatur illa alia erit realiter diflind? 1 termi-
no, creo terminabitur non feipla fed alia , & fic
procellas in infinitum. Et prxeipue fi ponatur
dependere a termino , fequitur quod dependebit
dependentia fundata in limilitudinc, Sc illa fimi-
liter dependebit ad terminum , ergo alia depen-
dentia,^ fic in infinitum.

Quinti inflatur. Si fimilicudo otitur neccf-
fario a principiis intrinfecis fundamenti , ergo
realiter idcmificatur fundamento. Hoc patet
quando enim aliquod fubiedura ex fua intrin-
ieca ratione ncccllarii , & adxquatc producit
aliquid in fcipfb , illud fibi neceflarii idcntificat
realiter. Hxc videtur propofirio Dodorisi*/c-
cundoJiff.i.Sc fic fimilitudo ellet realiter eadein
ipfi fundamento, quia terminus non poneretur
caufa produdiua , fed tantum terminatiua ; ficut
etiam rifibile identificatur realiter homini , quia
neccflarii oritur in ipfo hortiine ex formali ra-
tione intriufecahominis.

Sexto inflatur , priori natura non repugnat
polle clle fine polleriori natura , maxime a quo
realiter diflineuituc. Hoc patet a Dodore in pri-
mo.in fecundo, & in tertiojfed fundamentum, Sc
terminus ciiam fimul fumpta , fime prius natura}
patet, quia fecundum Dodorctn in pruno ,diil.$.
4.}.& in fecundo, di ft.pnm a ad abfolutura in cau-
fa fequitur ab (olutum in effedu,& pifl fequitur
relatio cau fati ad caufam , Sc c contra ; ergo non
repugnat fundamento ,Sc termino fimul lumptis
polle clle fine relatione } ergo non ncceflarib
oritur.

Septimi Inflatur , fi ad fundamentum ncccf-
fario fequitur talis relatio pofito termino , ergo
fequitur quod pofica magnitudine effentix diui-
nx, & Patre , qui ponitur extremum xqualitatis
Fili) , neceilario ponitur xqualitas Filij ad Pa-
trem , etiam Filio nou produdo , quia vnitas
magnitudinis c lient ix efl proximum , Sc imme-
diatum fundamentum xqualitatis Filij ad Pa-
rtem. Si dicatur, quia requiritur Filius, ergo non
oritur ncccflarib prxeise fundamento politis , Sc
lermino.

Scoti Optr . Tom. X 1J.

quia non ncccllarii fequitur liantibus funda-
mento , determino, ergo Deus immediacd potcfl
caufare ipfam vnionem, Sc fic homo erit corpore
exiflcntc in terra,5t anima in cocio, quod cft ab-
furdum.

Secundo, fcqueretur quod flante aliquo loco,
in Oriente, & aliquo corpote locabili in illo lo-
co in Occidente, quid Deus poterit ipfum facere
in vbt refpcdu illius loci } patet, quia t ibi fecun-
dum ipfum cll refpedus cxtrinfccus adueniens,

Sc ii corpus exiflens in Occidente adu erit cir-
cunfcriptum a loco exilleme in Oticnte,& fic eric
vbicaliter in aliquo loco, in quo adu non conti-
nebitur. quod cll abfurdum.

Tertii , vnio naturx ad fuppofitum non eiuf- 17.
dem naturx efl refpedus exrrinfecus . vt paret a Qyiijitv»»
D odore tn tertio, dtft.i.quefl. 1 . ergo Deus pof- i **
fet vnire naturam humanam cxiAentem in ter-
ix Angelo exiflenti in coelo patet , quia pofito
fundamento , Sc termino non oritur ille refpe-
dus ex natura extremorum } ergo Deus imme-
diate pofTet caufare illam vnionem. Si dicatur ad
omnia ifla ,quid requiritur ncccllarii approxi-
matio , hoc nihil efl. Tum, quia Dodor abfolute
loquitur de illis ad differentiam refpedus intriu-
fecus aduenicntis,qui neceilario oritur ex natura
extremorum etiam quantumcunque diflanrium:
fi duo alba diflarent in iufinitum,adhuc eflet fi-
militudo adual is. Tum etiam , quia etiamfi po-
nerentur anima , Sc corpus maxime propinqua,
ita tainen quod anima noi> informaret corpus,
adhuc Deus pofTec caufare vnionem inter illa,
quia non oriretur ex natura extremorum , & ta-
men ex hoc non eflet homo , & ex alia parte cf-
fet homo, quia partibus vnicis.

Quarto inflatur ,quia pafltO proprie accepta,
qux ponitur refpedus cxjrinfecus , fequitur for-
mam receptam in paflo ab ipfo agente , ita quod
agens pritis habet refpe^um producentis ad
formam produdam , Sc rcfpedum inducentis
ad fornum indudam , & ifii refpedus funt in-
trinfccus , quia oriuntur ueceflario cx natura ex-
rremorum, quia poflta forma in materia , fiuc in
paflo ab ipfo agente.fcquuntur ifti refpedus ; &

A a pallio

27B

pallio proprie accepti, qux cft refpc&us patien-
tis,fiuc palfi ad agens, fequitur hos rcfpc&us.quia
dicirur pati ab agente pro quanto recipit formam
ab ipfo. Tunc vitra, li pallio non neceffarii ori-
tur ad fundamentum polito termino , fequitur
quod poterit ellc fortna in palTo ab agente , Se
qnid palliim non forraaliter pateretur, nec in ipfo
ellet pallio refpedus proprie accepta,quod vide-
tur abfurdum.

g Quinto indatur de adionc proprie dida, qux

_ \ etiam ponitur refpedus extrinfecus, quia fimi-
Pillhditi*. liter illa eft poderior produdione formx in pai-
fum , line in materiam ; peius enim fortna pro-
ducitur , quam inducatur , faltem loquendo de
forma , cui non repugnat polle per lc dare ; 8c
fimiliter prius inducitur , quam intclligatur ( vt
dixi ) pallio i ergo , Sc privis quam intclligatur
adio , quia adio , & pallio funt ftmul natura,
cujn fine cofrelatiua i ergo fi adio non neceffa-
ri6 oritur , politis fundamento , & termino , le-
quitur quid dante forma induda ab agente in
materia , quod poterit non ellc actio proprie
dida.

-i Sexti indatur, & prxfuppono didu Doloris

ia ift fecundo Jift A.MU-tft.l.
quod ad abfolutum in caufiv lcquitur ablolutum
in cftcdu : vnde vult ibi quod omnis rclario ne-
ce dario fit poderior fundamento, & tcrminoicr-
go abfolutum in agente immediate attinget ali-
quod abiolutum in pallo, fcilicct formam, quam
«t refpedus ipfius ad padum , fiuc ipfius ad for-
mam produdam > ctgo per diuinam potentiam
poterit ede forma in materia , Sc nullo mo-
do erit 'nccedario adio , nec potentia , cum po-
nuntur non nccedario oriri cx natura extremo-

Quodlibet.

-cum.

Septimi indatur , quia fi refpedus extrinfe-
cus non necedario oritur,&c.& acquiritur asio-
ne fiuc produdione proprie , quxro i quo im-
mediate caulator a Deo immediare^iut ab extre-
. mis i Si primi, ergo potcd ipfum non caufa-
re , quando caufat, cum caufct contingetuer , &
fic dante forma induda in materia ab agente
poterit Deus non caulare nec adionem , nec
Nrt» omnis paffionem. Tum etiam , quia non omnis ref-
nffodut pedus extrinfecus immediate caulatut a Deo ,

tempore fequenti ; fi enim pro aliquo indanti
non nccedario dependet a materia, nec pro tem-
pore fequenti , vt expofui in fecundo , did. 17.
vide ibi. Si ergo refpedus extrinfecus non nc-
ccdario oritur pofuis extremis, & propria adio-
ne natus «d acqtuii , fequitur quid Deus pollet
ipfum producere in fc, Sc non in alio. Er dixi fi fr*'™1*1'1'
propria produdione acquiratur , ad differentiam preJ?(uJ?*
formx lublhntialis m compofito, qux non pro- fecundam
ducitur produdione alia a productione rotius ?cdejf;t*m
compofiri , ideo non potcd pro aliquo indanti
fecundum Philofophum cllc fine fubiedo. Et
quia etiam fecundum Philofophum , anima iii-
tclleditu non producitur alia produdione,^ pro-
dudione cottipofiti, ideo non potcd pro ali-
quo indanti ellc fine compofito. Et fi pollet
produci privis alia produdione a produdione
compotiti pollet clle fine compofito. Hxc om-
nia patent i Dodorc »» fecundo , dtft.x 7. & »« 4. i

dsfi.^.

Noni indatur, vt concludo magis declare-
tur.

Si talis refpedus non necedario oritur ex na-
tura extremorum , & vere caulatur , (equitur '
proccffus in infinitum, & ex parte palfi, Sc agcti-
• (is : paret , pallio ed huiufmodi refpedus , &
caulatur ab agente in aliquo palfo , ergo palTum
recipiendo illum patitur palfione alia a prima, &
illa foranda pallio cd refpedus extrinfecus, & ve-
re caulatur in naffo ; ergo recipiendo illam ite-
rum patitur paurone alia ab illa fccunda,& fic in
infinuum,pcr hoc idem arguo de adione,qux re-
cipitur in agente, quia recipiendo illam patitur,

& licui prius.

Decimi , & viiimo indatur, quia vnio natu-
rx humanx ad Verbum ed refpedus extrin-
fecus .vtpatet a Dodorc in tertio, dtft.i.tjusfi.i,

<7* in tjtudhb. tj. 19. ergo Deus pollet facere na-
turam humanam aducllc in Verbo, Sc depende-
re ad ipfum , Sc fudentari in ipfo , & tamen non
cutformaliter vnita Verbo , quod cd valde in-

conueniens.

dum,

Rcfpondeo ad indantias contra tertium di- j®* ^
im, pramiittendo aliqua necedaria. Primo, te- fjlfJiZ, l

pectus cxtriniccus uuuiwjm». • *

patetae vbt , quod acquiritur per motum , & dc
adionc, Sc palfione, Sc de multis aliis. Si fecun-

autione, cx puuviKi —

do, fequitur quid cum neceffarii caufctur ab
extremis , Sc cx natura rei , vt patet de adionc
ignis circa lignum , Sc de palfione in ligno,
quid erit intrinlccus , nam tunc oritur neceda-
rio ex natura extremorum , vt patet , ergo nul-
la eric differentia inter refpedus imrinfccus , Sc
excri.

19. Odau6 indatur, quia fequitur quod Deus

potetic caulare immediate talem rcfpedum , 6c
ipfum in fe conferuare , probatur , quia fi talis
refpedus non ncccdan& oritur cx natura extre-
morum ,& propria adione acquiritur , fequitur
quod produdio prius ad ipsu terminatur , quam
intelligatur effe in fubiedo. Sed fi agens maxi-
me primum pro aliquo indanti , potcd produ-
cere effedum in fe , poted pro toto tempore fc-
quente ipfum conlWuare in lc. Et hoc paret i
Dodorc in fecundo , dtftsnU. 17. & tn tjunrto,
difisnll. 4). Si enim agens creatum pro aliquo
indanxi , pollet producere formam in (e , & non
in materia , portet ipfam conferture pro toro

nendo quod fundamentum fit totalis , & imme-
diata'caufa relationis imrinfccx , declaro quo-
modo terminus neceflarid requiritur. Dico ergo
qu6d terminus non requiritur necefiaiio vt cau-
ia neque toralis, neque partialis ipfius relationis
cum non caufctur ab alio , fed requiritur propter
formale ejfe relationis, quia 1 elatio fotmalitcr ed
habitudo ad aliud, ita quod fi nihil edet ad quod
relatio tcrminaretur,rclatio nullo inodocflctirc-
quirirur ergo aliud in tatione termini ad fui efjc ,
cum ejfe eius for rrul iter fic habitudo ad aliud in
ratione termini.non quid terminus fit de incrin-
fcca cius ratione, quia tunc abfolutum ellet de
quiditate relationis , fed requiritur vt aliquid ex-,
trinfecum ad quod terminetur talis habitudo , vc
patet i Dodtorc in cjitartoj 1 1. Si veri teneatur
quid terminus concurrat a&itie , tunc oportebit
ialuare , quomodo Deus non fit caula necedaria
alicuius ad extra, ided mihi videtur quid prima
Via fit tutior.

Secundo prxmitto, quod fundamentum rela-
tionis neceflario concurrit propter duo. Primi,
vt immediatum , Sc neceltarium reccptiuum il-
lius, fic quod edet limplicitcr i mpollibilc ta-
lem relationem ellc fine fundamento , vt patet i

Dodra

Qu^ftioiCt.

Dodore in q*frroJn materia de Eudunftia.Se-
cundo.vt cauta immediata prxcisc.fic adxquara,
ideo cft impoflibilc ab aiio cauiari imnudiitc.
Si dicae ur quod non videtur nccclfarib concur-
rere vt cauta , quia Dodor fupra , tjnajl.7. . dicit
quod Deus poteft produceic immediate omne
cuutabile, non concurrciuc aliqua cauta fecunda,
& li extrema relationis line ucceflaria.dicit quod
concutiunt, ve effedut prior.

Dico primo , qudd Dodor intclligit de cfte-
dibus abfolutis, qui proprie dicuntur caufabiles,
Ac non de tclariuis.Dicoiccund6t& magis fecun-
dam veritatem , quod Dodor non intclligit de
efFedibus comparatis ad cautam prarcifam adx-
quatam , Ac immediatam , qua: proprie te habet
tion ramum in ratione caulxctfediuc,tcdnecef-
farib in ratione fubiedi.Ac patet, quia Deus non
poirct immediate caufate n (ibi litarem in horni*
uc,quia tunc homo pollet efte rifibilis, Ac non rt-
fibiiis.cfim Deus Iit cauta mete contingens. Nec
Valet dicere quod idc& non poteft immediati
caufate , quia illa paftio cft eadem rcalirer cum
ipto homine. Sed hoc nihil cft.Tuin.quia ideb cft
eadem realiter^oia caufacur nccclfau6,&: imme-
diati i principiis fubicdi in ipto fubiedo \ ergo
intelligitur qudd hoc prius (it cauta iptius.quiun
intdligatur eadem realitcr ipti homini ; in illo
ergo priori Deus pollet prxucnire caulando ipsa,
(i immediati eflee caulabilis i Deoraccidit enim
quid producat ve eandem fibi realitcr.Tum^quia
polito qu6d ptopria pallio rcaliter diftinguete-
sur , adhuc non fcquitur qu6d Deus immediati
polii t illam producere, quia (i Ce , (equitur quod
aliquando homo poterit elle non rifibilis, quia
Deus pollet ipsi no producti): in ip(b homine. Ac
fic non eftec condufio deiuonftrabilis potiiEmx
(impliciter ncccftaria, quia aliquando pollet elle
falla ; intelligitur ergo didum Dodoris quid
Pcus poteft immediati caufarc omnem eftedum
non concurrente aliqua cauta fecunda, dum ulis
ctfcdus non Cc talis ,quod requirat cautam prs-
cilam immediatam, & adxquatam , qui effedus
formalitcr , Ac neccllirio cft in ipfo producente.
Sic cft in propoli to dc relatione i ntrinfccus ad-
utnieme, qux habet fundamentum, non tantum
vt rationem proximam fundandi eam , fcd vt
caufam prxcilam immediatam. Ac adxquatam;
idei eft imp odibile quid immediatiabalia pro-
ducatur,quam a fundamento propriojncc funda-
mentum poteft immediate producere.niti ponan-
tur omnia requifita ad eius ejft , cuiufmodi cft
terminus , cum fic formalitcr habitudo ad ter-
minum.

Iftis prxmidis , patet retponfio od duo prima
argumenta.

Ad primum dico , quid quirouis relatio (ic
rcaliter diftmda» Ac pofterior fundamento , non
tamen (equitur , quod immediate podit produci,
quia cius cfte immediate , Ac prxeise dcpcnJct 1
fundamento , vt fuprl dixi. Et potito, quod non
edet caufiua ab cxtremis,tamen pofito hoc , non
fcquitur qfiod Deus poftet ipfam facere fine ex-
tremis.quia ipfa requirit neceftarii duo extrema,
vnura in ratione fundamenti , Ac aliud in rapone
termini. Sed cunc non oriretur ex natura extre-
morum , quia prxdse non haberet ejfe ab ex-
tremis.

Ad fecundum. Dico quod pofira caufa ne-
ccflaria prxeita , Ac immediata alicuius effedus,
Scoti Optr.rom, XII.

hecclTario ponhur talis effedus , Adpofins fu”* r
damefi(o, Ac termino» ponitur cauta hoc mo-
do. netpcdu relationis , ideo Deus nou: poftet
facere fundamentum terminum fiudrela-
rione . fictit pofito hotriioc , ncccftarib (equitur
rifibiiitas, fic inpropofico. £t cum inflatur quit
poteft facere prius efte fine pofteriori , a quo
rcaliter diilinguitur. Dico , qiiAd tfta ptopo mib
non eft vniuerfalirrr vera , & maxime quando
prius ponitur cauta ncccftaria prxeita , Ac adx-
quata puftcrioris , a qno poftet i us cltcnruliccr
dependet v& paret, quia roatei io, Acfotmapuam
vnita finu prius compobto, cum non cafifcot ipr
fum.nifi vt vnita , etgo Deus poftet facere mater
riain , Ac formam firaui vnita exiftere iipc cora-
pofiromon fcquitur, quia compotitum neccttari A
dependet ab illis , vt expofui in fecundo contra
T hornam Caietanum. Sac dico in propolito. Eft
ergo vaapropofito vbt priiis comparatur ad po-
Aerius rcaliter diftindum , Ac cuius non fit cauto
prxdtaA' immediata A' ncccftaria. Habet etiam
•lias limitationes , quas vide infecund o * difl. i a»

..i

Ad renium. Dico . quod caufarur a funda- jj;
mento , vt 1 cauta tafeli : Ac cum dicitur » quod
tunc terminus non requiritur > dico i qfiodne».
ceftarib requiritur , quia relario ellcnriaiiccr eft
habitudo ad tenninum. Et ideo non eft firoile
dc intdledione ,quia ipta non cft formalitcr ha-
bitudo ad obiedum.ideb bene argumentum Du-
doris condudit quod fi obicdu nullo modo cf-
fet caufit intteUefibonis » (bd prxeise ipfa anima»
qu6d tunc poftet caufari imcllcdio obicdi fine
obie&o ptxfente nec in (e , nec in aliquo reprx-
fentariuo , quia ipfa intclledio eft qualitas abfo-
luta»nec eft formalitcr. relatio , fiuc habitUdtJ ad
obic&um.vt patebit infra q.t 3 .Si fccundd toce-
datur qubd terminus concurrit» vt cauta faltehi
partialis tunc oportet concedere qubd Deu) tf
natura rei fit cauta naturalis relationis , Ac foril
non eftec inconuenicns de relatione ted de abfi>-
luto. Sed hoc eco non adero , quia multi in*
conucnicntia poflent inde oriri » led modo uan-
(eo. . . . . Uii v

Ad qyartum. Dico.quod relatio (eip(4 cft hi?
bitudo ad terminum ,Ac feipta terminat ad termi-
num vt patet aDodore fupra q.8.Ac cum dicitur
quod vt comparatur ad fubiedum, non feipfa in-
hxrcc. Dico primo , quod non eft fimile , quia
inhxrcntiaconfequitur accidens. Ai idcb accidens
non eft formaliter ipfa inhxrentia ad fubiedum;
vr pater i Dodore in 4. in materia de Euduri-
ftia,Ac in 7.Metaphyficx fux, fcd vt cotpparattft
ad tenninum, leipfa eft habittldo ad tc^it>i-
num.cfim formalitcr , Ac rcaliter fit habicudd
ad terminum. Dico fecund6,quod aliud eft loqui
de accidente abfoluto , Ac aliud de rcfpediun;

Primo modo accidens inhxret inhxrentia reali-
rer diftinda , cira illa fit feparabilis » vt patet I
Dodore viri in fecundo , difi. t . Secti nr

do modo dico , qubd relatio feipfa inhxret f^l-
te realiter.quia talis inhxrentia cft idem realitef
cum ipfa, quia repugnat relationi efte fine termi-
no talis innxrcntix , vt expofui in (ccundo, d. t;
q.j. Sed prima refponfio eft magis ad propofi-
tum , quia hic forti oporteret ponere quod talis
inhxrentia diftinguarur formalitcr , fcd vt com-
paratur ad terminum feipfa formaliter cft habi-
tudo ad terminum.

A • 1 Ad

i8o

Ad quintum. Dico; cpidd ratio concludfctec ii
talis -«dario non requireret aliud. ad lui tfe,
fed quia relatio requirit necellario tcimtnuiuad
fui-#j/r,curo ipia (it cllcmialucr,& foimalitei ha-
bitudo ad terminum , eft enim de incrralcca cius
ratione eile formali ter adalwd,vt parci a Du&o-
Ye in primo.

/\ d fextum. Dico , quid polito quid extrema
lini ptius natura relatione , tamen quia illa nc-
ccdariw conlequitur illa extrema ex natura rei,
Sc fune cauta nccellatia immediata pexcila , Sc
adxquata , ide6 non (equitur polle eile line rela-
tione. Et vitta dico qudd licet priori , vc priori
natura non repugnet polfc elTc fine poltcriori
natura, tamen concomicamct potcll repugnare,
iicuchomi ui , vt houio eft prior natura , oon re-
pugnat polle cfle line rilibilitaie , tamen .conco-
tbstantcr.puca, quia ponitur caula neceflaria. prx-
cifa.&r adxquata rUibilitaus , ideo libi repugnat
polle ctlc fine illa Sic dico m propolito.

Ad fepumum parce rcfponiio lupra , quxft.6.
quia non cantura requiritur immediatum funda-
mentum , fed necellario requiritur extremum
habens cate fundamentum , quod cft ci ratio
fundamencalis quo pollit ^Filius eile xqoalis
patrf. Sed de hoc prolixe dictum eft lupra
quxlt.6. ' • «i-

Ad Ottauum. Dico , quod qnamuis notitia
relationis dependeat a notitia extremorum, tamen
quia Deus virtualiter, & eminenter continet cx-
trema relationis fecundum cotum totam entita-
tem,& per confcqueiu fecundum totam cognof-
cibiltiatem , ideo line extremis concuireniibus
potcll caulare in lntcilc&u diuino notitiam rc-
lationir.non quod uniacdiatc caufct notitiam re-
lationis > hon ptius caufitndo notitiam extremo-
rum , quis relatio non poteft aliquo modo co-
gnovi dillindlc extremis non prxeugnuis , led
po^cftuhincdjatc cauiatc notitiam extremorum,
fplisndllo modo concutient ibus ,Sc per conic-
quens notitiam i elationis inter illa extiema. Et
bc patet refponfio ad tftas inltannas.

Ad ihftantias contra quateum dictumqiro ma-
iori mrcjligciicia prxmitio aliqua. Primo , quod
ontdei relationes punu.iccuudi , Sc tcriij modi,
fuht intrinfccus adueuicmes.vc patet y JAaapk.
cap.dc A d aliquid , vbi vult Philofophus quod
omncslftx relationes proprie dicantur ad aliquid,
'SC pertinere ad prxdicamemum Relationis. Se-
cundo pixmiuo , quod relationes huiufmodi,
qux funt intrinfccus aducnientes ptxctsc in hoc
diifetutit i relationibus cxtrinfccus aduaiicuu-
bus.qtua illx de ncccllicate oriuntur, politis fun-
damento» Sc termino, quatuunicunqoc dillanxi-
buj.dinnmodi fmc in rerum natura: Jr patet difi-
'currcn Jo per omnes tres modos , politis pcodu-
dfo.5: producente , necellario fequitur inter eos
relatio producentis ad' produ&utn , Sc 6 contra:
politis etiam duobus albis vbicunque lint.ncccf-
larid fequitur liroilitudo, nullo alio quouis modo
requilito. Sed relationes exttinlecus aduenientes
fic fehabenr.qudd polito fundamento, Sc centu-
rio in rfetuid natura non necellario fequitur , vt
patet de adbone , Sc palfionc , quia polito igne,
Sc -ligno , non fequitur in igne a&io , nec in li-
gno palEo , nec clb ridcllarium addere quod
line approximato , quia li atrio , Sc pallio Client
retpecfus intrinlitcis aduenientes , nccdlarid
oriremur , etiam igne , Sc ligno in infinitum di-
-ftknubus vc pacet , de squalitate, inter duo

I jQaodtibet.

aqualia /qux nccdfetfd' oritur , duabus quan-
titatibus politis criam iuftantibus. Tenio prar- Sfiem^t
mitto, qu6d relatio cxtrinfccus , ita oritur nerefi-
far& pofito fundamento , & rctmino, ficue rda- ftau «wM.
tio intrinfccus aluer tamen, & aliter, quia intrin- aitnt.
fccus adueniens necellario oritur potitis funda-
mcmo,& termino, 3c nullo alio ntcdlariorequt-
iico,& prxmillo.ncc approximato, nec aliquibus
aliis necellario requilitis , fed cxtrinfccus aduc-
niens- dicitur necellario oriri quibufdam aliis
necellario tcquiliris,prrtcr funJ.imcmum,& ter-
minum, qux ramen non necellario requiruntur,
nec vt terminus , nec vt fano fundamenti , (ed
(impliciter praeexigtumir. Sicut etiam ad cite
compofiri necelfarii pr '«requiritur vnio mate-
tix , Sc fbrmx qux tamen nullo modo eft caula
compofiri, vt patet a Do&ore , fed quia materia.

Se forma non pollent canfaie intrinlece ipftim
compotitum, nili cllcnt prius vnita. Sic dico ia
propolito , quod politis aliquibus prxtcr funda-
nuncum,& terminum , necellario fequitur talis
relatio, exemplum pofito lgne,5c ligno abfolure
no necellario fequitur nec in igne adrio de gene-
re Adionis ncc in ligno pallio, led induerit cali-
di rate in ligno ab iplo igncjiecefiario fequitur iri
ligno pafiio, qua fontuhrer uatitur ab igne, Sc in
igne liquitur adho , 'qtfe-formalircr agit hi li-
gnum. Similiter pofiris abfulute corpore, Ar loco
materiali non necellario fequitur vbi , fed polito
corpore in loco naturali , vt cocxtcnib rcalitet
fequitur vbi. Similiter polita materia , Sc forma
abfolure non necellario -(equitor vnio. fed politi
fonua in materia nccelfario fequitur vnio , & Gc
dc aliis : dicuntur ergo relpedlus cxrrinfecuj,
ptout refpiciunt abtoltHeeiitrcma , Sc dicuntur
tutrinlecus, prout refpiciunt extrema, quibufdafn
prxmilfis, vc difpoficioftibus, ad quas ilcct(btri6
liquuntur. Jl- '

His prxmilfis. Refpondco ad inlbntias » ad
primum. Dico , quod requiritur vnio , qux fe-
quitur informationem mrnue ad inaietialiv f SC
licet dicatur talis vnio rcfpcdlus cxirinfectis-, vc
comparatur ad extrema ablolute, non tamen di-
citur extrinIecus.vT compatitur ad extrema, quo-
rum vnum informatur ab alio : nec Deus pollet
immediate caofate vnionem r equili tam -ad eft
hominis, mli forma a&u ellct in materia, nifi di-
catur qu6d receptio fonti* in materia cft vnio, ,

quod non videtur. Et cum dicitur in vnacon-
cloiione , qu. d rtfptfttis extrinfeeus poreft im-
mediate caulari.u enam proj riacaufaitone : hoc
debet Huic imclitgis fciltcet , qubd poteft efie
nouus line aliqua n mitate alicuius abioluti per-
tinenris,iiucad fondamcnturo.liue ad «fctmmuni.

Quod dico ptruntutu ad fundamentum , vel ad
rrrm<Arwm,dico,quia aiftio ncc pallio propoli' pof-
fet inefle , nifi prius aliquo abfoluto carnato in
pallo, fed illud abfoloru nullo modo pelrtinec ad
ririohem proximam ftmd ament i, neque ad termi-
nuriV .qua nccitindat palfionem , nccterminar.

Sed relurio intrinfccus non poteft eile tiou a fine
nouitacc,vclfondaincu:/,vcl termini, quod bene
nota.

Ad fecundum tertium fimiliret* dico per nMXm*
idem. De vnionc haturx humanx ad Verbum,
fi vitra dcjjenJenria/n atfrnJem ad Vcib^n ii-
cit alium relpeihim , dico quod talis idbriflus 1
oritui? In natura hufti&niex natura rd.d^cutt» di-
citur qudd immediati :caufatur i Dfo , -dieo
quod propter hoc dicitur caufati , mu ab ipfo
ioimcdUti

Qusftio XI.

AmemeJo

I JSuamm

dieoturfaii.

17'

immediate caufatur dependentia naturx ad Vcr-
bum,ad quam immediati (equitur talis vnio , Sc
hoc fufficit. Si veni talis vnio prxeise dicae de-
pendentiam aftualc ad Verba, patet qu&d i (olo
Deo caufatur. Ad tertium dico, qudd vbi dicitur
relpc&us cxtrinfecus prout comparatur ad ex-
trema abfolutc ,& (lantc didantia extremorum
non poteft caufari , fcd pofita cocxiftenria , Sc
c6mcnlurationc immediati frquicur talis rcfpc-
dus , fciltcer vbi ,nifi dicatur quod talis cocx-
tenfio , & commenfuratio dicatur vbi , Sc tunc
non poted haberi dante tali didantia, imi ad
hoc , vt habeatur ncceiTario requiritur vnuni
aftum contineri ab alio.

Ad quartum de paffionc , Sc quintum de
a&ione , patet refponfio ex fupradi&is ,'quod
tunc in d uda forma in materia ucc a&io , ncc
paffio funt re fp edus cxtrinfecus , quia tunc nc-
ceflario oriuntur,fcd dicuntur cxtrinfcci,vt com-
parantur ad extrema abfolutc (uinpca , vt fupri
patuit.

Ad fcxtum.patet.pcr idem.

Ad fepeimum , patet refponfio ex (upradidis,
quod (Ume tali dilpofitione neccdari6 caufatur a
fundamento pofito termino, fcd dicitur extrinfe-
cus prout comparatur ad fundamentum abfolu-
ti,vt fupri dixi.

Ad odaaum. Dico , quod (i Deus caufat hu-
iufmodi rcfpedum nccellario caufat in materia,
(iue in fubicdo^c nullo modo in (e,& quomodo
dicatur nouus fupra patuit.

Ad nonum. Dico , qudd fubiedum non dici-
tur pati,nUi recipiendo ab agente formam abfo-
lucam. Hoc idem dico de adione , fcd de hoc
alias prolixius expofui.

Ad vltimum patet refponfio cx fupradidis.

Contra quinrum diduro , (cilicet quod refpc*
dus intrinfccus adueniens non poted habere pro-
priam nouiiatem in fe,&c.indatur primo, relatio
intrinfecus habet propriam entitatem realiter
diftindam ab vtroque extremorum , ergo poted
habere propriam caufalitarem,ita quod non cau-
fatur caufalirate prxeise alterius cxtTerai , quia
tunc non haberet propriaro entitatem realiter
didindam.

Indatur fecundd,omne ens realiter didindum
abalio confideratum fecunddm propriam cnri-
tatetu,aut ed caufarum, aut incau&tum:non da-
tur medium, loquendo deente fineulari adu exi-
dente,quia ensdiuiditur per caufarum, fidneau-
fatum.Scd paternitas in nobis cd ens realiter di-
dindum ab extremis , ergo erit immediati cau-
li ta, vel incaufau. Non fccundum,quia effer Deus,

l8t

ergo primum, Sc fic habet propriam nouitatem.

Tertio indatur, noua paternitas «ft.aut edno*
ua propria nouitarc , auc prxeise noua nouicart
vtriufquc.vel alrerius extremi. Si primo habetur
intcnrum.Si fccundo/equitur qudd erit idem,vel
cum vtroque extremo, vel cum alrcro tantum,
quia tunc habebit prccisi eandem caufalitatem
pafSttam.

Quarto indatur fic, aliqua relatio intrinfecus
aducuiens realiter didinguitur a fjndatncnto,er-
go neceflarid caufiuur propria caufalitate. Ante-
cedens patet edam per Dodorcm,»/? ft eundo, d.t,
<J-f. Confcquenti a probatur per argumentum
Dodoris.quod facit i n fecundo, d i.inq. an creatio
fit idem qudd Angelus, Se tntj.feej. vbi dicit quod
fi relatio creatur* ad Deum cflct realiter didin-
da,quod tunc immediati dependeret ad Deum»
Se tunc quxrh de illa dependentia, an cflct eadert
cum prima, an realiter didinda.&c.Suffirit mihi
quod ipfe vult quod fi edet realiter didinda.
quod dependeret in rarione caufati ad ipfum
Deum, ctgo vult quod fit immediati caufaia , fi
realiter didinguitur.

Quintd indararjquia Do&ot vult in prologi),
defufieblo TbeologU}q\ibd fi attributa diuinac£-
fent realiter didinda ab efTenria» quod e(Tcnt ve^
rc caufata etiam propria caufalitate, ergo Se nunc
vbi relatio realiter didinguitur ab vtroque fcx-
tremorum,nec maior ratio videtur de vno, quam
de alio. Ex his pater quomodo habet propriam
nouitatem, Sc caufalltatem.

Refpondeo ad idas indantias , prxmittendb
duo. Primum , quod Dodtor non negat quin ha-
beat immediatam , & propriam caufalitatem > Sc
aliam a caufalitate vtriufquc extremi , vt patet in
fecundo, dijl.x. per illud argumentum , quod feci
nunc. Sed negat qudd podit immediate produci
non prius produdto aliquo abfoluto in altero ex-
tremorum pertinente ad rationem extremi , nuta
vel ad rationem fundamenti, vel termini,vt fupri
dixi.Secundd prxmitto,qudd ex quo habent pro-
priam caufalitatem modo prxdi&o prxfoppofitb
fundamento ,Sc termino,ita habent propriam no-
uitatem, prius tamen habita nouitate alicuius ab-
foluti pertinentis ad alterum extrcmorum.Ex his
prxmiflis patet refponfio ad omnes indantias»
nec oportet aliter (oluere eas , prxter quartam»
qux imponat maiorem difficultatem , quam ta*
men vide in fecundo,did. i ,in illa quaed.y4n cr»-
tio Angeli ftt idetn ipfi Angelo.

Alix difficultates fequentes pro nunc omictd»
ne fim txdio legentibus » nec nimis prolixus
videar.

N*rfc

XV. 'A \.vt
■ •VK V.'- *"

‘‘«V’ ■

r. j.

5hj/i Optr. ttm. X II.

Ai 5

■ m\uv

- .1 .‘f

Qv A ii i i 6

Quodlibet.

Arium.

Bario opp.

QVjESTIO XII.

V irim rei 1 creatu fit idem refpectuf ad Deum , vt creantem , Qf
Deum 'vt conferuantem.

.Scot.i.d.x. 7.1-1 H.19.& l.d.i. 7. C.& 4. diji. S. 7. i.c~ .juati.de vmuur

Xpeditis his , qux quxfita erant de Deo , fequuntur aliqua
quxfita de creaturissAi primo deomnibus in communi, dein-
de de quibufdam in fpcciali. De omnibus in communi fuit
vnum quxfitum,Ac cft iftud : Verum rei creati' fit idem ref-
pc&us ad Deum, vt creantem , Sc Deum vt conferuantem?
Arguitur quod non : aliquid poteft creari , it non con-
feruari , igitur tantum poteft habere rcfpc&um ad Deum,
vt creantem , St nunquam habere reipeflum ad Deum
vt conferuantem : igitur non cft idem rcfpeftus. Pro-
batio primi antecedentis : ros in inftant creationis non conferuatur tquia non
indiget conferuatione,nifi quando poteft non cfle,& de fc tendit ad non ejfe, fcd duro
creatur non poteft nonefle, nec tunc tendit ad non ejfe, cum tunc accipiatur : nihil
igitur confcrtiatur,nifi quod manet poft inftans creationis fux , fcd Deus poteft ali-
quid creare, quod non maneat poft inftans creationis fux, quia non cft contradi&io,
quod tantummodo habeat ejfe in vno inflanti, & in illo creetur.

Comta : eiufdcm fimplicis ad idem fimplex non cft nift idem refpe&us realist
nunc autem Dei creantis, St conferuantis eadem cft voluntas, qua formaliter creat.
St conferuatifii ipla exiftentia rei crcatx, Siconfcruatx eadem eft: igitur rffpeflus
cft idem rei ctcatx.Si conferuatx ad Dcum.vr creantem, & conferuantem.

Hic fune tria videnda, primo de eo, quod principaliter quxritur,fcilicct fi idem fit
rcfpc&us rcalis in creatura ad Deum vt creantem , St conferuantem ! Secundo , de
co,quodtangit primum argumentum, fi fimul poflet dici res creari, St conicruariiAi
ifta difficultas magis tangit modum loquendi.Tcrtib.de quodam annexo, quod tan-
git idcmargumentum.fcilicct fi pollet aliquid creari, quod tamen non confcructur
poft inftans creationis.

COMMENTARIIS.

S. Honaaen.i.elifi.iajnaJl
Vei queji.a-

N rei rrc.ua fu I liem refoditis ai
Peumevt creantem, & eU Deum vt
conferuautrmi.d cft, an creatio paf-
flua.puta Angeli, Ac conferuatio

pafliua eiufdcm.fint idcm.fiuc importem eundem
rcipcdlum; Ac /insilirer an creatio a&iua Angeli,
Ac conicruatio afbua ciufdem dicamur idem, vel
aliquo modo diftcram.

S C H O L I V M.

fundem ejfe refpecl um a e at uret ad Deum creantem , dr conferuantem. Vrobatur , quiel
exilitati* creatur* permanentis adem e fi ia creatione , C" ta tonfcrnalione , dr ter minus , id
eft, velle Dei, omnino idem, i- habitudo eiufdem rationis, dr eJfeati*ltr.ergo refpecl ut omnino
vate*. Stngnlai partes optime dr clare probet. Si dicas cum D. Bonaucnt. relationes creatura
ad Deum creantem, d- conferuantem fundari fuper creat ione,dr conferuattone pafsinwd • has
ejfe tafdem non effi mamfejlius eo quod queritur. Contra , quia relationes fecundi modi non
fundantur fuper aClione,dr pafstonefed ha funt difpofn tones ad fundandum. De quo 4.1 1. 1 j .
q. 1. Secundo,creatio,dr conferuatio non funt pafsionestquia pafsto fupponit paffum. De quo
t. dsff.x.q 4 ej- q.d. 1 4.7. f .0 n.xp. tAd aliam obteffionem D.Bonauen.ex t~Au oufttno ex-
plicat .quomodo creatura omnis dicitur femper ejfe in fieri a Deo , quia femperab eo dependet,
non tamen per nouum , dr nouum fieri quoad permanentia. Vide Dofl. de hoc xxt.t. qua fi. q.
drq & de identitate creationis, & co»ferualsonis,d.x.q. t.n.xl.

Qua’fHoXIt. 28$

DE primo b dici poteft.quod idem eft rc('pe<3us creaturxad Detmi vt creantem tr,.\ca ijt
& confcruanccm:& hoc probatur ficreiufdem re,& ratione ad idem re,& ratio- depeudirib
ne non eft dependentia clfcntialis.nifi vmca ciufdem rationis, exiftentia autem crea-
tura: permanentis eft eadem omnino in creatione, Si conferuauone fle cx parte ter- "’*/* f"*’
mini cft omnino idem rc,4c racionc,lcilicet velle diuinum, Sc habitudo non folum ad
creantem , & conlcruantcm cft habitudo dependentia: crtcncialis , bc ciufdcmcatio-
nis : igitur, &c Maior probatur , Ii clTcnt plnrcs dependentiae omnino ciTentialcS l),p,nJcn i
inter extrema omnino eadem , fient dependentia creatura: td Deumvt adetficicn- tiftffemik-
tem , & vt ad finem : tamen illa- videntur elTc alterius rationis : fi enim Client eilsf- letlvufim
dem rationis elTcnc fibiincompoflibilesine adcm,& fecundunl idem : quia quandd ‘J*
aliquid dependet ad aliud a'iqua dependentia , fi illa fit fulficicmcr tttmin.ua , non
dependet ab eo alia dependentia eiufdem rationisiquia tunc vtraque illarum fine alia dclil
terminaretur, 8c dependeret tali dependentia, & non dependeret, Sc hoc, dependen-
tia fufficicntcr terminati.

c Minor habet tres partes. Prima, fcilicet quod idemfltr^r tel permanentis iii
creatione, Sc confcruacionc , Probatur quia in hoc cft ditferencia permanentis a lue- ,jf,
ccrtiuo:quiafucccrtiuum,dum manet, fempei habet aliud. & aliud ej/eficiu aliam, Sc permanlrii
aliam par em : fcd permanens habet lempet idem cjfe, nec variatur (caundum par- >» creari
tem,& patrem : quia tunc eflet fuccefliuum • nec (ecundum totum , & totum 1 quia &
tunc in quolibet alio, Se alio inftanti habet totaliter aliud, Sc aliudt^i-.quod eft ablur-
dum. Secunda pars minoris J, fcilicctquod velle diuinum omnino idem cft ratio ter- nl*
minandi habitudinem rei crcatx.Se confcruatx, probatur : quia velle diuihum rclpe-
Quctiiufcunquc volibihs femper manet idem, illud autem cft ratio proxima mcrinica
ca terminandi quodeunque cxtrinlccum. Tctciapars minoris, Ici icct q. bd vtraqlie
habitudo eft habicudo dependcntic cilentiais , De creatione cft manifofta:dc con-
Jctuationc probatur : quia ad illud dependet res cflcntialicer in eflendo, quod eft fibi
ratio habendi ejfe : talis eft confctuatio ’ caufx confctu.uitis. Iuxca illud Auguftinl
4. fupet Gen. Creatoris namque p nentia , & omnipotentis , atque omnitenentis virtuti t, tfibil
eaufa J ubfiftendi ed omni creatur* , qua virtus ab eis ,qua creata junt regendis ,fi al. quando F“"J’

eejjart 1 1 fimul cr illorum ce)faretJpecies,omnifque natura concideret, neque enimjitut/lrucior ;r*h!<Hr ‘
*dium,cum <fabnc*ucnt,abj 'ce dii, atque alto cejjante, atque ab f ce deni e, Jiat opus eius i ha muti- coucurfmik
dui nec iilu oculi Jlarc poterit Ji ei Deui regimen Jubtraxent Hxc ibi.

f Diceretur hic.qubd fundamentum relationis creaturx ad Deum,vtcrcantem, S.Btn.iib,
non cft abfolute exiftentia rei creatx : fcd ipfa creatio palfiua. Conlimiliter funda- t-atft.i.
mentum relationis ctcaturx ad Deum conlcruantcm non cft exiftentia acatutx ab-
folute : fcd ipfaconferuario pafiiua. Hoc probatur per Philofophum y. vAieiapb . c. Tcx.m,
de Ad aliquid, n bi vult,qu6d relationes fecundi modi fundatur fuper afliohetn.Se pafc
fioncminunc aucem licet abfoluta exiftentia ctcaturx Iit eadem in primo nunc cllcu-
di, Se deinceps: tamen creationem, partionem, Se confcruationcmpartionerrfefle ea-
dem,non cft manifeftius quam illud,quod quxritur r,

Hic dici poteft k quodl’hilofophus y . UHcta. non incclligit , quod aiftio , Se palfid
fint proxima fundamenta relationum lecundi modi : quia relatio hon manet, funda- Rtiatii nj
mento non manente : manet autem tclatio fecundi modi, non manehte aftionc , Vel mduttjkno
partione : ficut aliquis manet pater j»on manente generatione. Quod autem dicit re- *"*'*??
lationem de fecundo modo fundati fuper a&ioncm Se partionem, intelligendum cft,
non unquam fuper fundamentum proprium, vel fuper ntionem proximam fi.hditi- p-,jt iri 41
di , fcd unquam fuper dilpoficionem mediam inter fundamentum proprium , Se ip- d; 1 j.y .ti
fam relationem, ipfa autem potentia a&iua.Se parti na portunt porii fundamen um inia
mediatum relationis ipfius aftiunis,K paflionisiSe licet requiratur aftio.ic pallio me-
dia , non vt ratio fundandi relationem , fcd vt quoddam prxuium ad hcc , vt ipfa id
fundamento tali fundetur. • L iim : ,

Specialiter autem in propoiito non videtur concedendum , quid aliqua partio fit
ratio fundamentalis huius habitudiHis, quam habet creatura ad Deum , vr crean-
tem , vel conferuancem : quia nurujuam proprii eft partio, nili quandocft a iqiiod
partum recipiens formam ibageprpt quia fecundum Philofophum y.Mcc.iph. Pe- 7 id. 171
lenita atftuaeii pnnupiumlranfmutaodl aliud, inquantum aliud s igitur potentia partiua 1‘trm &
eft principium cranfmutandi ab alio italis tranfmucatio non itnienitur , nifi vbi eft
partum recipiens eam ab agente: in conferuacione Se creatione nontft ita fcd cotum
citatum , 8£ totum confetuatum eft totaliter 1 creante , Sc confcruante , non licit

A a 4 aliquid

2?4

Quodlibet.

S.Bon. vbi
fuprk &
fuper Gtn .
cap.i <j. ha-
betur ex -
frefie.

Ttx. ij 57.
er 58.

Produflio
per oh* di-
Mina quo-
modo [tri-

fer i

» fieri?

aliquid cius , vt paitum recipiat formam ab agente. r.r :: f~ **

Hic obiicicuc per illud Auguftini 1. fuper Genef. vbi vult , quod aer non eft fieffus
lucidus a Sole jcd fit luudus : alioquin recedente Sole, rcraancrctluddus:xqu£ autem
videtur quacunque creatura dependere a Deo in ejfe , ficut aer a Sole in illuminata
f(J'c, quodipic intedigit per It eidum tjft a Sole : igitur nulla.crcatura rcfpcdu Dei cft
fa^Va in ejje> led continue fit in ejje: Se per confequens ejfe crcaturx cft. ia conti-
nuo fieri. ■

Rcfpondco , Philofophus j. Pbyf. dicit quod aliqua funt in fieri , qua: non habent
completum ejfe : ficut fucccfliua , Se per oppofiium aliquid dicitur in fa&o ejfe , quan-
do fic habet ejfe completum , qudd non dependet in eflendo ab aliquo cxcriniccoi
creatura autem femper in eflendo xque dependet a Deo in effe% quia xque femper ab
ipfo per idem velle ipfius habet idem cjfei&C hoc modo poflet dici , qudd produ&io
perfonx diuinx femper eft in fier/ , quia nunquam ifta perfona poteft habere ejfe nili
accipiendo a&ualiccr a producente, &. tamen ejfe perfonx cft maxime permanens;
hpc modo ejje crcaturx , licet fit permanens , tamen refpc&u Dei , a cuius volitione
a&uali femper asqufc dependet, feinpcrcft quafi in/m,hoceft,attu dependens a cau-
fa dante ejf:Si nunquam in facio ejfe ,hoc cft, in attu feparato & independente a quo-
cunque alio non tamen cft in fieri nouo,& nouo,fcd per oppoficum illi eft in fa&o ejfe ,
hoc cft,in ejje completo accepto fine aliqua nouitate addenda.

Commentar i v $.

b F primo articulo. Dicit Do&or qndd eft
JL/ idem refpettu* realit creatur a ad Dema ,
vt creantem , & conferuantem. Intendit enim
probare qudd fir przosc vna realis dependen-
tia ad Deum creantem, \ confcruantcm, id eft,
qu&d relatio dependentix , qua Angelus creatus
dependet ad Deum creantem ,& relatio depen-
dentix, qua idem Angelus dependet ad Deum,vc
conferuantem , funt in re idem, ita quod prxtcr
opus intellciius nullo modo differunt fcetli for-
ti ratione, vt parebit in fecundo articulo. Aduer-
re etiam , quod ilia , fciUcet creatio pafliua An-
geli',* & dependentia formalis , qua Angelus de-
pendet ad Deum creantem, important idem 5 fi-
railiccr conlcruatio pafliua , Se depchdcncia,qni
Angelus depender ad Deum vt coniicr iuuk em,
idem penitus .important,. Er omnia ifta in re
(une prxeise vna relatio realis , Se hoc Do&or
vnico argumento fatis fcuidenti intendit proba-
te: Arguit ergo fic : Eiufdem re , & runotie ad
idem re. Scc. Vult dicere , qudd omnis habitu-
do, fundata in eodem fundamento in fe., uullo
modo nec re, nec ratione diftinfta , Se. terminata
ad termipum omniqo, i^cm , & milio modo in
fc.necre.ned ratione diffm&a , cft eadem re , Se
nullo modo prxter opus intelledVus diftjniht.
Exemplum, fi finrdUoalba.vt quatuor > habitu-
dojiue firoilitudo, erif in te tantum vna funda-
ta in vno albo, & terminata ad aliud. Si erit tan-
t^in vna alia fundat» .in. alio albo , Se termina-
ta ad primum album. Et ratio eft, quia habitudo
dicitur variari fccundtim fpeciem ,tetttiin6 va-
riato, vel fundaittento, vel vtroqWfirtwl , & fi-
miliier dicitur variari prxeise fecundam numc-
rum.vcl termino variato , vel fundamento , vel
vtroque hmul. Si ergp fit .penitus idem funda-
mentum re , Se idem terminus re, habitudo fun-
data in illo fundamento , Se terminata ad itlum
tenninlmkerirtanrum vna. Ecquod didt .quod
habitudo ut creat^ ad eruat em, & rei conferuata
ad Deum confcruanttmi afl habitudo dependentia
tjfennalu, hoc pater, quia omnis res, qux habet
ejje ab alio in illo iniUmi,quo accipit c/fr, depen-

det eflenrialiter ab illo. Et fimilitfer rei , qux
confcruatur ab aliquo , vt conferuatur , dicitur
dependere cflcmialicer ab illo. Adaerte tamen,
quod fi confcruarc rem non diccict aliquam
aftionem refpcdu rei conlcruatx , vel eandem
continuatam,vcl aliam, & aliam pro quocunque
inftanri res habet ejfe, tunc creatura, quz dicitur
conternari , nullo modo dependeret eflcntialiter
ab ipfo confcruante Sed de hoc vide qux pro-
lixe cum bonis dubiis expofui in i.dijl.i.q. t . de
menfura Angelorum.

His declaratis , probatur maior ^ Do&ore, Se
pro exemplo, fit creatura, qux includit habitu-
dinem ad Deum.vt creantem , Se conferoantcm
A, omnino indiftin&um te, Se ratione. Se rerrai-
nus huius habitudinis, qui cft Deus fit 2?.*- Tunc
lic:fi inter A Se R cilent plures dependentix cf-
fentiales, qux funt extrema omnino eadem. ( Si-
cut funt dependentix ad Deum , vt ad efficien-
tem, St vtad finem , qux videntur dependentix
alterius rationis propter altqualcm diuer fit. item
termini, (cilicct Deus,vt effedus. Se Deus,vt effi-
ciens , ) tunc iftx viderentur cfle alterius ratio-
nis, quod non videtur, quia inter extrema omni-
no eadem non poftluu efle dux dependentix cf-
fenriales alterius rationis, vt fupra patuit : ergo fi
elTcnt plurcs.cflcnt eiufdem rationis. Se tales in-
ter eadem omnino extrema fune fimplicircrin-
compoflibilcs. Probatur . quia quando aliquid
dependet ad aliud aliqua dependentia , fi illa fic
fumcienter terminata, non dependet, ab eo de-
pendentia alia eiufHem rationis , quia tunc vtra-
que Illarum fine alia terminaretur ;Se depende-
ret tali dependentia , Se non dependeret ,Se hoc
dependentia fufficicntcr terminata. Si enim A
fufhcicmei dependet a B , Se per confcqu^us di-
cat vnam dependentiam cllcncialitcr fundatam
in A Se ‘ terminatam ad B , fi alia ponitur in A
eiufdem rationis, &'rerfiiinata ad idem ^/equi-
tur vel qudd bis dependeret , Se per confequens
idem carnatum ircrum caulctur ftante ipfo pri-
mo cay/ato , vel fimul. dependeret , Se non de-
penderet i patet , quia polua dependentia ,fuffi-
cieme

xi i.

ciente ad B perfc&c, 3c fufficienter dependet A
ad 'B.Sc circumlciipta alia dependcntia.qua ne-
ceflarid fufficienter dreitur dependere ad £,runc
A non dependeret , Sc fic polita vna dependeri-
ria,&aliacircunfcripta,fimul dependeret, & non
dependeret, Sc tali ratione Cepius Do&or vritur,
vt patet in primo, dift. i. par te j .quefl.i.de vn na-
te Dn,& parte fecunda, ouafl. 4 Patet ergo illa
maior , fcilicct qudd ciufucm re , Sc ratione ad
idem rc , & rarione e Id tantum vna dependentia
cflcncialis.

c tJWinor probatur , qua habet trespkrtrs,
Scc. fed permanens fehrper habet idem cuc , nic
variatur fecundum partemjjr partem , quia tunc
edet fucccffiuum femper 'in fuccc/siuo, vna pars
fucccdit alteri , ita qudd quando noua pars.puU
‘motus , aduenit , prior delinit , Sc fic nunquam
fuccclsiunm habet nec oinries , nec duas partes
fimal ', fed femper vna fiikiccdit alteri. Si ergo
permanens variaretur fecundum partem, $ Pjr"
temdd cfl/jubd nunquam haberet omnes panes
fuas fimul, fed vna (occederet alteri , permanens
non e(Tct permanens, fed fiicccfsiuurti, nec per-
manens variatur fecundum totum, & totum, quia
tunc in qudlibct alio,& klioinflanti haberet (im-
pliciter afiud , & aliud ijfe , qudd efl ibfurdum;
patee ergo quomodo idem ejfe permanens , puta
'Angelus, trianet fimpUciter idem in illo inflanti,
in quo creatur , Sc in toto tempore fequcnti , in
quoconf. ruitur. Si enim in tempore munit Jia-
10 ad inflatis , in quo cifeatur totaliter definerct
cfle, Cc in aliquo inflanti illius temporis iterum
crearetur , & in tempore immediato annihilare-
tur Sc fic fuccefsiuc quamuis Deus hoc pollet
facete, tamen cir« abfurdiun, quia nunquam pro
aliquo tempore pofl infixus cieatioimcurifctui-
rcturili fcrgo permanens iu tempore immediati
fcqiienre adindaris creationis conferuntur *, pa-
ret quod idem ejfe , quod fuit in inflanti errari ti-
nis , quod ctir limpiiciter idem in ccmporc.fc-
quentj J11 qup conlcnutur ■, Sc fi non ellec idem
non diceretur conferturi res , qux in primo in-
flanti creatur in tempore immediate fi^uente.
fed vel notia res crearetur, vel prima tricati in il-
lo tempore definerct eltc. , ' f'*

d - Secunda pars minoris , Scc. Illud AUUiA tji
proxima tntrinfcca terminandi qnodcanqUe
extrinfecum \ Sc patet , quia cd ratio caufanJi
quodviinmjc cxtrinfecqin : ergo rttio tfcrtpj-
nandi.vt fiipra patuit d a.

c Talis ejl conferunt 16 caufa conferventis rux-
ra iltad AnpmfUni , & c: Ex ifU au&bckare ei-
prefie paret quomodo confenure rem dicat
asionem ipfius conferuamis , ita qudd qtundo
Deus cqnfcruat rem illam, vel a&ione continua-
ta , vel alia, Sc alia asione , ponit ipfam.rctp in
eodem ejfe quod prius hut>Liic in indanri creatio-
nis fu*, Sc fi per aliqnbd inflans ceflarcr, Sc nbn
poneret eandem reininv^datim annihilaretur.
Et dc hoc prolixi dixi in, fecundo, didin. 1. q.i.
vide ibi.

f Diceretur hic. Hip Do&or refppndet ad
illam maiorem, vi magis declaretur , quando di-
cittlr m minore quod cxilUntia creatu rXeft Im-
mediatum fundamentum talis dependenti* cf-
fcntulis,qu6d hoc non videtor verum, quiaiun^
damentum dependenti* cflemialis creatur* ad
Deum crcantcm^d creatio paffiua Ac.

g Et conftruat tonem paffunem ejfe eadem ,

««/; ejfmtinifeflnu , quam illud quod queritur ,
oporteret ergo probare qudd creatio, paffio , Sc
confcruatio paftio, fint cad. m ics i fi portea vult
iufcrrc-qut>U refpc&us creatura: ad Deum crcan-
rem.de Deum confcruantcm finc'idcm,qofipro-
pter vnitatem fundamenti tehmni probatur
identitas rdpe&us. Sed diceretur forti qudd
creatio paffio.de confcruatio ‘paffio, non funi pe-
nitus idem rc , de fic non erit idem fundamen-
tum, imo aliud, dc aliud, de per confequens fefpc ■
dus fundatos erit alius>& alius.

, fi Dicit Dodor quod Philofophus f. Me-
taph. non jntelligit qudd adio , de padjto fine
proxima fundaraenu relationis fecundi nio- tu.
di , dec. ...

In illalitCTa nota primi , quando dicit quid
xtho, &fajJio fwtt preme, hoc poteft habere do- Attu 9 f*f.
p licem imellcdum. Primam , quiJ quando ge- f”
neraturaqua , fit aliqua adlio prior aqUa genita, f"**?'*"1*’
ita quid terminetur prius ad aliquid quam in-
teifigatur aqua genita. Scpumium , quod ipfa
adlione acquiratur ,5e generetur ipfa aqua. Pri-
mus intellertus cfl verus , «dio tcrmjnariir pro-
prie ad pafium, puta ad materiam aquie/nam ipfa
materia dicitur pati ab agcnte.pto quanto ab ip-
fb recipit formam aqux, licTadicn inrelfigeqdo,
quid prjis forma inducitur in nuccnam.dc pofl ]

immediate pcfultat relatio paffio iri ipfa materia!
qux terminatur ad ageris, .ageris enim habet rc/f
pcwlum prdductnris ad formam produilatfi, &
nabee ali«m refpedum , fcilicet agentis id paf-
fum.Dc iitis tcfpe&ibus Vide prolixe in 4. in ma-
teria dc Euehariflia, <5: ficut paffio cfl prior aqpa :
prodiitfia ,iiue genita, quia, cll tcfpcdlus Fuiiijajus'
in materia aqux fccundiini quod ipfa materia
recipit formam ab agei\/c. Exmqc patet quomp*- •
do pifsiri cfl difporirio priuia ad relatforienl pe-'

11 iram ad generalis, qua genitum dicirur cliemii- .

Ijter dependere ad genetans.&iftarciariofApo-.:
flcrior, Sc maiict manente generante gemito, .
led rton ell fic de aciionp, & pafsione. Secundus^
in teli cibis de virtute fcruioriis non clVv^ruJ, 1
quia iri produdlo 'rion cfl aliqua relatio ‘pr itrir ip- " • n

ia prodwflrone pafilua iiqn* Itfl telatiodepen-
dcptiaJUlfifntialis ad tpfuiu producens. . ■*

. Secundo nora^ qurid quando dicit qu^tf^iwir-
damentum proximum alhonu, & palfionf4ejf *•*•**'£
ientia aQiua, & pajfmafdii pqtcinia agilia, jjori rjjjjjjj"
accipitur'Formalitcr,&ptorclj^u.f<rdfoiitiafi:
xcr , S( prp fundamento talis refpeftus vf^itet
a Do^lote in 1 . diH.fr Hoc idem dico de pptaitr.
tia pa&UA»vidc.ibi Dolorem »;Tw iri mita^qu?-
tnodo intclligacur illa dchniriq potcncix aWi^

& pafsiu* data i Philofophq. yidc Dqdoccm /n
i.dijt.i. parte t.a.f. Sc vide qux ibi expqfui ex-
ponendo rclponlioncs ad priricipalia argtimrri^'
i Itefpandeq , Phtlofophu* tertio Plipfi. tLot
quod aliqua fient in heri , qua non habent cerrtpir*
tum, Scc. Qtiod dicit i’hi jofppbus dc .fa^lo cC :-1 v;* l

Ce permanente nullo aliq c x^ri ulcco, -Scc. iu - "

git,qu6dhcct non dependeat ab cxtnnfcco pro- •• W

ducente , femper tamcii dependet ab ipfo p&> '
quia, vt dicit Dodlor, cffkius prxtise dtfpirtSarf »•'* V H>
a generante pro illo inflanti ; in quo acti pit 'ijfie 1 • * ‘ *

a generante , fed in toto tempore fcq1 tenti, im- «*»s

mediate dependet a Deo. Vide in fecundo, dift,'
a.quxil^. (. .r

■ iew

xxxvtS

Xefprftum
creatura
ad Dettm
comitan-
tur refpe-
liut cue,
ad non
ellc.c^eJlc
ad pnce-
dens efse,
qui no funt
idem primo
refpettui,
qui a ambo
funt talio-
nis.

i.Met.t.iy

Propter di
Clot rtfpe-
IIuj ratio-
nit, creari
non dicitur
de quo di-
citur con-
feruatio,
nec e citra»

Inflant to-
tum in fla-
tante du-
rat,& ide
•fl poflibile
de re per-
manente.

286 Quodlibet.

S C H O L I V M. . '

Creatio fignifeal dependentiam creatura i Deo. eum rrfjecln ai non ejfe immediati prace-
dens.conferuatto eadem dependentiam JipmfeatJed cum rejpeflu adejfe immediate prae edens,
& Uti refectus funt rationis , & per confequens dtfltnpuuntur a dependentia qua e it reatu.
Propter hos rcfpcClut rationis , quod dicitur creari , non dicitur conferuari , nec icontra. ride
'Do(t. i. d 1. q. 1. d-q.

DE fecundo k articulo dico , quid cum illo rcfpcAu creaturx habentis ejfe ad
Deum, vt a quo habet ^.poliunt concurrere diucrli relpc&us. Idem enim ejfe
qutrdjque immediati fuccedit non ejfe oppofito , ficut in inftaori , in quo res incipit
eflc : quandoque auccm non immediati fuccedit ipfi non ejfe , fed quafi eidem cjftit.
prius habito, ita intelligcndo, qndd licit non fit iftaprioritas in ipfo ejfe fecundum fe,
tamen dicitur eflc in ipfo per comparationem ad aliud prius fecum coexiflens. Pri-
mus refpe£tus,qui Iciliceteft ipfius ejfe ad non ejfe prxccdens, non cft realisiquia non
eft ad terminum poficiuum. Secundus autem , qui eft ipfius ejfe ad effe idem quafi
prxexiftcns, vel magis cum alio priori cxiftens.non cft realis, pro quanto eft ciuidcm
ad idem. Rcfpcftus autem ipfius ejfe ad caufam , a qua eft , eft realis : igitur neuter
illorum diftorum rcfpefluum cft idem illi. Contingit tamen eadem voce mulca di-
ftinfta aliqualiter importati. Sicuc ergo poceft imponi aliquid ad fignificandum de-
pendentiam ipfius r/t ad caufam non prxeise , fcd vceft cum refpc&u ad non ejfe im-
mediate ptxccdcns , & fic fignificat hxc vox , creari , vel creatio , quia ibi non tantum
nocatur dependentia rei ad caufam in edendo, fed vitra hoc, in accipiendo tunc pri-
mo illud ejfe poft non cjft. Puteft etiam aliqua vox imponi ad fignificandum illam
dependentiam, vt cft cum fecundo tcfpcftu, fciiicet vt eft ipfius cfftaA fcipfum quafi
ptxhabitum , & fic imponitur hxc vox , conferuari : vbi non tantum notatur depen-
dentia in cfTendo , fcd cum hoc habitudo illius efse quafi ad idem ejse vt prx-
habitum.

^ro tanto igitur non cft verum diccrc dc creatura , quhd creatur proprii , nifi in
primo inftanti :quia non nifi in illo habet immediatum ordinem ad non ejse prxee-
dens :ncc eft vetum dicere , quod confcruetur , nifi poft primum inflans : quia non
nifi tunc habet immediatum otdincm ad fcipfum, quafi ptxhabitum. Propter igitur
iftosdillinitos teipeftus rationis impoicatos per creari , 4: conferuari , non prxdicacut
vnum dc te, quando aliud prxdicacut i refpcftos tamen ille, qui eft ad caufam, fem-
per manet idem ; hi fi ifte prxeisi fignificaretur duabus vocibus , veraque fimul vere
ptxdicatecutdc eodem; ficut hoc quod cft ede ab alio dant cejse.Sc hoc quod cft
accipere efse ab?lio,prxcisi fignificant illam habitudinem, non intelligcndo ibi dare,
vel accipere nouiraccmmec illam important, quia verum eft dicere, quod Filius ac-
cipit deitatem a Patre, &: Patet dat ei, &communicacdeicatcm:& ifta duo femper li-
mufprxdicaniur de eodem.

Nec curo difpuiare de fignificato huius vocis creari , an per fc fignificct refpcflum
ad creationem,# cori notet rcJpeQum ad non ejfe prxccdens,an iconuerfo, illum per
fc fignificet.Sc illum connotcc ad caufam, an vn unque fignificct:& tunc non (ignifi-
cat prxcisb conceptum per fc v.oum/cd duos refpefhis.Sc vnus eft realis, ac alius ra-
tionis qui non facfuntconcepcumperfe vnum, quia quodeunque illorum trium de-
tyr : hoc faltem fatuatur. quod vtetque tefpeaus aliqualiter importatur 1 prxeisi ta-
men pfopter illum, qui eft rationis.negatur idem fimul creari,8c conferuari.

De tertio principali dico 1 quod non cft contradi&io aliquod ens tantummodo in
vno inftanti habere cjTciipfum enim inftans raptim tranfit.ita quod non cft nifi.vt ita
loquar, inftantanee | vel fi dicas inftans fecundum ftibftantiam femper manere idem,
fi illud dicatur effe fubftantia mobilis, cum illa fubftantia non fic pet fe terminas ali-
cuius continui dc Genere Quantitatis > feqtiicur , qu6d illud , quod vocas inftans fe-
cundum fubftantiam , non cft terminus continuans per fc panes temporis. Saltem
inftans fecundum effe non manet , fcd raptim tranfit , & ita oportet dicere de muta-
tiono.ar pet confequens de inftanti, quod eft per fe menfura mutationis : non autem
videcur roaiot contradi&io dete permanente , quid non nifi in vno inftanti habeat
ejfe, quam de ipfo inftanti, vel mutatione : quia etfi tes permanens poflit habere idem
^ijtonjrxcise per inllans.fcd permanfiui : & inftans, vel mutatio non poflit : tamen

permanens

It.

Quxftio XI I.

18?

permanens totum effe fiiumhabec in inflanti vnoiquia in hoc diftinguitur Contra fuc-
ccffmum : non cft ergo contradiclio.fi illud effe vitta hoc inflans non habeat.

■ Contra hoc videtur Aiiftotclcs 8.Phyfic.vbi ait: opponuntur, inquit ,gentratie, TexxoA.
& corruptio, quare fi tmpejlibile ejijimut mutari 'fecundum f oppo/itxs , non em conttnu, i mu. ai. Oppcf
tui», (edent medium ipforum tempnoXi in fine ca p.Penitm tnconuentem videtur jiftClum T‘*4*.

neceffe ejl mox corrumpi, & nuito tempore permanere.

Prxterea Inferius m eodem 8.vulc,qudd non cft accipere vltimum in ejfr ipfiuS cor- r,x.6y
rumpendi , fed primum in regenerandi , Sc cum hoc etiam pnmum in non r/c ftor-
rumpendi i/ioww.nquic, virique commune eft,& prima, poiteriori,huiui autem [mr,tl- Tcx.Cf
lius autem pnnctptum , rei autem femper poHenoru fafiienis cft. ii idem paulo poli , tpfiut
temporii in ijuo fiebat, fxfl um ejl tn vlttmojigno.

Prxterea Si res creata tantummodd habeat e$? in in flanti: tunc in illo veru* cft
dicere, resiila incipit ellc quia tunc primd cft, 8c fimul verum eft dicere : rcsifta de-
finit eilc, quia tunc vltimo cft.nunt aurem repugnantia videtur ellc , qudd limul res
incipiar effe, Si definat effe. - , ...

p Ad primum , intentio Philofophi cft ibi , qudd folus morus localis poteft effe j

continuus, &: perpetuus, Sc nullus alius morus, nec etiam mucaciOj Sc hoc probat, quia
omnes alij motus , Si mutationes funt ex oppofitis in oppofita, vt gener at toms. irtquit, nu.poCeff
cr corruptioni! clle & non ellc termini fnnt , alteratuntt autem contraria pafitonci , Scc. effe perf,-
Si igitur aliquis iftorum motuum , vel mutationum poflet effe pctpetuUs , & 'conti- "■«/.
nuus hoc non effet ab eodem termino a quo ad eundem terminum ad quem : qUia in
motu fic fimpliciter vno vera eft illa propofitio 6. Phyfic. mutatio autem neque vna T«r.$l.
infinita : effet ergo illa continua pctpetuo modo petcontinUam reflexionem i termi-
no in terminum ; puta fi motu finito moneretur i calido in frigidum, ccflaret altera- &X‘rc “'i
tio, quantum eft m iftis terminis, mfi llatim effet reflexio i frigido in calidum i fed in
tali reflexione motus prior, 8c pofterior.cum fint oppofiti.non poffUnt continuati, nec
facere vnum motum continuum : cuius probatio cft , quia tuh£ mobile fimul mone- txplreatrie,
retur moribus, vel mutationibu' oppofitis.

Hxc confcquciUia probatur , quia in motu continUo verum cft dicere a principio «.

motus, quod mobile mouctur ad vltimum terminum , ficut fi vltimus terminus mo- p,f,„
rus continui cft calor.vcrum cft dicere de mobili in principio mutus, qudd calefit : fi pofum ct-
igitur calcfaflio poflet continuari frigefaflioni, a principio totalis motus continui cf- ' muari'
let verum dicere qu6d mobile calefit, Si frigent. Etptopterconfimllcmrationem i

, i • n. It, .. . t**r

i quacunque

principio mutatur ad vltimumterminum : ille autem eft terminus generationis : igt- '■*/, tera-
tur a principio mutatur mutatione generationis, Si tamen tunc per politum , ttiuta- IfaRu/p
tur mutatione corruptionis : quia illa ponitur praecedere , Vt continuanda generatio c
hi, illud autem nihil eft contra hoc, quod diflum eft, rem in vhico folo inflant! , fl ili
cct creationis habere r^r,quia non concedo , qudd illi creationi pofltc t ontinuari an- ^ ccrrti-
nihilatio.vt fit vna mutatio : quia tunc fecundum argumentum Philofophi , quando putat.
creatur, verum cft dicere, qudd annihilatur : fed tantummodd concedo , qbdd crea-
tionem confequitur annihilatio.

Et fi arguitur , qudd tam annihilatib ' , quam creatio eft In inflanti : quia vtraqtie
cft a virruce infinita, qux non poteft agere in temporcivr videtur Philofophus proba- _
re 8. Pfaf. igitur in propofito.vel erunt in eodem inflanti, quod eft inconueniens Phi- 7ix.7<>. d:
lofopho.fcilicet idem fic mutari oppofitis mutationibus, vel erunt in diuerfis inflari- c, rener.
tibus, Si tunc illa inflantia erunt immediata, quod etiam cft inconueniens apud t*hi-

loibphum. - ..

Ad hoc dico, qudd ratio Philofophi, qui tafta cfl,fcilicct qudd idem non poteft fi-
mul mutari mutationibus oppofitis , probat corruptionem non poffc continuaii gc-
tierationiifed cum hoc eft alia condufio vera,fcilicct quod generationem non poo-ft rauoaem,
immediate fequi corruptio, fed illius eft alia racio:hic,fciliccc qudd vtraque cil in in- quia fit ,n
lianti, & non fimulin eodem vt patettetunt igitur in alio.Sc alio inftantiifed noh funt ‘"ftann.xf,
duo inflantia fibi immediata. ^

Hxc probatio f , qux eft fecundum intentionem Philofophi , licet non ibi pohac
eam , non cft contra ptopofirum nollrum : quia illa res creata , qux non manet nifi a
per inflans creationis , annihilatio eius non eft in inflanti, fed in tempore habito in- Phpf.

lianti

i88

Quodlibet.

jinnihila-

ftami creationis : fiquidem poft inftans non cft aliquid in tempore indiuifibilitcr ira--
mediatum, feddiuifibiliter tali, lcilicct immediationc , qua continuum terminatura
cl\ immediatum fuo termino : & hoc modo ' motus cft immediatus vltimo quietis,
quiapoft illud ftatim cft motus, iicut diuifibile poft indiuifibilc,quod eft principium.
Cum igitur arguitur “, quod aonihilatio cft in inftantitncganduin cftct de annihi-
n« « ne- |,iC;onc incafu.in quo loquimur , Si hoc femper referendo intentionem ad inftans
crprii >' ccmporis fiue in illo dicatur proprii cfte creatio, & annihilatio , fiue magis cura illo.
A 'iuimm- Ec c“in Probltut " > ftula v,rliu infinita n‘n w ‘empore. Illam propolitioncra

ut«« Deu, rhilofophus non concederet.nifi de virtute infinita naturali ncceffitacc agente , quia
e- creatu- dealianon cft inconuenicnsillud.ad quod ipfc deducit, lcilicct quod virtus finita , te
ram aquali infimta agunt in trquali mcnl ura. Theologi autem non concedunt Deum agere na-
menfitra tutjl , ncccffitatc circa creaturam.

*tm- Sed nunquid tenendo Deum agere naturali neceflitare , non pofiet concedi ali—

Dttamf- j -ode manere tantum pet inftans, cum mutatio fic tantum maneat, etiamfecun-

jartoaven- i r 4

ttyvitli- dum Philolopmim.

(juidfolo Quzcc rcfponlioncm.
i/iftoiti vno

rjfipejji:. confequenter rejpondeo ad eafum, quod fi Deui produceret uliquidiasst produceret

illud pine caufit fecundis, quod Pbtlofipbi non Admitterent tunc pofstbtle ejfet illud tantum

dur.tre per tnftans ,ficut & Dei olito tantum per wftant duraret. St autem produceret mediati,
ttliit! caufis fecundi ifte non e. idetnr comedendum , quod illud pojjet tantum per injlans dura,
re , loquendo de ,e permanente : fetus cft de indtutftbilibus , vt de mutatione , eft injl antibus
etiam fecundum philcfophum,qua tantum per inftans durant.

Sed probabilius eft ftimpltctter tn tali caju tenere negat tuarn , loquendo de permanentibus:
quare 8. dift. i . qu. vlttma ad ftnem.

Commentar i v s.

Additio.

aliorum,

«3*

7-.

tflUm a
qut defen-
de*.

Creon quid
du*t.

k T"X E [eundo articulo principali.in quo vj-
L^Jdendum cft , an eadem res fiinulpofsit
dici creari , & confcriuri. Dicit Dodor primo,
quod creari vitra rcfpc^um , quem importat ad
Deum creantem, dicit refpettum ad non effc im-
mediate prarcedens ipfum cjfc creaturx , quod
non cjft prxcedcns opponitur contradi ftoric ipfi
cjfc creato v & ifte refpciftus eft rcfpeftustantiim
rationis, quia licet fundetur in cnrercali, fcilicct
in ipio cjft creaturx , quia tamen terminatur ad
non ejfe prxcedcns immediate , eft rclado ratio-
nis , quia telatio rcalis iemper eft inter extrema
rcalia , Sc oritur ex natura extremorum , & res
proprii! , vt dicit iftum refpettum rationis , fiue
/ecundum illum rcfpe&um dicitur proprii crea-
ri,quia noutur iplam procedere a non cjfc iira-
plicitcr ari ejfe. Dicit fecundi, quod fi res creata
in primo inftanti in tempore fequenti compare-
tur ad leiplam ,vt in primo inftanti , talis com-
paratio eft relatio rationis , quia eft comparatio
eiufdcm ad feipfiim, licet vt in alio,& alio inftan-
ti, quia ifte rclpedtus dicitur rcfpe&us , quo for-
malitcr dicitur creatura confcruari , quia fecun-
dum illum rcfpe&um comparatur , vt habet cjft
in tempore fequenti ad feiplam , vt accipientem
cjfc in primo inftanriipro primo ergo inftanti, in
quo accipit tjft immediate poft non cjfc tantum
• dicitur creari , & in toto tempore fequenti , in

quo accipit idem ejfe , fcd non immediati poft
non cjfc prxcedcns , fcd tantum poft «o* cjfc nic-
RjUtiotrt*- Prrcc^cns dicitur conlcruari. Terti6 dide,
turu U Dei quud relatio creatura: , qua ad Deum compara-
ri r cultu. tur,fiuc vt creantem,fiue vt conlcruantcm.eft re-

latio veri rcalis.quia eft dependentia dTcnrialis,
& rcalis , qua ipGa creatura realiter , Sc ciTendali-
ter dependet ab ipio Deo , qux tclado cft idem

realicet ipfi creaturx, vt probat Doftor in fecun -
dojiji. dijhn.i. Ec cft in re eadem peni-

tus dependentia, qui creatura dependet ad Deu,
vt creantem , &: vt conferuantem , quia ipfa in
quocunque inftanti , iemper a Deo accipit idem
cjfc , fiue in primo , fiue in toto tempore fcqucn-
ti , & per confequens eadem penitus relatio rea-
lis dependemix. Ifta tamen relatio fecundum
inrclle&um poteft diuerfificari , ita quid eadem
relatio prout confideratur in primo inftanti , in
quo crearura accipit cjfc poft non cjfc immedia-
ti prxcedcns , dicitur creatio pafsiua ; in quan-
tum veri confideratur prout creatura accipit cjfo
poft non cjfc mediate tanrim, dicitur con/eruatio
non cftc immediati ad cjfc dicitur creare : prout
vero producit eandem re de non cjfc mediato ad
cjft dicitur confcruarc. Et fi in Deo c fiat rela-
tio realis ad creaturam , cftct tantum vna rela-
tio , qua diceretur creare , & confcruarc, fed di-
uerfincaretur fccundim alium , & alium refpc-
ftum modo prxdi&o. Quarto dicit, quod re-
latio rationis in creatura, qua dicitur creari ,
qua dicitur confirmari , non idem i ficatur realiter
rei creatx , tamen quia nulla relatio rationis po-
teft cftc idem realiter enti rcali. Tum tjuia rela-
tio , qux terminatur ad non cjfc immediati prx-
cedcns,tantam cft in creatura pro primo inftan-
ti,quo accipit cjfc poft non cjfc immcdiatcsfirnili-
tcr relatio, qua dicitur conlcruari, in quocunque
inftanti , poft primum inftans Iemper variatur
& fic realiter non poteft identificari. Quintd di-
cit qu^d contingit eadem voce multa diftinftc
aliqualiter importari. Et litera clara cft vlqucrin
finem articuli.

1 De tertio articulo principali, in quo viden-
dum eft^n creatura poftit prxeise per vnum in-
ftans

Qusftio XII.

289

t.fbk

10.

Sua.

flans durare, ita quod ramo nullo primo inflan-
ti , in quo accipit efte immediate pofl non efse
duret, (ic q»6d in tempore immediato ad illud
inflans delinar clTe. Dicit Do&or ablolutcqubd
fle , & quod nulla apparet ex hoc i<> poflibili-
tas, quia hoc patet de inflanti ccmporis , quod
tantum habet efse pro illo inflanti , quo efl, fed
etiam de mutatione inftanranea , qux ramum
pet inflans habet efse ; modo non videtur ma-
ior contradidio de re permanenti , quod non
nifl in vno inrtartti habeat efse , quam de ipfo
inflanti, vel mutatione quia etfi res permanens
non pollit habere efte idem prxcis£ per inflans,
fed permanflue (Ac inflans , vel mutatio poflit
manere per inflans, imo ncccllarib tantum per
inflans manet ) tamen permanens totum fuuin
efse habet in inflanti vno , quia in hoc diftih-
guicur contra fuccefliuum , quia fuccefliuum
non potefl cfle in inflanti ; non efl ergo con-
tradicto fl permanens non habeat efse vhra
primum inflans, in quo accipit efse.

m Nunc DoCor arguit , probando qubd
(9„. creatura permanens non poflit prccise durate
per inflans, Ac primo probat auCoritarc Phiio-
iophi, quiait 8. Phyf. Opponuntur ( inquit) fe-
neratio, Acc. Vult dicere , qubd generatio , Ac
corruptio non poffunt cfle fimul ,’fciliccr,qdbd
fi' res in inflanti A generetur, in tempore im-
mediate non potent corrumpi, alirer dux mu-
tationes op polit x erunt fimul: nam generari ,&
corrumpi (int dux mutationes , Ac u de eodem
fittiol polfent veriticari in eodem inflanti , fc-
qnererttr quod dux mutationes oppolitx de
eodem verificari polfent ; efl ergo necefle
quod inter rem genitam.Ac eandem corruptam
cadat tempus mcdium,id cft qubd pofl inflans,
tn quo generatur, durer aliquid tempus, Ac in
vltimo inflanti illius (emporis poceric corrupi.

n Et idem paulo pofl tp/iiu tempons , in quo
fiebat /alium efl in vltimo fano. Dicit Philolo-
phus , quod res permanens non habet vici-
mum inflans fui efse , fed bene hab-c primum
inflans fui tjfe Ac habet primum inflans fui non
efsetAc non habet vltimum inflans fui nonefset
qux omnia prolixe expofoi in fecundo, dift. 1.
q. 1 . vide ibi , non enim fuperius declarata , fic
prolixe expolita amplius repeti debenr.

o Prxtered, fi re/ enata tantummodo habeat
efse in inflanti , Si enim habet efse in inflanti
esi. tunc incipit elfe, paret, quia verum cft di-
cere in ifto initanti cft, & in tempore immedia-
to ante illud inflans, non fuit ; ergo incipit cf-
fe. Ec fi in tempore immediato ad illud inflans
dcfinaceffc , (equitur quod fimul delinat elfe ;
pater, quia verum efl dicere.in ifto inflanti efl,
Ac in tempore immediato ad illud inflans non
erit ; ergo definit eirc,& fic bene liquitur qubd
fi tantum pet inflans duret, quod fimul incipiet
cfle, Ac fimul defintt efle, quod efl fropoflibilc.

p Rcfpondcc Do&or ad primum, qubd in-
tentio Philofophi ibi eft,qubd folus motus lo-
calis potefl efle continuus, AcpcrperuuSy&c.Pro
maiori intelle&u huius literx efl notandum,
qubd in motu, putaimenfionisconcinuo.vccu
mobile moueturad calorem in toto illo motu a
principio vfque ad vltimum inflans, illius mo-
tus fempereft verum dicere mobile calcfir , fic
in vltimo inflanti ccffat motus ille , & tunc il-
lius caloris acquifiti , in vltimo inflanti datuc
primum inflans fui efsey vt patuit w fecundojls.
Scoti Oper. Tom. X / /.

1.9.9. T une vitra, fi modi motus ille inrenfio-
nis non terminetur ad aliquod mutatum efse, in
quo calor fit pcrfc&b acquifirus,fi continuetur
ille motus intenfionis motui frjgcfa&ionis, ita
quid m-.bilclnoueatur per medietatem hotx
ad calotem , Sc per aliam medietatem ad frigi-
ditatem , iu quid fic fimphcitei vnius conti-
nuus intenfionis , tunc fcqoitur quod mobile
fimul fiat calidum, fic frigidum; patet, quia mo-
tus calefa&ionis in aliquo inflanti non efl tco*
minatus, fed femper continuatur frtgefa&iooii
ergo fimul calefit, Ac frigefir, imo fi ifte motus
efl perpetuus, Ac hoc tantum per reflexionem
( quia morus calefactionis non potefl cfle per-
petuus , quia mobile non potefl perpetuo mo-
ucri ad calorem; aliquando enim erflaret sile
motus ; non enim agens poffcc calefacere saco
bile, neque intcnfiuc in infinitu,nequc exrcofiv
ui in infinitfi,vt patct)fcquttur quod mobile in
principio motus calcfir, & frigefmpatet pete-
■ sepium, pono quod yf.moueatut ad calore dh
medietatem hora,& per aliam medietatem 1 no*
ueatur ad frigiditatem , ita qubd motus ad ca-
lorem continuetur ma&uaafngiditarrm-, AC
per tertiam medietatem moacacur rcfle&endo
ad calore, Ac per quartam medietate moueanc
ad calotem , ita quod totus ille motus fic vnos
Continuus, patet quod cil. t verum, qubd mobi-
le i principio rotalis mot us calefit , Sc frigefit ;
fi enim motus, ad calotem, & ad frigiditatem.
Ac pofl ad calorem fit vnus continuus motas;
pater per propoiitioncm prxnuflim qubd exte
verum dicere mobile A. in pnocipio naocaf
calefit, & fiigclit. Er fic patet quodidem mo-
tus coniiiiuuwent fimul adoppofica,quod-t&
impoflibiio. 1.: ;;

Sunt ergo duo in ifta litera. Primum quid
motus altcratlonis, puta intenfionis , vnus, AS
idem numeronon poflec pcvpcruarf, nifi fimul
ealcfa&io continuetur ftigcfa&ioni^t cuncta-
tis motuseflet ex oppofien, fdltccc frigcfa&io-
ne mccnfiua, & calefa&ionc inienfiua;nec hoc
folum fufficerer ad perpetuandum motum in-
tenlionisnili talis motu* conrimiarccur,Ar per-
petuaretur per reflexionem i termino in ter»
minum, ita qubd A. moucaiur a calido ad fri-

Edum , & i frigido ad calidum , Ac pofl SLCa-
lo in frigidum , Si fic continui , qux omnfl
funt abfurda. Secundum efl, quod fi morus ca»
lefa&ioms continuaretur motui fiigtfa&ionis,
ita qubd effer vnus tantum motus nunieroaunc
fequerttur quod mobile in. principio toralis
motus, fimur f rigefieret, Ar calefieret, vt p.cet
per illam ptopofitionem. -Patet ergo quomodo
motus alterationis non pollet perpetuari , Ac
hor,quia talis efl a contrario in contrarium, vt
fiipra paruit. Sed non efl fic de motu locali, qni
potefl perpetuari , vt patet quia fi virtus duret
in infinitum applicata alicui orbi , moucbit il-
lum motu infinito continuo. Ac hoc cxtcnfitic?
Ecdcfa&o, fecundum Philofopbutn ltitdii-
genrta applicata orbi > niouet illum localites
motu continuo, Ac ille morus erit perpetuus*
q St propter conflmtlem rationem probat ibit
quod no potefl coti nuari corruptio generationi, Acc.
Quod patet per exemplum, qubd pono materia
in inflanti A. mutetur ad formam ignis , Ac in
tempore immediato , vel in alio inflanti mu?
tetut dependentix formam ignis , ita qubd
ipfa mutatio , qux efl generatio, continua*
D b rccur

II.

290

Quodlibet.

retur mutationi , quz eft corruptio, & tantum
fit vnica mutatio , patet qubd illa mutatio con-
dat ex duabus mutationibus oppofltis, fc i licet
generatione, Se corruptione, Se deberet perpe-
tui continuari » non pollet autem continuari,
nifi per continuam reflexionem termini 4 quo.
Se termini ad quernei a quid moueatur,Gue mu-
tetur ob tJJ* in non ejfe, Se a non ejfe a d ejfe, Se im-
mediate poft ab tfii in non ejfe , Se fle concinui
refle&cndo. Se fle ulis mutatio componeretur
continue ex mutationibus oppofliis , quod eft
impodibile ; imi in quacunque vna mutatio-
* ae , flue continua i verum eft dicere quid k

principio mutatur ad vltimum terminum ■, ille
aurem eft terminus generationis', igitur a prin-
/ cipio mutatur mutatione generationis , & ta-
men tunc per pofitum.mutatur mutatione cor-
ruptionis,quia illa ponitur vt continuanda ge-
nerationi. Et fle pacet intentio Philofophi.

Sed in propoflto nihil eft contra, quod di&u
eft, rem in vnico folo inftami creationis, habere
ejfe, quia non concedo qudd illi creationi pof-
fit continuari annihilatio , vt flt vna muutio,
quia tunc fccunddm argumentum Philofophi,
quando creatur, verum eft dicere quod annihi-
latur,quia fl creatio Se annihilatio funt prxci-
sc vna mutatio, & quando tes mutatur ad ali-
quid, femper eft verum dicere qu6d fit illud ad
quod mutatur , Se ficedcc verum dicere qu&d
A .quando creatur annihilatuc,vt fupra patuir.
Sed tantummodo concedo qu6d creationem
fequitur annihilatio , quia ponendo qu6d A.
prxcisc ducet per illud inftans, in quo creatur,
tunc in tempore immediato ad illud inftas,an-
nihilarur,& creatio no eft vna mutatio cu an-
nihilationeflmddu; mutat iones,quia creatio eft
mutatio A. non ede immediati ad efft,Se anni-
hilatio eft mutatio ab ejfe in no ejfe immediate,
r Do&or inftat, probando qu6d fi res pr x-
1 1. cise duraret per inftans , quod tunc creatio, Se
annihilatio edent in inftanti,quia vtdrque eft k
virtute infinita, qux nonpoteft agete in tem-
t.Thyfuxtn- porc,vt videtur Philofophus probate Z.PbyJie.
*** 79 igitur in propoflto creatio , & annihilatio, vel
ede in eodem inftanti , quod eft inconueniens
(■Thjfuua* philofopho.

ux*i. Refpondet Do&or qu6d ratio Philofophi ta-
&a,fcilicec qu6d idem nonpoteft flmnl mutari
mutationibus oppofltis, probat corruptionem
non poilc continuari generationi,fic,qu&d cor-
ruptio , Se generatio ciufdera flt vna mutatio
numero continua, vt fupra patuit,imo necefla-
ri6 fune dux mutationes oppofux.Eft etiam a-
pud Philofophum alia concludo vera, fcilicer,
qu&d generationem non poteft immediati fc-
qui corruptio , ideft, polito quid generatio li-
gni^ corruptio eiufdem non flne vna mutatio
continua,fed dux mutationes, adhuc illae dux
mutationes fle fe habent , qubd corruptio ligni
non poteft immediati , fequi generationem li-

Ei,& huius eft alia ratio k prxdilta,qua pro-
tur quod non funt vna mutatio. Ratio enim,
qua probatur quid non flnr vna mutatio con-
tinua eft , quia n!is mutatio edet corrupta ex
oppofltis , Se fle edet verum dicere , quid in
quocunque inftanti A. eft genitum , vel gene-
ratur, quid A. cor rumpi tur.vt fupra patuii. Et
ratio, quod immediati corruptio non poteft fe-
qni, eft , quia vel generatio, & corruptio fimul
«flent in eodem inftanri,vel in alio, Se alio in-

ftanti, ita quid generatio elTct m vno inftami.

Se in inftami immediato edet corruptio , & fle
darentur duo inftantia immediata ; patet hoc,
quia apud Philofophum generatio ht prxcisc
in inftami. Se corruptio mniliccr. Si ergo cor-
ruptio ligni fit in inftami , Se talis corruptio
immediate fequiturgencrationcm ligni , quz
fimUircc fit in inftami , aut ctgo corruptio li-

f;ni eft in eodem inftami , in quo Se generatio
igni i Se tunc fequitur quid erit verum dicere
Jignum in illo inftanti,quo generatur, coirura-
pitur,pacec,quia in eodem inftanti, quo eft ge-
neratio, eft etiam corruptio : fi in alio inftami
in mediato inftanti generationis , ergo dantur
duo inftantia immediata , quod eft irapoffibiic
apud Philofophum, 4.& 6. Phyflcorum.

f Hec probet io,qud eft fecundum mentem Phi - * }•

lofopbi, Se c. Pater, quia in tempore non eft ali-
quid indiuifibile nifi inftans > nam quxlibcc
pars temporis eft diuiflbilis in infinitas partes}
fl ergo tempus immediate fequens inftans crea-
tionis , edet immediatum illo inftami fecnn-
dum aliquid indiuiflbile , tunc edet immedia-
tum fecundum aliquid inftantis. Se fic inftans
eifet immediatum inftanti ; eft ergo immedia-
tum fecundum aliquid diuiflbilirer, fcilicer fe-
cundum aliquam partem temporis, qux etiam
eft diuiflbilis in infinitis partes. Sicut etiam
dicimus qubd continuum terminatum ad pun.

Ilum, eft immediatum pullo fecundum aliquid
fui diuiflbile. Se non fecundum aliquid indiui-
flbile, quia in continuo non eft aliquid indrail.
fibile nili pun&us. Et fle fl continuum edet
immediatum punfto fecundum aliquid indiui-
flbile , tunc edet immediatum pun&o fecun-
dum aliquem punitum. Se fle punitus edet im-
mediatus punito, qu6d eft contra Philofophu
6.Ph/Jic. De hoc vide Doltorem infecundo,
dift.a.quxft.?.& lingulares difficultates ibiad-
dultas,& expolitas.

t Et hoc modo motm eft immediutm vltimo I
quietu, qu m poft illud ftutim eft motm,ficut diui~
fibile poft indiuifibile, quod efteiw principiunr.in-
ftans enim quiciis,fluc immutationis, eft initas
terminans quietem, quz opponitur raotui.puta
fl A moucatur per horam, vltimum inftans il-
lius horx, flue muutum ejfe, quod menfuratur
illo vltimo inftanti eft terminus motus , fle
quod torus ille motus immediate terminatur
ad illud muutum ejfe fecundtim aliquid diuifi-
bilc,& non fecundum aliquod indiuiflbilc,quia
cum in motu non flt aliquid indiuiflbile , nili
muutum ejfe, fl fecundum illud clTct immedia-
tum vltimo muuto efse, tunc edent duo i»*/4-
tu eft* immediata, quod eft contra Pbilolo-
phum ,S.Phjftc. Et fl poft illud vltimum muts-
rum ejfe terminans morum vnius horx , iplum
A. quiefeat per aliam horam , tunc illa quies,
qux menfuratur tempore vnius horx proprie
opponatur motui prxcedcnci. Et vltimum in-
ftans illius horx menfurantis quietem dicitur
inftans quietis , flue inftans immutationis. Si
modd A. immediate poft illud inftans , in quo
quietabatur fub calore, rooueatur ad frigus,
motus ilJe , qui immediate fequitur inftans
quieris , erit necelTari6 diuiflbilis. Ec cum
dicit, ficut diuifibile poft mdtmfibile , quod eft
6m principium , hoc non debet referri ad
motura , qui immediati fequitur inftans
quietis , non enim illud inftans quietis eft
prino'

Qusftio XII.

principiora mota* immediate fcqu entis , quia
tunc fcqucrctur quod in motu daretur aliquod
primum, aut prima pars motus, aut prima mu-
tatio i principium enim motus cft mutatio co-
cinua *, fi ergo illud inftans elTet principiirm.vel
aliquid menfuritum illo inflanti effec princi-
pium morus, illud non pollet clTcnifi mutatum
tfc.Sc ficin motu daretur primum mutatum cfe.
quod cft contra Phiiofopham,6.P6//ir.qui vult
quod ante quodltbct moueri eft mutuum cfe,
& ante quodftbct mutatum cfe cft aliquod mo-
neri, hoc idem patet i Dodkore infecundo, difl.
1.7.9.& vide ibi fingularesdifficultates.lntclli-
git ergo Dodlor abfoluti quid ficuc continuit
non fuccefliuum,i*cd permanens immediate ter-
minatur ad pun&umindiuifibile , & alia pars
permanentis, que immediati (equitur , efl im-
mutata poft illud pundum , & uc pundus eft
principium patris fcqoentis,& finis prcceden-
tis. Sic cft in motu, qui terminatur ad mutatum
efte, fi motus continuetur, erit finis partis mo-
tus prxcedcnris,& principium partis immedia-
ti fcqucnrfs. Eft tamen differentia in continuo
permanenti , & continuo fucccfliuo , quia in
continuo permanente datur primum indioi-
fibile , puta pundus initians ipfum comi*
nuum permanens, darur etiam vltimum in-
diui fibile terminans. Sed in motu datur vici-
roum mutatum cfse terminans, fed non datur
primum mutatum effe initians. Et fimiliccr in
tempore datur Vltimum inftans terminans tem-
pus, & non datur primum inftans initians ipsu
tempus. Et ficut in continuo permanenti da-
tur pundus conrinuans,qui eft principiu vnius
partis, finis alterius,itni infinita punda con-
tinuantia, ciim ibi fint infinitx partes, Oe inrcc
quafcunquc duas partes datur pundus mediis,
& continuans : Sic pariformiter dicendum eft
de mutato e(Te continuante panes motus, & de
indant i cotinaante partes temporis.Hxc omnia
fubtiltter, & prolixe cum multis dubiis adiun-
dis.fumpcrtradata in fecundo difta.q-9.

u Cum igitur arguitur, quod annihilat ia eftet
i n inflanti , Vult dicere, quod loquendo de in-
ftanci temporis.de quo intelligic argumentum
contra , fcilicet , quod creatio , & annihilatio
fiunt in inftanti, dicit quod fi creatio eft in in-
\ ftanti, annihilatio eiufdem non erit in inftanti
nec in eodem, in quo eft creatio t qnia tunc eftet
verum dicere quid A. quando creatur, annihi-

29I

latur, nec in alio inftanti immediato ad inftans
creationis, quia tunc inftans cftcr immediatum
inftanti, vt procedit ratio ; fcd annihilatio eftet '

in tempore immediato ad illud inftans, vt fupri
patuit. Si veri non acciperetur inftans tempo-
ris, fcd inftans arui.poftec concedi quid in vno
inftanti sui eftet creatio, & io alio mftanti arui
immediato/: (Te c annihilatio. tenendo quid fit
fucccffio in huiufmodi inftantibus.non fucccf-
fio continua, fcd fuccelfio raptim tranfcumfo.vt
rolixi expolitum eft in fccando, </«)?. a .^.r.vcl ' *

teneatur.quod suum praecise dicat vnum in-
ftans indiuinbile. Oc quo vide fupra,in fecun-
do,ideo Do&or reftringic fe ad inftans tempo-
ris,quia fi A creatur in inftanti in tempore im7
mediate fequenti annihilabitur, polito quid A.
tantum duret per inftans.

X 6 1 cum probatur , quia virttu infinita non Aninrtm
agit in tempore. Dicit Do&or quid illam pro-
politionem non concederet Philofophus , nili
de virture infinita naturali nccefliiatc agente.

Pater, quia li virtus infinita agat in tempore v-
nius anni, pollet illa virrus finita in ritu augeri,
quod ageret inqquali tempore, quia quanto vir-
tus eftet maiorrtanti in minori tempore agerer;
concludit ergo quid fi virtus infinita moucrec
ccclum.quod ipfum moueret in inftanti, Sc fic
motus cllet in inftanti.qux propofitio Philofo-
phi eft pertradata prolixi a Doftore ut j. difl. i.
7.i.refpondendo ad principalia argumcnta,vi-
de ibi, & bine fequitur quod fi eft infinita , &
agat de nccefljtate natura:, quod tunc ageret in
inftanti.quia tunc ageret fecundum totam vir-
tutem, & conatum- Sed Theologi non conce-
dunt Dcutn agere naturali ncceftitate , & ideo
poflfe agere in tempore, & fic in tempore imme-
diato ad inftans creationis poreft re annihilat*.

y Sed nuntjuid renendo Deum agere natura- a fini» Txm-
li necefitate , nonpofstt concedi aliquid poftt ma- legtrum
nere tantum per inflant , cum mutatio fic tantum
maneat,etiam fecundum Pbitofopbum.D\co,c\ii6d
non poftet manere, mfi daretur generatio , &
corruptio, vel limu! in eodem inftanti , vel in
alio,& alio inftamibus imrocdiaris;morario ve-
ri pr.rci5c durat per inftans, quia libi formali-
ter repugnat durare nili tantum per inftlns.Si-
cut etiam continuum fuccclfiuum necclTirio
durat per tempus , ita mutatio nccelfaria un-
tum per inftans. Sed non cft fic de permanen-
tibus, vt pater.

L I V M.

S C H O

In hac liter a funi pulchra ditia Philoftphica.de quibus vide Doti, i.d.i.q.t) a nu. 3 . <£ 8.
Phy f. Primum ditium naturaliter nihil producitur vt flattm defluat , quia corrupi tua non
Jlatim vincunt generans , alius non generaret. Secundum , corruptum non habet vltimum
flui efle , fcd primum non efle naturaliter. Tertium . genitum naturaliter habet
primum flui efle fimul cum primo non efle corrupti. Ouartum . in oppofluis fltbi flucce -
dentibus non cH dare vltimum pracedcntis cum primo conflcquentis. Quintum, in raptim
tranfleuntibus,vt flunt infantia. e$r mutationes /fl darevlttmum.dr primum efle- Sextum. qua
virtute diuina fiunt. & definunt.poffunt incipere .(jrdefinere in tempore, vel in inflanti. Septi -
mum, incipit pro negatione prueriti , & pofitione pr a flent is. & definit propofitionc praflentis &
negatione futuri fimul dicuntur.de re vno inflanti durante. hi his ditiis habet omnia de incep-
tione, & defit tone permanentium, Vide eum locis citatis ,

Scoti Oper. Tora. X 1 1

Bb 1

Quodlibet.

VJ it i.i.
*-+4-
Vide i.cz,
1.158.

Jtfaturili-
ttr , com-
ptum non
bibet vlti-
tnum fui
ejft , fed ^
primum no
ejfe cm pri-

pid .

Jiet durent
vnoinftan.
ei , habet
vltimum
efle ,&pri-
mum cflc
Jbpul.

fhuiiip.
tmnt funt
m triplici
diferqtti*.

Jneipir, &
definit, J».
pUcitcr ex-
ponuntur.

Adargum.

Quomodo
aliquid
pojjit crea-
ri , & non
conferuari.

291

AD aliim au&oricatem Philofophi illa requirit alium intelleAum , etiam ab
vtroque prxdiftorum : quia, fcilicct natura nihil producit , vt ftatim corrum-
patur : nec quod necefle eft mox corrumpi, ficut ipfe dicit : quia natura producens
fic influit ad conferuacionem produ&i, quod poflit per tempus aliquod manere : ita
quod corruptiua, vel non funt approximata,vcl non vincunt virtutem generantis, &
conferuantis generatum : quia tunc generans impediretur generare : nec ex illo po-
tefl haberi aliquaimpoflibilitas refpeftu potentiz diuinz : fed tantum impoffibilitas
fecundum caufas naturales inter fe comparatas.

Ad aliud dico, ' quod in generatione, tc corruptione naturali corrupwm non ha-
bet vltimum fui ejfe : quia tunc haberet qualitates conuenicntcs, ialtemin tali gra-
du,in quo po flent flare cum forma illius:& fi fic non fubito abiiccrenrur : nec igitur
corrumpendum (ubitdcorrumpereturiSc ficut corruptum b non habet vltimum fui
in ejfe fic habet primum in non r^tquia cum ejfe geniti concurrit non ejfe corrupti ge-
nitum autem in infianci generationis habet rjfe : quia tunc forma Cius cfl in materia,
&S habet tunc primum r^r: quia tunc forma immediate fucccdii priuationi , tc ficut
genitum habet primum in ejfe :fic corruptum habet primum in non ejfe-, fcdfi aliqua
virtute conferuarctut * aliquod ens in ejfe, in al iquo inflanti vltimo, ibi tunc non ef-
fet dare primum non ejfe • fic cfler de illa creatura permanente, quz non haberet ejfe.
nifi per inflans. V niuerfaliter autem dico , a quod in fuccedcntibus fibi inuiccm, fi-
ne fint oppofita priuatiue,fiuc contradiftoric.fiue quali contrarii : quia ambo funt
pofitiua : nunquam cfl dare vltimum prxccdcntis , tc cum hoc primum confequcn-
ns : quia tunc oppofita eflent in eodem inflanti, vclduo inflantia immediata tfemper
tamen alterum cfl dare, fcilieet vel vltimum prioris, vel primum poflerioristquia di-
uifibilc non cfl immediatum nifi indiuifibili t tc fucccdcntia fibi inuiccm , funt op-
pofita Immediata.

Cum igitur illa, quz accipiunt non ejfe poft rjfe , quzdam funt raptim tranfeuntia,
quxdam permanentia naturaliter genita , vel corrupta, quzdam autem poffunt efle
entia permanentia virtute diuina produ&a, vel corrupta. In primis , fcilicct raptim
tranfeuntibus cfl dare tam vltimum, quam primum in rjfe : quia illud inflans, in quo
folo habent rjfe , tc ideb nec eft dare primum , nec vltimum in non rjf quia tam in
tototemporc terminato ad hoc inflans, quam in toto tempore fequente hoc inflans,
habent non rjfe. In fecundis autem eft dare primum in ejft , fed non vltimum: St fi-
railitcrinv<wr//r eft dare primum, & non vltimum : ficut expolitum cfl prius pro in-
tentione Pbilolophi. In aliis autem, quz per virtutem diuinam producuntur, velde-
flruuntur.potcfl cflc vterque iftorum modorum : tc etiam tertio modo fcilicct quid
fit ibi dare vltimum in ejft, tc non primum in »«r#r:quiaillus virtus poteft in quem-
cunque modum fucccfsionis vnius ad altetum ; qui non includit contradiffio-
nem.

Ad aliud dico , quod mtifit dupliciter exponitur : vno modo cum politione prz-
fentis, tc negatione praeteriti : fic fcilicet,efl, St non prius fuit : alio modo per nega-
tionem prz(entis,8t politionem futuri, fic.non eft, Stetit-

Similiter Jcjinii dupliciter exponitur. .

Dico igitur,quod fecundum vnum modum exponendi verum eft quod fimul ali-
quid incipit, & dcfinit-.quia raptim tranfiens incipit. Hoc cft.cft.St non fuit : tc defi-
nit efle : hoc cft,cft,6: non eritivbi vtrobique affirmaturefle, it negationes iftx hinc,
& inde, fcilicct nonfmJfefiL non fore non funtoppofitx, prxeisi autem repugnantiam
importat incipere,8c delinere fecundum iftos intelleflus, in quibuseft aliquid idem
affirmatum, tc ncgatum:vel oppofita aliqua includuntur.

Ad primum argumentum principale patet ex fecundo articulo principali : quo
modo primum antecedens eft verum fcilicct qubd aliquid poteft creari tc nunquam
conferuari. Hoc enim tantummodb ex ratione alterius, & alterius rcfpefhis importa-
ti in hoc, quod eft creari, Si conferuari, fcilicct refpeflusad oppofitum, fcilicct ad non
ejfe prxccdcns, quantum ad creationem, ST ad ipfummct ejfe , vt przhabitum , quan-
tum ad confcruationem i qui duo refpcftus funt tantum refpe&us rationis. Primus
cftrefpcctus negatiuus : quiaad»»» rjf : & nullus talis cfl realis. Secundus eft ciu fi-
dem ad idemprzhabitunuficut primus ad idemrj/r non habitum, non eft autem ve-
rum ratione refpcflus ad caufam. Et cum inferturi igitur poteft habere rclpe&um ad
Peum creantem , & tamen nunquam habere refpe&umad Deum conleruantem,
concedi poteft , fi vniformiter accipiatur : hoc cfl , qudd Deus nunquam dicatur

confcruare

'fi-

if.

Quseftio XII. 293

conferuarc illud quantum ad totum, quod iraporticut ^teconJeman-Sx autem intelli-
gatur,qu6J nunquam habebit ad Deum rcfpcaum illum, quem importat hoc,
quodeltconleruari a Deo, qui eft rclpettus dependenti* ad taulam in cflcndo.nc- . k
ganda eft: conlcqucncia : quia crfi nunquam habeat rclpcttum dependentia: cum il-
lo alio, qui eliquati iucceflionis adfciplum : tamen illum ,qui eft dependentia: ne-
* ccflano habebit :& tunc invltimo conlcquenti non poccft plus concludi ,nitiqudd
totum, quod importatur per illum terminum , creari , non eft idem toti, quod impor-
tatur per etaftruarf, fciii.ec duplex rcfpcftus hic .duplici refpeflui ibi, quod verum
eft : quia lic ce ille, qui communiter vtrobique imponatur , tit omnino idem : tamen
aliter.qui importatur in hoc, quod eft creati » aliuscft ab illo altero , qui importatur
per hoc , quod eft conlcruaii

COMMENTARIIS.

, a \ D aliud dico, quod in generatione (fr.Vulc
xJLdiccrc Doctor quod Ii lignum corruropc-
dum haberet inflans lui ejfe, in quo.fcilicct cf-
fcc » tunc in illo inflans haberet qualitates con-
ucnicntcs tali formae ligni, puta in cantd gradui,
quem libi neccfi*ari6 determinat , modb illae
qualitates non abijeerentut fubito.S: immedia-
te, vrpater, & lic lequerctur qu&d lignum cor-
rumpendum, non fuDito,& in inflanti corrum-
pereturded in tempore habito , Se fic cllet ve-
rum dicere lignum in inflanti A cfl, Se imme-
diate poft hoc non crit,3c fic in tempore imme-
diato corrumperetur i mod5 corruptio lemper
iit in inflanti \ ergo noti datut vltnnum inflans
corrumpendi.

b Et fic vt cor rupi Hin non habet vltimum in-
Jfnns fm tjfi , fic habet primum inflans fui non
ejfe,&c. Hoc patet, quia ex quo genetatio ell
in inflanti , quo forma inducitur in materia,
gcnitu.n eft, & tunc fic exponitur per pofitio-
nem de przfenti , Se negationem de prxeerito,
genitum in ifto inflanti eft , Se in tempore im-
mediato non fuit , ergo incipit cfTc.Et quia in
eodem iaftanti,in quo forma geniti inducitur
in materia , forma corrumpendi expellitur a
tnatetia (aliter firaul in eodem inflanti «flent
dux fornix repugnantes,) (equitur quod ipfum
corrumpendum non fit ,& lic datur primum in-
flans fui non ede , fiuc primutn inflans, in quo
non eft; parer, quia in toto tempore prxccdcti
fuit Se in ilio mftanti non eft i ergo datur pri-
mum illam, in quo non fir£r fic exponitur per
negationem de prxlenti,&poficioncmdc prx-
terito A nunc , fiuc in ifto inflanti , non eft.
Se in tempore immediato fuit , cigoexf defi-
nit cftc.

, e Se d fi aliqua virtute confirmaretur &c. pa-
tet , quia fi habet vltimum fui ejfe . in illo
infftnci non corrumpitur , quia tunc in eodem
inflanti fimul el!et,& non clfet i nec in alio in-
flanti immediaro , quia tunc daretur inflans
immediatum inflanti , ergo corrumperetur in
tempore immediato ad illud vltimum inflans,
in quo haberet ejfe. Se fi in tempore corrumpi-
tur fequitur quod non habet primum inflans
fui non r^e.quia tunc in inflati cllet corruptum,
&non in tempore. Et fic concedo qu<Sd fi crea-
tura tantum per inflans duraret , quod haberet
vltimum inflans fui ejfe \ patet, quia cantam in
tempore immediate fequenti dcfinctet cire vt
fupra patuit.nec etiam habetee primum inflans
fui non ejfe , quia ptxcisi haberet»®» ejfe in
tempore.

Sio! i Oper. Tom, XII.

d r*i*er/alirer auien hc. Icc.Eipono iHim 18-
litcrain prxmittendo exemplum de ptiuati op- Exrmtlv

politis contrarie, couttadifioric , priuatio fot-

mx in materia, Se fortnaicftc limplicitetOe non
cire limplicitci , forma fubftauualis aqux , Se
forma (nbliantialit terrx.Pritna in eodem fub-
jedto priuatiuc opponuutnr.Sccunda contradt-
aoric. Tertia quali comrarx.quia inter formai
fubftantiales , non elt , proprie comrarictas.

Dicit ergo.qnod in huiufmodi libi inuicem fuc-
cedentibus non eft vlrimom prxcedcntis , Ce
cum hoc primum conlequcntis-.paiet de priua-
te oppofilis.quiafi materia in iftovltimo in-
ftanti eft priuara forma.itaquod in illo inftan-
ti Iit priuatio, Se pofte detut primum inftans,
in quo forma flt.aur dabitur illud idem inftans,
in quo eft priuatio fotmx,& tunc in codenv in-
ftanti erit lomia , Se priuatio eius i aut dabitur
aliud inftans immediiftum , & tunc erunt duo
inftamia immediata-, aut in tcmpme immediato
Se tunc non habebit aliquod inft ns [ut tjfr.fcd
pi aci se in tcmpoie. Similiter fi daretur vltt-
mum inftans fotmx non poftet dari primum
inftans , pritiationis oppofux immediati io-
qnentis , Se arguatur ficut prius Et de contra-
dictoriis idcmjiattt , quia Ii daretur 'irinum
inftans non cite A puta , quod non omne -d
dutet per annum , Se in vliimo inftanti illius
anni .tunc A non poftet habcic primum mftam
fui r(/r,quia aut liabcter in eodem inftanti, aut
in alio immediato i aut in lempore immediati
fequenti, & aiguatur vt prius. Ei firailirei Ii A
habetee vltimum fui efft , tunc dtn tjft Icquens
non poftet habere primum inftans fui ejfe . Se
arguatur vt prius. Similiter patet de quali eon-
trariis (ibi muicctn fucccdennbus.Sc fint forma
terre, St fotma aqux.ita quod forma aqua: fuc-
ccdar formx terrx in eadem materia. Si forma
rerrx haberet vltimum inftans fui ejfe , runc
forma aqux immediati fncccdctis non habe*
ret primum inftans fui cfli patet.quia foiraa
aqux fuccedens. aut haberet efte in eodem in-
flanti , in quo habet efti fotma terrx . Be tunt
in eodem inftanti materia fimul eflet iuirfoo,
ma terre, & fub fnrma aqiixtaut haberet forv
mi aqux eiTein alio inftami immediato.ie tuiit
elfcnt duo tnftantia immediata 1 aut haberer cb
fe in tempote immediato , & tunc non habetee
primum inflans fui rjfe. -

Si dicatur , quod haberet e/xr tn alio in-
flanti ,noiv imnudiato , led mediato.
quia tue fequitur qmVl forma reirx no haberet
cire in aliquo vhiino i»v(\ant* . fcd in tempore.

Bb ) Sequitur

294 Quodlibet.

Sequitur in liter* fempet tamen /ilterum ejl dare
fcilicct,vel vltimum prioris» vel piimura pofte-
rioris,<^* nunquam vtrumque Jimul fcilicct, vlci-
An detur mum infUs prioris, ficprimu poflerioris. Si enim
vltimnmin- datur vltimum inflas fotmx tcrrx,primum m-
(iMHt. n5 p0terit dari formx aqux immediati fuc-

cedctis.vt fupra patuit. Et fi datur primum in-
flas formx aqux luccedetisfotmqtcrrx.vltirau
inflans formx terrx przcedentis dari non po-
terit > propter rationem fuperius fallam , quia
fcilicct tuc oporteret dari duo oppofita fimul in
eodera inftSti , vel duo inflantia immediata, vt
patuit. Et affignat rationem quare in oppofi*
tisinutccm fucccdeutibus, fi datur primum po-
Acrioris , non dabitur vltimum prioris- Sed fi
datur vltimum prioris oppofiti » non dabitur
primum poflerioris oppoliti,& fi datur primum
poflerioris oppofitijnon dabirur vltimum prio-
ris oppofiti : ratio , quia diuifibile non cfl im-
mediatum > nifi indiuifibili , fi enim A ha-
bet vltimum fui ejfe , ad illud inflans vltimum
immediate fequitur tempus diuifibile. Si etiam
datur primum inflans formx fuccedentis, illud
iuflans immediate fequitur tempus, in quo fuic
forma prxccdens , Sc fic patet quomodo diui-
fibile eil tantum immediatum indiuifibili , Sc
fimiliter indiuifibile ell tantum immediatum
diuifibili,& non indiuifibili.Et addit, quod fuc-
cedcntia funr immediate oppofita, fucccdentia
dico fibi inuicem , Sc per confequens, fi vnius
fuccedentis datur vltimum inflans fui efse, im-
mediate alterius fuccedentis non dabitur pri-
mum inflans fui effe,Sc fi illius poflerioris luc-
ccdcntis priori datur primum inflans fui ejfe,
tuc prioris non dabitur vltimum mftls fui efse.
c Cum igitur t Ut, qua accipiunt non efle poft
E xtmflum. efle, quadam funt raptim tranfeuntia,Scc.Excm-
plum.quod mutatio ftue inflas habeat primum
fui ejfe, quia verum cfl dicere in hoc inflanti efl,
Sc in tempore immediato non fuit;ergo habee
primum in flans fui eJfc.Dc vlt imo inflanti pater,
quia verum efl dicere qu6d in iflo inflanti efl,
Sc in tempore immediato non erit , ergo habet
vltimum inflans CaieJfe.Scd non habet primum
inflans fui non ejfr, potet, quia tunc eflet verum
dicere in iflo inflanti non cft,& in tempore im-
mediato fuic : fcd hoc efl falfum.crgo non ba-
bet primum inflans fui non efle i nec fimiliter
habet vltimum inllans fui non ejfe , quia tunc
Cllec ve'rum dicere in iflo inflanti , non efl, Sc
in tempore immediato ad hoc inflans erit i fed
hoc efifalfuin , quia mutatio,nec inflans pof-
func efle in tempore.Et hoc efl quodDo&or di*
cit/cil. ideo non habent nec primum nec vltimum
fui non efle Se cJn fecundis, fcilicct permanenti-
bus virtute naturali , eft dare primum tnejfefed
non vltimum. Dc primo patet.quia verum efl di-
cere,quod genirum in iflo inflanti efl, cum ge-
neratio fit in inflanti, & in tempore immedia-
to non fuit, ergo habet primum fui ejfe. Dc fe-
cundo patet.quia fi corrumpendum haberet vl-
« timurn fui ejfe, in illo inflanti vltimo haberet

>qualitatesconueniemes,& dic vt fupra. Addit
qu6d huiufmodi permanentia habent primum in -
Jlaru fkt non ejfe , & non habent vltimum inflans
jfc* non ejfe.?. rimum patet.quia de corrupto ve-
r»m cfl diccre.nuncnon cll.dk in tempore im-
mediato fuit, ergo corruptum habet primum in»
flans fui non ejfe. Secundum patet.quia fi habe-
ret vltimum fui non ejfe, e ifet verum dicere, ge-

nitum in iflo inflanti non efl , in tempore im- -
mediato eritjhoc autem cfl falfum, quia gene-
ratio non cfl in tempore ,fcd prxeise in inftan-
ti./« altji autem, qua virtute Diuina producuntur
Sc accipio Angelum, & dicatur A.potcd primo -

habere primum fui ejfe , quia verum cfl dicere,
quod A nunc eft , Sc in tempore immediato Anetlnm,
non fuic ergo habet primum fui ejfe , potefl
etiam habere vltimum fui efle, quia verum cfl
dicere Angelus nunc eft,& immediate poft hoc
non cr(c , quia Deus fvt fupra patuit) potefl:
ipfum in tempore immediato annihilare \ ergo
habet vltimum fui ejfe \ St fi babet vltimum lui
cire, non poterit autem habere primum fui non
ejfe i pacet , quia ad vltimum inefie immediati
fequitur tempus,Sf fic non habebit primum in-
flans fui non ejfe cum in tempore immediato ad
inflans,in quo habet vltimum fui ejfe, corrum-
patur vel annihilecur.Si tamen non haberet vl-
timum fui ejfe , poterit habere primum fui non
ejfe, quia Deus poft aliquod tempus potefl in vl-
timo inflanti illius temporis annihilare, & tunc
eflet verum dicere A nuuc non eft , & in tem-
pore immediato fuit;ergo haber primum fui non
ejfe, potefl etiam habere vltimum fui non efle,
quia ii Deus in iflo inflanti non creet Angelum,
fed io tempore immediato ad illud inflans
crcct, quia hoc potefl facere , runc habebit vl- ^
cimum fui non cjfc,cpi\o verum non effer dicere,
tA in iflo inflanti , non eft,& in tempore im-
inediaro pofl.fcilicet hoc inflans criiicrgo ha-
bet vltimum fui non efse. Ec ratio iftorum efl,
quia virtus diurna potefl in quemcunque mo-
dum fucceflionis vnius ad alterum, qui non in-
cludit contradiftionem. Sed in modis prxdi-
<flis nulla apparet contradi&io : eflet bene con-
rradiftio quod A haberet vltimum fui ejfe , Sc
immediate poft hoc haberet primum fui no ejfe , ^

vc fupra patuit. Eflet etiam contradi&io , qu6d
A haberet vltimum fui non eJfe,Sc quod haberet
primum fui r/sr, patet , quia li haberet primum
fui efse,non haberet in eodem inflanti, quo ha-
ber vltimum fui non efse , & tunc eft verum di-
cere quod tA in eodem inflanti fit.de non fir,
aut in alio inflanti, & tunc clTent duo inflantia
immediara.Et aliquis alitis modus poflet inue-
niri,qucm modo tr.infeo-

Ad aliud dc incipit ,Sc deftnit dicit , quod du-
plicitcr expouitur , nam incipit exponitur per
politionem de prqfenti,& negationem de prx- <h ponitur,
tei ito.Jc tunc habet primum fui ejse , vt c A in
iflo inflanti efl,& in tempore immediato non
fuir, ergo A incipit efle. Sccundd , per nega-
tionem dc prxfcnri , & politionem de futuro»

Sc hoc quando habet vlrimum fui non efse,vt A
nunc non eft , & in tempore immediato flod
hoc erit, ergo Incipit efle. Similiter deftnit ex-
ponitur dupliciter , primo , per negationem de
prxfenti,& politionem dc prarterito , vt quan-
do habet primum fui non efse , vt A in iflo in-
flanti non cft,& in tempore immediato fnit,er-
co definit cflc.Secundo.per politionem de prx-
lcnti,& negationem dc futuro , Sc hoc quando
habet vltimum fui efte,vt A in iflo inflanti cfl,

Sc in tempore immediato poft hoc non eritier-
go A delinit efle. Dicit ergo Do&or qu6d ra-
ptim tranfeumia qux prxeise durant per in-
flans cxponunt,fi£ per incipi e,8c defmit, ver inci-
pit,y no modo tantum , fcilicet per pontioncra
de prxfcnti , Sc negationem dc prxtcrito,vr in-
* flans

Qusflio XII.

^95

ftans nunc eft • & in tempore immediato non
fuitiergo incipit c(Tcjfcd non poteft exponi per
negatione de prxfcnri.Sc poficioncm de futuro,

. \ quia nop valet, initans nunc non cft,& in tem-

pore immeJiatoerit,quia repugnat inftanti cfTe
in tempore.Suniliter exponitur per deftnit,vno
modo fcilicct per pofuiondn de prxfcnti , 6c
negationem de futuro, vc mutatio, vel initans
none eft, & in tempore immediato non eric.cr-
'go delinit elTe. Sed non potelt exponi per ne-
gationem de prxfcnti,& politionem de prete-
rico,quu non fcquitnr.inftans nunc non eft,&
in tempore immediato ante hoc fuit i non fc-
quitur , quia initans nec mutatio funt in tem-
pore. £t uc concedo , quod Ii Angelus tantum
per initans duraret , quid haberet primum , &
vltiraum fui tffiAc fimul inciperet effe per po-
litionem dc prxfcnti, & negationem de prxre-
rito,& delineret cire,exponcdodeJ&;ir per poli-
tionem dc prxfcnti, & negationem dc futuro,
eodem modoprxeis* , vt dixi de raptim tranf-
cuntibus. Hxc expofui pro iunioribus.&r inex-
pertis.

sid argumentum principale. Doftor facit
vnum argumentum in principio quzltionis,
probando quod rcfpe&us ad Deum , vt crean-
tem^ conlcruantcm,non iit idem, quia refpe-
dtus ad Dcum,vt creantem feparabilis elt a re-
fpe^u ad Deum ,vr confcruantem. Et ratio
huius clt.quia fi creatura tantum duret per in-
itans, ficut potelt, tunc tantam erit refpe&us ad
Deum,vc creantem, cum in primo initanti tan-
tum creetur , Sc nullo modo habebit rcfpe-
&uni ad Deum, vrconferuantemjpatet, quia di-
citur conternari camfitn polt primum initans
creationis, vt tupri patuit , ergo.

- r r Refpondct,& rclponfio liat in aliquibus di-
B l>I>m^ » 1» creatura cantum durat per in-

itans , tunc in ipfa cft vnus repfc&us realis ad
Deum , vtcreantcm;& cft alius rcfpc&us ratio-
nis , qui fundatur in ipfa, & terminatur ad non
efjc immediati ptxccdens.vt fupra patuit. Sc-
cuud&,fi vero creatura durer per aliquod tem-
pus vitra primuminltans creationis, dicit quid
ipfa habet eundem refpc&um rcalem ad ipfum
Deum caufantcm , & dantem effe pjo tempore
fcqucnti,&: cft rcalircr.fimplicitcr idem refpc-
&us realis , liue eadem dependentia realis, qux
cft lplius,vt ad Deum cicantem;quia in re pto
quocunque inftanti eadem creatura realitcr po-
nitor in rj/f,&creatur;rcfpe&us tamen qui fun-
datur in ipfa, vt exiftente in tempore fcqucnri,
& terminatur ad ipfam.vc exiftentem in primo
initanti , bene cft alius \ primo,& veri fepara-
bilis ; fcd realis dependemia femper cft eadem
quantumcunque duret. Et de hoc patuit ali-
qualiter fupra i fed clarius in difficultatibus,
quas in fecundo , dift. a. q. 1 . pofui.

Circamuha di ita in hacquxftioue infurgunc
non nulla dubia. Primo circahoc , etufdnn re,
& ratione ad idem re , & ratione non eff dependen-
tia eficnttalii ,nifi vniut ,& ciufdem rationis.

Secundo circa hoc, exiflentia creatura perma-
nentis eft eadem omnino in ratione, & confer natio-
ne & ex parte termini cft omnino idem re , & ra-
r at tone, fcilicct velle diuinum,& habitudo non fi-
lum ad creantem, fed ad confcruantem eft habitu-
do dependentia e fsent ialit , & ciufdem rationi j

Tcrti6 circa hoc , velle dininurn omnino idem
eft ratio terminandi habitudinem rei creat* , &

confer nata, quia velli diuinum refptUu cuiufcnn-
que voltbilu femper manet idem.

Quartd circa hoc ,perfona diuina femper eft
in fieri , quia nunquam ifta perfina poteft habere
ctte.nift accipiendo adualiterd producente.

Quint6 circa hoc, refpethu ijui eft ipftus efte
ad non efTe immediate prxetdent , non eft realis,
quia non ad terminum pofuiuum , & rtfpcthu
ijui eft ipftus elfe ad efTe idem , quaft prtexiftens,
vel magis cum illo priori exiftens non eft realis fro
quanto cft ciufdem ad idemjefpelhu autem ip/iiu
elTe ad camfam a qua eft, eft realis.

Sexti circa ho cjres permanens poteft ejse pr*-
cise per inftans.

Septimi circa hoc , inftans , & mutatio tan-
tum durant per inftans.

O&aui circa hoc , permanentia habent pri-
mum fm c(Tc,& primum fui non cftc,& habentia
vltimum fui cllc , non pofiunt habere primum fui
non cfle.

Noni circa hoc , in generat ione,& corruptio-
ne natur ah .corruptum non habet vltimum fut cllc,
quia tunc haberet qualitates conuenientes faltem
tn tali gradu, in quo po fsent ftare , & Jic,non fu-
bitb abtjcercntur.

Decimi contra hoc, & raptim tranfeuntibtu
eft dare tam primum quam vltimum , fcilicct in
clfc , fed non eft dare primum & vltimum in non
efT 'e, quia non habent nec pnmum fui non cllc ,nec
ftmiluer vltimum fui non efte.

Contra primum inftarur multipliciter, pro- N otai
bando quid ciufdem re , Sc ratione , ad idem
omnino re & ratione, fit multiplex dependen-
tia eirentialis. Et primi fic:cadem creatura, pu-
ta Angelus , omnino indiftin&a re , eft fun-
damentum dependentix elTcntialis caufati ad
caufam i finiti ad finem ; menfurati ad menfu-
ram.qux dependentix terminamur ad aliquid
omnino idem rc,& rarionejergo cjufdem re.ic
racionc,ad ide re, Sc ratione, cft multiplex ^pe-
dentia efTcntialis.Confequcntia pater, quia illz
dcpcd£t:x funt ex natura rei diftinflx.vt patet.
Antecedens probatur quoad omnes illas depen-
dentias effcntiales. Dc prima patet quia idera
Angelus omnino re , indiftin&us eirentialiter,
dependet dependentia caufati,quia immediate
creatur a Deo , qux dependentia terminatur
ad ipium Deum omnino indiftinftum. De fe-
cunda parer , quia idem Angelus omnino in-
diftin&us cft ens finitum ordinatum advlti-
mum finem ,ic ficidem Angelus dependet ab
vltimofine, vt a caufa finali, qux dependentia
immediati terminatur ad eundem Deum om-
nino indiftin£kum , quia omnino idem fub
eadem ratione formali cft caufa efficiens , &
caufa finalis omnium , loquendo dc primo ef-
ficiente , & vltimo fine , hoc patet a Do&ore
m pnmo, dift. i.q.u Similiter tertia pater, quia
idem Angelus indiftin&us a parte rei cit per-
fe&io limitata , & per confequens nccciiario
includens imperfettionem , & omne imperfe-
ftum efTcntialitcr dependet it perfero, & racn-
furatur ab eo , & talis dependentia menfura-
ti , fcilicct fecundum pcrfc&ionem immediati
terminatur ad vltimum pcrfcdlum , & viri—
muro perfc&um cft fimplicitcr idem k parte rei
cum primo efficiente , & vltimo fiuc , vt pro-
bat Dofkor in primo , dift. 1. q. 1. Cum ergo
iftx dependentix cfTciitialcs ad inuiccm dif-
ferant etiam prxtcr omne opus intellcAus»

15 b 4 lcqoittU

296 Quodlibet.

/equitur quod in eodem indiftin&o ex parte
rei fundamur immediate plures dependemix
cilcntulcs , quz etiam terminantur ad idem
omnino indjftin&um a parte rei. Et dico indi-
flintluma parte rei , quia non cft ncccllc po-
nere indiftin&uin ratione . quia dependentia
realis , & cflcntialis requirit prxeise extrema
realia, non enim variatur ex natura rei propter
variationem refpe&u$ rationis , fiuc in funda-
mento , ftue termino. Er hoc dico,quia forte
po/Tet refponderi, quod licet idem Angelus ex
pane rei fit fundamentum omnino indiftin-
dum refpedu harum relationum cflentialium,
tamen fecundum alium , & alium refpedum
rationis fundat aliam , & aliam relationem.
Erfimilirer licet fit idem terminus ex parte rei
omninoindiftindus, tamen fecundum alium,
& alium reipedum cft ratio terminandi aliam»
& aliatn relationem cfTcmialem. Sed hoc , ve
dixi , non impedit , quia hic loquimur de alia,
& alia relatione reali , & illa femper requirit
tam fundamentum proximum , quam termi-
num ex natura rei.

Secundo principaliter inftarut,quiaciuldem
omnino indiftindum a parce rei ad idem indi-
ftmdumiparte rei pofiiim cllo plures rela-
riones ; cales , & ab inuicem rcalitet diftmde ;
ergo non videtur iinpoffibilc quod etiam pof-
fint plures dependentix ex natura ici ab inui-
cem diftindx. Confequentia videtur nota,
quia quxeunque relatio rcalis xque requiri}
extrema realia , & realitcr diftinda , xqn£
etiam viderur repugnantia , quod inter duo
alba prxeisi fint plures fimilitudincs , ficut
quod inter A & B fint plutes dependentix
c/Tentialcs eiufdcm rationis : & fimiliter vide-
tur «eque impoflibilile , qubd inter duo alba
fint plures relationes rcalcs alterius rationis;
puta , quod inter ea fit relatio fimilitudinis, &
diffimilitudiiiis, vel xqualuatis,ficut quod in-
ter A Se 'B fint plures dependentix , vel ciuf-
d cui rationis, vel alterius rationis. Antecedens
probatur, quia produ&um vuiuoci includit
relationem clfcntialis dependentix , quia de-
peudee vt caufatum ad caufam ; includit etiam
relatione fimilitudinis , quia idem produ&um
cft fimile producenti : includit etiam relatio-
nem xqualitatis , quia produ&um vniuoci tft
xqualc Iccunduin perfectionem eflentialim ipfi
producenti : includit etiam relationem rcaLm
idetitatis , cum fit idem ipfi producenti faltem
fpccificc,& e coria; &: omnes iftz rclationcsdif-
fcrum ab inuicc prxtcr opus intelledus vt patet.

Si dicatur qu6d non cft impoffibilc plures
relationes alterius rationis fundari in eodem
indiftindoex parte tei , & terminari ad idem,
ex parte rei omnino indiftindum. Sed cft irn-
poftibile qu&d plures eiufdcm rationis fint in
eodem omnino indiftindo , & ad idem omni-
no indiftindum. Contra , quia relationes al-
terius maiorem diftmdioncm requirunt in
fundamento , vel in termino, quam relationes
ciufi/.m rationis, patet, quia Philofophus^Kwi-
to Met. cap.de ad alttjuid a dignat diftinda fun
da' . cta refpedu relationum primi, lecundi, ter-
ti; modi, vt pater, ergo fcquitur quod iclatio pri-
mi modi, & fecundi modi magis repugnentin.
code fundameco.quam dux relationes eiufdcm
modi ; & lic non videtur valere illa rcfponfio,
vt patet intuenti.

Tertib principaliter inflatur , quia viderur
maior repugnantia firoplicirer,qu6d in eodem
refpedu eiufdcm, podint fundari dux relatio-
nes oppofitx, quam quod in eodem indiftindo
ad aliud indiftindum podint fundari ducrela-
tiones-cirentiales dependentix ciufdem ratio-
nis, patet , quia non ita formaliter repugnanr,
ficut relationes oppofitx. Sed in eodem px-
nitus indiftindo, 6c refpedu eiufdcm, fundan-
tur plures relationes oppofitx , vt patet de in-
tcllcdu mouente Ce ad fui cognitionem , qui
tunc fimul fundat relationes oppofitas,fcilicee
relationem moucntis ad mobiie,&: relationem
mobilis ad feipfum monentem, vt patet a Do-
dore»/7 primotdifi.).(j.7. Hoc idem patet de vo-
luntate mouente fe,in quo tunc fundantur duc
relationes oppofitx , vt patet a Dodore in pri -
M9 , diji. z. parte fecMnd*.<j.}.& dift.i6.& in fe •
eundo , dift. 16. ergo fi dux tales poliunt efTe in
eodem refpedu eiufdem , multo magis poflunc
cllc dux eiufdem rationis in aliquo vno indi-
ftindo.qux non terminentur ad illud idem; fed
ad aliud, ficut, in primo, vbi ponitur idem om-
nino indiftindum efTe fundamctu,& terminum.

Quarrb inflatur, eft magis impoffibilc quod
idem dependentia eirenciali,& reali dependear
i fcipfo , ita quod immediate fundet relatio-
nem clientulis dependentix, qux etiam termi-
netur ad fcipfum,quim quod idem habeat plu-
res relationes cficntiales dependentix ad aliud
terminatas , fiuc quod quam fimul dependear
ab alio pluribus dependenujs eiufdem rationis;
patet , quia primum includit manifcilam repu-
gnantiam apud omnes fcilicet, quod idem k Ce
clTcntialiicr dependcat;fecundum veto non ita
manifcftam repugnantiam cum ab aliquibus
negetur illa propofitio Dofloris, fcilicet, quid
idem non poftit dependere ab alio pluribus
dependentiis , ve patet in primo Ochan. Sed
idem realitcr poteft a fe ipfo dependere depen-
dentia reali , & c(Tcntialr, patet, quia mobile,vt
mobile efTcntialitet dependet a motore , vt pa-
tet. Sed idem omnino indi fi in&um poteft mo-
nere fe ipfum, vt probat Dotftor in pumotdtfl 4.
7.7 .Se in iJiJf.i.tj. ia.& dift.if. q. vnica.

Quintb inflatur, & redir quali in idem,quia
fimpliciter videtur maior impoffibilitas aubd
dux relationes rcales,& realitcr oppofitx, fimul
poflim efTe inter extrema omnino ex parte rei
indiftin&a , quam qu6d dux relationes eiufi*
dem rationis fundentur in vno terminentur
ad aliud , realitcr & cfTcmialiter difttn&um;
patet , quia de natura relationis realis cft , vel
quod prxexigat duo extrema realitcr diftin&a,
vel quod efficiat externa realitcr diftm&a.Sicuc
funt relationes originis in diurnis conftiruen-
tes perfonas diuinas;fed non eft de ratione for-
mali quod duc relationes cfTcntialis dependen-
tix eiufdem rationis poflin’ cfte in eodcm.quia
fi idem a&u a pluribus dcpcdcrct, haberet plu-
res ciufdem rationis.Sicutetiam in eodem albo
fimul pofTunt efTe plures fimilitudincs eiufdcm
rarionisjicet ad plura alba.

Rcfpondeoad omnes inflant ias promittendo
aliqua. Prini u quod Do&or in prxseti cotlufio-
nc loquitur utu de pluribus dcpcdcnriis eiuf-
dem rationis ad ide omnino indiftin<ftum;non
quod illx fint formaliter ad inuice repugnares,
fed quia inferut incompofiibilia, quia infciut,
ide fimul polle cfTe,&non ciTe,vt patet in litcra»

quia

AnfuuiL
ftimda fnm-
tUmtnt* u.
ffeau trU-

rituum

VSniu

Itas.

30.

HstAertU-

iitsibm.

Quasftio XII. 297

quia fi A cflcntialiter dependet i B. pluribus
dependenriis,& fuffi^ienicr ab viraque feorfum
futnpta , fequitur quod A vel fit bis caulatus,
vel umul fit caufatusA non caufarus.qux funt
incompollibilia. Secundum cll, qudd iftud di-
dum Dodocis non dicitur (impliciter impof-
fibilecx hoc , quod idem dependeat pluribus
dependentiis rotalibusA fumcicntibus ab eo-
dcm:Scd eft (impliciter impoflibilc,qudd idem
(imul dependear pluribus dependentiis ciu£
dem tariqms» & totalibusi pluribus, non ta-
men eflentiaiitea ordinatis , vr expolui in pri-
tnotdifl. 1 .partt prims/j.i. quia (i fic dependerer,
fequerctur illud idem impollibile , quod Do-
dor hic infert,vt patet ab ipfo in primo, di.x.q.
1 .C7f.de vnicate Dei A' in fecundo,dcquo.& in
tcrtio,d.i.& alibi fxpc.& hoc Dodor intendit.

Tertium prxtnittcndum non tamen pro
nunc multum immorandum eft , quod forte i-
dem omnino ex parte rei, indiftindum , poteft
fundare plures relationes eilentiales dcp6d6tix
alterius Sc alterius rationis, terminatas prxcisd
ad aliud omnino ex parte rei indiftindum.quia
dicit Dodor inliteta : S»e firjfent plures depen-
denti* omnino ejfennsUj, inter excrem* omnino e.t-
dem, fient dependenti* cretu ur* *d Dewn, ve ejfi-
ciowemt& vt *d finem, tnmenij}* videntur^jfe *l-
t erute r Attenti. St enim ejfent eiufdem r*tionutef-
fent fibi incompojfilnlej in eodem , & fecundum 1-
dem , Ex quo videtur nonefle apud ipfum in*
corapoflibilc efle plures relationes dependen-
de eilentiales alterius rationis in eodem , &
terminatas ad aliud omnino indiftindum. Ec
hoc videtur mens Dodoris. His prxmiflis, pa-
ter rcfponiio ad duas primas inllamias , pro
quanto coucludunr compoflibilicatem plurium
relationum cilcntialium eiufdem rationis ad a-
liud omnino indiftindum, quia hoc non vide-
tur iropoflibile , nec e(Te contra conclufioncin
prxmi flam ,quia ip£a loqu i t ur tan t iim dc deperf-
dentiis eiufdem rationis. Et cdm vitra proba-
tus quod videtur maior rcpugnamia.qudd plu-
res unt alterius rationis in eodem,cum Arido-
teles allignet diuerfa fundamenta. Dico, quod
omnes relationes ,qux fundantur in creatura ad
Deum , vc relatio caufati ad caufam primam ;
relatio finiti ad vltimum fine i relatio mffurati
ad prima menfura;funr relationes prxeise tertij
modi, cum non fint mutux.de hoc patet k Do-
€Lotc tn primo dijHnll.i.ej.f.nrt.i. contra Hen-
ricum , vide ibi , modo relationes tam primi
modi.quitn fecundi modi, funt relationes rea-
les, Sc mutux,vt patet ibi a Philofopho.

Si dicatur , quod hoc pofito adhuc non fol-
uirur ratio , quia idem poted ab eodem indi-
ftindo dependere pluribus dependentiis alte-
rius rationis t patet, quia aliquis efledus produ-
dus a Sole, vt a caufa totali, poted dependere,
& dependentia caufati.de dependentia menfu-
tati perfectionaliceri licet ergo i lix relationes,
vt comparatx ad Deum , fint relationes tertij
modi , quia Deus non refertur relatione reali
ad creaturam, vt probat DoCtor in primo d. 30.
tamen vt comparatx ad creaturam , qox poted
referri relatione mutua , erunt fecundi modi,
fcilicer relationes caufati ad caufamA relatio-
nes fimilitudinisA aequalitatis primi modi, &
raenfurati ad menfuram tertij modi. Dico ergo
qudd huiufmodi relationes non fundantur im-
mediate fu per eodem fundamento proximo, 0c

fub eadem ratione confideraro i nam relatio
caufati ad caufiun fundatur , vel in fuppofito
produdo.vcl in termino formaliific qudd pro-
dudio pafliua magis requirit diilin&ionem fun-
damenti a producente , fiue k ratione formali
prodocentis » relatio verd men furari fundatur
immediate fuper magnitudine fundaroenti.iu
quod caularum, vtabfolut^confidcratur habe-
re ejje ab alio , fundat relationem produdi ad
producens , vt verd confideratur habere talem
magnitudinem perfedionis fundat relationem
menfutati , & fic non ponitur prxcis& idem
fundamentum proximum. Si volumus etiam
hoc appliquarc relationibus creaturx ad Pcu,
dico , qudd non ponitur prxeise idem funda-
mentum proximum ,fiue eadem ratio fundan-
di.Ratio enim fundandi relationem dependen-
cix caufati ad caufam primam in ipfa creatura
eft cxiftcntiaabfoluta 1 piius creaturx, prout ab
alio accipit eife. Ratio verd proxima fundandi
relationem uaiti ad vltimum finem eft entitas,
vt fic limitata. Et fi poflent in ea diftingui illx
entitates certum elfer qudd fecundum aliam,
Sc aliam encitatem fundaret aliam, & aliam re-
lationem.

Dico vitri, qudd pofito qudd plures relatio-
nes dependenti* cflcntialis poflent efle in eo-
dem fundamento proxirr.o.Sc fub eadem ratio-
ne formali , adhuc non fequitur qudd dux de-
pendentix eiufdem rationis polline efle in eo-
dem omnino indiftindo ex natura rei , quia ad
fecundum fefluitur incompoflibilitas, quia vel
idem eflet bis produdum,vcl limul e flet caufa-
tum.de in cau(atum,vt fupra patuit. Sed ad pri-
mum, nullum illorum fequitur, quia bcnfc pof-
fet poni qudd idem omnino indiftindum ex na-
tura tei ellet produdum.puraab A Sc eflet me-
furatum perfcdionalitcr ab ipfo,& fic dc aliis.

Ad fecundum tenendo opinionem Philofo-
phi , diceretur qudd inter Francifcuro produ-
dum,& ipfum producens non eflet proprie, nec
fimilitudo.nec xqualiras, quia fimilitudo fun-
datur fuper qualitate, dexqualitis fuper quan-
ritate,vt patet c. de Ad Aliquid , tamen

ponendo fimilitudinem, Sc xqualitatem ttan-
iumptiue in aliis Prxdicamcntis , vt patuit in
tf.6. buitu, tunc dico qudd fundamentum pro-
ximum xqualitatis produdi ad producens eft
vnitas magnitudinis perfedionalis in vtroque
extremo, vniras dico fpecifica. Et fundamen-
tum proximum fimilitudims eft vnitas petfe-
dionis accidentalis in vtroque extremo, proxi-
mum verd fundamentum identitatis eft vnitas
naturx inter producens, Sc produdum ; vnitas
fcilicet fpecifica. Sed fundamentum proximum
produdionis pafliux ad producens eft entitas
produdi abfolurd coufidcrata pro quanto i
producente accipit ejje , ad quode^e hc accep-
tum , fequitur talis relatio dependentix. Et dc
iftis prolixi didumeft fupra.q 6.

Ad tertium. Dico qudd fi in eodem refpedu
eiufdem in le , Sc abfolutc confidcrato eflent
dux relationes oppofitx eflet. (impliciter repu-
gnantia: fi enim in eodem alboabfoiuti confi-
dcrato eflent fimul fimilitudo, Sc dillimilitudo
refpedu eiufdem albi fcquercntur incompolli-
bilia, fcilicet qudd idem nmnl eflet, & non eflet
cum fimilitudo , &: dilEmilitudo nccclfario re-
quirant diuerfa fundamenta •» quia fimilitudo
fundatur fupcrvnum , Sc dillimilitudo fuper
pluribus

.3*.

Ofu.it Arifl.

Qutdfitfun»
Atn.cn tum
fTtxtmmm *•
putlttetu.

T-9% Quodlibet.

pluribus, vr pater quinto. Met. Simile proprii
fundatur fuper vniratc fpecifica qualitatis , vt
pxpofui in fecundo, dtji.yq.i . Diffiraile veri fu-
per pluralitate fpecifica, qualitatis, vt patet.' Si-
militer fi idem rcfpcdu eiufdcm abfolute con-
fidcratum.flc non refpcdu alicuius tettij depen-
deret i fc , fiuc fundaret relationes oppoficas,
fcilicet mobilis , Ce moucntis ; non caufando
. aliquid in fcipfo eflet repugnantia i mod6 in

propofito idem intellcdusrefpedti tertij reali-
ter diAindi dicitur mouens, & mobilis moues,
pro quanto caufat adura inielligendi in feip-
(o»& mobilis pro quanto recipit illum. Simili-
ter « voluntas dicitur mouens fc, pro quanto in
fc caufat adum, & dicitur mobilis pto quanto
recipit , 6c fic iAc relationes oppouix non in-
funt abfolutc.fcd tantum refpcdu alicuius tet-
• rij realircr diAindicaufatiab eodem, & fimili-
ter ab eodem recepti.

f .Ad ^uartum; D'co qubd ratio concluderet
fi idem abfolute » 6c fecundthn (c clfcntialiter
dependeret ab eodem,ficutqu6d idem feipfum
caufaret, quia hoc eA impofiibile. Sed quod i-
dem quali virtualiter a fcipfo dependeat , puta
rcfpedu alicuius tertij caufati,& recepti, nullum
, apparet impofiibile, & fic hoc modo mobile po-
^eft dependere k fcipfo. Sed quando dicit qu6d
jdem non PoteA dependere pluribus depen-
dentiis ciutdcm rationis , puta caufati ad cau-
iam, imellieit quAd fecundum fe dependeat, &
non fecundum aliquod accidens fibi.

Ad quintum. Dico qu6d tale* relationes fi
ponuntur in eodem femper funt rcfpedu ali-
cuius realiter diAindi , vt quando idem mouet
fe.hoc efl prxcisd , quia caufat aliquid realiter
diAindum a fc, & ilfud idem caufat uin recipit,
& fic hoc modo dicitur fundare relationes op-
pofitas.de hoc vide in fecundo, di A. xj.q.vnica.

3 i» Contra fecundum di&um inAatur.de primo
JOn fc, contra primam pariem.probando quid non fic
tium. «dem exiAenda rcfpedu crcamis,& cofcruan-
tis ex natura rei i illa non funt poenitus idem
ex natura rei, qu* prxrer opus intcllcdus pof-
funt fundare duo contradidoria. ScdexiAcn-
tiacreaturx.vt comnaratur ad creantem, & ad
confcruantem poteft fundare duo contradido-
ria ex natura rei ; ergo. Maior eA Doloris in
primo dijl.i. parte iq.x. &in fecundo JiJl.i.q.; n
Minor probatur , fupponendo qudd inAancia
*UI habeant ejfe praeter opus intcllcdus , &
vnum immediate fuccedat alteri, tenendo opi-
nionem quam videtur tenere Do&or j» fecundo
dift.i.qu.x.Sc qu6d ulia inAanria infint forma-
licer .rui temo, tunc Cicosf vc creatur ex natura
rei conuenit prxeise vnum inAans xui , quod
non conuenit fibi , vt conferuatur i patet , non
enim in eodem inAanti xui, in quo accipit pri-
tnbejft , dicitur confcruari , fed prxeise in aliis
inAantibus feqtientibus, vt etiam pater £Dod.
ergo cx natura rei aliquid fibi conuenit,vr crea-
tur,quod rcpugnat.vtconfcruaruricrgoin crea.
rione,& cofcruationc n6eA omnino cadeexi-
Aetia prxtcr omne opus intcllcdus indiAinda.

Secundo ex eodem medio inAatur , quia in
primo inAanti , in quo creatur aliquid prxter
omne opus tntelledus neceffai io coucnir,quod
in toto tempore immediat^fequenti, in quo di-
citur confcruari, non ncccfTarid compctir;crgo
vt cteatur, 6c conferuatur , noh eA penitus ca-
dpm cxiAentia cx natura rei. Confcqucntia pa- ,

ter, quia illa non fune penitus eadem ex natura
rei, quando ex natura rei aliquid conuenit vni,
quod non conuenit , fiue repugnat alteri. An-
tecedens probatur, quia A quando creatur, eA
necefTc elie.ita qubd eA impofiibile quod in il-
lo inAanti, in quo creatur, non habeat effe tx\-
Aentix, quia*»»™ quod ejl quando, tflneceffe tfl
r/r, primo Periber.in fine,& vitra, fi in illo in-
flanti, in quo accipit ejft , non conueniret fi-
bi neceflario efle , fequeretur quod in eo-
dem in Aantipollet non elfe , quod eA firapli-
cirer impofiibile, quia tunc de eodem firaul
verificarcntur duo cont radidoria.quia tunc in
eodem inAanti.fimul eifct,& noneilet. Sed in
tempore immediati fequenti ad inAans creatio-
nis , non conuenit fibi ncceftarib cfTe ; pater,
quia Deus in tempore immediate fequenti po-
tcA ipfam annihilare , vt probat Dodor prx-
fenti quxA.dc in fccundo.diA.i.q.i. poteft enim
prxci$£ durare per inAans,in quo cieatur, & fic
tantum haberet primum,& vltimum inAans fui
*Jfc> vt fupri patuit.

Tcrtid inAatur fic ex eodem medio, quia in
primo inAami,in quo accipit effe. Se. in quo di-
citur creari prxter omne opus incelledus,con-
nenit fibi habitudo realjs ad ipfumDeumcre£-
tem.dsin tempore immediate fequenti, in quo
dicitur con(eruati,non conuenit eadem habitu-
do ad Deum creantem i ergo cxiAentia creatv-
rx in creatione,& conferuatione non eA peni-
tus eadem ex natura rei. Confequentia pater,
quia aliquid cx natura rei conuenit fibi in illo
inAanti,in quo vere creatnr, quod non conuc-
nit in tcmpore,in quo dicitur conferuari,vr fu-
pra patuir. Antecedens probatur,quia in primo
inAanti, in quo vere creatur prxeise realiter de-
pendet dependentia reali ad ipfum Deum , ita
quod talis dependentia pro illo inAanti , quo
cieatur, nccefiario fibi conuenit, cum fit idem
realirer ipfi creaturx,vt probat Dodor infecun-
do jiji. i .q.tHA dn creat to Angeli fu tdem, quod e -
xifiemia Angeli,6t fimi liter dtfl.i.q. i . Sed talis
habitudo, fiuc realis dependentia, non conue-
nit ncccllario ipfi crcaturx pro temporeimme-
diate fequenti , in quo dicitur confcruari i pa-
tet.quia tunc poteA non elfe, ficutdr ipfacxi-
Acnt ia crcaturx.

Quartd inAatur fic : Si eadem eA cxiAentia
creaturx, quando creatur, Sc quando conferua-
tur,tunc feqoitur, qu&d ipfa bis producatur, Cc
bis habeat ejfe , fupponendo , quod conferoare
realiter fit idem, quod creare realiter, fiue idem
quod efficere illud idem efle.vt parer a Dodlo-
rci» fecundo, dtjl.i. q.i. Se hoc idem fupponir Ctwf<mu*o
inprxfcmi,q.tunc fic.in primo inAanti creatur, tdtm 't***
& immediate accipit effe a Deo , & in tempore msn‘
immediate fequenti conferuatur , quxro quo-
modo conferuatur , fi conferuatur quia in illo
tempore accipit per vera adionem diuinam il-
lud idem r^e.quod habuit in primo inAand,&
ver£ tunc dicitur creari ficur Dodor concedit,
ergo creatura idem ejft bis accipir, & bis crea-
tur,quod videtur omnino impoffibilcm , non
enim eA incelligibile,qu6d A. habens nunc ve-
rumr^e.quod iterum accipiar illud idem ejfe, fi*

»’C eadem adionc.qua pnmo habuit ejfe, fiuea-
lia.flc alia adione, quia produccie ejfe.cA illud
(impliciter producere de non ejfe ad ejfr, fi emm
profuit quomodo ircru poteA dc nouo cAe,ipfo
np prius «jcAruao/edeodc fimpjicitcrroancte^

Qulmb

Qua?ftio XII. 299

Quinto inftatur,quAd non fit eadem exifte n-
tia in creatione, Ac confcruationc omnino indi-
ftm&a fecundum ratione , vt fupponic ipfe, Ac
vt accipit minorem fub maiori. Nam maior
propofirio fuit ifta : etufdem re , & ratione ad
idem re, & ratione, eft vmea dependentia ejfcntta-
lu eimfdem rattonie. Et minor fuit ifta : Sed exi-
flentta creatura in creatione , & conferuatione tjl
mna re, & ratione , Acc. Probo modo quod non
fit vna ratione , hoc patet per ipfum, qui vulc
quod etfi creatio paffiua.Ac conleruatio fint ide
ex natura rei,umen ratione diftinguuntur, quia
exiftentia creatur*, vt creatur proprie includit
re(pe£tum rationis ad nonejfe immediate prx-
cedens, Ac vt conferuatur includit refpc&ura ad
feipfam , vt accipientem ejfe in primo inftanti.
Ac ifti refpeftus funt ali) Ac ali), quia Ac termini
alii , & alij ; nam terminus primi refpe&us cft
nihil immediati prxcedens.Ac terminus fecun-
di refpe&us cft exiftentia creatur* , vt habens
ejfe in primo inftanti.vel ponitur nihil non im-
mediati, fed mediate prxcedens.

Sexto inflatur fic ; illa non funt penitus ea-
dem ratione, qux polfunt fundare duo contra-
dictoria fecundum rationem , fiue per altum
collatiuum intclledus- Hxc patet i Do&ore.
Sed creaturx exiftcntia.vt comparatur ad Deu,
vt creantem , tc ipfa eadem vt comparatur ad
Deum, vt confcruanrem , includunt contradi -
dotia fecundum rationem ; patet, quia vt ipia
comparatur ad Deum.vt creantem, includit re-
fpedum rationis ad ipfum Deum , vt dantem
immediate poft nonejfe-, tc vt comparatur
ad Deum, vt conferuantcm dicit refpedum ad
Deum , vt dantem ejfe port efie, vel vt dantem
ejfe poft nonejfe mediate , Ac ifti refpedus funt
necefiario alij.Ac tlij i ergo ipfa exiftentia crea-
ture noneft omnino eadem fecundum ratio-
nem in creatione,& confcruationc-

SeptimA indatur contra fecundam partem
conclufionis , probando fcilicetquAd non fit
idem velle diuinum , falrem ratione rcfpcdu
creature, vt create, 4c conferuate. Et indatur
ficmihileft omnino idem ratione, quod poteft
includere diuerfa , comparationes padiuas per
adum intellectus diuini ; patet ifta , quia alia.
Ac alia comparatio pafliua dicit alium, & alium
refpedum rationis, vt patet a Dodore in pluri-
bus locis. Sed intelledus diuinus comparando
Deum ad creaturam, tc vt creantem, tc vt con-
ieruantetn , fiue comparando ipfum velle diui-
num necefiario comparat fecundAm, aliam, tc
aliam comparationem : probatur ifta , quia ed
impoffibile idem eadem comparatione pafliua
comparari ad diuctfos terminos , vt patet ; fed
creatura,vt conferuata differt i feipfa.vt creata,
(altem fecundum rationem ; ergo vt fc , dicit
quafi duos terminos i funt enim diftinda ejfe
cognita;patet, quia vt cognofcirur habere efse
immediati poft nonefe diftinguitur ab alio ejfe
cognito, quo cognofdtur hobcreejfe immedia-
ti poft ejfe , fiue habere elfe mediati poft non
ejfe. Si ergo intelledus diuinus comparat idem
velle diuinum ad exiflentiam creatutx fecun-
dam aliud A' aliud ejfe cognitum in ea,fequitur
quod alio rcfpcdu comparat veUe diuinum ad
creaturam cognitam habere ejfe immediati
poft non ejfe , liue vt dantem ei ejfe immediati
poft non ejfe , tc alio rcfpcdu comparat, vt dans
ci ejfe immediati poft cite, fiue mediati poft no

ejfe i ergo velle diuinum , vt fic necefiario in-
cludit alium, Acatium refpedum. Ac fic non erit
idem omnino mdiftindum re ; tc ratione.

Odauo inftatur,Ac redit quafi in idem,quAd
prius, fupponendo vnum , fcilicct quod refpe-
dus rationis, non tantum poteft caufari per a-
dum intelledus, fed etiam per adum volunta-
tis, vt patet a Dodlorc in pumo dijl+f. Tunc fic,
quando aliquid alia & alia comparatione paf-
uua comparatur , illud necefiario includit alia,
refpedum rationis; quia comparatio pafliua, fi-
li c ejfe comparatum dicit refpedum rationis :
Sed voluntas diuina comparando velle fuum,
quo vulc exiftentiam cccaturx efie immediate
poft nonejfe, tc fimiliter,quo vult eandem exi-
ftentiam efie immediati poft ejfe prxhabitum,
fiue mediate poft non ejje comparat ipfum fe-
cundum alium , Ac alium refpedum , hoc
pater.

Nono inftatur , fupponendo didum Do-
loris in pluribus locis , quod ejfe cognitum,
vt cognitum, dicit prxeise refpedum rationis.
Ac fimiliter ejfe volitum , vt volitum. Tunc
fic; includens neceflariA aliud , tc aliud reco-
gnitum necefiario includit alium, Ac alium re-
lpcdum rationis, paret ; fed velle diuinum , ve
dans e(Je creaturx immediate poft non ejfe, tc vt
dans ejfe immediate poft ejfe , fiue mediate poft
non ejfe, includit, vel includere poteft aliud , Sc
aliud ejfe cogni(um;parct,quia aliter cognofci-
tur velle diuinum, vt dat ejfe immediate poft neu
ejfe.tc aliter cognofcirur vt dat remediate poft
non efse, fiue immediate poft efie ; ergo non erit
idem efse cognitum.Ac pcrconfequcns non ctic
idcin velle omnino indiftindum fecundum ra-
tionem.

Decimo inftatur contra tertiam parrcm,fcil.
quAd conferuari, fiae relatio crcarorx ad Deu,
vt confcruanrem non fic relatio dependenti*
efient ialis.quia relatio dependenti* clfcntialis,
qua ipfa fecundAm fuum efse dicitur dependere
ad aliud eficncialiter, a quo accipit efse imme-
diati, fundatur in efse abfolute,pro quanto il-
lud immediate caufatur poft non efse , quia fi
prehabuiftet ejfe , non diceretur proprie depen-
dere ad aliud eflcntialitcr, vt patet ; modo re-
latio creaturx.vr confciuar* non cft huiufmo-
dijpatet , quia non fundatur in exiftemia , nifi
prxeise, vt pritks habente ejfe , fciiicec per crea-
tionem ; ergo relatio creaturx ad Deum cou-
feruamem non cft cficntialis dependentia.

Refpondco ad omnes inftantias,prxmittcn-
do aliqua. PrimA.qaAd illa propoluio Dolo-
ris, ffci licet ejua pefsunt fundare duo contradicto-
ria, tcc. intclligitur ablolutc, fic quod realitcr
poteft conucnitc vbi fimpliciter. tc abfolutc
repugnat alicri.Ac non comparando ad diuerfa;
Ac pater, quia eidem lapidi in vno tempore po-
teft fibi competere ejfe fimpliciter album, Ac in
alio fibi repugnat;patcr, quia in ifto tcmpoic,
quo non ponitur adu efie niger poteft efie al-
bus , & tamen albedo fibi in alio tempore rc-
pugnabit.pura in illo tempore, quo altu poni-
rur fub nigredine, Ac tamen erit idem omnino
lapidis ex natura rei ; quicquid ergo ablolutc
poteft competere vni prxtcr opus intelledus,
abfolutc non repugnabit illi prxteropus intel-
lectus. Sicut dicimus quod cflcnria diuina di-
ftinguitur cx natura rei a proprietate, quia prx-
tcr opus intclledus nccellario cducnit cflcnii*
comam

KrjJtHtuta
tienu auome
io ca-Jotur.

5«.

Injlamia.

>/•
I IrJJoaJio.

gjfMNtf 1 -
f mii a tiiutua

a pretwtne.

300

Quodlibet.

corounicabillras,ficillaneceflari&repugnat pro-
prietati. Sic dico in propofito de inflanti arui,
ni quodcunque inflans xui,quod conuenit ali-
cui omnino indiftindocx natura rci.ci ctii ab-
folutc poterit cEucnirc, licet vnu inflas coucniat
pro vnadurationc,&non couenict pro alia du-
tatione. Et Ec patet rcfponfio ad prima inllatia.

Ad fecundam. Dico breuiter, quod illud i-
dem ejse in primo inflanti non conuenit crea-
tura; neccflarib, fic, quid in illo inflanti fit ne-
ccifarid *, patet , quia in eodem inflanti , quo
creatur, potuit (impliciter non creari, quia vo-
luntas diuina etiam in eodem tnflanti,quo eli-
cit adum , adhuc conlidcratur vt prior natura
adu elicito, vt patet a Dodore in t.d. jp.C jdijk.
40 hoc idc patet de voluntate noflrai* 1
Sc per cofcqucns in eodem in(lami,in quo ip-
sa creat, adhuc inteliigitur vt piior natura ipfa
creata, & per cdfcquensquado creat potcfl ipsa
n6 creare;ergo non conuenit fibi ejje neceflario
pto illo inflanti, veru tamen efl quod quado in
inflanti puta A. in quo inteliigitur iam habe-
re ejfr. & adu cxiflcrc » quid tunc pro illo in-
flanti necefTatio ctl , quia tunc habet primum
• nflans fui ejfr.quia verum efl dicere in iflo in-
flanti, efl, & immediati ante hoc non fuit. Ee
propofitio Philofophi, fcilic. omne quod eft t &c.
efl prolixi expolita in 1 aliqualiter in

xMfl.i. vide ibi. Et cum infertur quod in tem-
pore immediato poteil non clTc , concedo, eo-
dem modo, ficut & in ptimo inflanti , quia fi-
cut in primo inflanti potuit nouclIe,& in illo
inflanti, quando efl iam neceflario efl, quia in
illo inflanti, vt iam efl non potcfl non elle,fic
in eodem tempore quo ponitur in ejfe , potuit
non poni ; fcd vt prxcis£ confideratur in illo
tempore immediato habere ejft , & adu cflc,
tunc neceflario efl , quia vtcfl in tali tempore
in illo tempore non potefl non cflc , & tamen
immediate poli illud potcfl non cflc, & fic de-
bet intclligi propofitio Philofophi, quid prxei-
se quando cft,vt efl non potcfl non cf1c;fi enim
efl in inflanti A. vt efl in filo inflanti non po-
tefl non eflc:fimilitcr vt coEdcratur cflc in te-
pore#, vtefl in tali tepore non potcfl non efle.

Ad tcrtium.Dico quod eadem habitudo rca-
liter conuenit creaturx ad Deum vt confer-
uamcm.qux conuenit eidem ad Deuro vtcrca-
tem , quia ex quo efl eadem rcalitcr ipfa habi-
tudo rcalis cum natura crca» , flante eadem c-
xiflcntia omnino ex parte rei indiftinda , fem-
per flat eadem habitudo rcalis, modo exiflentia
creaturx femper efl eadem, & ad Deum crean-
tem,& ad Deum conferuantcm.Et cum proba-
tur quid non efl eadem , &c. dico quod non
diuerfificatur ilia habitudo rcalis fecundum a-
lium,& alium rcfpedum rationis.qyiavt efl ad
Deum,vr danrem ejfe immediate pofl non ejfe,
dicit alium rcfpedum a fcipfa,vc confidcrata ad
Deum , vt dantem ejfe immediate pofl ejfe fiue
mediate pofl non efse.

Ad quartum. Dico quid bis accipere ejfe,c fl
proprie accipere illud idem ejfe, immediate pofl
non efse , fic quod %A . immediate accipiat ejft
pofl non ejfcjxx quid non ejft immediati prxee-
datipfum ejft , & illud idem A. accipiat idem
ejfe pofl illud idem non ejfe immediate prxcedcs,
& hoc efl manifefte impoflibilc. Sed in propo-
fito ia tempore immediate fequenti dicitur ac-
cipere idem efse, quid prius fuir, quia fi Deus

illud idem non poneret in ejfe annihilaretur, efl
ergo idem efse pluries politum. De hoc vide
qux expofui in fecundo difl.i.q.i. vbi eandem
difficultatem adduxi.

Ad quintum, & fexrum. Dico concedendo
quid non fit eadem cxillcntia omnino indiflin-
da fecundum rarion6,vt comparatur ad Deum,
vt creantem , & vt confer uautem j & concedo
illam rationem. Sed expono illam propofitio-
nem, non enim intclligit Dodor quod exiflen-
tia in creatione , & conferuationc non pofEc
diucrfihcari fecundum alium , & alium refpe-
dumj fcd intelligit quod ipfa exiflentia omni-
no indiftinda rc, Cc rarionc, fit immediatum
fundamentum dependentix ellcntialisad Deu
vt creantem, & conferuantcm.Et quamuis fint
plures refpedus rationis , tamen illi refpedus
non funt tatio, nec proxima, ncc remota fun-
dandi huiulmodi dependentiam cffcntialcm ;
fcd fola exiflentia creaturx, qux fimpliciter eft
eadem quantumcunque ducet. Et Ec debet in-
tclligi di&um Dodoris.

Ad fcptimum,odauqm,& nonum fimul re-
fpondeo, concedendo ab(olut£ illas tres ratio-
nes,nec funt contra veru fenfum propoficionis.
Intclligi t ur enim propofitio, fic,fcil.quod efl idc
velle diuinu tcfpcdu confcxuarionis , & crea-
tionis pafliuc.id eft,qubd dependentia c flent ia-
lis ad Dcu,vt creante, & vt confcruam&termi-
natur Empliciter ad idem velle diuinu omnino
indiflindum tc,5i ratione, id eft, quid quamuis
In tali velle Em plutes rcfpcdus rationis, tam6
illi refpcdus nullo modo funt ratio, ncc pro-
xima, ncc remora terminandi talem dependenr
tiam creaturx ad Deum, fcd efl ipfum velle di -
uinum abfolutc conftdciatum.

Ad decimum.Dico vt dicit Dodor dedar ado
ill5 parte c6cluEonis, quod idcb dicitur e flentia,
lis,qa p ipsa creatura accipit ejfe£z no cll ncccf.
fc quod accipiat immediate pofl noeJfe,y t patet.

Contra tertiu didu inflatur. Probando quod
velle diuinum non Et ratio formalis terminandi
relatione crcatuiq.quiaex hocfcquuntur plura
inconuenicntia.Primum efl,quia fequittir quod
creatura neceflario crcetur,piobatur fic,fuppo-
nendo duo dida Dodoris.Primu, quid efl ratio Creaturos
formalis terminandi dependentiam caufati ad ntttjfari»
caufam efl ratio formalis caufandi, hoc patet i cwm.
Dodore fnprn 4.8. Sccundu efl, quod quamuis
velle,vc\ nolle libere eliciat tjr, tamen iplo poEto
non agit libere,vc patet a Dodoro in fecundo,

& tertio, fola enim volutas eft qux libere agit.

Tuc Ec j nullus ados volutatis diuinx cll ratio
formalis caufandi aliquid hbcrc.vt patet per fc-
cundii pr;fuppoh(Ui<cd E eft ratio caufandi, erit
Emphcitcr ratio cau'andi ncccflarib : fcd velle
diuinu efl: ratio caufandi cteacura;patet,quiacfl
ratio terminandi eius dependentia, vt patet per
primum prxfuppoEtum i ergo velle diuinum
erit ratio caufandi creaturam mere neceflario,

& Ec ctcatura habebit ncceflc cflc.

Kclpondeojconccdcndo ratione ifla cu Elis
prxfuppoEtis.Scd dico, quod didum Dodoris
debet fanc intclligi, 116. n.vuit qubd velle abfo-
lutc c5(idcratu Et ratio fonuahs causadi.fed qa
voluntas diuina per -t/eflr,quo vult creaturi cflc.
liberi v ult ipsl,idc& dicit Dodor quod efl ratio
terminidi,& per confeques ratio caufandi, ta-
men in veritate, ficut etia patet fupra q.S.fula
volutas cll ratio causadi,& Emilitcr tetminadi,

& multo

st-

Vthm'#

t»i <.

;' ■> •*
-

L ..

r -

Quxftio X» III.

quenti ad infans , in nuo erratur. Secundum
eft , quia perfona fecunda in primo inflanti, quo
accipit effe i prima , cfl fimplicitcc uccefle ellct
ergo pro inflantibus fcquentibus non occiptc
amplius effit , quia tunc non fumet in primo in-
flanti,fitnplicirernecellcellc:patcc,qtiu fi per im-
poffibile non produceretur indffe in fccOiufo in-
flanti,tunc non dTet : ergo.

Ad primum. Dico ,qu6d conferuari proprii
dicit dependentiam eflentialcm, qualis non efl it>
fecunda perfona.

&mulcoticsDoftor accipit velle pro voluntate,
ficuc etiam aliquando accipit voluntatem pro
ipfo velle. Sed de hoc alias.

Contra quartum di&um inflatur , probando
qubd fecunda perfona non accipiar effe i prima
pro quocunque inflanti , quia fequerentur duo
inconuenjemia. Primum , qubd tunc dicere-
tur conferuari , quia in fecundo inflanti com-
paratur ad fcipfam , vt accipientem effe in pri-
mo inflanti , ucut etiam patet , de creatura, qux

CcnfimM

jutdJiAt.

QVjESTIO XIII.

Vtrum actus cognofcendi , & appetendi fint cjfentialiter
abfoluti , vel ejfentialiter relatiui ?

Scot. i.d. d.C.ntt-l. & 4- J.lft.j. *d f . & Xi*l. fcx. ** d.l )•

qutSi.l.C d.*<). (jiufi. 1. 1. f.

■ E creaturis in fpeciali tantummodo quaerebatur de cieatur»
viucrite : Se hac vita fenfiriua , Se inrdlefthia : K erat qux-
ftio communis omni viuenti hic vita, vd illa,Sc erat ifta:

Vtrum aftus cognofcendi, & appetendi fint cflcmwlirer ab- Ar,xKk
•foluci , vel elTemialiterrclatioi ? Arguitur qubd tclatiui quia
talis aftus non poteft intclligi, nifi coincelli gendo terminum:
abfolutum autem poteft intclligi , non coinrelligcndo ali-
quid in ratione cermini:igitur, &c Prima probacur.quia non
poteft intclligi quod fit vifio , nifi fit alicuius vifibilis vel ob- ^ ^

icfti. Minot de fe eft manifolia. j.ft io.#

Contra, talis aftus cfl quaiitasiomnis autem qualitas eft forma (impliciter abloluta ,^,jner.
quia genera funtimpermixta:crgo,&c.

Quzfiio ifta non quxrit de aftu terminato ad cognitionem tanquam adtetmi-
numTquo fciliccc aftu producitur, vel educitur, vd inducitur ipfa cognitio: fed
qoxrit dc aftu cognofcendi: qui, fcilicet eft ipfa cognitio aftualis , itaqubd ifte -
aftus.fi didatur aftio, non intelligitur, quddfic de Genere Aftionis : quia ipfa eft
fempe t ad terminum aliquem accipientem aliquo modo ejp per ipfam aftionem : fed
intelligitur quod fic aftio , hoc eft , operatio , qua agens tanquam aftu vltimo pctfi-
citur. Et breuiter ad cautius loquendum in tota ifta quxftione , intelligitur hoc nd-
men *£lio pro aftionc de Genere Aftionis:que fcilicet eft aftio produftiua:vel faltem "t'™.” ^
aliquo modo faciens ad f//t termini per ipfam ponendi te hoc nomen ipcralio •, intcl-

$Q1

i r

Quodlibet

O ■ T3Rim.i cooclufio ■ probatur tripliciter. Primo iic : vlnm.i perfedio fubftantix vi-
ebiqmdl. X >'x noneft lola relatio : operatio eft huiufmodi perfodio ftibftantix viux , qujr
,JI ‘2' »“» eft operari, puta viuennsvita fcniitina, vel intcllcdiua i igitur operatio non eft

fola relatio , igitur, & e. Maior probacur.quia fola relatio non fummi; appetitur ap-
Oftr. >m petitu naturali, & elediuo natur* pcrfcdtlfimh appetentis j fed vltima perfedio na
,n t/nma turx viucntis i tali natura fummi defideratur defiderio naturali i de quointclliei po

Zw ,'ludJA,:gUft' ' dc Irin- caP- 4- B‘J“ 'JT' *«'**», i quod femper verum
&c.fi elt : fiuc de beat.tudine^, cogitemus , fiue non : & tamen fine aduali cognitione
r non e(l ln uoim aelualc velle voluntatis. Ibidem etiam vult b quod quicquid aliud
quiiquam latenter velit , ab hac voluntate communi non recedit, defideratur etiam
Corn.9 & fummo defiderio elediuo voluntatis beni dilpofitx. Minor probatur etiam per Phi
. ‘ulophum. . .& ,o.£tlmcr«m,vbi vult, quod felicitas , quxcft finis vlrimus naturxm-
S &\nde tC c“ua is ^ Pcr conPc^ucns Tumm^ dcfidcrabilis,cft operatio optima , vel confifKc
Tcx.i u ’ ‘n °Pcra£‘°nc °Pc,raa* Idera vulc * bi dc Deo loqueus dicir.qudd

f,mn mtelli^quid vttque ett tnfigne > Et ftatim foH. fi mn cjl hoc.qoodfua .ntelUeentta
fed potent, a, no» ett vttque optima Jubilantia: Per intelligentiam intclligit adualemiu-
•telledtoncm :ium ad probationem didx conlequemix ftatim fubdittwr imeUitere
enim e i honorabile ineFt, 1 *»

r,x.,y & Idem habetur 9.ui{e,aph.ej. vbi vulr, e qnbd adus eft prior potentia , non folum
i;. tempore, Se ratione , fed etiam fubftantia : hoc eft perfedione, vnde in probatione
illius membri. qu6d adus prior eft fubftantia .exemplificatipfc, vt vir puero Se ho-
/'"1° fPcrmaIC ‘ condufionem fic intcllcdam ibi probat : quia gratia adus tanquam

finis lunt aha ordinata ad adum : ficur declarat ibi in multis «Xemplis.

1. Trine. Similiter audoritates multx dc fine vltimo.ae fumme defidcrabdi.qui eft bcatitu-
penul, do, fine dicant de cognitione, ficut illa Auguft. Vtjio e» tota merce,. Siue loquantur dc

ZfoZ dl,Ca'0nC'(icUtdc Dodrina Chriftiana ,/umma merce, eft.v, ipCoperfruaZ -.faltem in
li.ii.pc, hoc omncs conueniunt , qubd finem vltimum, & maxime dcfiderabilcm dicunt effc
ramn, d- operationem, vel in operatione confiftcrc.

/in,,. Secundd probatur conclufio principalis o fic : Relatio proprii dida non eft noua
fine nouitatc alicuius abloluti prioris ,& hoc m fubicdo.vel in termino: operatio
Relationi avtem poteit efle noua fine nonitate culufcunque alterius prioris abfoluti in ipfo
Jitpcrf,. operante i fine etiam cuiufcunque alterius abloluti nouicate in termino : igitur ope-
ratio non eft ptxcisc relatio proprii accipiendo relationem : igitur , Se c. Maior pro-
. bat"r,> lura Pec Philofophum 5. Unicorum , vbi negat motum in Ad aliquid , Se cx-
C.W P“®.us« 7- Vbi vult, quid ad virtutem ,& malitiam noneft alterat, o: quia funt

Ttx.iy. idahquid , Hat autem, quaad aliquid neque generatione, funt , neque generalia ejl tptb-

rum , neque alter at io omnino : Hxc ille. Tum pcr rationem : quia relatio proprii di-
. .. ucccll-uio fcquitur extrema fimul pofita , Se ita non poreft eiTc noua fine nouita-
Qu e, m te alicuius extremi. Minor probatur , quantum ad primam partem : quia illudi
E quod exi tdc potentia acci dentali ad adum.non recipit aliquam formam nouam
adatlurn, Pr'ore™ iplaoperatione : quia tunc non fuifiet prius in potentia accidentali,
non recipit *5, cl'cnc‘ab Secunda pars minoris eft manifefta. Paccc enim qudd nihil ab-
formifrio. iolucum aducnit vifibilj ; quando videtur a&u. Nec intclligibili , quando incclligituk
rem opera- a6ru i «Sc confimiliccr de aliis.

tione. Prxtetca. Omnis relatio realis • fundamentum fuum proximum , vel rationem
fundandi proximam neccflarib confcquitur , vel concomitarur : 8C hoc , polito ter-
mino : nunc autem ipfam potentiam operatiuam non necellarid concomitatur rela-
tio adualis ad obiedum : igitur ipfa potentia non eft proxima ratio fundandi talem
relationem : Igitur fi ponaiut aliqua relatio adualis operantis ad obicAurn , opor-
tercc dare fibi pro fundamento , vel ratione fundandi proxima , aliquid pofte-
, rius ipfa potentia .Scquafi medium inter iplam potentiam , Se illam relationem:
tale quid non videtur pofte poni , nili ipfa operatio : nunc autem illud , quod eft
proximum fundamentum relationis , vel proxima ratio fundandi eam , aut eft
abfolutum , iuxta illud 7-dc Ttin.cap 1. Omne , quod relattue dicetur, edi aliquid
excepto retat, «0 . aut faltem nou eft prxeisi ilia relatio , cuius eft fundamentum,
vel ratio fundandi Igitur operatio non eft ptxcisi relatio operantis ad obiedum : Se
pari ratione operatio noneft prxeise aliqua relatio.

Ex hac conclufione fic probata concluditur vltcriui propoGtum fic. Si hxc

operatio

Quseftio XII. 36$

operatio efTet praecisi refpe&us.runc effet relatio : quia refpe&us quem Philofophus . __

concedit aliquo modo conuenire operationi, eft proprii de Genere relationis, St per» ntncflprt
tinet ad tertium modum relatiuorum : Vt patet ex j. Metafhjf cum igitur operatio cui refptl
non iit praecisi relatio , Tt probant rationes iam politi : fequitur quod non Se praecia Out.
si rctpcft us , H per confcquens eft ibi aliqua entitas abloluta : quod eft propofi tum Trx. >0. }
in ifto articulo.

C 0 M M E U t A R 1 V i.

I' Rima cortcluju prob.ttur triplici-

t,r' Pnmo *fu • WcimM per felito
( accipiendo perfectionem , qux
• eft in adhi Cccando)fubfiantic t «-

l»".U'UP ^ ngn fjj yj/4 ,([41,0. Sed operario
*jt eft huiufmodi vltima perfcllio , qua, fupple, con -

iungitur optimougitur talis operatio non eft re-
latio. Maior probatur, quia fola relatio nonfum-
me appetitur appetitu naturali , hoc eft inclina-
tione naturali , qux non eft operatio , vt patet h
Do&ote in xabfl.G.q x!& in 4. difi. 49. quzftio-
ne illa, an quis velit neceflario bcxritudincm, vel
appetitu decliuo , id eft , atftu elicito voluntatis
natura fttmml appetentis.

Iodi nat io b ibidem etiam vult quod quicqmd aliud

•m ntetjfa- qui/quam latenter velit ab hae voluntate comma -
do frofuffo- nijalicct dciiderio naturali ,nor: recedit^defidera-
mttimuo- iffcfynn fHmmo defiderio de lituo bene difpofito,
id eft, a&u voluntatis elicito , & fi voluntas fit
t>cni difpofira,tune a&u elicito vult ipfara beati-
tudinem,& fumme vult eam , Ucdt non necella-
rid. Minor probatur(fciiicet qudd vltima perfe-
dio fubftantix viuz fit operatio optima , & di-
citur operatio optima propter hoc, quia termina-
tur ad optimum appetibilc,)prr Pbilofophum.Scc.
Idem habetur 9. Metaph. cap. 7. vbt vult quod
atlm fit prior potentia, non filum tempore , & ra-
tione, id eft, definitione, quia porentia definitur
per adiutn ,fed et tam fubflantta, id eft, perfectio-
ne,vnde in probatione illius membri, quod aCtus
eft prior potentia : fubftanria enim perfcCtionc,
Exemplihcat ipfe.vr virpuero,& homo fpermate,
quia vir eft perfc&ior puero , & homo peife-
dior fpermate , & conclufionem fic inttlltdam ,
fcilicet , qudd adus eft prior potentia perfedio-
* 0 nc tbt probat , quia gratia a&us tanquam fime

f unt alia ordinata ad alium , & per confcquens
erit prior fecundam perfedionero potentia , 8c
omnia ordinata ad adum funt quaii in potentia
ad adum. Sed (elicitas fubftantix iiUcllcdna-
lis eft vlriraus adus , fine vltima operatio , ad
quam homo ordinatur : ergo vt fic , erit prior
perfedione , cum fit vltimus finis , ad quem
natura inreUedualis ordinatur , & per confe-
quens non erit dlentialicer relatio , fcd entitas
abloluta.

d Secundo principaliter probatur eadem ton-
clufio fic i Relatio proprie M Ha non eft noua , fine
nouitate fundamenti , vel termini , vt patet per
Philofophuro 5. PhyC vbi negat motum ad re-
latidnem : qux audoritas expolita eft fupra.q.ii.
Red operat 10 poteft ejfe noua , fine nouitate funda-
menti , & termini. De fundamento patet , quia
illud , quod exit de potentia accidentali , liuc
propinqua ad adum , non recipit aliquam for-
mam nouam priorem ipla operatione , quia tunc
non fuiflet prius in potentia accidentali , fcd ef-
fentiaii ,ficut etiam patet de intcllcdu quando
recipit fpecicm intelligibilem ante adualetn in-
Scoti Optrjom. XII,

tdleCtioncm , quia rcfcedu fpeciei intelligibilft
eft in potentia cifentiali, fine remota ad operan-
dum,& recepta (pede intdligibili eft in pbtendA
Sccidentalsuue propinqua ad operandum,vt dc-
claraul in 1 q.6. Sequitur ergo qudd quan-

do intcllcdus immediate exit ad operationem,
quod tunc nihil noui recipit vitra tUam opera -
tionem;& fic pacet quomodo poteft dic noua, fi*
ne nouitate in fundamento. Scctmda pjts mi-
notis eft manifefta, patet enim quod nihil ablo-
lotum aduenic vifibili , quando videtur adu.nec
intdligibili, quando intelligitur aduj& fimilitet
de aliis : ergo talis operatio non eft eftcntialitcr}
huc formaliter relatio.

c Tertio principalirer arguitur ad ideth.quii
omnis relatio rcalis proprie accepta neceftario»

& ck natura rei confcquirur , polito fundamen-
to proximo , & termino. Sed intdledio noit
ncce(lari& ^confcquitur politis potentia intdle-
diua , & obicdo etiam approximatis , & nuito
modo impeditis , parer. Si dicatur quod funda-
mentum proximum eft aliquid medium ime? '
potentiam , Sc operationem , quod eft pofterius
ipla potentia : led patet , qudd tale quid non
poreft dari , nifi ipla operatio : quod enim eft
■ proximum fundamentum auc eft abfolutum iux-
ta illud 7. de Trin. cap. x. Omne quod re/attui
dicitur , e fi aliquid excepto relatiuo , qux auifto-
riraseft expolita in primo, dift.x. q. 2. & in q.f,
quodlib. Vide ibi , aut prxeise non eft illa rela-
tio.cuius eft fundamentum , vel Vatio fundandij
paret quod operario non erit prxeise illa relatid
cuius ponitur (undamenturn,vcl ratio fundandi*
quia fundamentum , vel ratio fundandi relatio-
nem ncccllario diftinguitur ab illa , cum ne-
cellatio prxfupponatur illi : igitur operatio 001)
eft prxeise relatio ad obicOum.

In ifto articulo eirca tria principaliter oc"-
currunt aliqua dubia. Primum , non vide- 0e%jf
mr qudd prima ratio concludat propofitum, qm»JLi f tfe;
fcilicet ,qu6d operatio fit entitas abfoluta >tx fiibsarint-
hoc,quod vltima perfc&io fubftantix viu« dieouffoh
non eft lola relatio , 8c vltima perfe&io eft
felicitas , inflatur probando qudd vltima pci>>
fc&io fubftantix viux non fit nccefiatid enti-
tas ablolutxEc primo fic: prefiipponendo quod
dicit Dodlor in primo , difiin. x. parte x. quafi.x.
probando per diAum Philofophi ix. Metaph.

Deum efle intelligcmcm , quia vltima perfedlio
eius eft in aiftu fecundo , quo perfedd vninu
obieclo perfe^illimo , pura obiedlo beatifico*
ita qudd tota eius perfdiio eft coniungi tali ob-
iedo. Suppono fecundo, quod ipfc dicit in quar-
to,diilm. 4,<). quafi.x. qudd beatitudo confiftit iil
operatione , qux coniungit immediate obiedhJ
beatifico, & breuiter cx hoc potentia dicitur per-
fe<ftc beata quando a&u vnitur.fiueconiungitur
obiedlo beatifico. Tunc arguo fic:quamd poten-
tia immediatius attingit obie&um bcauficuta,

C c a tantd

3'<54 Quodlibet.

, tanti crt perfe&ior , loqnendo de dos perfe&io-
nc -vltimata. Sed fi ponatur operatio relatio for-
malitcr.qua acungitur otdc&mn beatificum, tunc
potentia operans per ipfam immediatius attin-
.cit illud ; erg<* talis operatio magis debet poni
formalitcr relatio, qtiim lutitas abfoluta. Maior
eft nota ex prxfuppolitis } ex hoc enim dicitur
vltima petfcckio Jubilanti* viu* , quia per ip-
Cnn conjungitur obiefto perft&iflimo : ergo
quanto immediatius ,tant6erft virima eiusper-
feSio. Minor fimiiiccr patet , quia ponendo
operationem entitatem abfoliuam , tunc poten-
tia per ipfam non attingit immediate obiechim,
(ed ponendo ipfam eflc relationem operantis ad
obie&um , immediate pt-r illam attingit obie-
fiittn , cum ipQ immediate terminetur ad illud
vr ad' terminum.

Secundd cx eodem qnafi medio inlhtur. Si-
cut fc habet perfefilio creatur* vltimata, vr con-
fidit illatu primo.ficfe habet pCrfc&io eius fe-
cunda vltimata , qu* confidit in adhi fecundo.
Sed perfe&io prima vniufcuiufqoe confidit in
hoc qufid magis appropinquat primo enti , fiuc
enti perfc&iflimo, vt patet & Dofikorc in tjutrio,
dift. t x. fic quanto magis ei appropinquat fecun-
dum fuara emiratem Client ialetu , tantA cflen-
ti aliter erit perfcdlior : ergo eius perfeftio fe-
cunda vltimata tirtto erit peifedior, quanto mr-
mediatiiis attingit obictlum petfcdiflimum.
Sed prxeise immediatd attingitur per relatio-
nem operantis , qu*. immediate terminatur ad
obie&um perf&fcilBmum fic per te, fic per Philp-
(bohum , talis petftdio fecunda vltimata confi-
fiftit in opcrationcrergo illa operatio erit forma-
litcr relatio.

Confirmatur, quia tntelledusquamuis habeat
3. Deum perfette prxfentem in ratione entitatis,
fiue tantuin cmitatiue , eo modo , quo dicitur
V*u4 fii nerfe&c ptatfens omni creatur* , ex hoc non eft
ftm crtAtxrA. kcatlIS t vl p1(et £t p0f]lo ct,-am quod talis
intellc&us habeat habitum pcrfcfilifliW incli-
nantem ad ipfiim , adhuc non erit beatus , quia
vt fic, non immediati attingit illud in ratione
4 ~ obfedi per fedl illimi artingibilis.C iim ergo prx-

cisc attingatur per aliquid , quod immediate ter-
minatur ad illud , & illud non poteft poni nifi
(cfpe&us > fiue relatio opetantis , fit per opera-
tionem immediati accipitur, & vr eft entitas ab-
ioluu non immedtari renniuatur ad illud ; ergo
T* operatio erit formali ter relatio, qu* teiini natur

. -U’ ad illud. :q 1

Qurrrii indatur fic : Sinit fe habet materia
prima ad formam pcrfctiifliiiiain virtualiter c6-
cincwcm perfectionem omnium aliarum forma-
ruraffi aliqua talis cflctdabilis, fic hoc quam iim
ad perfectam rcplcrioncm fu* capacitatis , fine
quoad eius vltimam.petfc^hrtn quietem.) fiefe
habet potentia bcatihcabilis ad obieAmn vlri-
wati beatificum, patet ifhafinrlhtudo ouia vno-
biqoc fit comparatio ad vltitmm perfeftionem
fecundam. Sed materia prima d icitur pcffcdiflr-
auit mc quictari , ex hoc quod immediate luo modo
lAtuf. -attingit formam pcrfc&iflimj, fiue ex hoc»qufid
pcrfediflinrc.vnihsr illi : fed ftrfwptt feti if fime
• vnitur, nifi mediante vnione fundata in materia,
& rerminata ad formam illam 1 ergo fit potentia
beatificabitis erir per fc ite beata ,'fic qmetata ex
hoc»qu6d pccfciiiilintc vnitur obiero bearifico,
dc hoc non contingit nifi per rei itionem funda-
tam in ilia,& tenninata immediatcuui vale obie-
t a 3

A '

tidra.Sed communiter conceditor ,~8c fpecialtter
a Dolore in 4 dijl. 49 <y.*.qudd vlrima petfctiip
natur* beatificabitis confidit in operatione, qui,
vnitur obictio beatifico , fic non immediate per
ipfam vnitur , nifi ponatur quod fit formalirtr
relatio.

Quint5 indatur fic, appetitus naturalis poni-
tnr ncrfc&iffimc quictari in obietio eius perfir- .**
irifli.no, ex hoc fblo qu6d pcifciti coniungicur
illi,& non pet aliquam entitatem abfbiutam me-
diam , vt patet , ergo hoc idem erit de appetitu
rationali. V . ;

Sextd indatur ficiquia Doftor in fecundo ar-
ticulo probar qund operatio , vc ponitur entitas
abfoluta, non erit vliima peifiritio (ubdanti* vi- •
u* , nifi pto quanto indudtr relationem termi-
natam ad obieihim beati ficum;crgo debet poni
operatio circa obi citum beatificum eflc relatio-
nem mediam inter potentiam opcramcm,& ob-
iedhim circa quod efl operatio j magis ergo con-
cluditur ex illa ratiohe Doikoris quod vlrima
operatio fublhnti* viu* fi: forrr.aiitcr relatio,
quam enritas abfoluta.

Confirmatur ratio i fla fexta , quia ponendo
operationem circa obie&um beatificum elie cn-
riratem abfuiuram , & neccflarib includere rela-
tionem ad tale obieilum.ad hoc vi dicatur vici-
nia pcrfc&io fubdanti* viu*. cd (impliciter po-
nere vicinum felicitatem hominis eflc ens pcc
accidens, quia dicit operationem cum relatione*
fiue entitatem abfolutam cum relatione.

Confirmatur iterum, quia fi operatio lubdan«
tiz viuemis elicita circa obie&um beatificum
non dicitur vlrima pet fcciio cius,nifi pto quanto
includit telationem immediate terminatam ad
laleobie&um.fequitur quod talis relatio et it ma-
gis pctfcdio eius vltinuitutn , quia immediatius
per ipfam fubflantia viuctis attingit obie&um;
tum, quia operatio fine ifla non eft vltinu pet fe-
dlio , fic cum ifta ponitur vltima perfedio j ergo
illa relatio erit magis vltima perfedio. Ad cui-
randa ergo ifla inconucntctia videtui melius po-
nere operationem iubftanruc viucntis eflc for-
maliter relationem , quam entitatem abfo-
lutam.

Nono inflatur fierquia fi vltima pet fcdio fub- S •

flanti* viu* ponitur enritas abfoluta, fic illa non
immediate attingit obiedum , vt fupra patuit, ^

magis ergo videtur ponere ipfam in aliqua enti-
tare abfoluta perfediore , puta in aliquo habitu
perfediflimotquia tunc magis illo perficitur qua
aliqua operatione abfoluta,ficex illa.vc abfoluta,
nullo modo attingit obicdlum : fed pjnitur tan-
tum pet fcdio imrinfcca , fic denominans. Et &
vitra ifla requiritur aliquid aliud quo immedia-
te attingitur obic&um » illud erit prxcisfi re-
latio.

l)ecimb,fic vltimd. patet de aliis, qu* fuo mo-
do quietanturin obiediseoruin cjinctatiuis.-nam
lapis in centro perfedifsime quietatuc.loquendo
de quiete pertinente ad natuiam cius.fi: non di-
dicitur perfede ibi quictari, nifi pro quanto vni-
tur illi. quod pi-ccise fit mediante relatione funr
data in ipfo.fic ternunaca iroiuediatead centrum:
ergo funditer videtur dicendum in propoiito^c
fic magis viderat elie ponendum operationan
hominis perfectam circa obie&um beatificum
eflc fbrirulitcr relationem , quam entitatem ab-
folutam. j-.

Refpondco a-i iflas-inflaniias * pia mittendo
. i 'L . aliqua.

Qua?ftio XI.

*»/V‘ 'J5* •*

in{U»tt<u.

MqmiiV'
miri mhnA»
f**fl i nulli'
fi dfluutr.

H*u.

aliqua. Primb ,-quod aliquid alteri vniri poteft
multipliciter inteUigi. Primi , quid vniaiur (ibi
vt perfedioni cius inrrinfec* , qua formaliter
perficitur, ficut materia vnimr foifnx , ita qu6d
talis vnio prxeise terminatur ad formam , vt
eft eius fimplicircr perfedio. Hoc modo nulla
putentia fubftantix viox dicitur vnixi obiedo
cius, quia obicdum , vt obicdum , non ponitur
perfedio intrinfeca potetix.cuius eft obicdum;
& fi aliquando cbnringat aliquod obicdum in-
trinfecc perficere potentiam, tamen fub ratione,
qua eft obicdum adu mtelligibile , non perficit
eam formaliter, & fic potentia beatificabitis nul-
lo modo eft vnibilis opiedo beatifico , vt perfe-
ctioni eius intririfocx , fcd vt perfedioni extrin-
fecx , vt paret a Dodorc m quarto tdiihn. 49.
qtuil. 1 .

Secimd5 prxmitto , qubd aliquid vniri obie-
do , vt perfedioni extrinfecc , poteft dupliciter
intelligi»vel quod vniatur n&tutaliter , puta quia
habent naturalem inclinationem ad illud , ficut
graue vnitur centro ; vel qu&d vniatur attingen-
do illud, m ratione veri a tali potentia percep-
tibili , ira qo6d talis potentia vere percipiat illud
in fe.vel in aliquo rcprxfcntatiuo.Primo modo,
poteft miri mediante iola relatione , qux termi-
netur ad illud. Sed fecnndo modo, eft impoflibi-
le vniri mediante fola relatione, quia nulla rela-
tio, vt relatio , prxeise eft perceptiua formaliter
obiedi.ifto fecundo modo ponitur potentia fub-
ftantix viux vniri obicdo;vt perceptibili ab ipfa
adu fuo elicito.

Tertio prxmitto.qudd licet relatio immedia-
ti poflit terminari ad obiedumjperfedum , ita
qubd prxeisi terminetur ad ipfum in ratione
entitatis perfcdjfCmx , non tamen terminatur
fiib illa ratione, qui adu eft imclligibile.vcl ama-
bile a potent ia;fed prxeise terminatur ad ipfum,
vt ad terminum talis relationis ; fed operatio,
qux ponirur vltima perfedio fubftantix viux,
terminatur ad obicdum, vt per ipfam i potentia
eius eft intellieibile^c vere perceptibile , & per
confequcns talis operatio non eft prxeise rela-
tio de genere Rclationis^um per ipfam prxeise
habeat obicdum, vt terminus relationis , & non
vt perceptibile.

Quarto prxmitto , quod non eft de ratione
operationis fubftantix viux eoniungi obiedo in
ratione perceptibilis, qu&d includat aliquam re-
lationem ad ipfum, ncc realitcr, nec rationistpa-
tet in Deo vbi inrclledio diuina perfcdifJimd,
& immediati (Ume attingit edendam diuinam iri
ratione obiedi veri beatifici, & vere perceptibi-
lis & potent ia, cuius eft talis operatio,qux nullam
includit re!attonem,nec realem , nec rationis ad
iplam terminatam, vt patet i Dodore in quodlib.
q. ty. fed quando operatio diftinguirur ab obie-
ro, tunc includit relationem ad ipfum , fed hoc
accidit. Erpofito quod ipfa relatio requiratur vt
•aliquid neceflarto prxuium , non tamen aliquid
tribuit operationi , vt dicatur fbrmaliterpcrce-
Ptiua obiedi : ficut etiam vnio partium cfiencia-
lium nccelTarid requiritur vt quoddam prxuium
compofito eircmiaii.de tamen nullo modo eft de
edentia compofiti. Sic in propofito dico , non
enim potentia per intelledionem adu percipit
obiedum , nifi talis intelledio adu terminetur
ad ipfum:fed ipfam intelledionem adu termina-
ti eft ipfam dicere aliquam relationem ad ipfum;
requiritur ergo talis relatio, vc difpofiiioprxuia,
Scoti Oper. Tom. XII.

36?

fed nullo modo pertinens id tjji formale ope-
rationis.

Quinti t>rxraitto,qudd ex quo dantur gradu* fi
per fc&ion ales in operationibus,ica quod vt» in»
rrinfece eft perferior alia, 6c non prxeise ratio-
ne termini, vel fundamenti, ficut vna reiario di* .
citur intendi, vel temitti,fequirur quod perfe&id
vltima intrinfeca fubftantix viux , qux ponitur
operatio circa pctfctffciflimum obiedum.crit em-
tiras abfoluta intrinfcce , & formaliter fic pfcrfe-
da,aliter non diceretur talis fubftanria viua per-
fcde beata beacitudinc fonria lirer mhxrenre.Et
vitri fequereturqudd omnes beati in patria, fal-
tetn illi, qui funt eiufdem fpecici.ciTcnc (implici-
ter xqualiter beati beaticudine formali, & inhx-
renteipatee , quia fi villo Deitatis in fe cflet for-
hialiter relatio, certum eft qubdnon poteft fori-
mali ter nec intendi, nec remitti, dm int cnfio.de
rcmiffio relationis fit prxeise ratione, vel funda-
menti, Vel termini;fed in patria remanet feroper
idem obiedum, & eadem potentia «qui inrenfa,

& fic vifio omnium eiufdem fpcciei ellet (impli-
citer xqualis.fi ipfa poneretur prxeise rchtiojex
quo ergo ponitur fubftanria , viuens veri beata,

& beatitudo extrinfeca, 8c intrinfeca, beatitudo
intrinfeca erit aliquid abfolutum. Et vitri , ficut V

omnis fubftanria creata fuo modo eft pcrfbdibi-
lis vltimatc aliqua forma abfolura , vt patet de
elemctis.quia ignis, formaliter perficitur calore*
aqua frigiditate , corpora mixta fuis coloribus;

&c.l fortiori perfedio vlrimata fubftantix viux,
loquendo de perfedione intrinfeca inhxrente
debet poni aliqua entitas abfolura in fe formali-
rer perfeda.quam perfectionem habet principa-
liter ab obiero, vt acautacxtrinfeca,& quia per-
fedio vltimata talis fubftantix ponitur operatio
circa obiedum eius perfcdiffimum.vt fupra pa-
tuit per Philofophum , 8c Auguftmum merito tfx. 10.'
talis petfe&io debet efte entitas abfoluta.

His prxm illis rcfpondeo ad argumenta.

Ad primum dico.qubd maior eft vera quarido
immediatius coniuhgiturobie&o in ratione per-
ccptibilis , ita qudd ei coniungariir percipiendo
illud:Si eft porentia perceptiua , huc cogtiitiua.

Vel fi eft appetitiua adtu elicito, vera eft, fi con-
jungitur ei attingendo illud in racionb amabilis,
fiue fruibilis. Et tfic minor eft fa!fa,(cilicct,quod
mediante relatione coniungatur ei modo ptxdi-
&o , quia per relationem prxeisi non attingik iri
ratione obie&i perceptibilis & beatificariui , fed
tantum per adhim intclligendi, vel volendi, nori
vt ponuntur prxeise relationes, fcd vt qualiutfcS
ablolutc.Vndc Doiftor w4.d1ft.49. vult, quod pt*
tentia poteft dupliciter eoniungi obiero beatifi-
eo,fcilicet formaliter, hoc eft.coniudione formi.
li.qux ponitur relatio;& fundamftalittr^oceftj
adlu elicito potentix beatificabitis. Secundo mo-
do eft beatitudo formaliccr,non primo modo.

Ad fecundum. Dico concedendo maiorctri
rede intelligendo ipfam, quia non habetur, nifi
qudd potentia, vt beatificabitis non coniungitui
immediatius.quim per operationem, vt entitate
abfblutam, qux ponitur a&us fecundus ; ficut Sc
creatura non coniungirur immediatiils.qulm per
aliquam entitatem abfolutam in ipfa, quia homb
immediatius appropinquat Deo per intcllcdul-
litatem.quam per rubftantiam,vel quam per vi-
uens abfolutc:Sc in hoc confidit perfedio homi-
nis in adu primo. Si vero int cl ligatur de coniun-
diohe formaliter, fiue de propinquitate formali^.

C c j iet,/

306

Quodlibet.

f*»M mtitf*.
tetnr peten-
ti* b/*nfie*~

Qnvmode *f.

ftntm im-
tmrelu nen

felietur.

cec , qux ponirut relatio * concedo quod homo
immediatius coniungitur Deo per relationem,
qua: immediate terminatur ad ipuimific dicendo
coniundione coniungitur, liuc appropinquitate
appropinquat , ficut fic potentia beari ficabi lis
coniundione coniungitur. Sed ficut in tali rela-
tione fonnaliter non confiftit vltima pcifcctio
hominis incrinlcca in adu primo, fcd (impliciter
in adu fecundo, (ic & vltima perfodio potentiae
beariticabilis non confiltu in aliqua relatione,
qua immediatius coniungitur , fcd (impliciter in
adu fecundo abfolut£,qui adu s cft operatio for-
maliter perccptiua obiedi.

Ad confirmationem. Dico quod requiritur
coniundio perccptiua obiedi , qux eft in (ola
operatione aduali, vt fupra patuit i fic idcb non
fulfictt (ola prxlcntia obiedi in ratione obicdi
intclligibilis , fcd requiritur qubd fit prxlcns in
ratione obiedi adu perceptibilis i potentia, cu-
ius eft tale obiedum:& vitra requiritur quod vt
fic prxlcns adu attingat percipiendo illud ,quod
non poteft fieri per aliquam relationem fornu-
liter , neque per habitum etiam perfediflimum,
quia per illum ramum habitual iter coniungitur.

Ad quartum. Dico quod rarlo concludit pro
me.quia vltima pcrfcdio imrinlcca.fic inltxrens
nutcrix non cft vnio media inter ipfam, fi: fbr-
matn , fcd cft prxcisr ip(a forma, aux veri per-
ficit. Sic vltima pcrfcdio naturx beatificabitis,
qux confidit in adu fecundo , erit aliqua perfe-
dio abfoluta inhxrcns fotmalitcr illi , & non
relatio qux nullam addit perfedionem forma-
litcr. Et hoc cft quod dicit Dodor in prtrno ,dtfl%
i. q. i . quod ficut materia finiatur imrinfecc ali-
qua forma finita, fic potentia beatificabilis finia-
tur incrinfccc.fic fonnaliter aliquo finito, fcilkret
ipfa operatione , qua attingit obicdum beatifi-
cum,& extrinfece non fatiautrnifialiquoforma-
liter infinito.

Ad quintum de apticudinc naturali. Dicoqttbd
appetitus naturalis ad beatitudinem non utia-
ttir,nec quietatur illa naturali inclinatione , quia
cum fcrnper , fic neceflarib , fic fummr habeat
cara , vt patet h Dodore in quetrto , diflirt. 49.
necelfiuio pro quocunque inftanti eflet fummi
beatus. Sed dicitur finiar i , quando habet illud,
ad quod fumme inclinatur eo modo , quo natum
cft haberi > non poteft autem haberi , vt pcrfc-
dio intrinteca . cum primmn ens nullius creati
poflir , cire pcrfcdio intrinfcca : led tantum na-
tum cft haberi , vr cognitum in cognoiccntc, fi-
uc vr amarum in amante , quod prxeisi fit per
adum , quo attingitur. Et appetitus turmalis cft
ad habendum futnmum bonum , vr fumme fibi
commodum , fic fumme fibi deledabile , fic per
confcqucns inclinatui ctiatn adadhim , qui im-
mediate poteft attingi ,vt fummum ddedabi-
le , & fic vltima pcrfcdio eius imrinfirca erit
entitas abfoluu , videlicet pcrfcdilliina opera-
tio,&: perfedio cius cxninfeca erit fummutn de-
ledabi e.

Ad (extum. Dico quod Dodor non vult ibi
quod talis relatio media aliquo modo pertineat
ad formalem rationem bratitudinis formalis , fic
inlixremis , cum ponat eam (impliciter in ope-
ratione perfcdifthm , qux formaliter, fic intrin-
fecc dicitur operatio vere perccptiua obicdi 1 fi-
ue cft illud , quo fonnaliter potentia attingit
obicdum percipjcndo illud . licet adu per ip-
Ura ablbiucc acceptam non attingat illud : re-

quiritur cr«) prxeisi , vc difpofitio prxuia: Si-
cut etiam humanitas non poteft immediate efle
a corpore organico, fic anima intelicdiua,vt ab-
folutc futnptts, qux tamen funt tota cius pcrfc-
dio inirinieca eilcmialis, (cd prxrequirimr vnio
eorum ad inuiccm, qux tamen nullo modo per-
tinet ad perfedionem intrinfecam.fic dlcmialem
ipfius hominis. Sic Dodor intclligit in propo-
uto.

Ad confirmationem. Dico qufid vltima feli-
citas hominis non erit ens per accidens, quia non
ponitur aggregatum ex optratione,fic relatione,
(ic quod hoc totum fit felicitas hominis , fcd po-
natur prxcisfi ipfii operatio circa obicdum bea-
tificum , fic relatio media ponitur prxeise , vt
difpofitio. Sicut materia, fic forma funt vere cau-
(x pcc (c compofiti , fic tamen non caufiuu nifi
piius vnitx ■, non enim forma caufat vt vnira.ita
quod vnio aliquo modo pertineat ad lationem
caulanJi, fcd dicitur caufare vt vnita : fic iniclli-
gendo adu non caufat, uifi prius vniatur. Sic in
propofito.

Ad aliam confirmationem, patet rcfponfio ex
fuperius didis.

Ad nonum. Dicoquhd vltima perfedio fub-
ftantix viux non ponitur ablbiutc sis ciuitacc ab-
Iblutajpcrfcdiore , led ptxcisc ponitur qux eft
adus fecundus , quo fubftamia viua poflit adu
attingere obicdum beatificum : fic fic bene con-
cedo quod ponitur in adu fecundo perfedifli-
mo,qualis eft operatio circa obicdum, fic fic de-
bet Dodor intclligi.

Ad dccimum,fic v It imum , patet rcfponfio ex
didis in illis prxambulis. Similiter ex didis ref-
pondendo ad obicdioncs. Et fic pater refolutio
dubiorum.

Secundo principaliter dubitatur de ratione
fecunda, qux principaliter confidit in hoc.quod
non poteft cftc relatio degeneratione relationis
noua,nifi propter aliquid nouumabfolutum,vcl
in fundamento , vel iu termino : fcd intcllcdio
poteft dic noua ftante prxrfsc eodem funda-
mento , fic termino, ludatur, probando quod
r. latio proprifi dida poftit dic noua nullo ab(b-
Ituo nouo pertinente ad rationem fundamenti,
vel termini. Et primo fic ; xqualitas poteft cile
noua nullo abfoluto prius acquifito, fic ponoca-
fum^ubdmodb finr dux quanrirates inxquales*
ita quod vna fit cubitalis , & alia bicubitalis , fi c
poft illa , qux eft bicubitalis fiat cubitalis per
ablationem partium j tunc iftx dux quantitates
eftene xqtiaJes, ita quod xqualitas erit noua , fic
tamen nullum abfolutum nouurn cft prius ac-
quificum , vt patet: per ablationem enim panis
nihil ablolurum nouum caufatut in eo , cui fic
ablatio.vc Patet experimenta liter.

Secundo indatur , qnja (imilitudo poteft efte
noua fine nouitate alicuius extremi , fic prxfup*
pono qufid ratio proxima fundandi (iimlitui-
nem eft vuitas qualitatis, cum fimilitudo fun-
detur fuper vno , vt patet 5. Met. cap. de Ad
aliquid : fundatur ergo fuper vnirarc fpccifica
alicuius qualitatis , puta iuper vnitate albcdi-
nis : ficut ergo albedo cft ratio formalis fun-
dandi fimilirudinem ad aJiud album , ita albedo
in alio albo eft ratio formalis terminandi fiinili-
tudinem , itaqufid non eft ratio formalis retmi-
nandi.vt aducxiftcns, ita quid exiftentu in ip(a
fic ratio formalis terminandi , vel fundandi ,fe4
entitas formalis,fic quiditatiua- Sed ulis fuit ab
xterno.

10.

VUim e kf

minis fthei'
ttu ne» ira
tm ferned-
dem.
Meteris,

& fm

tmiftat.

Qusftio X I.

307

<ctc: no, fle tamen ab actemo non fuit fimilitudo,
led cx tempore, quiacaulato alio,& aiioalbo in
ejfc exidemix ftc noua,& noua fimilitudo, flr ta-
men quicquid pertiuet ad rationem formalem
fundandi, & terminandi fimilicudinem fuit ab
■cerno , cdm omne ens fecundum tjfe quidita-
tiuum tit xicrnum.

Tcrtib indatur , quia fi non poted clle noua
fine noaitacc alicuius abfoluii , (equitur quod in
diurnis fimilicudo,xqiulnas,fle idcnritas,(int pce-
nitus idem , quia erit prxci$£ idem fundamen-
tum, Sc eadem ratio fundandi, fcilicet, vnitas ef-
fentia pcrfcCHlIiraa, fle vitra (equitur qu«d vna
.nullo modo erit prior alia.flc Ii vna eft prior , fle
aliapoftcrior,damc eodem prxeise fundamento,
& termino, (equitur qufld vna poted ede noua fi-
ne nouitate extremi.

Quarti indatur , fle pono qudd fint duo alba
vnum vt quatuor, fle aliud vt o£to , Inter qux eft
aliqualis fimilicudo,&: pod album vt odio fiat al-
bum vt quaruor.cunc inter illa erit pcrfe&a fimi-
litudo , fle tamen noti erit aliquod abfblutum de
houo acquilituro , fle illa erit noua , vt pater.
Tum etiam , quia quxro , aut ida fimilitudo cd
eadem qux pri&s , aut aliamon primo , quia illa
Fuit impcrfada;fi alia habetur propofitum , fcili-
cet, qu&d nullo abfoluroacqitifito fit noua rela-
tio. Et vitri, quxro dc illa fimilicudinc, qiuc erit
albi vt o&o ad album , vt quatUor , fle pdltfic al-
bum vt quatuor,pofuo quod illa impcrfo5ta,qux
crai fundata in albo vt odo.non fit iquxro modd
quomodo album vt quatuor remancns.lit fimile
alteri albo vt quacuortant noua fimilitudlne , fle
ftabetur propolicnmcaut antiqua , ergo fimul al-
bum vr odo fuit funilealbo vt quatuor perfecte*
fle imperfedi; imperfecte , quia album vt odo;
pci (edc,qiiu album vt quatuor.

Quinto indatur, fle pono quod nunc fit perfe-
&a fimilitudo inter albtmi A fle album B:$c B
annihiletur , Ac t>od idem B reparetur dante eo-
dem A: tunc inter A 8c B erit vera fimilitudo,&
tamen erit prxeise idem fundamentum, Sc idem
tcritunus.vc patet in tuenti.

Rcfpondcr> ad primum , quid didum Dodo-
ris debet imclltgi , lcilictr quod non poflit clTc
noua relatio , nili fad* aliqffa nouitate in extre-
mis,flc hoc acquirendo ve! nouum ablolutum.vcl
deperdendo aliquod abfoiutura pribs. Dico fe-
cundo , quod fieri nouum abfolutum poted pro
Hunc dupliciter inrelligi,vel quod totaliter dc no-
tio acquiratur ve! quod habeat nouum modum
edendi , fle fic quantitas cubitalis fcpar.ua i
quantitate bicubitali cd perfe exidens , & habet
rationem totius, fed vtexidens in quantitate bi-
cubitali habet prxeise rationem parcis , fle fic
noncd noua rclatio,nifi nouo abfoluto aequi (ito
aliquo idorum modorum: prima tamen rcfponfio
'magis videtur ad propofitum.

Ad fecundum dico primi , quod polito quid
exidentia non requliatur nec vt ratio formalis
terminandi , nec vt ratio fbtinalis proxima fun-
dandi relationem ; requiritur tamen vr conditio
requifita , fle hoc futficit. Dico (fecundo , fic me-
lius, quod nunquam cd fimilitudo realis adualis
Inter aliqua extrema , nifi ratio formalis termi-
nandi in vno extremo, fle ratio formalis fundan-
di relationem fimilitudinis in altero cxtnrmo.fint
in adumeced noua nifi fint noua,flecfim dicitur

3uod fuerant ab xtcrno:dico quod albedo fccun-
utn fiium cjjcicalt aduale,Ae cflcntiale non

fuit ab xrerno , fuit bene tamen fecundum
fcilicet fecundum ejfc cognitum, vel poffibile, vt
patet i Doctore in prttnofdft. 3 6. fif vide lingula-
ria qux expoliri in fec*ndo,diJl.ytj 1 . modo non
ed ratio formalis terminandi, vd fundandi fimi-
lieudinem re.ilcin adhialem.nifi fint ihefic clien-
tuli adtuali,ad quod immediate foquitor actualfc
cxidcntia.vt gradus incnnfecus.

Ad tertium patet rcfponfio ex bis , qux ex*
pofui fupraquxd. fl.quodl.vbi limiiis difficultas
pofita cd.

Ad quartum , patet refponfio ex dictis ad pri-
mum argumentum.

Ad quintum. Dico, quid redeunte eodcift
extremo , redit firoplicirer eadem fimilitudo , vt
patet a Dodorc in tertio , diflinil. 8 . &in 91 ur-
io , dtfl. 4). vide ibi multa ad hanc materiam
peni nentia.

Tcrrid principaliter dubitatur de tertia ra-
tione principali . qux confidit in I10 . , qu'-d ad
fundamentum proximum pofico termino mcef-
fario fcquitur relatio intrinfecus adueniens : fed
operatio non ed huiufmodi,&c. ludatur primfl,
quia ad prius efltnrialitet non Videtur neceflarid
lequi poderius , a quo tale prius nullo modo de-

pender.

Indattlr fecundi , quia adhuc noh eft proba-
tum quod dante perfecta pnrfemia obi edi po-
tenrix.quod non neccflairid fcquitur opcratio,fi-
tot dante perfera prxlenria vifibilis potenti*
vifinx, fle amoto omni impedimento videtur ne-
cellaiio fequi vifio.

Tcrtid indankr , quia operatio 'eft In conti-
nuo fluxu , quia cdncinuc fit , ergo fonnalucr
relatio.

Qtxin6 irtftatur ,corttrahoe quod dirir^UOd
poneretur operario relatio intrinfccus adudnieni.
Comta , tum quia communiter ponitur a&id
immanens. Tum, quia ftrtio de Amm 4 intcllige-
reeft pati,cigo videtur quod lir paflio.

Reipondco adprimnm. petet tclpohfio fuprij
quxrt.li.

Ad fecundum , pltet refponfio i Doftore in 4.
dtihnft.+y. quu Deus poted fufpcndere omneul
adioncro.

Ad tertium, patet rcfponfio in ^rimd j dift. j,
quxd. vlriina in rclpohfioue ad v|tin)um argu-
mentum principale , & etiam iu ptxfcnti qux-
dionc.

Ad quartum patet refponfio hic in prxfcntij
quxd.artic.lccundo.

Ad vltimum vide rclponfionem ad illartl aii-
Aoritatem l*hilofophi datam \ Doitore *n pri-
ma , difltnR. 3, qnjul. 7. & etUrti in ftc*nd*\
dtp inii. 3 .&rc.

QuanJo in conctetu eft pndkntio , A'C. De
f da regula ii concretis per le primo modo ad ab-
it radta , qux renet prxeise , quia concretum Hoii
eft verum de concreto ratione fubic&i , fictu al-
bum cd dulce, cd prxeise verum raribncfubie&i,
in quo tam albedo, quam dulcedo fundanrur, Vt
patet in la&e.fc ideo non cll vera prxeise ratione
extremorum, fieut hic , 4 lbn*n e ti colorat*'* , cd
prxeise vera , quia albedo indudir fuimalirec
colorem. Si dicatur hxc fcd ycra primo tbddOj
albedo eft color, & tamen non fcquitur, ergo albc-
dincitas ed colorcitas, fiue quidiras albidints eft
quiditas coloris , & tamen aiguitur i concreti;
pet fc pruno modo ad abducta. Dico , quod
prima ed veta , quia er fi albedo non concernat
Cc | fubicttiuDi

308 Quodlibet.

fubic&um , nec fimilicer color, vtrunque tamen
concernit fuppofiium proprix nacurx , & ideo
vnum prxdicatur de alio in primo modo: fecun-
da vera eft fella, quia neutrum concernit fuppo-
fitum proprix naturx , irad eft totaliter abftra*
£tum , idc6 non poteft vnum de alio formalitcr
prxdicari ciim vt lic.fint vltimatc abftralfe. Sed
de hac materia vide qux prolixi expofui in i.d.j.
q.i. Scmper tamen tenet i concretis , per fc pri-
mo modo ad abftra&a, vbi abftra&a concernunt
fuppofita proprix naturx.

Ibi tti/un tllnd verbum rPhilofophi idem bis
diceretur exponit dc.intellcEUu , id eft , adhis in-
tclligendi non refertur ad intclligentera Icilicet
ad potentiam intelle&iuam , fed ad intellc&um
id eft, obic&um , quia fi iu cilct , icilicet quod

fimul referretur ad obie^um,5c porentiam, tunc
intellc&us conftituctctur per intclligentcm , id
eft, quod a dius intclligcndi ellet relatio per in-
tdligentem, vt per terminum,im6 videtur elle i
conuerfo icilicet, quod intclligens, vr mxclligcns
conib tuatur in tali efe per adiumintclligcndije*
quo fequeretur,quod illud, quod conftituirur per
aliud, conllituat illud, ficut ipfe arguit, quod imcl-
lcdkus fi diceretur ad intelligcntem , conilituere-
tur periplum, ita intelligit, quod conilituitut
per intclfigibile ad quod dicitur:non autem con-
ftitucictur per illud, fi cfiet in fe aliquod abfolu*
tum, quia abfolutum non includit necellario,
quod fit ad aliud, vt ad terminum,ficut relatiuum
includir.vt paret ,& fic patent illae rationes , qua
poilea foluentur.

s c h o i i v M.

x^tr tuitur tripliciter operationem dicere relationem realem. Primi , quia vltima perfe-
dto natura perfecit fuma dicit refpedum realem ad perfelhfstmum obiedum , id tft,ad viti-
mum finem cui annectit. Secundo , ad operationem , puta intelhgcre , non datur nona muta*
lio ex Philof Tertio , operatio infertur ad obite/ um tertio modo relat inorum , ergo relatio eft
ei fubflannalis,quiafic alteri extremo eonuentt , ex Phil. hic ait n. 7. a concretis primo modo
per fe inferri pradteationem ad abllrada vt in exemplis intelhgitur , ijuando non eft
vluma abfiradio , qua ah omnibus abstrahit : vt ergo teneat hac regula , illa abftrada
debent concernere propria indiuidua. I nde hac non tenet , humanitas eft animalius , de
quo i.d. f.quaft. 1.

DE fecundo articulo principali tria funt videnda. Primo arguitur , quod in ope-
ratione ncceflario eft aliqua relatio rea! is ad obieflum. Secundo , dicetur
qualiter hoc (it intclligcndum. Tc rti6 , videbitur dc rationibus ad iftud probandum
yttima politis. Primum oftenditur tripliciter, (k hoc cor rcfpondenter triplici probationi pofi-
ptrftihs fZ jn primo articulo. Primo ex ratione perfefliorus, quz fuit medium in prima ratio-
Ml^^Scit ne. Arguitur fic: vltima, Si fumma ] cifcdio natu:x operatiux non poteft efle fine
relationem rcali relatione ad obieflum perfefl (fimum, circa quod ipfa nata eft operati:operatio
udsbieUutn autem eft fumma perfeflio talis naturx igitur, &c Maior probatur, quia fi fumma
psrftlhji- perfeflio naturx viux diceretur aliquid vr eft ad fe , ipfa fubftantia rei hoc modo-
mum. clfec fumma perfeflio , quia fubftantia eft perfeflio quocunque fuoaectidcnt e, fe-
Texxr eundum AriftotcIem7 Heraph.Si igitur concedatur bcaiitudinemcrcaturxeflcac-
cidens illi naturx bcanfu abili, Si cum hoc fummam efle eius perfedionemthoc non
poccft poni, v c eft - liquid ad fc,fed prxcisc.inquancum conncflit , flue coniungit fini
vltimo (impliciter, feiliectobieflo cxtiinfcco.quod per ipfum attingitur : ipfa igitur
relatio ad ipfum obieflum eft formalis ratio, propter quam bcatitudo dicitur fumma
Ai- perfeflio.

ctndus Confirmatur hoc per illud A uguftini 13.1 Is Trin.cap j.vbi aliis definitionibus bea-
boatuit cicudinis rcprobacis.concludic, quali pro vera definitione. Beatus igitur no» eft, nifi qui
1>K* f omnta,qua vuli,dr mhtl mali vult.

4 Topic* E* hoc arguitur , quando in concretis eft prxdicatio per fe primo modo , fcqui-
e.,j. tur quod abftraflum prxdicatur dcabftraflo : patet in exemplo i album eft colora-
Pradicaiio tum per fc primo , Si pec confcqucns non ratione fubicfli.fcd ratione formzSi
innueretis ideo hxc eft vera, albedo eft color : igitur (i hxc eft vera primo mado -, beatus ha-
f*r bet qnicqutd bene vult , fequicur quod bcatitudo eft ( vt ita dicam ) habicio cuiuf-
'utfert pra- cunftuc bene voliti ; nunc autem habitio , vel habere videtur per fe intpoitarc
dicationem relationem.

tn abjtra- Prxtcrca. Iuxta fecundum medium, fcilicet dc nouitate abfoluci , arguit fic.
His, non Ad formam abfolutam nouam poteft eflepcrfe mutatio : ad operationem , puta
loquitur intclligere , vel huiufmodi , non poieft efle pec fe mutatio : igitur , Sic. Maior pro-
ce abftra' batur: quia forma abfoluu poccft acquiri fubieflo non unium per accidens, fcilicet
n„ ad acquifitioncm alterius , (cd per fe propria acquifitione , quia poteft primd pet fc
i-,-.,, fucccdcrc fux proprie priuationi. Minor probatur per Pbilofophum 7. Phyfie.

dicentem:

Qua^ftio XIII.

309

dicentem • Kenht in intelleliina parte umma ulter otio ,feiens enim maximi ad aliquid Ttx lQ-
dintur , & multa ibidem tam in litera Philofophiquam in commento videtur effe ad

b^t^cVcT Tima tertium medium , fcilicct de diftmaionc relationis & funda-
menti eim.arguitur fic.In cuius fubftamia eft relatio illud non eft aliquid ablolu-
tumjfcd in tertio modotelatiuorum in fubftantia vnius exttemi, fcilicct menfurati,
eft relatio t operatio enim refertur ad obicaum illo tertio modoug.tur, &c. Maior Opera,»
probaturi quia abfolutum non includit in fua ratione effentiali relatiuura : quia "f™'*
tunccffct per fc ad alterum: per illud refpeftum indufum , tc effet pet fe non ad
alterum, fcd ad fe i quia ponitur abfolutum. Minor patet per Commentatorem
T Meraplnfict vbi vult, quod in tertio modo relatiuorum relatio clt in fubftamia ai- Com.to.
terius extremi tantum , f.eut in ritione inrclkaus.X non in ratione intellefti, vel in-
tcllieibllis: WMo , inquit, »0» rfi irefnhfiantea irtiltMrJiau eft wfnhpanttatntelUCUt:
ieitur, Kc. Ibi etiam illud verbum Phitofophi, idem his diceretur , exponit ficuntelle-

£lus non refertur ad intelligentem, fcd ad intclleaum: quia fi itaeffet, tunc iftcel-

ledus conditu eretur per imelligentcm , X videtur effe e conuetfo. Etc quo fequere-
rur , quid illud quod conftituitur per aliud, conftituatillud ificut ipfe arguit , quird
intellectis, fi diceretur ad intclligentem.conftitueretut per ipfumnta intelligit qudd
conftituitur per intclligibile.ad quod dicitur, non autem conftttueretur per illud , fi
effet in fc aliquod abfolutum.

s C H O L I V It

Pro folutionc trium rationum ditatarum oftendit dari notitiam intuitiuam , & ah-
ft ralhnam m mtelleilu , do quo I . dtjlinrr. quaft.l. & t-dift . j. qnaft 9 &J- dtft. 1 4;
Ojua/1. 5 . tyfd primum contra hoc docet , licet fen/m non ahft rabat ah hic , & nunc , in.
ttllcclum fic abftrahcrc & intueri etiam Jient fenfui. e^td fecundum docet intuitiuam &
ubflrachuam fpecu dtfttngui , quia Molinum illius ejl res m fe exedenti huius iero ali-
quid 1» quo res habeat effe cognofcihUi ,ftue fit c.ufa virtuulner continens fine efcltus
eius , 11 ftecier.

Circa fecundum in ifto arcicuto|diftmguo de operatione, U eft diftiiiftio mi-
nifcftior in aftu cognofccndi.potcft tamen poni forti inaCu appetendi
Aliqua ctgo cognitio eft per fecxiftentis , ficut qui attingit obieftum in (ua pto-
pria exiftcntiaaCuali. Exemplum de vifionc coloris, [ X communiter in feb attone
1‘cnfus exterioris Aiq ia etiam eft cognitio obiefti , non vt etittenciS in fe , Icd vel
obicCum non exiftit: vel faltem illa cognitio non eft cius, vt aftualiter cxiltentis.
Exemplum, vt imaginatio colotis quia contingit imaginati rem , quando non exiftlc,
ficut quando exiftit. Confundis diftinttio probari poceft in cognitione intelledhua.

Hoc probatur primo, quia pater quod aliqua poceft c(Te intelicftio nori exilteqtisi
aliqua etiam poteft clfc obiefti Cxiftcntis,vtcxiftencis:quia talem habebit Beatus dS
obieflo beatifico alioquin polfcc aiiqtiis effe beatus in obiefto , cfto per impoilibtle,

Ipfum non effet exi ftens, de quo dicitur habere datam vifionem.fiuc facialem : pro-
pter hoc, qudd actus ciuscognofcendi tendit in illud, vt in fe prxfens in propria eXi- ,

ftcntia actuali. Secundo probatur idem ,quiaquicquideftperfe£tionisincogiiicio tata
nc , magis poteft competere cognitioni imcllectmx , quam fenfitiui : nunc ailtem £
poffe attingere obicSum in fe rcaliccr perfeaionis eft , * vbi non vilcfceret potentia
attingentis propter impctfeftioncmobiefti: ergo intellcftus poteft habete aaunt, fjj
quo ficatting.tobicaumin fua rcali exiftentia , faltem illud obieftum. quod eft no-
bilius tali intellectu, vel xqift nobile. Et ficonccdatur de intellCan nolito, ipfum, uooegmtd.
fcilicct polle habere talem ait mn cognitionis, quoattirtgatrem ,vt exurentem in le,
pari ratione poteft hoc concedi dc quocunquc obiecto : quia intellectos nofter clt
potcntialis rcfpeftu euiufcunque intelligibilis. • quamfeufi-

Contra illam dlftinflioncm arguitur primd per hoc , quod intellectus nofter m
cognofccndoabfttahii ab hic.X nunc X pari ratione ab Omni conditione cxHlentd ,.MCuP.t.
vtcxiftcntis -.igitur non competit fibi aliquid per fcintclligere.vt exiftCns. non u , ,

Pmcrea Si fini dui tales ImcUc-aiones polfibiles Uuellccftui noftrq , tunc pari ra-
tione ciufdem obiefti poterunt effe dui tales Quito tunc quomodo diitingue-

jio Quodlibet.

rencur, non numero tantam, quia duo accidentia eiufdem fpeciei non poffufiteffe
in eodem fubiefto fimul , nec fpecie: quia liue aftus cognitionis accipiat Ipecicm,
a potentia, liue ab obiefto.cum hic (it eadem potentia, & idem obicftum.non poterit,
poni differentia fpccifica.

A d primum illorum dici poteft , quod diftin&io , quz ponitur communiter inter
cognitionem incellciftiuam, 4 c fenlitiuam ex parte obic&i , puta , quod intclligimus
vniucrfaletlcntimus lingulare, & quxeunque diftinftio alia ifti corrcfpomlcns , non
debet intelligi tanquam intet potentias difparatas ex zquo , (icut eft diftinftio vifus
Jim e hi ln videndo colorcstab auditu in audiendo fonos , fed debet intelligi diftindio intel-
IjHil ledus a fenfu , ficutpotentiz fuperioris cognitiuz ab aliqua cognitiua fubordinata
ci£noJiit iibi,& per confequens,qu6d potentia fuperiot poteft cognofcere aliquod obiedum,
fmfm , & vel lub aliqua racionciquod obicdum, vel fub qua ratione pocentia inferior non po-
fiii <i jm- teft cognolcere.non tamen e conucrfo , qudd inferior poflit aliquod obiectum , vel
“*I" rd~ fub aliqua ratione co gnofcere, quin luperior poflicetiam perfeftiori modo obieftum
cogrio^cctc & fub eadem ratione cognofcibilitatis ex parte obicftiiSc (ic poteft
* ' concedi, quod incelledus poteft cognofcere obieftum non vt hic, Sc nunc: quia fub

ratione quiditatiua abfolutatfcnfus autem non poteft (ic cognofcere obieftum : quia
eft virtus limitata ad cognofcendum ipfum fub ratione exiftentis : fed non propter
hoc intelleftus determinatur ad cognofcendum obic&um fub modo oppolito : quia
indifferens eft ad cognofcendum ipfum fub vtroque modo.

ExifltntiA Ad fecundum concedi poteft ,qu6d fine duz cognitionet eiufdem obiefli fimul,
firtti a- fic quod non diftinguatur obieftum ab obiedo.ficut effentia ab cxiftentiaiquia licit
** ‘ncec ’^a f 1 a'iclui diftinftio obiedi, tamen non fufficicns ad propofitumiquia etiam
De hTc' *P$* #xi|lentia poteft cognofci cognitione abftra&iua. Sicut enim effentiam, (ic exi-
cogmnone Antiam poffum intclligcte , licet non fit realiter extra intelleftum. Dicentur igi-
duplici.vi- tur cognitiones diftinftx , & hoc fecundum fpeciem propter rationes formales
des.q.i. motiuas hinc, inde: quia cognitione incuitiua res in propria exiftentia eft per fe
m jtiuaobiefliui , in cognitione autem abftra&iua eft pet fe motiuum aliquid , in
quo res habet tjf- cognofcibile : (iuefit caufa Virtual iter continens rem, vt cognof-
cibile , fiuc vt effeftus puta fpecics, vel limilitudo reprzfcntcntanue continens
ipfum, cuius eft fimilitudo

Commentar i r s.

I J. f frcM fecundum. Pro maiori declaratione
jymb>A (r huius lirer* infurgunt aliqua dubia. Ec

fnm* prfm6de icnlatione fenfus cx erioiis , quiaco-

•**"**' gnitio incuitiua non fit per aliquod rcprxfcnta-

tiuum , fed ner prefcnriam obiedti in (c : modo
cognitio fcnfitiua exterior caufiuur a lenfu , Sc i
lpca-ie fenlibili exiftente in organo , vt patet a
Dolore in quodUb.cjHsft. i f .imo fi fpecies lenfi-
bilis non edet in organo lenius , nulla cllct Icn-
latio cxtcrior,vt patet. Tum etiam*, quia fi in rali
Icnlatione requiritur prxsctia obie&i exiftcds.vt
exiftens in a&uali exiftentia , aut requiritur vt
caufa erfeftiua talis lenfadonis ; aut vt przdsc
terminatiua : non primo , quia tunc non pone-
re tur fpecies caufa efFe&iua. Tum edam, quia
non videtur.qudd fcnfibile diftans pur» per mil-
liare pollit immediate immutare lenium ad lui
lenfationemtnon fecundo, quia fi tantum requi-
ritur vt terminus , & nullo njodo vt caula effe-
mina poflet clle perfeda leniat io ipfius , edam
iplo uon exiftente : patet , qiiia caufa toralis il-
lius cllct fcnfus.Sc fpecies (crlfibilis, & caula rc-
ccptiua immediata edet ipfe fenfus. Sic enim
arguit Dotftor in primo , atft. j. qusjl. 7. contra
Henricum aui ponebat animam clTc totalem
caulam intcllcdionis.vidc ibi.

Prfrwfit. Rclpondco primo, qu6d forte non videtur in-
conueniens fcnfibile extra ede caulam partialem
fenlacionit exterioris. & cum dicitur , qudd non
poteft immediate immutari potentiam diftan_

tem nifi immutet medium. Dico , vt dixi in fi*
cHndotdifl.t). de locutione Angelorum , vide ibi.
Dicofccund6,& forti melius , qu6d talis fen-
ladocaufatut a fcnfu,& fpecic icnfibili , & tunc
requiritur obicdlum, vt atftu exiftens in propria
exiftentia.Et cum dicitur, quid lufticit caufa to-
talis fcnlationis , qua eft Ipecics cum fenfu , Sc
caufa recepdua eiufdem lenlacionis per rationem
Do&oris contra Henricum. Dico, qu6d ratio il-
la ibi valet ; Sc non hic , quia hic fpecies fen-
fibilis repr*fcntat ipfum fcnfibile cum conditio-
nibus materialibusjibi ver6 »on*,& idc6 fi lenfi-
bile non edet in fc przfcns nulla eft lenlado. De
hoc vide Do&orcra in primo , d, j .tj.6. Et de hoc
aliis erit letmo prolixior.

Secundo dubitatur , ibi , pojfe Attingere obit -
than in ft re Aliter perfetlionu eji , vbi non vilefee - x>
ret potentia Attingent propter tmperftSlionei n tb-
teth , hoc videtur dubium, quia aut ponitur ob-
icftum caula mouua porentix ad lui viiionem,
aut przcis£ terminantia. Si primd , patet qudd
potentia etiam vilefeeret recipiendo nodtiam
inruitiuam ab obiedo perfc&iiEmo , quia tunc
le haberet in potentia recepriua , etiam pofito
qudd illud obiedum cllct formaliter infinitum.
Vade fi edent duo formalirer infinita, Sc rcaliret
diftin£b,& vnum moueret aliud ad fui noriuaro,
illud aliud vileiireret ,quia tunc non tantdm fc
haberet in potentia recepdua, quod eft imper-.
feftionis: led edam dependeret ab illo alio in
recipiendo

QuirtioXIII.

recipiendo perfcdionem ab illo.Si fccuntlu,mnc
nihil recipit ab obiero. Si ciiim ironia diurna
terminaretur ad obicfta Tecundaria etiam
forte terminatur propter hoc non $}fc:itur imper-
, 'fcda.Er quod addit, quod uitelleftm poitft habe-

ri alium , quo atnngat obiethim tn fua rotli exi-
flentia, f altem illud cbietlum, quod ejl nobilius ta-
li intellectu , vel [altem aque nobile, hoc videtur
dubium, quia ipfc Dodor vult cxprcfsc tn fecun-
do,dift. j .quaft.vhima,& in 4 Jijt . 4 f . qubd An-
gelus poteil iutuitiue cognofcerc, puta lapidem,
ita quod bpis concurrat ctfediui (altera partia-
liter ad huiuitnodi notitiam , & tamen lapis cft
valde ignobilior incelledu Angeli. Et hic non
oportet multum infiilcrc cum ipfc cxprc&c hoc
alterat.

1 7. * Refpondeo ad primam obicdioncm , & dico
hffinfit. oU6d polito quod intelledus vt reccptiuus per-
fedionis ab alio, aliquo modo vilctecrer, quia cf-
tet potcntialis ad illud : quia tainen imcllcdio
nobilioris obiedi, lic inicllcduiu perficit , quod
iple intelledus quictatur,& petficuur in tali ob-
iedo, ideo quantum ad hoc non diceretur vilcf-
, cere»ficut fi haberet ab obiedo ignobiliori. Dico

fecundd,& magis ad mentem Dodoris,qu6d hic
Dodor non loquitur lecunddiu opinionem pro-
priam de notitia intuitiua rcl pedtu cuiufcuuque
intelledus creati,quia multi negant quod intellc-
dtus Angeli pollit acquirere nutitii imuiuui ali-
enius inferioris , quia non eft poiemiaiis ab ali-
quo inferiori.vt patet in fecundo, diff. }.&tn 4.
dift. 4^. Et ideo Dodtor dicit quod poteil falcem
habere intuiuuam refpcdu obicdi pcrfc&ioris.
Vel xqualis , quia hoc modo non videtur vilef-
cere ratione obiedi ,c uro fit vel nobilius , vel
arque nobile. Ec quia inrelledus noder cd po-
tcntialis relpedu cuiufcuuque obicdi , ideo po-
tcft habere notitiam intuitiuam rcfpcdhi cuiuf-
cunquc obiedi intelligibilis. Et tamen fecun-
dum rei veritatem , Sc fecundum intentionem
Dodoris etiam quilibet intelledus Angerem cd
potent ialis rcfpedu cuiufcuuque obietti intclli-
gibilis , vc patet i Ductore mjecundo, difl.}.
quaft. ii.fi etiam tertio volumus aliter dicere,
pollumus dicet c,quod Dodor htc loquitur de in-
ccllcdu ex natura intelfedus , quia vt lic nullam
Hcccilarib includit imperfedionem, cum lic per-

fedio fimplicitcr , quod talis intelledus vbi tn-
ucuiiur perfedilliina ratio imcllcdus ( ilcut cll
de imclfedu diuino, vbi ipuenicur petfedilEnu
ratio imcllcdus ) poteft nabete notitiam intui-
tiuam relpedu cuiuteunque obicdi , dummodo
non vilelccrct propter imperfedionem obicdi,
quia fi moueretur ab aliquo ente c/eato, tunc re-
ciperet pctfedioneiri ab illo. "Nec valet dicere
quod etiam vilefccret ab alio infinito tealitcr d^-
ftindo. Dico , quod hoc verum ell , ted Dodor
prxfupponit incompoflibilitatem plurium infi-
nitorum, vt patet in prtmo, dtft.i. qmsfl.i. partis
prima, & quaft.de Unitate Dei . Sed quando ob-
icdum cd (impliciter idem potentia; , tunc po-
tentia non vtlefcit tefpedu illius, quia nullo mo-
do cd in potentia rcccptiua.quia talis notitia cC-
fet perfede idem realiter illi potenti*. Sed fi ob-
iedum etiam infinitam, 'citet realiter didindum
a potentia , 8 c moneret illam ad fui notitiam
intuitiuam , tunc caufaret nccelTario notitiam
realiter didindam , & ab obicdo , Si a potentia
vt elati expofui in primo dtft, i.& in quaft, de
vnttatt Dei. . , j

Et quod dicit Dodor hic , recondendo ad ^
primam obiedionera , quod ftnfui necejftrio eft
obietli extSientis,vt exifttns , & per confequensvt
habentis ejft htc , & nunc /videtur latis dubium,
quia videtur qu6d fenlatio non terminetur ad
lingulare, vt lingulat e, cum nulla potentia etiam
imelleduu pro datu illo cognofcat aliquod lin-
gulare lub ratione proprio, vt paret a Dodore,&
tamen fi notitia tenfitiua , lic terminetur ad exi-
dc'ns,vt adu exiftcm.& cum omnibus conditio-
nibus materialibus , videtur qudd terrairietur ad
lingulare fub ratione propria fingulatitatis. .

Refpondeo, vt dixi tn 1. d. 3. vide ibi lingula-
rem gloflatn pro illa materia.

Nota edam ih illa rcfponfione , qu&d t)o-
dur vult , qu*6d intelledus , cum lic potentia
fupierior tenlu , quod pofiit inielligcre omne
obicdum fenfus , & prxcise etiam lub eifdem
conditionibus , fub quibus etiam fenfus cor
gnofeit , & non e contra , quiainrelledus potefc
cognolcere , & plura obieda numero , & idem
obiedum fub alia , & alia ratione quibus ratio-
nibusnullo tnodo cognofcit ftnfu* ,vc patet iii-
tuenti.

s C H O L I V M.

Docet 'tn altu cognofccndi intui! iuo cjfe duas relationes reales ad obieltum.vna ejl men-
fttrakihi ad menjiram-.ihtT a fji vHtonii ,feu attingenti*, gutdift* diflingnantnr ,fatet,
tjnia tn altit innenitnr prima Jme fecunda. dr 'e antra vt m excmplu. gaodjint realej .palet :
quia requirunt extrema exijlenlu.dr distincta , ad quorum pojitionem ncttjfarto refuttant.

Ix plicat optimi relationem ratiomt,& qnaltter relatio mtnfur abilis Jit rcalis.qucd contingit,
quando enti! as menfuraltiiS participatur Jcu accipi lur a natura.

ISta diUinflione fc a£kus cognofcendi fuppoGta poteft dici , quftd primus, fci!icct, /"
qui eft rcicxiftcntis infe ncccftarib habet annexam relationem rcalcm, 4: adlua-
leroadipiumobiciftura : 8e ratio eft, quia non poteft efle talis cognitio nili co- chitium.
gnofccns habeat aclualiter ad obieSulh talem habitudinem, quae ncccftaridrequi- In eodem
iit extrema inaftu, tc realiter diftirifta , & quz etiam naturam extremorum necef- i/i relmii
fano confequirur. natu no-

la fpeciali autem videtur efle duplex relatio aQualis in ifto a£lu ab obieflum.

Vna poteft dici relatio menfurati.vel verius menfurabilis ad menfuram. Alia po-
teft dici telacio vniemis formalitcx in ratione medij ad terminum, ad quem vnit, ic

ift»

guintA,

Stxts.

Sf/tim*.

QBmu*.

»3-

K/uit forma -
Im caufandi

hUtienti ni
i mcnit uttel.
1'Bi forma-
bvJJth ma

"HVtlut,.

Quxftio XIII.

fiiiK non cognofcfrur abdradiuc, quia cognitio
abftTadiua fit per aliquid reprxfentariuum.vt pa-
tet a Dolore fi ergo intuitiu£ cognofcicur , (co-
quitur quod intuitiua non terminatur ad exiden-
tiam, vt exidentia.

Quiorfi indatur, quia Dodor hic vult qu&d
in cognitione intuitiua res in propria exidentia
moucat obiediue)ergo non requiritur exidentia
prxeise vt ratio terminandi.

Sexto indatur , quia Dodor in 4J1Ji.1b.cj.f-
dicit quod non requiritur obi «dum vt exidens,
vt prxeise in ratione termini, (cd requiritur vt fit
mortuum, vide ibi.

Septim6 indatur,quia fient ratio formalis ob-
iedi,quicratiui voluntatis, cd ratio perfediflima,
quz cd ratio quiditatiua , ergo fimiliter ratio
Formalis terminandi vifionem beatificam etic
ratio quiditatiua, quia in tali inu-lledus beati
perfede quictatur.

Odauib indatur , quia Dodor hic dicit qu6d
intuitiua, & abdradiua funt ciufdem obiedi , fic
quod no didinguitur obiedum ab obiedo, ficut
edentia ab exidenria^quia licet inter ida fit ali-
qua diftindio obiedi, tamen non ed fufficicns ad
propofitum^uia etiam ip(a exidentia poted co-
gnofei cognitione abAradina; ficut enimeflen-
tiam , fic fic exidenriam pofTiim imelligerc,licct
non fit realitcr exidentem. Hxc ibi , ex quo fc-
quirur quod ficut exidentia poted cognofci in-
tuitiuc , fic abftradiui , fic fic edentia poted co-
gnofei intuiriut , & abdradiuc; ergo exidentia
non erir prxeifa ratio termiiundi.

Deinde indacur.contra fecundum membrum,
probando qudd exidentia non fit ratio caufandi
cognitionem intuitiuom.Et prim6fic:Ratio for-
malis caufimdi edcnticasquidicatiua, ergo non
exidentia. Antecedens patet a Dodorc wi primo,
difl. 3 . quoji. 6. & nlilfi frpt. Confcquentia pa-
ter, quia exidentia non pertinet ad quiditatem,
cdm fic gradus cius imrinfecus -t fic per coufc-
quens poderior. .

Secundi indatur , quia Dodor in primo /iifi.

3 .quoji.-?. probat quid fi obiedum non concur-
reret adiue ad cognitionem, quid cognitio non
fpcdficareiur ab obiedo, nec vna didinguererur
fpecie ab alia. Sed talis fpccificario non poted
ede ab exidentia , vt exidentia, patet, quia exi-
deniix non didinguuniur fpecie, cum fine gra-
dus intrinfcci; didinguuntur enim concomitan-
rer, videlicer, quiaquiditates quarum funt, fune
didindx fpceic.

Tertii indatur , quia fi exidentia lapidis nc-
cefiarii requiritur ad notitiam incuitiuam , vc
ratio mouendi , fequirur quid beatus non po-
terit intuitiui ipfum cognofcere in Verbo ,
quia vt ibi lapis non exidir propria exidentia,
& tamen ipfum vt ibi intuitiuc ipfe beatus co-
gnofeir.

Quarti indatur, quia non cd ratio terminandi
notitiam intuitiuam;ergo nec ratio caufimdi. An-
tecedens patet fupra.Confcquentia probatur per
Dodorcm fupra <7. S vbi vulr quod ratio forma-
lis caufandi aliquid, fit etiam ratio formalis ter-
minandi ,fic ficontra.

Quinti inflatur , quia funt multa entia, que
habent propriam exidenriam , qux tamen nullo
modo poflunt mouere in teli edum , vt funt re-
lationes r cales , qu.r non poflunt mouere intcl-
ledum,vt patet a Dodorc fic tamen cognofcun-
t«r intuitiuc.

Stoit Opor. tom. X 1 /.

Sexti indarur.quia fi exidentia eflet ratio for-
malis mouendi , (equeretur quid non pofletde
obi edo haberi notitia intuitiua perfediflima.
quia notitia intuitiua quiditatis in (e ed nobilior
notitia incuitiuaexidenrix eiufdcm; modi ratio
mouendi in obiedo ed ratio perfediflima, fic
fic fi exidentia eflet ratio mouendi , eflet ratio
perfediflima.

Scprimo indatur fic : obiedum fecundum
fuam entiratem quiditatiuam rcalem adualem
ed cognofcibilc intuitiuc, fic tunc quxro a quo
caulatur partialiter talis notitia intuitiua? aut &
quiditate obiedi , aut ab eius cxiQxntia. Si pri-
mo , habetur propofitum , quia tunc exidentia
non erit ratio formalis caufandi. Si fecundfi»
conui ,quia tunc exidentia contineret vittuali-
tcr quiditatem obiedi ■, patet, quia continerer
vittualiter eius notitiam intuiciuanv, ergo fic eius
emitarem, patet per Dodorcm in primo, dift.}> '**

qu. 1. & in 1. difl. 3.

Odauo indatur,quia refpedu cognitionis in-
ruitiux fenfus exterioris, exidentia obiedi fcnfi- * * *
bilis extra non ed ratio formalis mouendi fen-
fum exteriorem ad fenfationem, vt fupra patuit)
ergo nec fimiliter refpedu cognitionis intuitiua^
refpedu intel!cdus,cum non videatur maior ra-
tio hic, fic ibi , vt pater.

Deinde indatur contra tertium membrum ,
videlicet probando qudd non requiritur exiden-
eia vt conditio obiedi, nec in ratione mouendi»
nec terminandi , quia conditio talis obiedi po-
nitur proprie fingularitas , vt patuit in primo ,
difl. 3. «7.6. Tum etiam, quia fi obiedum in (e,
vt prius exidentia cd ratio mouendi, vel termi-
nandi , fic fic perfedi prxfens porentix, patet
quod nihil aliud neceflario requiritur ad noc»
vt habeatur notitia intuitiua. Tum etiam pa-
tet qu6d contra hoc facit ratio Dodoris in pri -
mo , difl. 3 . quefl.?. contra Hernicum ponentem v

animam intellcdiuam efle totalem caufam in- *

rclledionis.

Si dicatur qudd illa diuifio non ed fufficicns, ••

quia oponet addere , aut quiditas ed ratio ter- »

minandi, fic exidentia ratio caufandi, aut deon-
era, (cilicct aut quiditas erit ratio caufandi , fic
exidentia ratio terminandi. Dico , quod hoc
nihil ed, quia in cognitione intuitiua, quod po-
nitur ratio caufandi notitiam, tale ponitur etiam
ratio terminandi , vt patet ex multis didis Do-
doris.

Refpondco ad omnes indanrias,prxmictcndo R ^
aliqua. Prirafi, qufid eflentia rei fecundum fuam
entitatem rcalem adualem ed prior exidentia tun.
reali aduall , ita qufid talis eflentia cd vera res
habens ejft fimplicitcr, fic verum cjfe aduale, vt
didinguitur contra tjfe poflibile, fiue potcntialc,
fiue contra tjft eius obiediuumific fimplicitcr ed
perfedior fua exidentia reali aduali , ita quod
non ed imaginandum quod lapis fecundum luam
entitatem quiditatiuam adualem extra intellc-
dum prxeise dicatur vera res ratione exiden-
tix eius: inii fi , per impoflibile , talis exiden-
tia non eflet, eflet vera res realiter , fic (implici-
ter. De hoc vide qux prolixe expofui in fecundo ,
difiincl. 3. tftttjl. primn, vbi multa fingularia ad-
duxi de eflentia , fic exidentia. Secundd prae-
mitto,qufid eflentia lapidis.vt habes ejft adual$»
fic prius ipfa exi Aetia aduali, ed perfediflima ra-
tio moucdi imcllcdum ad fui notitia intuitiui,
fic fimiliter ratio tcrminadi.Et fi per impoflibile,

D d eflet

Quodlibet.

e(Tct fcparata ab omni exiftentia , adhuc c(Tct
petfeda ratio tam moucndi , quam cerminlndJ.
Tcrti6 prxmitto , quod dc eadem quiditatc, vt
priore exilteniia , poteft haberi notitia abftra-
&iua,& intuitiua aliter,^ aliter, fi erit in fe (im-
pliciter prxfens propria prxfcntalitaic.tunc mo-
neret intelledum ad notitiam fui intuitiuam, &
tue illa intuitiua cllct obiedi in fe prxfcntis ha-
bentis verum efe rcalc adualc, etiam pofito, per
impofiibile.quod adu non exiftcrci.Si verdnon
cllct in fe prxfens , fed in aliquo rcprxfcntatiuo,
puta in fpccic intclligibili , tunc mediante illa
Ipccie polle^kabcri notitia abftradiua illius, &
tunc talis notitia non requirit quod obiedum
b abeat efe adualc, fufficit enim lubcrc efe po-
tentiale : hoc idem dc exiftentia, quando enim
cll in fe prxfens fecundum fuum efe adualc ,
tunc habetur notitia intuitiua; quando vero eft
tantum prxfens non in fe, fcd in aliquo reprx-
fematiuo , tunc de ea poteft haberi notitia ab-
ftradiua. Sicut enim cfientia poteft confidcrari
fecundum efe potcntiale.de fecundum ejfe aqua-
le, tc fic fimiliter eft exiftentia fecundum ejfe
tantum poflibile, fiue obiedum , dc eft illa, qux
ponitur gradus intrinfecus quiditatis habentis
prxeise eft pottntiale , & obicdiuum; eft etiam
exiftentia fecundum ejje adualc , & eft quando
ponitur gradus intrinlecus quiditatis fecundum
efe adualc. De hoc vide in fecundo , di ft. 3.
quxft. 1. refpondcndo ad quxftionem princi-
palem.

Quarto prxmirto, qw\d effcntia.puta lapidis,
quando eft in fe prxfens intelledui fecundum
fuum efe aduale,caufat notitiam intuitiuam fui,
/pccie diftindam 1 notitia abftradiua ciufdcnv,
non vt in fe prxfcntis , fcd prxfcntis in aliquo
rcprxfcntatiuo.

Quinrd prxmirto , quod quiditas lapidis non
poteft cflc prxfens in fc intelledui fecundum
efe adualc, quin neccllarid fit prxfens fecundum
efe exiftenrix , cilm fit modus cius intrinfecus,
non tamen exiftentia erit ratio nec moucndi,
ncc terminandi , nec conditio obiedi neccffar ia,
fed vt grados intrinfecus neccflarid confcqucns
ipfara quiditatem : pacer, quia fi talis exiften-
tia , per impoflibile , non eflct, adhuc quidi-
tas , vt in fe prxfens, poflet intuitiue cognofci.
Quado ergo Dodor dicit qu6d nonna intuitiua
ejl obietli exiftentit, vt exiflent tji, non incelligit
qudd exiftetia adualis obiedi fit ratio formalis,
vel mouendi.vel tcrminandi,ncc qu6d fit coditio
neceffiuri5 requifita, vel in ratione moucndi, vel
in ratione terminandi refpedu notitix obiedi
fecundum efe, quiditatiuomeius adualc,fcd in-
telligit fic, quod eft impoflibile cire prxfens fe-
cundum efe rcale.quin nccellarid fit prxfcnsfe-
cundum efe exiftenrix aquale. His prxmiflis ,
patet refponfio ad inftantias. Ad primam contra
primum membrum diuifionis , concedo quod
exiftentia non eft ratio terminandi,fed ipfacfiin-
(ia fecundum efe adualc.

Ad fecundam , patet , & dico breuiter, quia
pofTet cfle argumentum etiam dc quiditatc fe-
cundum efe rcale , quod etiam fecundam tale
efe non eft ratio formalis terminandi notitiam
intuitiuam intellcdus diurni , fed prxeise eft cf-
fentia diuina , ita quod non terminatur ad lapi-
dem, fed mediati terminatur ad lapidem , vt in
edentia diuina refiiccnrcm, vt patebit infra, qu.
14. 4rr.$.

Ad tertiam patet , & quomodo illa cognofca
Deus intuitiue expofuiin primo, d.39. vide ib|
quxdatn fingulatia.

Ad quartam , concedo argumentum illud, fi
cafus cllct poflibilis , fcd eft (impliciter impofli-
bilis.

Ad quintam dico, qu6d hic Dodor non vult
qu6d exiftentia fit ratio moucndi, fcd bene vult
quod nunquam res adu moneat ad notitiam in-
tuitiuam nifi adu cxiftat,non qudd exiftentia fic
aliquo modo ratio formalis , fcd ipfa res fecun-
dum efe fuum adualc; vt prior exiftentia aduali,
eft tamen impoflibile ipfam mouere , nifi adu
exiftac, propter neccflariam concomitantium exi-
ftentix ad rem.

Ad fextam concedo argumentum rede inrel—
ledum,nam ipfa entitasquiditatiua adualis non
neceflario requiritur vt fic fit'pr$fens,vt prxeise,
fed requiritur vt monens, & adu non mouer,nifi
quando exiftit propter concomitantiam nccefla-
riam, modo prxdido.

Ad feptimam concedo argumentum illud. Ec
vitri dico, quod bcncconcludit,fi exiftentia non
ponatur ratio quiditariua primi obicdi , modo
ponitur de relatione cius extrinfcca, & formali,
vt patet i Dodorc inprtmo , dijhnfl.i. qua/l.t.
& \ .qn.\.*rt.i.

Ad odauam, patet refponfio ex prxmiflis.

Ad primum contra fecundum membrum di-
uifionis concedo illud.

Ad fecundum fimiliter concedo.

Ad tertium, dico vt dixi ad fecundum contra
primum membrum diuifionis.

Ad quartum.dico quod exiftentia non eft ra-
tio terminandi notitiam intuitiuam ipfius cflcn-
t ix, fed eft ipfa edentia ,eft tamen ratio termi-
nandi notitiam fuimet, quia ipfa immediati ter-
minatur ad exiftentiam cum dicitur qudd tunc
eflct ratio mouendi. Dico breuiter quid quidi-
tas adualis eft ratio mouendi intclledum ad no-
titiam,non tantum fui intuitiuaroded etiam om-
nium virtualiccr contentorum in ea,& fic eft ra-
tio moucndi intclledum ad notitiam intuitiuam
ipfius exi ftentix , quia continet eam vt gradum
fibi intrinfecum, & tamen illa notitia immedia-
te terminatur ad exiftentiam. Concedo tamen
qudd ipfa quiditas ficut eft ratio mouendi , fiue
cajjfandi notitiam exiftenrix, quod etiam eft ra-
tio terminandi depedentiam cius.vt fcilicec cau-
fari ad caufam , 8c fic intelligitur propofitio
Dodoris vt patuit fupta quxft. 8. vide qux ibi
expofui.

Ad quintum dico , qudd fufficit qudd talia
entia vinualiter contineantur in aliquo , qudd
poffit mouere , vt expofui in Primo, djhntt .3.
quaft. 3. Concedo tamen quod exiftentia non
eft ratio moucndi , ncc fimiliter quiditas a-
dualis talium entium , fed vircualiter conti-
nens talia entia , eft ratio caufandi notitiam
intuitiuam eorum , dc quantum ad efe eo-
rum quiditatiuum aduale , & quantum ad efe
exi ftentix.

Ad fextum , patet quid dicendum.

Ad fcptiinum, patet fimiliter refponfio ex fu-
pradidis.

Ad odauum, paret refponfioex his, qux dixi
ad illud dubium do fenfatione, vide ibi.

Si volumus tenere renium membrum diui-
fionis , fcilicec , quod exiftentia fit conditio re-
quifita , fic inrclligcndo , qudd res ipfa adu non
mouerec

ExiflntU al
ffl ratiirnom
tundi.

$*Uit* <•
Sualuifri •
tii

Quseftio XIII.

K«M.

MI- 6* 5*

& bule.

'wouerct intelleaum *J fui notitiam limmioam,
nili adlu cxillcret , quia omnis motio rcalis, &
omnis adio rcalis neceflarfd prxfiipponit exi-
llentiam rei raouenris, Sc agentis i & nmiliicr
nihil poteft terminate dependentiam tcalcm a-
licnius , nili adu exiflcns , non qubd exiftentia
fit aliquo mo lo ratio terminandi , fcd tanttim
nece li ari 6 prxfnppofua ipli rationi terminandi,
ficm etiam Dodor tn primo, dtji.^G.&in tertio,
diit.i. dicit quod creatio terminatur ad exiftens,
vt cxiflcn*, non quod exiftentia a&ualis fit ratio
formalis, fiuc.tciminus formalis creationis imo
eft fimplicitcr ipla natara fccunddm cnritatcin
fuam tcalcm adualcm , ad quam concomitaiur
exiftentia rcalis adualis.vt gradus intrinfectis,hc
dico inpropofuo. r

Ad primam rationem, dico quod licet nngu-
laritas iit conditio agentis, Huc producentis,dc n-
jnilitcr conditio produdi, quia nihil eft prodo-
cens, nifi adu lingulare i nec funditer, nihil eft
produ&um nifi vt fingularc.-non tamen ipfafola
dicitur conditio agentis , fed etiam exiftcnria a-
dualis, eft condicio requifita , quia nifi res adu
ex i fleret, adu non porfet agere : im6 exiftcnria
eft magis intrinfcca naturx , quini fingularitas.
cum exiftentia fit gradus eius intrinlccuj*non (te
fingularitas.

Ad fecundum dico.qudd exiftcnria in obiedo
requiritur ve' aliquid neceffari6 prxfuppofitum,
quia eft impoflibilc intelligere natura adu mo-
uere, nifi adu cxiftac. Dico fccund6,qu6d forte
exiftentia requiritur vt conditio raoucntis, ctfi
forte non requiratur, vt conditio racionis forma-
lis roouendi.Argumetum veroDodoris in primo
difi.i. 5.7. beni concl«dit,quia,prxfupi>onit ip-
fam mareriam ede totalem caufam intelledionis
obiedi,ita qu6d npn ibi deficiat, nec quanrum ad
rationem formalem agcndi,n^c quautum ad ip-

A dlmc occurrit dubium. In bocqtiod dicit
. Dodoc quod cognitio intuuiu*,& ubJbu£huA re~
Jpeth* vnitu,& e m felem abi e ili differunt ffeor.in-
flarur ficqirimi prxfupponcndo quod A fit ob-
iedum inrcllcdus , tam refpedu nociti* abflra-
diux,quam intuitiux, & inflatur fic : idem in-
quantum idem femper natum eft Facere idem ,
ergo idem obiedum, & fub eadem ratione For-
mali ribri poteft cllp caufa duarum fpecierum^c
maxime quando illud obiedum eft fimplicitcr
limicatumiquod dico propter Solem, qui propter
Tui illimitationcm potcll ellc caufa plurium Ipc-
cierum ; modo lapis eft obicdutn omnino limi-
tatum ; ergo ab ipfo non poflimc efic duo adus
fpccic diftindi,

Sccundd inflatur. Adus diftinguuntur per ob-
ieda, vt patet fecundo de Animet , ergo refpedu
eiufdem obiedi non poliunt cltc plores adus
Jfpecie diflindi , quia fi diftindio obicdomm
ncccllario infert aiflindioncm aduum, ergo v-
uitas obiedi ncccffarid infert vnitatem a-
dus. Valet copfequcntia pes locum ab oppo-
fitis.

Si dicatur, quod hoc non eft verum, quia eiuf-
dem obiedi fumplurcs adus diftindi fpccie:pa-
Tct,quuvifio eiufdem vifibilis.Sc eft imaginatio,
& inrclledio,qu* differunt fpecie,& tamen om-
nes funi omnes eiufdem obi edi, &: fub eadem ra-
tione formali, quia porentia cognitiua fupenor
cognolcic idem quod & inferior, Se fub eadem ra-
tione formali, v t fupra patuit. Rcftringq ergo ra-
Scoti Oper. tom. X 1 1.

tionem non comparando duas potentias adin-
uicem refpedu eiufdem obiedi. Arguitur ergo
fic : eiofdcm potentix fimplicitcr comparat* ad
idemobicdu, nonpoflunt cflc pfurc-s adus fpc-
cic diftindi, cum adus nccelfarid didlnguantur
per obieda, ergo vbi idem obiedum ad can- •
dem potentiam comparatum ncceffario erit idem

Tenii inflatur fic': prxfupponcndo didura
Dodoris,qu6d eadem exiftentia poteft cognofei 1Vwf'ffr7-
inruiriuc,& abflradiuc.vt fupra patuitiergo ciuf- <

dem exiftentix numero polium cffc dux notitiae r " •' 1
f|.>ccic diflindx. Confequens falfum, quia exi-
ftentia proprie non dicit vnitacctrt fpecificam ,
cim tantum concomitetur naturam fpecificam,
ergo nec cognitio ciufilcm habebit vnitatem fpc-
c ineam , autet adus co^nofirendi nOn haberet
vnitatem an obiedo. AMA

Quano inflatur, prxfupponcndo didurti Do- S2*"**’
dorisi»» primo , diff.u <J. 4 q«^<* diucrfa appro-
ximatio obiedi rion variat rationem formalem
adus , licet poffit variare, quanrftm ad intentio-
nem, extern i ffionem : igfiis ehlm calefaciens li-
gnum, magis & minus approxfriatus rion variat
calcfadioncm in (e formilircr, ftd magis appro-
ximatus, magis intendit cam,& minus intendit.

Cum ergo obiedum in cognitione mtditiua, K
abflradma intelligatur magis.&r trifn6*s approxi-
matam , fiuc magis & miniis prxferis potentix
cognitiux, paret quia refpedu intuitiux eft in fc
pta-fens i retpcilu veri abftraftini tron cil in fc .

prarfens , quid notitia nOn virilbi-

tur quantum ad cius rationem furtnileni ■ ira
forti quantum ad intentionem» de retniffionena»
fiuequia vna erit perfectioi, pura itita tritu, oc a-
lia imperfectior, fciiicct abftractiua, vel vna cer-
tior , fciiicct intnitiua , & alia incertior, fciiicct

abftractiua. i e,

Qdinto Inftanir, quia fcquitur quod ciuidem a 4'
conclufionis pofTunt elle plures fcientirr fpccic fc—*».
diftinai; patet, quia notitia intnitiua obiectt vl-
limatc continet viitnalitet notitiam intuitiuam
conclufionis , qnia virtualiter continet notitiam
intuitiui ptimi pratJicati.de per cojfequeirs no-
titiam intuilinam propofiriohis immediatx , &
immediata mediatam , vt patet iepra/aj. q«r/f.
icriiA, ergo vltimate continet iiitiritioam con-
clufionis , continet etiam abftractiuaro eiuBem
conclufionis, modo pwdicto,crgo eiufdem con-
clufionis dcmonftratx polfunt elfe plures fcl-
entix fpccic diftinctx.quod nullo modo videtur.

Si dicatur, quod eadem conctufio poteft demon-
ftrari per plura media . de ficca plurii. rate me-
diorum poteft variari fdencia eonclnnonis. Di-
co, qudd hoc pofico, non tamen conccflo, nihil
eft contra rationem » quia ratio prxcis^procc-
dic de eodetri iriedlri intuiciue , et abfttactiue

CTex°j inftamr.quia ft^ttitW quuJ idem intel-
lecnts fimul poterit coonofecre idem objectum
intuiti ud,de aoftractiuf.il differet fpecte.finrt ip-
fe arguit .quia liefrt fecundum opintonem ali-
quorum, dux notitix numero d.ft.ncrx e.ufdem
obiecti non poffine fimul efTe in eodem mrelle-
ctu.de tamen non eft tnconuemens de d.ftrnetrs
fpecie, de fic fcquitur q.6d idem intellectus co-
gnofccret fimul idem petfecti , de rmpctfecA
qtidd eft abfurdutft. . seftimum.

Septimo inflatur A pono cafura ,qnZ,d paterm
tas cognofcarur imuitiue, Sc abftracuuc ** «j-

$i6

Quodlibet.

titia iutui tiua, & abfha&lUa eiufdem paternita-
tis per rc differunt fpccie , tunc’ quxro i quo iiv*
tnniua lubct vnitatcm fpccificarmnon & paterni-
tate » patet» quia a quo non habet entitarem, ah
eodem non habet vnitateuijnon i fundamcto»&
icnwino.quia tunc notitia no didingucrctur pro-
pter didindionem obicdorUm ; ncc diceretur
propria notitia talis obicdi/i ab eodem non ha-

OHaumtn.

16.

Rffrtafu »4

enim» dmki»
Ct fume ad
f rimam.

betet vnttatem.

Odauo inflatur, & quxro, i quo caufatur no-
titia abdradiua lapidis) non i lapide in fe prx-
fcntc,qau vt fic prxfcns, tantum caufat notitiam
fui incuiriuam; non ab aliquo continente vittua-
liter ipfum lapident , vt Dodor videtur dicere»
quia quxro de illo continente, quomodo caulat/
out cauiat vt in fe pr xfens>& riic vt fic.ficut cau-
fat. notitiam, fui intuiduatn, ita Sc omnium vir-
tualircr contentorum , cum, vt iic, fit agens per
ntodum naturx i fi caufat non vt in Ce prxfens,
quxro quomodo vt fic po(Ht caufari? aut caufa-
cura fpccie intclligibili ,& hoc non, quia tunc
effedus virtualitet contineret caufarn , ex quo
enim ponitur fecundum Dodorcm effedus ob-
iedi,& continens vittualiter notitia obiedt»con«
tiuet etiam virtualiter entitatera obicdf, vt pa-
tet a Dodore in prime, dtfl.^.q.t . fequitur qudd
fi talis notitia abdradiua caufatur a tali Ipecie,
quod ipfe fpecies coti nebit virtualiter obieduin,
Sc fic cflrdus virtualitet continebit entitatera
caufx , quod cfl impollibile.

Noud fnftatur, ponendo qudd abdradiua cau-
fetur a fpccic intclligibili , vt tenet Dodor in
primo, diji. ) . qiujl. 6. & 8. & dtfl. 17. & in 1.
dift. I . & in 4. dift. 10 .& in quodlib.i unc fic : fi
jlpecies talis caufat, certum cd qudd in caufando
fiipplct vicem obiedi, & tunc quxro aut fupplct
vicem obiedi habenris efft firapliciter, Sc realc,
aut prxeise fupplct vicem obiedi h^beiuis tan-
tum efft poflibilc) Si primi, fequitur quid cau-
labit notitiam intuititiam illius, quia illud idem
obiedum ii immediate caufaret , caufaret noti-
tiam fui , fi ergo hoc modo fupplct, & pcrfedd
fiipplct, fequitur quid illa notitia erit intuitiua.
Si fecundi ,trgo talis notitia non poterit cfTc
obiedi habentis effit (impliciter, fcd prxeise , vc
habentis effe fecundum quid , & pollibile, cuius
oppofitum experimur;

Decimi indatur de notitia abdradiua exid£-
tix, vt exidentia didinguirur ab cfTcntia , a quo
immediate caufantt?non a fpccic intclligibili ip-
fius exidentix, cum non habeat propriam fpe-
ciem.vt videtur, quia gradus intrinfccus rei non
habet propriam fpccicm aliam a fpccic rei, cuius
ponitur gradus, quia tunc videretur habere pro-
priam,& didindam formaliraccm,quod cd con-
tra Dodorcm in primo, dift.S.qwJi.i. responden-
do ad principalia Argumenta. Ncc caufiiur i fpe-
cic intclligibili ipiius rei clientulis, fiuequidita-
tiud, quia ipfa fpecies prxeise rcprxfentat obic-
di quidjtatcm,&: non exidentiam illius.vt patet;
ergo videtur impodibile qudd rcfpidu ipfius
exillenux, vt exidentia, poffit ede notitia intui-
tiua, «Sc abdradiua.

Refpondco ad idas tndautus, ad primam di-
co priuv>,quod illa propofitio Phiiofophi poted
primo fic exponi : idem manens idem, Sc fub
eadem dilpofirione tam rcfpcdu fui , quain rc-
fpedu paw * natum cd faccrc idem, & iic ignis
manens idem , Sc fem per xqtie difpofnus.Sc cir-
ca idem pafTum , femper natus cd producere fi-

milem,vel cilndem cfTedum, tamen variatos fe-
cunddm aliam , 8c aliam difpofitionem,6r circa
aliud patfiim , forti poterit aliud in fpccie pro-
ducere : hoc faltem ed verum de agente illimi-
tato , cuiufinodi ed Sol. Secundd poted expo-
ni, qudd propofitio ed vera de agente per mo-
dum naturx.&r limitato ad eff edus eiufdem fpe-
cici, quia de illimium non ed verum,quia idem •
Sol fub eadem ratione formali poted producere
plura fpede clidinda.Tcrtid poted exponi,qud<i
idem manens idem non foliim fub cifdem dif-
poiitionibus , Sc circa idem paflum, fed manto*
etiam idem fub eadem adione non poted face-
re nifi iden^numefo.quia eadem produdione in
creaturis prxeise idem numero producitur, ed
etiam hoc verum in diuinis. Applicando ad pro-
pofitu, dico , quod hic variatur & agens Sc ratio
agendi , nam in cognitione intuitiua agens efl

obiedum in fe prxfens, & exidens, Sc ratio age-*

....

dicd quidicas adualis obiedi, vt dixi fupri.
in cognitione abdratdiua , cd fpccics imelligibi-
lis, vt tenet ipfc Doilor Sc rario agendi cd cnti-
tasquiditatiua fpfius fpccici : licit argorefpcdhl
eiufdem obiefti quiditatiue accepti fecundum
entitarem quidiutiuam , etiam aidualem,fit co-
gnitio intuitiua, Sc abdradiua non tamen vtri-
que ab eodem caufatur.

Ad fecunduitf. Dico primo qpdd eiufdem
obiedi ad eandem potentiam comparati , non
podunt elfe plurcs notitix intuitiux fpccie di-
dindx, nec plurcs abdradiua fpccie didinettr,
fed non cd inconueniens rcfpcdu ciufdcm , po-
nere plurcs fpecie didinctas, quarum vna fit in-
ruiriua, & alia abdract iua. Dico fecundi , qu&d
ciafdcm obiecri eodem modo difpoliti, & eo^
dem modo fe habenris , non podiint elfe plurei
fpede didinctx. Sed cefpccta notitix intuitiua
obicctum ed in fe prxfcns in fiu actuali exi-
dentia, Sc vt fic , non poted cite nifi notitia in-
ruiriua. Sed refpectu notitix abllractiux non
ed in fc prxfens , fed in alio reprzfentariuo, dt
vt fic, non porcd haberi nifi notitia abdracriua.
Dico etiam tertib , qubd Philofophus loquituf
de obieais caufatiuis actuum , quia actus de-
bent didingui per obiecra , eo quod accipiunt
entitarem, Sc per confequens vnit.ttem ab illis ,
vt patet i Dodore in primo , ebfhntt. j. qtnjl y.
vbi probat obiecrum habete acriuiratcm refpe-
du cognirionis , quia cognitio , vt fnquir , ibi
fperificarur ab obicdo : in propbfito dico •
quod vbi ed idem obiedum formale caufatiuunt
notitix. fiii , qu6d non poted caufare notirias
fpede didindas ; loquendo de notitiis ciufdcm
obiedifquod dico propter obieda irt eo virxua-
litcr contenta , quia quot obieda fpecfe di-
dinda virtualiter continentur , tot notitlasfpe*
de didindas poted caufare, vtexpofui im.d. 1.
f.}. ) Sed in propofito refbedn notitix intuitiux
obiedum motiuum ed i pia res in feactu exides,
Sc in fe prxfens.Scd rcfpcct u notitix abdracriux
cd fpecies intelligibiHs immediatum motiuum,
lic^t partiale.

Ad tertium. Dico breuirer , qti^d ille nori-
tlx didinctx fpede non ed inconueniens , qudd
didinguanrur fpcrie.Kcitexidenria non fitp,o-
prie fpecies , ficut etiam eiufdem obiecti nccef-
farid fune didincti actus fpecie, feiliecr, actus in-
tukiuus,& abftracriuus.quia tales notitix a quo-
cunque caafenrur , non fulu natx caufari, nifi vt
fpccic difHncrx. .

*7-

AJ/etUmi

$ 1

Ad tertiam

Qujeftio XIII.

i*.

•* dqmorunn

JUfmMum.

d fexttm.

Ad quartum > patet refponfio •, quia hic po-
nitur aliud, & aliud caufatiuum , (tue motiuttm,
dc nropofirio Dodoris imelligitur dc eodem
cauladuo circa idem paftiim magis, & miniis ap-
proximatum. Et fic concedo qu6d idem obic-
chim in fc prxfens in fua aduali cxiftcnria.qoa-
tb magis approximatur potentix in ratione ob-
iedi intclligibilis , tanti notitia intuitiua erit
intentior. Et ftc debet intelligi propoficio Do-
doris.

Ad quintum. DicO, quid fi accipiatur fcien-
tia proprie dida,qux caufatur per difciirfum tjd-
logiftictimj illa proprie eft in cognitione abftra-
diua;cum fit de vniuerfalibus. Si yerb accipia-
tur feientia prout eft certa, dc infallibilis notiria,
dc cuidcns dc de obiedo necellarid , concedo
quod eiufdem conclulionis poteft ctlc notitia
intuitiua, dc abftradiua. Ciim dicitur, quod eft
inconueniens effe plurcs fcicnrias (pede diftin-
das refpcdu eiufdem conclufionis. Dico, qudd
erit inconueniens dc pluribus (ciendis abllra-
diuis tpccie diftindis, vel de pluribus intoiriuis
fpccic diftindis.

Ad textu. Dico,quod intuiriaa, notitia paterm-
tatis haberer vnirat fpccifica a fundameto.de ter-
mino continentibus ipfam virtualiter , fictu dc
entitatetn, vt expofui^i primo, dtfl.t.q. j.dc hoc
fufficit, Philofophus enim loquitur de obicdis
motiuis. vt dixi fupra.

Ad feptimura.Dico,qu6d non fimul ftant no-
Ad fiftinH. titia intuitiua , dc abftradiua eiufdem obiedi,
quia quando obiedum eft in te prxfens, tunc
agit adfui notitiam intuiriuam inquitum poccft,
dc tunc impedit fpccicm intclligibilem agere re-
tpechi notitia: abftradiux eiufdem obiedi. Dico
fecundi . quod forte non eft impotfibile , quod
idem fimul cognofcatuc intuitiue.de abftradiuc,
dc quod fecundum tnam cognofcatur perfode,
dc fecundum aliam imperfecte , efiet inconue-
niens quod ipfure fimul cognofecret abftradiuc
diftinde > dc confuse, fcd de hoc aliis erit termo
prolixior.

Ad ochuum. Dico, quod cautarur a fpccic in-
telligibili. Cum infertur, qu6d tunc ipla conti-
neret virtualiter obiedum. Dico, vt dixi in fe-
cundo, diJKn&.j. qtufi. 9. vide ibi lingularia
dubia.

Ad nonum. Dico , qtidd proprii non fuppiet
vicem obiedi , quia fequeretur quAd obiedum
in fe poflet huiufmodi noticiam caufarc, vt cx-
polui inprolo g. vide ibi. Et fi aliquo

modo licd improprie , fuppleat vicem obic-
di, fuppiet ablblutc,quia illa fpecies poteft cau-
lare notitiam obiedi, fiue exiftentis, fine non
exiftentis.

Ad vlrimum. Dico primd, qudd poteft caufit-
ri fpecies intclligibilis exiftentix ab aliquo
continente virtualiter ipfam exiftentiam , dc
tunc non (equitur quid habeat propriam for-
malitatem. Dico tccundo, quod illa notitia
poteft caufari 1 fpecie inrclligibili ipfius rei
continentis fuo modo virtualiter ptopriam exi-
ftentiam.

i De prima relatione , fcilicet me n fur ahii u i
loquitar Arificteles. Et quia hxc litera vfque ibi:
fecundut attu» cognofcendi,\ eft fatis difticilis.idci
primo declaro ipfam per conclufiones ■, fecundi
exponam eam de verbo ad verbuni.Sit ergo pri-
ma conclufio, quid aliquid menfurari eft intel-
lcdum de cius quantitate determinata per aliud
Scoti Oper. tom. XII.

A4o3*uum.

Aivltimu.

liiwr.

ttx.xo.

certificari, & patet per exemplum, fit quantita*
aliqua , qux ignoretur quantum fit longa, tunc
pocetir intelledus certificari per aliam quanti-
tates) prius fibi notam, puta per quantitatem cu-
bitalem , & tunc per replicationem quantitatis
cubitalis fibi notx tandem poterit certificari
quantitas prius ignora.vcl etiam fi aliqua quanti-
tas fit fibi nota per illam notam fuperponendo
ignotx ignora poterit cognofci. Hoc idem dico
de menfurabili fecundum perfedionem, puta fi
ignoratur perfedio atini per aliquam perfedio-
nem fibi notam, poterit perfodio afini cognof-
ci , puta fi cognofeatur , qu6d homo in genere
animalium fit pctfcdiffimum animal , tunc pec
ipfum hominem notum poterit cognofci perfe-
dio afini per appropinquitatem ad perfedio-
nem hominis.

Sequitur fecunda coficlufio, fcilicet men fura-
ri importat retpcdum ad intelledum, taii fit cer-
titudo, dc ad menfuram, per quam fit certitudo. Zxmfldti,
Exemplum menfuratur adu ./4 per 2?, ica quod
intelledus cenificaturde yf per B , tunc A vt
adn fic totum intelledui per B habet refpedam
ad ipfum intelledum, dc ad ipfum B , fic intclli-
gendo,qudd intelledus prius cognotcic A men-
liirabile, dc B , quod ponitur menfura; fcd A,
eft fibi ignotum, puta quoad cius perfedionera ,

& tunc comparando A ad "B, per 2? prius co-
gnitum ccnificatur dc ipfo A prius cognito ,
vt ergo intelledus certificatur dc A , iplum A
dicitur tunc adu menfurari, quando intelledus r t

adu dc ipfo certificatur ; dc fic A vt adu men-
furatur , dicit relationem ad intelledum, cui fic
certitudo, dc eft relatio certificari ad illud,cui fic
ccrritudo.Dicir etiam relationem ad R per quod
certtfic&iur > dc eft relatio certificari a J B ccr-
tificans.

Tertiaconclufio. Prima relatio, Icilirct menfu- 3
rati ad intelledum, fiue certificari dc ciu$ quanti-
tate ad intelledum , cui fit certitudo, eft relatio
rationis , falrem non eft rcalis » ficut nec relatio
fcibilis ad fciemiam;& pater, quia relatio certifi-
cati ad id , cui fit certitudo , fundatur immediate
fuper tjfe cognitum ipfius certificari, fiue fupet
A vt prius cognitum : mod5 relatio realis fem-
per eft inter extrema realia.dc oritur exnaturaex-
tremorum, fcd non fic eft in propofico. Secunda
relatio,qnx eft menfurati ad menfuram.eft rela-
tio cauuti non in ejfeCcd in ctgnofci ad caulam
in ragve/o.Excmpluro, afinus in rc non cautatur ixtvf *>■ .
ab homine , dc tamen quantitas virtualis afini,
quoad cius certitudinem dependet a quantitate
virtuali hominis, ita qudd intelledus certifica-
tur de quantitate afini per aliam quantitatem
prius cognitam virtualem, fcilicet per quantitate
nominis prius fibi notam : quantitas ergo afini
quoad menfurari , fiue , quoad cerrificat i apud ,
intelledum dependet a quantitate virtuali no-
minis non in effc abfolutc , fcd in urtifuari j dc
fic ipla quantitas virtualis hominis non ablolu-
ti menfurat quantitatem afini, icd, vt priiis no-
ta : id eft^u^d talis quantitas, vt ablalutc fiim-
pta,non ccrtificat intelledum dc quantitate afinj
fcd ccnificat vt cognita , Sc per confcqucns
menfurari, fiue certificari apud intelledum
aliquem per aliud , eft ipfum dependere in co-
gnofci , fiue in certificari ab ilio alio, vt a cut-
ia in cognofci. Hoc idem patet dc (cientia, (cj-
bili: non enim intelledus adu certificatur de

quantitate virtuali notirix.nifi pet obicdu, cuius
4 Dd 3 Cft

318 Quodlibet.

cft talis notitia, ita quod notitia illa dirirar a&u:
menfurari ab obie&o , Sc cenificari apud inrcl-
ledlum , quando inccllcdlus prius cognofcit per
a3um rcftcctum illam notitiam , & comparat
eam ad obic&um prius cognitum , quod poni-
tur menfura eius,<5c tunc talis noritia adhi men-
furatur , quando intellcttus ccrrificarur de eius
qtTantitatc vimuK ; Sc obicchim adu menrurat
notitiam, quando vt cognitum certificat intelle-
<fhim de quantitate notitie. Dicitur ergo notitia
vt adu menfaratur relatione rationis ad inrelle-
Ihim.cui fit aqualis certitudo j & dicit relatio-
nem rarionis ad obielhjm.pro quanto adu men-
furatur, fiue per illud apud intelledum certifi-
catur.

Quarta conclufio fcquens cft ifta : Et' hoc cft
relatio realis quantum cft cx parte dependenti*
caufati ad caufam qu* dependentia cft ratione
extremorum , non tantum per actum imclledus
comparantis hoc ad illud, tamen qnia ifta habi-
tudo dependenti* non quidem ipfius cognitio-
nis , qu* bend cft realis, ied dependenti* obic-
&i, vt cogniti ad obiedum,& per quod cognof-
cirtir cfl inter extrema, non vr habenria eft e rca-
le , fcd canr&m vt habenria tfft cognitamj idcd
ifta habitudo non eft fimpliciter realis , ncc ta-
men eft ira pure relatio ratiouis , ficut illa ,
qii* cft vntucrfalis ad lingulare, vel illa.qu* cft
concradidori) ad comradidoriutn. Vult dicere
Dodor in ifta litera primo, quod relatio notitiz
vtcaufatx ad obicdum caufims ipfum abfolutd,
cft relatio vere realis, quia eft inter excrema rea-
lia, Sc rcalirer diftinda comparando ergo abfo-
lucd notitiam ad obicdum , vt per ipfum caufa-
tam, cft relatio vere realis ; comparando etiam
iplam , vt raenfurabilis ad obicdum , eft etiam
realis , qnia cft perfodio veri participata I per-
fcdione obicdi , & veri imitatur perfcltionem
obicdi i cx parte tamen obicdi, vt cft cauia cf-
fcdiua ipfius, dicit relationem realem, vt causa-
tis ad notitiam, vt caufiuam , & fic inter illa eft
relatio realis mutua. Vt verd obieduin compa-
ratur notitiz, vt quantitas virrualis participata I
notitia, quam ipla notitia nata eft imirari,vt ira-
perfedum perfedum , tunc tantum eft cx parte
nociti* relatio realis ad obicdum , ccontra non
eft relatio realis. Secundo dicit, qu6d habitudo
obicdi, vr cogniti , puta notirt* , vt cognfae ad
obiedum , frilicet , vt per quod cogno Icitur, vt
per quod certificatur quantitas notitiz, eft inter
exrrema non habentia ejfe reale, ied tantum , vt
habentia ejfe cognitum ; patet, quia notitia , vt
certificatur apua intelledum de eius quantitate
dependet fimpliciter in cogaofct ab i pio obie-
ro cognito, quia vt fic , certificat inrclledum
de quanrirate notitiz. Sequitur , & ideo ifta h a-
bitudo , fcilicct menfurati ad menfuram , non
eft J, impliciter reatu habitudo , fcilicet , ccrtifi-
cati ad illud, per quod fit certitudo , nec tamen
cft ita rationis , fient eft illa, qu* eft vniuerialis
ad lingulare , quia prima eft tantum habitudo
obie&i cogniti ad obiedum cognitum. Secun-
da vcti> cft fecunda intentio, qu* vel eft prx-
cisb comparatio vilius cogniti ad aliud cogni-
tum , vel aliquid dcrclidum ex, tali compara-
tione , vt aliis expofui. Ncc fimilircr cll ita
rationis , ficut eft illa , qu* cft contradido-
rij <td contradidorinm , quia prima eft fem-
per inter extrema pofitiua, quia inter rem men-
furabilcm, Sc ipfiun menfuram, vt cognitam

ansa , h*c veri habet vmun extremum pa-
rum nihil.

Sequitur quinta conclufio , in qua Dodor o- 3**
ftendit qu6d relatio, qu* pertinet ad tertium 1U m**
modum relariuorum, de qua intendit Ariftotelcs **

\ .Metaph.n on eft mculhrati ad menfuram, quia
relatio menfurari adu ad menfuram adu , cft
tantikra ratio rationis , cum fit inter extrema vt
cognita, Sc vitra eft relatio mutua , quia mrnfii-
ratum refertur ad menfuram \ fcd illa qu* eft
tertij modi, Sc cft realis in altero cxtremomm^t
aon eft mutua , quia non realis in viroque ex-
tremo , fed in altero tantum. Eft ergo relatio
menfurabilis hoc eft,apri nati meniurari ad m€-
furam , hoc cft, aptam natam meniurare , quod
fic poteft inteliigi cx didis, quia ficut mcnlura-
ci aduaiiter cft adiuliter dependere in cognopd ,
ira menfurabile dicit aptitudinem v vel poten-
tialem dependentiam in cognofd \xc 1 dicit de-
pendentiam in cognofcibilirate,vnumquodque
autem (e habet ad cognoicibiliratcm , ficut ad
emicarem. Vult dicere , qnod ex quo adu men-
furari , puta A , fcilicct notitia, per B , fcilicet
per obi edum , eft adu cenificari apud intelledu
per 2?,ita quod A Sc B habent ejfe cognitum, St
dependent in cognofct , quia A non menfurat
adu , fiue non certificat adu intelledum de

Jjiiantitatc A.aiCt vt cognitum ab intcllcdir,nec
imiliter A adu certi6carur dc fua quantitate
apud intelledum, nifi vt adu cognitum : ryi cf-
go, vr adu tnenfuratum habet ejfe cognitum, A
ver 6 , vt pr.rcisc menfurabile per B cft aptum
natum menfiiuri , fcu cenificari apud iiuclic-
dum per ipfum B:Sc fimiliter B dicitur tnenfu-
ra aprirudinaliter, quia cft aprum natum ccrrifi-
care intelledum de qtunritate A : A ergo vt
menfurabile , fundat relationem realem a d B, Sc
non ^contra, non enim 27,c<Iet aprum menfura-
re A nifi A rcalirer dependeret a B , fiue nifi
rcalitcr dependerer a B iu partitipando ipfum B ,
fiue imitando perfedionem B. Siait ergo A ,
rcalirer dependet fecundum entitatem a £, (al-
tem dependentia imitationis , fiue dependentia
participationis ab ipfo £,ira dependet fecundum
cognolcibilitacem ab ipfo B Si per confequcns
A eft aptum natum menfurari ab ipfo B : hoc
eft , aptum natum cenificari apud intelledum
de eius quantitate per ipfum B , vt fiipra ex-
pofui.

Sequitur in lircra. Igitur per menfura bile in - J 3*

teUtgitur illud fubjl ratum , ratione cuttu hoc eft
menfurabile, Sc c. Hic tamen aduerte, quod ens
participatum, fiue per participationem depen-
dens ab alio , poteft comparari ad illud vc cau-
fatum ad caufam, loquendo de cauia creata , vel
vc fimpliciter , vt panicipatum ad illud, ii quo
participat. Primo modo eft relatio realis mutua.

Secundo modo, eft ramum relatio realis iu fub-
ftantia vnius extremi, fcilicet in eme fic depen- .
dente per participationem. Exemplum in genere
animalium , pono qu6d homo caufet aliquod
anima! prxtcr hominem, tunc animal caufatum
dependet ab homine dupliciter. Primb, eft de-
pendentia caufati ad cauiam crtcdiuam : fccun-
dd eft dependentia in participando perfc&ioneo) 1

hominis. Primo modo cft relatio rcaijs mutua.

Secundo modo eft relatio tantum in vno extre-
mo , fcilicct menfurabilis ad menfuram , Sc ali-
quando ift* dependenti* fcoarantur; aliquando
enim eft dependentia caufati Id cauiam fine
dependentia

Quxllio XIII.

3'9

dependentia menfurabilis ad menfuram, vt patet
in caufatis vniuoce; homo enira genitus ab ho-
mine dependet dependentia cauiati , non au-
tem dependentia menfurabilis, quia noncd na-
tus non menfurari ab alto homine , cum fit at-
qui perfedus , dc hoc loquendo de menfura rei,
quia vnus ex natura rei non ed meniura pctfr-
Clionalis altctiustpoficc tamen cllc menfura non
ex natura rei , led quali per accidens , puta fi
quantitas vtrtualis Socratis cilet mihi ignota, dc
quantitas Platonis nota , nunc per quantitatem
Platonis notam pofiem certificari de quantitate
Socratis ignota , fed hoc non edet menfura cx
natura tei, quia menfura cx natura rcied notior
menfurato ex natura rei. Dc hoc vide Doftore
in fecundo Jijl.x. q. }.& 4. Aliquando etiam ed
prxeise dependentia menlurabilis admenfuram
ex natura rei , fine dependenda cauiati ad cau-
fam ; nater , quia inulta animalia reaiiter funt
tnenfurabilia , & dependentia , vt tnenfurabilia
ab homine , qui ponitur pcrfc&iffimum anima-
lium ,& tamen non lunt caufata ab iplb homine;
patet etiam, quia multa inferiora fecundum per-
fc&ionem, funt menfurabilia a fupcrioribus,qux
tamen nullo modo caufamur ab illis, vt omnia
inferiora comparata Angelis, fic, qudd Angelus
cd menfura ex natura rei refpe&n omniu gene-
rabilium, & corruptibilium, & omnia huiufmo-
di generabilia , 8c corruptibilia veri dependent;
vd dependentia imitationis, vel participationis,
& tamen nullo modo dependent , dependentia
caufati»cum non caufentur ab Angelo. Aliquan-
do cd vtraque dependentia , fcilicet mcnfurabi-
lisad roenluram , dc caufari ad caufara.vt patet
de notitia in nobis, qux dependet ab obiero, vt
caufatum a catifa faltem partialiter, & Vt menfu-
* Quomodo rabile ad menfuram. Et etiam omnia creata de-
cmnUcu */4 pendent a Deo, vt caufata ad caufam,& vt men-
furabilia ad menfuram, tamen ex parte Dei nulla
ed relatio realis ad cteaturara, vt patet in pruno,
dij ?.jo.imd omnes relationes creatur* ad Deum
functenij modi, cum non fine mutu*, vt parer i
Doftore ir pnmo, difl.y quaft.j. contra Herni-
cum vide ibi.

k FUtriiu ad propofitnm, Hic fpecialiter in-
• tendit declarare quomodo notitia fit menfura-
bilis ab obiefto , dc quomodo includit relatio-
nem realem ad itlud.Dicir ergo : VUerius ad pro-
pofuum , cum aliquid pojfu multipliciter partici-
pare ptrftihtnrm ab alio achu cognofcenAt , dcc.
Nota in ida litera aliqua Prirnd,qudd non qua-
libet participatio perfeftionis ab alio dicit de-
pendentiam menlurabilis ad menfuram , quia
caufatum vniuoce participat cfTc&iuc perfc&io-
nem caufx vniuocx dc tamen non ed menfura-
bile cx natura rei ab illa , nec fimilicer participa-
tio perfeftionis ab alio xquiuocc dide depen-
dentiam prxeise menfurabilis , qux ponitur
relatio tertij modi , fed vitra dicit etiam de-
pendentiam caufari : dc hxc cft relatio fecundi
tnodi , loquendo de caufa creata ; bene tamen
ed verum, quod vitra illam cd etiam depen-
dentia menfurabilis ad menfuram ex natura
rei , quia caufa xquiuoca efl fuperior fecundam
entitatem cffcftu fuo , dc fic ex natura rd na-
ta efl etiam ipfum menfurare. Potefl enim ,

vt cognita certificare inttllcftum dc quanti-
tate vinuali fui efFclhis xquiuocc prodd-
iri.

Secundo nota, quod alius cognofccndi pO-
red participare perfeftionem obiefti multiplici-
ter Aliquando enim obieftum cil pctfeftius adii
cognofccndi, vr patet de fubflanria, dc vt fic,po-
teli dic animx uuelleftualis', & hpc nipdo de-
pendere , dc per fubflantiam ccnifiritri de fu*
quantitate vinuali, & vt fic, ihcludicrclationetri
realem ad ipfam obieftum, qux prxcisi ed ter-
tij modi. Aliquando etiam participat petfcdio-
ncin obiefti xquiuocc , tamen partialiter , quia
‘non ponitur obieftum caufa totalis a dius cognof-
ccndi, vt patet a Doftore in primo, diflintl. 5 . qtt . tftirfc

7. & infrk , quoji. 1 f. & vt dicit dependentiam
caufari adeaufam, ed relatio fecundi modi, quia
etiam obieftum refertur reaiiter ad alium , vt
caufa ad effeftum , fed de talibus participationi-
bus non loquitur hic Doftor , quia non funt
communes omni allui intclligcndi , non eninA
omne obieftum ed caufatiuum fui Alius , Vr pa-
tuit in primo, difl.s. quoji 5. hcc fiiniliter omne
obieftum ededemialiter pcrfc&ius fuo nftu in-
telligendi imo multocics «ftus ed pcrfelliots
patet dc albedinis intcllcftione, qux cdcllentia-
litcr perfeftidr albedinc, cum fic qualitas fpiri-
tualis.

Tertid dicit Doftor quod altus intclligcndi
proprie dicitur menfurabilis ab obiefto , pro
quanto ipfum imitatur , ficut ideatum imitatur
ideam : ed enira cognitio fimilitudo obiefti, &
magis, quam fpccics intelligibilis, vtpateti Do-
llorc in primo, dif.\. qntsl 6. Sicut etiam perfe-
ftio ideati cognofcitur per ideam, ita perfefti©
aftus intclligcndi per obieftum : pro quanto er-
go omnis aftus intelligendi ed imago, fcu fimi-
litudo fui obicdi , & hoc per imitationem, fictit
poderius imitatur fuum prius , pro tanto dicitur
menfurabilis ab obie&o , & includere relatio-
nem realem ad ipfum, & non ^contra. Si Volu-
mus etiam dicere qu6d a£lus intclligcndi i dc
menfurabilis ab obieflo i pro quanto ed fimile
fimiticudine imitationis, quod futheir, quod imi-
tetur vel obicdum , ad quod inemediati termi-
natur talis altus, vel qudd imitetur aliud obie-
Humquod virtualitet continet obiclkum pro-
prium, Sc hoc dico , quia talis imitdtio includit
imperfeHioncm in ido adhjj dc perfc&iottem iil
obidlo,quod ed imitabile, dc nulla obi cft a funt
reaiiter imperditiora fuis altibus intclligcndi,
vtdixi fupra> ide6 non videtur fort^, quod illi
altus fic dependeant , & ided fufficit qu6d (al-
tem dependeant ab alio virrualircr continere, 8c
tale communiter ponitur perfeltius. Poted ta-
men dici qubd etfi alius ex natura rei , fit ali-
quando perfiilior obiello proprio, tamen vt ed
fimilitudo obiefti fccundim imitationem erit
imperfcltior , dc vr fic , erit meufurabilis ; ficut
etiam ideatum reaiiter , liclt fit perfeftiusidea,
eriatii denominatione intrinleca , quia idea ho-
minis ponirur prxeise efle cognitum hominis ab
xterno, vt pater a Dollore tn primo , dijl. 3;. ta-
men homo, vt imitatur ipfam ideam erit imper- 1
feftior , dc fic menfurabilis ab idea* fuo tamen
modo, fic in propofito.

Dd 4

$io

Quodlibet.

S C H O L I V M.

Primum Jtltum in hac Utera in t. Notitia abstralitua non eft relatio realis ad obicllum,quik
hae requirit realem terminum exiStenlem. Secundum , habet relationem realem potentia-
lem menfurabtlit ai illud , qua fic fiet exi flem haberet realem. T ertium , habet relationem
realem potent ia lem attingentia ad illud, quia fi e fiet exifiens,non attingeretur in fe per illam,
doliarium, in abitraCliua efi relatio actualis rationis , quia non oportet terminum exiHere.
Ponit aliam relationem rationi/ per reflexionem , (fi itnufque diiiinitiouem. guintum ,
relatio rationis necefiario concomitatur abf/rac/iuam. Pile accipit relationem rationis lato
modo, prout comprehendit extrinfecam etiam denominationem. Hanciuxta mentem Doclo-
ris fequi puto necefifarib alium abfiraltiuum , a quo fie denominatur obstitum. Et idem efi
de aliarum potentiarum altibus : de relatione rationis finita non loquitur Doltor, quia talis
necefiario fequitur ens realt.

jihflralU-
ua notitia
m iuit re-
lationem
realem ad
obietlum.

Dicit rela-
tionem po-
ttntuxlc otd

tllud dr
quomodo.

Quare ab-
Jlrathuo
noncouenit
relatu rea -
lu foti; ta -
lit attingi-
tie ad obit»
Ilum.

In abfira-
ihuaejl re
latio ad ua.
lu rationu.

SEcundus aflus cognofcendi i , qui fciliece non eft neccflarid exiilentis, vt eXi- ij.

(lentis, non ncccffario habet relationem aflualem ad obieflum, quia relatio tealis
aftualis. non requirit per fe terminum realem , & aflualem i tamen ifte fecundus
actus poteft poni habere ad obieflum relationem realem poccncialcm , & hoc pri-
mam, de qua in prxccdcnti membro ditium cil , Jcilicct meniurabilis , vel depen-
denti* : non autem fecundam, fcilicct vnionis.vcl attingenti*. Poteft etiam ifta co-
gnitio habere ad obieflum relationem rationis aflualem, (ed illam ncccffatib requi-
rit ad hoc, quod iit ipfius obicfli.

Sunt ergo hic quatuor declaranda. Primum, quhd cognitio abftrafliua habet re-
lationem realem potcntialem, 8c apticudinalem, fcilicct menfurabilis ad obieftura,
etiam non exiftens. Hoc probatur, quia illud quod habet relationem aflualem ad
terminum exiftentem, 8c quantum eftex parte fui femper vniformiter fe habet ad
illum , habet relationem aptitudinalem ad illum terminu, quando non eft exiftensi
operatio eft huiufmodi, “ quia eft aliquid menfurabile per obieflum, hoc eft, aptum
natum in cncitacc fua dependere ad obieflum, hoc in fpcciali tali dcpcndcntia,qua-
lis eft eius , quod eft ftmilitudo per imitationem, vel participationem ad illud, cuius
eft (imilicudo. Hxc omnia quantum eft ex parte fundamenti eifent in a&u, fi termi-
nus elfet in aflu.

Secundum n fcilicct dc relatione attingenti* ad terminum , qui attingitur, po- • 14,

teft dici , quod cognitioni abilrafliux non conuenit calis relatio realis, vel
apcicudinalis. Probatur, quia non conuenit fundamento, quantum eft expar-
te cius , nec fibi competeret in aflu , ii terminus poneretur in aflu , quia ter-
minus non eft narus per illum aitum attingi , vt aflu exiftens.

Tertiu, fcilicct de relatione * rationis in cognitione abftrafliua, poteft dupliciter
inteliigi. Vno modo fic, quando terminus non habet f (fe rcalc, fed tantum efie ia in-
t licitu, tunc ad ipfum non poteft effc nili relatio rationis, quia non poteft relatio
verius habere efie, quam terminus ad quem eft: nunc obieflum, quod termi-
nac cognitionem abltrafliuam non oportet habere efie , niii in intcllcfiu : igi-,
rur, &c.

Alius poteft clfe intellcclus talis : aflus intclligcndi obieflum abftraftiui
poteft inteliigi aflu reflexo : cum enim ifta intelleflio iit ftmilitudo naturalis
obicfli per obieflum cognitum , poteft illa cognolci reflcflcndo , Sl intelle-
ftus fic cognolcens iftam cognitionem poteft comparare iplam ad obie-
ftum : ipfa aurem fic comparata ad aftum intcllcflus , rcfcitur relatione ra-
tionis.

Inter iftas duas relationes rationis r vna eft differentia. Nam fecunda ficut po- if.
teftcilc obicfli non exiilentis, (ic poteft ciTe cognitionis non cxiftenris, fi tamen
illa cognitio fit intcllcfla, Sc pcrimcllcflum comparata. Prima autem relatio non
poteft elTc niG aflus exiilentis , Sc non vt obicfli cogniti per aliquem aflum re-
flexum, nec per jntelleflum comparati. Ex hac differentia fequitur alia, fcilicct
quod fecunda relatio eft rationis, quantum eft ex pane vtriufquc extremi. Prima
quantum eft exparte obicfli, cil racionis ; quantum autem eft ex parte aflus, eft

realis : - .

Qu&ftio XIII.

realis : quia videtur fequi naturam a&us, 6c non tantum competere illi aftui, vt ob-
feflo inteilcfto, vel compar .ito.

Contra hoc 'cnsrcale non requirit tanquam ad naturam cius confctjucns , vel
concomitans aliquod non realc : igitur actus cognofccndi rcalis non habet relatio-
nem rationis confcqucnccm ipfum ex natura fui.

Refpondeo , per ..ftum cognitionis obieftum habet tjfe cognitum , & iaed
poteft naturam .iftus lcqui aliqujt habitudo, qua: fit ad obieftum , vt habens
tale tjje.

Ex hoc parce quartum ! ^Uomodofcilicet relatio rationis heceflarib Concomita-
tur, quia hoc verum eft dc prima relatione rationis: nam fine fecunda pofleteo- rminutt-
goitioipla cfie ficut aftus reftus fine reflexo confcquente , &mult6 magis pof- 'n/fmii n-
ict obieftum terminare aftum illum abfque hoc , qubtj haberet relationem ra- amutiar
fcionis ad aftum. Secunda contingcntcr caufatur poft aftum irftelleftohls rcftatj. A-
igitur non fuit in obiefto neccflaria ratio terminandi illum aftum. ',tm' ’

V ff M M fi N r A R I V $.

i ^£cwidm aUhi cogntfccndi ,t]hi fcilutt rtancft
^necefarto exijlcntij,8cc. Tota hxc literadc-
* * cUratur a Do&oce per quatuor. Primi oftendic

D ttUrjuio qaalircr cognitio abftta&iua liabet relationem
liter e per rcalcin potent ialem , St apritu4l«alcra, fcilicct

if uatuer. menfurabilis ad obie&um , etiam ndn exiftens.

Hoc probatur , quia illud , quod habet rela-
tionem athvdem ad terminum exijhntem , &
quantum efi ex parte fu* vniformiter fe bibet
ad illum . & habet redlem aptitudinalem ad
illum terminum , quando non ejl exiflenr. Pa-
tet dc caufa , & effcdu i quotiefeunque cnwu
caufa eft , & effe&us lunilitcr eft , tunc cau-
fa habet relationem realern a&uatcm ad cf-
Felium , & cconrra : quia caufa uata eft fic
femper referri ad cftc&um quando erfc&uscfh
fed quando effc&us non eft , tunc eft -apta na-
ta referri realiter ad illud . S< fic dicit relatio-*
>tem realcm aptitudinalem. Dicitur relatio rca-
lis apiitudinalis , quia fi fit in a&u erit realis
aqualis. , . j ...

m Sed notitia eft huiufmodi * loquendo dc
trimum de- abftra&iua , quia ipfa efi aliquid menfurabUs
t laraudum. per obieflurn , has t{l , Aftum natum in emi-
tote fua dependere ad obi* eho» , Ccc. Aducr-
te tamen , qudd quando Dodor dixit fupril de
• prima relatione, fcilicct menfurabilis ad inen-

furam , qua: cll notitia: mtuiiiuc, qux nacef-
fario requirit exillcutiam objc&i , illa cll
. rcalis a&ualis , quia adualis dependentia fe-

cundum fimilitudinetn imitationis ; hec au-
tem non eft rcalis adualis necciTario , quia
non cll nccdlc obicduiu adu exifiere , cum
notiria abftradiua poffit cfie tari» exiftemis ,
quam non exiftentis j Sc fiobiedum aduexi-
fterct i tunc ad illud elfct celatio rcalis idua-
tis iheipytabilis , icii»c«t tlotitia: ad menfu-
tain, fcilictt ad obiedam adu exiftens > Sc fi-
cut prima fciliccc luivitiuC eft relatio notitia:
intuimi.r mcofimbills , id eft , aptx natx men-
furari , fcilicct talis notitia, fiue aptx nate cer-
tificari apud inicllcduro per obiedum adu
exiftens tanquam per ntenfuram , vt aptum
natum menfurate , feu ccrtificare intcllftdum
de notitia modo prxcxpofito ; fic fimiliter
AAutrtohie. rc(n*du , notitix abftradiux , quando obie-
iumelt actu exiftens i tunc eft relatio realis
actualis ipfius nocitis , vt menfurabilis , id eft.

$tc*»Jufb
det l*t miam

apt* nats cerri ficati apud intellectum per ob-
icctura actu exiftens modo pirrexpofito, & dif-
ferentia eft inter imuititfam , dc abftractiuam \
quia imuitiua actu nonporcft cftc.quin includat
ncccftarii relationem realcm actualem, vtmen-
fiirabiKsad obiectum actu exiftens.vt ad tnenlu-
ramrabftracrina ver6 non nccelfario includit re^
lationem ttalcm actualem , vt metifurabilis ad
bbiectum, vt menluram , quia nec neceltarib re-
quirit exiftentiam actualem ubiecti, vt fupri pa-
taicincluJit tamen necellaii6 relatiopem rcaleo^
aptitudinalf ad obiectum actu non exiftens^uia
fi actu cxiftcrctuteceiTari^ iiKluderet relationem
realcm acrualem , fcilicct menfurabilis ad obic-
ttum , vt men furam.

ii Secundum declArandum ‘eft de relatione 57’

'a t tineent ue ad ter minum, qui at tingit urjicc. Doc-
• ibr hic vult qudd notitia abftractiya non inclu-
dat relationem vnionis , fiue attingent ix ad ob-
iectum,vt actu exiftens, quia abftractiua notitia,

Vt huiufihodi rton terminatui ad obiectum ,vt
actu exiftens, nccartingir iplum,vt aau exiftens:
quia tunc non cftet abftractiua i fi ergo relatio
actualis vnioftis ad obiectum terminata, fiue re- .
latio .ittibgcmi* non eft , nec poteft clfc rcalis; .
fcquitur quid relatio aptituJilialis viuonis i fiue
attingentur , non erit telatio rcalis apiitudinalis.

Vt fupri expofui Concedit tamen Doctor quid »

notitia abftxacriua includit teal6 aptitudinalem;
fcilicct menfurabilis, quia fi obiectum cllct aeni
exiftens , tunc edet ad illud relatio realis actua-
lis, fcilicct menfurabilis ad menfurS, vt fupra pa-
tuit. j. . ..... . , .

o Tertium declarandum, quod diuiditur iri
duo, eft de relatione rationu in cognitione abfira- T>rtfuri ji'.
&ina.Et dicit fic Do<ft. qubd relatio rationis po-
teft dupliciter intclligi in cognitione abftractiua.

Prim6,qubd tcrrainus/iue obiectum non habeat
e/e reale/edtitum ejfe in intcUectu/cil.vcl ficut
cognitum m tognokente, vel ficut rcptxfcntatu
in filo rcprxfematiuo , vt aiundo prxeise habet
eft in fpecie intdligibili ipiiuu rcprxfcmaote,tuC •
ad ipfum non poteft e(fc,nifi relatio ratiouis,quia
relatio nfi poteft habere verius r^.quam termi-
nus ad quem eftinunc aute obiectum, quod ter-
minat cognitionem abftiactiu.li non oportet ha-
bere efe , nifi in intellectu aliquo prxdictorum
modorum, fcilicct vel ficut coguituin in cognoi^

ctmk

521

.i Quodlibet.

i*.

Multifit:

rtUtio.

fcente vel fient rcprxfcntamm in ceprxfema-

»iuo.

Secundo, poteft inrelligi fic, fcilicet, quod a-
&iu intclligendi abftra&iuc obicdhim poteft in-
relligi a&u reflexo, quia intel!e&us poteft refle-
cti fuper illilm artum cognofccndo illum.vr pa-
ctt,Cum cuim ifta intcllcrtio abfttarthu fit fimi-
lirudo obie^i.vt fiipia patuit, per obiertum co-
gnitum poteft cognofci rt flertendo , & intelle-
ctus togtioleensjfic iftam cognitione poteft ipsa
comparare ad obicrtum/cilicet prius cognitum*
ip(a autem notitia abftrartiua fic per intellertura
comparata refertur relatione rationis ad obie-
rtqra cognitum. ,

^ p Dcmde dicit qued inter iftas duas relatio-
. titt rationis tjl vnA differentia , nam fecunda Ji-
ent poteft effe obit iit non exift entis , ita poteft effe
cognitionis non exift entu ,(i tamen illa cognitio fit
ontelhlla , & com. arata per inteUcQum. Hoc
patet, quia traufeunte notitia abftrartiua obierti,
adhuc ipta non exiftente poteft abftrartiuc co-
gnofci , ficut etiam obiero non exiftente, poteft
abfolutc cognofci, fc tunc ipfit non cxiftc»re,&
tamen cognita poteft comparari ad obiertum
cuius erat ,& vt fic comparata, includit rclatio-
nem rationis ad ipfiim obiertum terminatam.
ScJ prima relatio rationis non poteft cllc nifi a-
rtus exiftentis, non vt obiccri cogniti per jli-
qttetn actum reflexum, nec per intellectum co-
parantem ; patet quia intellectus per illam no-
titiam iibrtractiuam actu intclligit , & attingit
obiectum , 1k fic illa relatio vnionis, fiuc attin-
gemix erit neceflarii in actu abftractiuo actu
exiftente , & hoc eft quod dicit.

q Ex hac differentia fequitur alia, fcilicet ,
quod fecunda relatio eft rationis quantum eft ex
parte vtnufque extremi : patet, quia ipfa funda-
tur in actu abftractiuo, vt cognito, fiuc exiftar,
fiue non , & terminatur ad obiectnm,vr cogni-
tum.fiuc fic exiftens.fiuc non.vt fupra patet. Sed
prima quantiqn eft ex parte obiedi eft rationis ,
quia.vt fupra patuit, non terminatur ad illud, vt
exiftens , fed vt reprx lentatum in fpccie intelli-
gihili, vel vt .habens effe cognitum; & quantum
eft ex pane actus, effet realis, qiiia videtur fequi
naturi actus, &: non tantum competere illi actui,
vt obicctaihtcllecto, vel comparato.Aducrte ta-
f tn£ quod multiplex apud Dort.cft relario ratio-
nis;vcl relatio rationis diftineuitur cotra relatio-
ni rcalc,eft enim relatio rationis.qwe mere cau-
farttr per actu colbtiuu intellectus , vt omnis fe-
cuda intentio. Eft ctia relatio talionis omnis co-
parario relicta in obiecro comparato, a quacun-
que fiat tali* comparatio,fiueaDintcIlectu,fiuc a
voluntate, fiue ab imaginatiua,fiuc a quacunque
alia potentia collatiua , de quibus vide Docto»
rem in primo ,dift. 4;. & comrtnmis talis com-
paratio femper eft inter extrema prius cognita :
non enim intellectus comparat aliqua duo ad tn-
ufccm , nifi prxcognofcat illa. Adhuc omne effe
cognitum, vt cognitum, & omne volitttm,vt vo-
litum, 6c omne fcnlatum, vt feii/arum poteft di-
ci relatio, fiuc ens rationis, vt patet etiam a Do-
ctorc in primo* omnis etiam relatio, qux imme-

diate fundatur in ente rationis, eft tationisjiefo
terminetur ad ens realc. Et etiam omnis relatio

?ux immediate nullo iurellectu confiderante ,
undatur in ente reali, & icmiinatnr ad ens non
habens effe reale actuale , poteft dici relatio ra-
tionis, & hq>c loquendo de relatione actuali i fi-
cut eft in propofito. Et criani omnis relatio ,
qux ex natura rei fundatur in ente reali , & ter-
minatur ad nihil , eft rationis, vt fupra patuit.
Poteft tamen dici realis ratione fundamenti rca-
lis, ad quod cx natura rei concom itatur, quia
tamen non terminatur ad ens realc actuale , di-
citur relatio rationis , vt prxcist diftinguitur
contra relationem rcalcm.qux eft inter cxtrcipa
xcalia.

r Contra hoc : Doceor intendit probare qudd
relatio rationis non concomitetur actum rca-
lem cognofcendi ,• quia ens reale non requirit
tanqnam ad naturam eius confequens, vel con-
comitans aliquod non realc, igitur actus cognof-
cendi realis non habet relationem rationis con-
fcquenrem ipfum ex natura fui.

Relpotidcr , qudd peractum cognitionis ob-
icctum habet effe cognitum, Sc id «5 poteft na-
turam actus (ccjui aliqna habitudo , qux fit
ad obiectum, vt habens tale effe, .fcilicet cogni-
tum.

Ex hoc patet quartum, quomodo, fcilicet rela-
tio rationis neceffkrio concomitetur , &c. Et vult
dicere breuiter , quod acrus rectus cognofcendi
abftractiuc neccfiario includit relationem ratio-
nis , qux terminatur ad obiectum cognitum per
illum actum cognofcendi , ita qudd obiectum
cognitam eft prxrifa ratio fenninandi talem re-
lationem. Et relatio rationis , qux fundatur in
acru recto cognofcendi abftractiuo , qux cati fa-
tur peractum collariuum intellectos comparan-
tis actum cognitum ad obiectum cognitum , &
• ftrrminarur ad obiectum cognitum; non oritur
nece(Tari& , nec n*ceilari& concomitatur ad ta-
lem actum ; paret , quia talis relatio fundatur in
actu , vt cognito actu reflexo : mod6 poteft cfle
talis actus abfolure abfque hoc qubd cognofoa-
tur actu reflexo, Sc pofito etiam qu6d cognofca-
tur actu reflexo, adhuc talis relatio non secefla-
xib concomitatur illum actum cognitum : pater,
quia illa caufatur per actum collariuum intelle-
ctus comparantis ipfiim actum cognitum ad
obiectum cognitum. Si igitur non nece(7ari&
concomitatur , (equitur quid nec obiecrum co-
gnitum necefiario includet relationem ratio-
nis ad actum cognitum , quia talis relatio
in obiecto cognito caufittur per actum coi-
latiuum intellectus comparantis obiectum co-
gnitum ad actum cognitum, & fic tandem pa-
tet quomodo obiectum cognitum non termi-
nat primam relationem rationis fub ratio-
ne talis comparationis ad actum co-
gnitum,cum illa non fit ncccf-
fimd in tali obiecto,vt tet-
minatiuo rationis actus
cognolccndi ab-
ftracrio^-

i#?m aiu.ivgw >

; . 4l

SCHO

'hi , *

QusftioXIIL

S C H O L I V M.

Reftondct ad argumenta pofita nam. 6. dr 7. ex dodrina iam probata. t^fd primum, ope-
ratio cjux (It vlttma perfedto , fen beatitudo, habet annexam relationem realem,qma tendit
in obtectum dr ex jient, tpfa tamen eft perfeChor hae relatione, dr fi per impofstbtle ejfet fine
ea, bearet , quia beatitudo Dei de faClo efi t fine relaliine. Connedere ergo formaliter obiedo
beatifico non eft formalis beatitndo,dr Hem eft habere illud obiedumfi habere dicit forma-
liter refpedum.

NVnc tertii in ifto articulo refpondcndnm eft ad argumenta facta in prima par-
ce huius articuli pro quanto videntur minus includere.

Ad primum, concedo quod operatio, qua: eTt vltimaperfe&io naturx operantis, 0.
neccfTario habet annexam relationem, puta fi loquamur deoperatione beatifica ho- aHa%‘vi.
minis, vel Angeli, illa nccelTario eft exiftens , quia fi fit cognitio , eft incuitiua, fi fit nmaperft.
Volitio, eft neccflarid concomitans intuitionem; fcd cum dicitur, quod ipfa eft viti- tho , habet
maperfeftio prxeiseinquantum conneftic cum obie&oi dico quod vltimapcrfe- nuejfani
ftio poteft intclligi, vel aliqua fumma perfeftio per fc vna.velperfcftio integrata ex annexa re-
illa, Se omnibus nece dario concomitantibus. Primo modo dico , qudd operatio eft l^“"‘ n~
vlttma pcrfcftio.Sc eft fimplidter perfc&ior quocunque concomicance iplam. etiam
illa relatione, quam formalicer importat connexio, quia fi pofiem habere operatio-
nem beati,fine illa relatione efiem beatus-.non aure eflem beatus, fi habere relatio-
nem fine operatione. Iftud patet de beatitudine Dei , qua: formaliter confiftic in
operatione, fecundum illud Philofophi tfuodecimo Metaphyficx.vbi de eo loques j-lx
ait : Si non intelligal qutd eftinfigne, & venerabile, fed fe habet quemadmodumfi dormiens ,
fine intelligit , dr non eft hoc , quod fua intclligentia, lcilicet actualis intclleftio", non eft
vtique optima fabftantia. Et probat confequcntiam : per inlelligere enim ei honorabile
ineft, Se tamen bcatitudo eius non requirit relationem rationis interoperationem,&
obie&um : quia etfi poifit intclleftus cius comparare aftum fuum ad obieftum. ta-
men iftacomparacio, fiue relatio rationis non includitur in ipfa operatione, qua!
operatio , fecundum fc , eft beatifica t non enim videtur rationabile, quod magis
Deus fit beatus formalicer aliqua operatione includente relationem rationis, quam
bcatitudo Angeli includac aliquam talem relationem. Beatitudo ramen creata
neceflarii requirit relationem ad obie&um, fed rcalem i Se hoc, quia non poteft
habere maiorem vnitatem cum obiefto, quam vnitatem relationis. Operatio au-
tem Dei habet cum obiefto veram vnitatem , St idencicatem. St ideo ibi nulla re-
quiritur relatio ad hoc, vt ipfa fola, St abfolura fit plent beatifica.

In hoc pacccvna excellentia beatitudinisdiuinarfuper crearam, qufa illa,vt ab-
folura , eft pleni vltimum bonum cius: bcatitudo creata non eft vltimtim, nifi cum
relatione annexa. Qu indo igitur dicitur, qubd eft vltimapcrfc£Vio, inquancum

ratio relationis non elt hbi ratio elicndi vlcimam pertedtionem. Secundo modo farnum
concedendum eft, quod inquancum conncftit, hoc eft, inquantumeft fundamen comitii ,
rum proximum connctftens , fic eft perfeftio vltimai Per idem pacet ad illam con- fnutamna
fumationem. Beatus eft, qui habet, Sic. Si enim habere intclligatur ibi importare rcla- tahttr.neil
tionem; tunc vel eft deferiptio per illud, quod neceflarib concomitatur operatio- l°rm*,"er'
nem beatificam, vel hoc nomen beatitudo non importac prxeise ab(olutum,fed cum
refpc&uad obieftum. Si aurem per fc habere intelligatur operatio, quia obieftum
habetur : iuxta illud Augtiftini gj. quxft.quxft. j J. habere Dcumnihil aliud eft,
rufi noffe , tunc habere beatificum non importat perfe relationem, fcd illa tantum-
modo concomitatur.

Contra hoc, ' non eft contradiSio abfolutum feparari a relatione , fient prius ll
poftcriori,8c maximi quando non eft relatio dependenti. c ciTentialis : igitur fi ope-
ratio beatifica fic abfoluta, poflet per potentiam diuinam feparari a relatione illa, Se
tunc efict beatus, non camen conneftcns obieflo.

Praitcrea. Poftcrius generatione eft petfcftius fecunddm Philofophum q.Uetaph. ylx. ,
fed relatio, ficftaliudab operatione abfoluta, eft pofterior generatione; igitur, Sic.

Ad primum alibi.

Poteft

Additio

aliorum.

32-4

Quodlibet.

Potefi dici ficui eti.tr» in 4. difinft.46. Dottor dicit , quod licti beatilndo non includat ef-
fcmialiter rejpcttum attingentia adobtcffum , necejfario tamen requirit , vt fit pcrfetla, &
completa beat it udo , ideo habens operationem illam fine tali relatione , non effit veri,& com-
plete beatus. Jpuarc in 4. dift. 1 o. qu. finali, cr hic fupra distinguendo de vltima perfectione
ad illud argumentum.

Ad fecundum, illapropoficio Philofophi debccincclligi procedendo in eodem
ordine : quia fi in alio ordine, vel genere fit aliquid pofterius generatione, non opor-
tet, quod fit perfettius. Si enim accidens efl*ct perfc&ius forma fubftantiali; & tan-
tum ifto modo cft relatio pofterior abfoluto : non enim in eodem ordine aduenit
tanquam proprium complementum abfoluti , fcd abfoluto in fe habente propriam
perfc&ioncm completam ex illa pcrfc&ionc, confurgic relatio.

COMME NTARIVS.

( /-"» Ontrahoc. Hic i nfht, probando quod ope-
ratio beatifica non fit formalitcr entius ab-
Sjiafit ha- foluca,quia tunc aliquis pollet efic beatus, & non
ktrtvtmm. formaliter connexus Deo.

Ad pnmum. Dico.quod fubie&um relationis
quamuis fit pri£ks ipia non poteft leparari liante
termino , ficut album non poreft ieparari a firoi-
litudme ftante alio albo , 6c fic ftarne, fiue exi-
ftente obicifto beatifico , Sc a&u incuitiuo illius

obie&i non poteft a&us feparari a tali relatione
connc&ente. Et pofito quod poffir feparan^con-
ccdoquod tunc non efiet beatus, quia beatus ha-
bet a&um intuitiuum , quo attingit obiedum
beatificum , fcd non pollet tunc atiingerc.

u Ad fecundum. Ida propefisio PhiUfiphi de-
bet imtlltgi procedendo 1« ecdem ordine. De
hac propofitionc vide D odorem in quarto,
dift. u.

S C H O L I V M.

i^yfd fecundum, nu.y .elji videatur Aristoteles illo loco dicere quod adfeientiam non di-
tor molui, umen fecundum Commentitcrcm loquitur in opinione iliorum ,idefi , Plutonii ,
cui ab ipfo,tfiab Augufiwo tribuitur , quod tenuerit addifcere,non’eJfe aliud quini remtnijci.
Secundo, ejh illi verbi fecundum illam propriam fententum dixerit, unium voluit non di-
ri immediate altent ion em ad fcienliam, quia pracedit ait er at io fenfuum, & productio fipe cit-
rum, (fi hanc fuiffe eius intentionem fubtiliter offendit. T ertio, quod loquitur de altera tione,
qua Jit motus, vel in fubieffo mobili ab agente Phyfico , & neutrum habet locum in prafenti ,
Fateor, hoc non haberi ex textu.

Quare O- A D fecunt'uln argumentum * quod accipitur ex 7. Phyfic. fi diceretur, quod
eham vbi jt\ Ariftotclcs omnia illa dicit non fecundum opinionem propriam, fcd fccun-
fupra. dum opinionem Platonis videtur polle haberi ex Commenutorc , vbi in fine com-
Com. 10. menti, Arjloteles (inquit ) intelhgtt in hoc loco , non quod hac fit opinio eius, fcd intendit
j.thjfic. Acclarare vim opinionis huius. Hic ille. Sententia etiam in fe videtur illa, quam im-
ponit Auguftinus Platoni in n.deT rin. 8c Ariftoteli primo Pofferiornmficilicet qudd
addtfere non fic nili rerninsfei j aic enim fic : Requirere cognitionem in principio, non e fi
generatio neque ait er at io , hoc enim fit feiens, (fi ini illigeris , quando anima eius quiefeit, (fi
In tra/lan - firmatur , quemadmodum quando Jurgii 4 femno. Et Commentator exponit, & in alia
‘lua jiT‘' rtanfiatione apparet illa eadem lententia ,qu6d non mutatur anima in prima acce-
ptione fcicntix : ficut ncc mutatur, quando poli impedimentum fomni, vel ebrie-
tatis poteft vri fciencia, qua prius non potuit vti-
Explicat Tamen poteft aliter dici, b qudd fi Ariftotcles ifta dixerit fecundim propriam opi-
Anjfouli nionem, hoc fuit quod motum, & mutationem non dixit per fe efle ad aliquam for-
fubnlijjimi mam, nifi qui poccft propria acquifttione acquiri, & ideo ad nullam formam dixit
Ttx. 1 ; . efle motu.qui tantum acquiritur ahaacquifira, ficut eft de relatione. Vndc vult ibi,
Y _ quod in qualitatibus illis no eft alccratio,qux fiunt cum quidam alterantur, hoc cft
’ 'I7‘ alrcratio fic in aliis : denfata enim , aut rarefacta , Scc. Et poft, Sicut fanitai frigidorum,
(fi calidorum commenfiuratio quadam eff , (fi ideo finitas non cfi proprins terminus alicuius
alterationis , fcdahqua aliaalteratio terminatur ad aliquem gradum calidi, vel frigidi, (fi
tunc ipfumefi commen furatum aliis qualitatibus corporis, (fi ficejl Janitos. Si aucem hoc cf-
fet manifcftum/cilicet quod fcicntia,vcl aiftu confidcrarc, elfcc fola relatio, facis pa-
terer , quod fecundum incentionem Ariftotciis ad illam non elTec mutatio, vel alte-
ratio , fcd probatum c cft in primo articulo , quod operatio non cft fola relatio , fC
pari ratione, vel maiori, nec habitus fcicnrii.

Vnde

Quseftio XIII. 325

io. Vnde videtur aliquid vitri addendum, fcilicct quod Ariftoteles non concedit al-
terationem efle ad aliquam qualitatem , nifi quz poteft primo acquiri , fic quod ipfi .
non tantum confequaturpcr :iccidcns ad formam indoctam , ficut relatio .lednec
citis jnduftio nccclfirb fcquatur iodu&ioncm alicuius forma: prioris. Ettimcifta T
contluiio eius non eft vera, nifi de altcratione immediaci d primo alterandi in illo So.vide j.
ordine : & ficad Icicntiam , vei confider.uionem non eft aliqua altcratio immedia- dc animi
ta priino alteranti in illo ordine : quia primum tale eft obieftum extra, cognitio au- “j1, & *'
tem in intelleftu non immediati caufatur ab obiefto , vt extra , fcd ab aliquo intra,
quia intclligimus, cum volumus, non autem fentimus,cum volumus, fecundo de Ani -
tnd : quia ad intclligendum habemus obicclum intra , ad fcncicndum reqQiritur ob-
iciftum extra.

ti. Quod autem intclligat de tali altcratione , de qua di&um eft, probatur i quia pa-

rum ante concedit fenfum alterari, dicens, & iffi ftnfus alterantur, patiuntur emm: aftio Tex. 1 a
enimipforum * motus eft per corfua , poliente aliquid fenfu : hic aurem negat panem r
intellciftiuaro alterari, 8 e. videtur adignarc pro ratione , quia notitia inteileftiua acci- . \

pitur non immediate ab obie&o extra, quod eft primum alterans in ifto ordine, fcd
mediantccognitionefenfitiuxVndeadprobandum,quodnullamutatioeftadfcicn- Tex.10.
tiam , ait : Ex et enim qua e Ii feenndum panem ex ferienti* 1 vmuer/alem aeeepimv faen-
tiam. Et fic illud verbum ibidem fetem maximi ad aliquid dicitur, debet intelligi fic, ad
aliquid, id eft, ad obieftum intra, & non immediati ad obieftum extra, quod eft pri- Tc, t0-
tuum alterans.4: ifta conclufio fic particulariter mtclleftadc altcratione prima fuf-
ficit ad propofitum fuum ibi, quia conclufionem illam, fcilicct quod monens & rao- «.n.fc
tum fimul funt , intendit probare induftiui in lingulis motibus , Sc ipccialitcr in al-
terationibus, videtur habere inftantiamdc illis quali ratibus, qua: non immcdiatiin-
ducuntur a primo alterante, quia ibi alterarum * ctfi fimul fit cum proximo alteran-
te,non tamen cum primo in illo ordine, dc quo nunifeftius eft, quod ipfum fit alte-
rans.

T ertio modo pofiet dici,1’ qubd ditium Ariftotelis eft intclligendum de alceratio- T eriia ex-
nc, qux eft mocos : vel fi eftindiuifibiUs , eft mutario terminatiui, vel continuatiua P!'“,io
motus, vel faltem,qux eft lubieSi mobilis,velmutabilis,& ab aliquo agente naturali. "jV “0"
Nullum iftorum inucniturinpane intelleftiua : quia ipfaeftindiuifibilis, & ita non “
fufceptiua motus, qui requirit fubiciftum diuifibile. Ipla etiam quia indiuifibilis.idei
non eft localiter przfcns alicui agenti naturali : quia non replet locum:.igens autem
Phyficum non efta&iuum nifi in partiuum fibi localiter przfcns. Senfus autem per
oppofitum poteft dici akerari , 8c quia ibi compofitum quantum recipit , & quia ab
agente naturali ; cui eft localiter przfcns.

Iftud tertium di&um videtur fatis verum , fcd non videtur porto haberi ex textu
Ariftotchs ibi.

COMMENTARIIS.

OumeOeU a A ® /■«“"d»™ argumentum principale.

/l Do&otcm exponit illam propontionem
Philofophi acceptam ex 7.Phyfic.qux talis eft.
Neque m iniellelliu a parte anima eft alterat io t
/ciens emm, maxime ad aliquid dicitur. Et reci-
tando lueram Do&oriv exponam eam vbi opas
eaf.vltim» erit expolitione. Dicit ergo primo; <pidd Phi-
lofophus forti omnia illa dicit non Iccundura
*** opinionem propriam, fed fecundum opinionem
Platonis, vt patet per st.ybi in fine com. Sen-
tentia ergo Platonis fecundum Philofophum,
& cius Commentatorem fuit qudd anima ni-
hil addifeit de nouo , fcd quicquid fcit , prius
fciuit : fi ergo fcientia non poteft efle noua in
hominc,fequitur qudd ad ipfam nonpolfit clfc
generatio, nec alterario,quia omne acquifitum
in aliquo pec generationem , vel altcratio nem,
eft nouum in illo , cum tam generatio , quim
altcratio fit 1 priuationcad habitum , 8c priua-
tio femper eft prior duratione habitu i & fic
patet quomodo fecundum opinionem Plato*
nis, in nobis adfeienttam non fit ncc genera-
Scoti Oper. Tom. XII.

tio , nec alteratio *, & quando homo a&u feie,

fiuta hominem cfie rifibilem , non acquirit il-
am de nouo : fcd aliquando impeditur, vt per
fomnum,& cbrictarcm.vcl per aliquid aliud. &:
■ amoto impedimento , ftatim remmifeitur , vt
quando anima firmatur,&r quiefeit.per quod in-
teUigirur amotio omnis impedimenti.

b Secundb aliter Doftor exponit Philofo-
phum dicens : Tamen poteft aliter dici, &c. Vult
dicere , quod illa qualitas, qu* immediate fe-
quitur ad aliud per altcrationem acqutlMum,
non acquiritur pctalterationem^i ponit exem-
plum de fanitate , qu* proprie non dicitur ac-
quiri pet alterarionem , quia fanitas eft com-
menfuratio calidorum , & frigidorum, 6c idc&
fanitas non eft proprius terminus alicuius alte-
rationis , fed aliqua alta alteratio ad aliquem
gradum calidi . vel frigidi > & tunc ipfum ca-
lidum . vel frigidum erit commemoratum
aliis qualitatibus corporis , & fic eft fani-
tas \ alteratio ergo e«it ad aliquam qualita-
tem , ad quam immediate fcquitur fenitas , &
E e fic

326

Quodlibet.

fic farnus non dicitur terminus proprius alte»
rationis.

c Sed profatum t(l in primo articulo , quod
operatu) non efl relatio fola i & pari ratione , vel
maiori, nec habitu* fetent it , quia habitus feien-
tiz proprie ponitur in przdicamento. Quali-
tatis. Vnde videtur aliquid addendumt6cc.V ulc
dicere breuiter , quodsjiqua forma immediati
concomitatur per accidens , quia fcilicet non
acquiritur propria acquifitione , fic, quod non
e[fe immediati przccdac ejfe illius,& fic relario
dicitur acquiri tanrftm per acci dens, quia necef-
fario fcquitur ad fundameotum.pofito, & ter-
mino, ita qudd licet producatur a fundamento
polito termino, non tamen dc nouo, quia pri-
uatio eius nullo modo przccfltt pofuis funda-
Quomode mento , & termino, & ideo dicitur acquiri per
fimu die» - accidens ; aliqua ver6 forma dicitur, acquiri per
tmr acjttm. non pr0prid per alterarionrm vel gene-

rationem i quia licet non ejfe eius immediate
procedat ejfe, quia tamen non poteft aliquo mo-
do immediate acquiri non aliquo alio pritls ae-
qui fit o , ideo non dicitur proprie terminus al-
tcrationis, fcd illud piius acquifitum per altc-
rationem ponitur terminus aJterationis.

d Et hoc modo ad fcientiam , fcilicet habi-
tualem, , vel confiderationem , fcilicet a&ualcm,
non efl aliqua alter atio immediata primo alteran-
ti in illo ordine, quia primum tale, fcilicet alterans,
efi obteflurn extra, puta color. Cognitio autem in
inteUtilu non immediate caufetur ab ebieElo ex-
tra vt extra, &C. quia ad inteUt^cndum habemus
obieHum intra , fcilicet per fpeciem inicIligibU
lcm , perquam intcllieiraus obie&mn abftr.i-
dkiuc.dc qua hic Philofophus loquitur, quia de
incuiriua, quz eft obtc&i excri i vel nihil , vel
parum loquutus cft. Habita ergo przfcntia ob-
ie&i per fpcciem inrelligibilcm, ftatim intelle-
gas inrelligit cum vult, quia tunc habet om-
x. de Anima nia requifiu ad intcllc&ionero. Et quomodo
Wx.jj ,4.& jfta au&oritas. Inteiligtmiu cum volumus, intel-
ligarur, vide quz expofui in fecundo difb^.q.
i.& in dift. 41. Non aurem fentimus cum vo-
lutnus , quia ad fentiendum requiritur obieclum
extra, & ideo non dl in potcftace noftra fcnci-
tccum volumus.

c tsfttio enim ip forum motus efi per corpus,
patiente aliquid fenfu\ Sc patet, tauia fcnfns, po-
ta vifus, alteratur a corpore vifibili extra, reci-
piendo ab illo fpeciem fcnfibilcm , & inqtian-
tum ab illo recipit.diritur ab illo pati,pafljone
tamen pcrfc&iua,& non corrupriua;& fic dici-
tur alterari, Se fimul recipiendo fenfarionem.

f Ex ea enim qua efi fecundum partem expe-
rientia vniuerfalem accipimus fcientiam , id efl,
qudd ex illa experientia, quz accipitur fecun-
dum parrem animz fcnfiriuam.accipimus p6ft
vniuerfalem fcientiam, id cft , quid fcienria in
parte intclle&iua ncccflari6 prefupponit noti-
tiam fenfitiuam.

g Quia ibi ait erat um etfi fimul fit cum pro-
stimo alterante non tamen cum pfimo in 1U0 ordi -
* ne, de quo manifefiius efiajubd fit ipfum alterans.
Proximum mouens intcllc&um poflibiicm, cft
intclle&us agens, 3c fpecies intclligibilis obie-
<fti , quod immediate mouer tntelle&um pofli-
bilcm ad cognitionem obie&i ; & proximum
mouens intcllc&om poflibiicm refpc&ufpc-
ciei intelligibilis , quam immediate recipit cft
phantafma , & inteUc&us agens, vr pater a Do-

&orc in primo difi.^.q.%. & infri patet f.ij. &
hoc modo loqucndo,moucns, & motum fimul
funr, fcd mouens remotum intclle&um pofli-
bilcm tam refpe&us fpecici intclligibilis.quam
intelle&ionis efl obleram extra , quod imme-
diati mouet aliquem’fculum,quo moto moue-
tur victus phanraftica, qua mota mouctur in-
telledus pofEbilis. De ordiue iftius motionis
vide quz expofui in primo difi.i.q.prima,dr fe-
cunda, & tertia. Vult ergo Philoiophus quod
ad notitiam intelle&iuam non fit altcratio, nec
mutatio, pro quanto non immediate mouetur,
nec alteratur intelledhis pof&bilis a primo al-
terante , id cft , ab obieflo extra , quod vc fic,
non poteft immediati ncc alterare, nec mouerc
intclleclum poflibiicm, & quia obie&um extra
immediate mouet fenfum , idei concedit fen-
fum alterari, & murari fub ipfo obieflo extra.

h Tertio modo pojfet dici , &c. Declaro ali-
qua in ifta licera. Quid fit motus , parer tertio
Phyjic. mutatio indiuifibiliscontinuariua mo-
tus funt mutata ejfe , quz continuant motum»
ficuc pun&a lincz, quz continuant lineam , &
inflantia in tempore, quz continuant tempus»
ita quod ficut inflans continuans femper cft
principium vnius parris temporis, & finis alce,
rius.fic mutatio, fiuc muratum ejfe, quid ponitur
ccncinuatiuutn mucus efl principium vnius
partis motus, & finis alterius, vt expofui infe-
cundod.i.q. t. Sed mutatio terminatiua motus
cft illa, quz immediate terminat morumrfem-

ficr enim motus terminat ad aliquid indiuifibi-
e, fcilicet ad mutationem, vel mutatum ejfe , fi-
cut tempus, vnius horz terminat ad vlrimum
inflans illjus horc, Sed cft aliqua mucacio,quc
ncc cft conrinuariua» nec terminatiua alicuius
motus : pater, quia generatio fubftantiz efl mu-
tatio,3c tamen non cft cominuaciua,nec termi-
nat iua morus , vt parer a Dottore infecundo, d .
t.q 4. Similiter quando aliquid quiefeit per a-
liquod tempus, & in vltimo inflanti illius tem-
poris mutatur, talis mutatio, noc cft continua-
tiua motus , cum non fic principium alicuius
motus, quia in motu non efl prima mutario,vc

f>atet 6. Phy/. ncc cft terminatiua motus.quia il-
am vllus motus przceflir & de hisvideqn*
expofui in fecundo^l.\.q.q. & 9. Cum ergo ani-
ma intelledliua non fir receptiua motus propter
fui indiuifibilt»re,fequiturquid non erit recep.
riua mutationis.nec continuat iuc, nec termina*
tiuc motus , quia recipiens talem mutationem
fecundum quam dicitur murari neccftariA cft
recipere ipfum motum, cum fit impofiibile talfi
effe in aliquo fine motu , vc pater. Sed pofito
quod fic non poftir moucri,vel mutari, poterit
came immediate mutari mutarione,quz no eft,
ncc conrinuariua, ncc terminatiua morus , fcd
•liqua alia mutatione tranfeunte immediati i
priuationcad habitum. Dicit Do^lor.quddetfi
hoc fir poflibile tamen non eft poffibilc qu6d
fic immediati muretur ab agcntcnaturali,quod
cft fecundum Philofopbum agens corporalc,&
quod non poflir fic immediati mutari probat
per hoc,quod tale agens nunquam in agit, paf-
fum nifi approximetur fibi localiter , loquendo
dc loco corporali, & circumfcriptiuo, & fic o-
portctqu6d tam agens naturale, qu&m paflum,
finrin lococircurnlcripriu^.fi debeant fic loca-
liter approximari ; modd anima intcllediua
non poteft cile in Joco circumfcriptiuo.

SCH O

Sota.

43*

Dulatrni

littera.

bubili

c ogu '.tn i ii

Quseftio XIII.

SCHOLIVM,

317

x^fd tertium mi. 7. explicat, quomodo relatio terti/ modi dicitur effe in ftbff astita tantum
allerim extrtmi,dr relatio primi, dr fcmiditn vtroque extremo i & quod in ifia Jit mutuitai
rtJptOus.&ma m i/la:neqnc fcquitar intentum argumenti relationem includi in operatione,
vel ipfam tjft ab folatum, ftd tantiim habetur abfolutumfuudart relationem.

.< Is. th '.1 . 1 , '| 1 • . .. [.'a-.

AD tertium poteftdici, * quid in tertio modo relatiuoram fic conceditur rela-
tionem cflc in fub flantia alterius extremi tantum : ficut in duobus primis mo-
dis conceditur relationem effe in Jubilantia vtriufque cxtrcmi.V nde dicit ibi Com-
mentator '.rclattoeil duobus modis, aut relatio cii in fubilantia vtriufque extremi relau,aut
in fub Itantia alterius tantiim , nunc autem in duobus primis modis non includitur re-
latio eflentialitet in vtroque extremo : imo vtrunque fecundum fe eft abfolutum ;
fed dicitur ibi relatio effe in fubilantia vtriufque extremi, vt in fundamento proxi-
mo,fiue ratione fumUmli,& fic in tertio modo ell tantum in fubilantia alterius ex-
tremi. Hoc planius habetur in alia rranllationc : vbi fic habetur : fecundum numerum,
dr potentiam diila ad aliquid, hoc tH primo, dr fecundo modii, omnia junt ad aliquid, eo quod
ipfum, quod eji alienus dicituripfum quidem, fed non eo , quid aliud ad illud : (Jitenfurabile
ver'o,dr fenpbtle dr intellectuale eo, quod aliud ad ipfum dicitur ,& ahud dicuntur. Vult di-
cere, quddrclatiuum primis duobus modis per fc dicitur ad aliud , Scnon tantiim
eo , quod aliud refertur ad ipfum. In tertio modo tantum k vnum extremum ell
per fe fandamcncum relationis : reliquum verd dicitur ad aliud , folum, quia aliud
ell eius.

Hic breuiter dici poteft, quod harc ell differentia illorum, quia in primis duobus
ell relatio mutua, ita quid in vtroque excremo ell ratio fundandi relationem vnam,
& ratio terminandi relationem aliam. In tertio modo ell relatio non mutua, fed ra-
tio fundandi relationem ell cantum in vno extremo , & in alio ratio terminandi
eandem.

Quod autem additur ibi de illo, quod bis diceretur idcm,Hc. potcfl Commentator
ibi fic ihcclligi.qnddaliquiddicatur conditui per illud, ad quod effcntialitcr depen-
det,licet illud non fit intrinfccum illi i & fic condicuitur per illud, quod ell menfura
cius : fi igitur intellefliis diceretur ad intclligcntem.vt ad menfuram, condicueretur
hoc modo per ipfum , fed intclligens condicuitur per intellcclum, vt performam
fuam ; igitur erit circulus in conditutionibua, liclc non eodem modo condicuendi :
& hoc ed impolTibilc : dum tamen vtrunque condicutum dependeat petfc a con-
diruente : quia non poted effe circulus in per fc dependentiis ; Sc hoc poted intelli-
gi per illud diclum Commentatoris, ibi i idem diceretur bts,dr tunc idem erit caufa , dr
caufatu eiufdcm, fed facilius exponitur litcra Aridotclis ibide fecundum aliam crafia-
tionem : quia fi incclleftus diceretur ad intclligcntem.vt ad menfuram, Si cum dici-
tur ad incelligibile, vt ad menfuram, idem vt menfurabile erit bis di&um, ad verun-
que duorum, vt ad menfuram, quod cd inconueniens de duobus difparatis, fcilicec
quod verunque fit completi menfura eiufdcm.

C 0 M ME NT AR l VS.

RtlatMftCK
tu modi eil
in fubftan-
tU alterus*
extremi, m-
lut relatio-
ntt invtro-
que extre-
mo.

f Notia.

Quid rehi-
tto mutua,
& non mu-
tua.

Explicat

commcnc.

fic Phil.

Melior ex-
plicatio
Atift.

AD tertium dicit Do&or quid m tertio w.o-
do^re! at tuorum fic conceditur relationem offi
in fubftanuaJScc.

i In tertio modo tantum vnum extremum
eft per Je f undamentum rtlattouii , reliquum vero
dicitur ad aliud folum , qma aliquid eft eius , id
eft, quia aliud refettur ad ipfum.dicur menfura
folum dicitur ad menfurabile, quia nienfuraOT-
le tefertur ad menfuram. Breuiter dici poteft,
quod hcc eft difteremia illorum modorum,
quia in primis duobus eft relatio munu , ita
quod in vtroque excremo eft ratio fundandi re-
latione vna, & ratio terminandi relatione ali»}
1:» tertio modo eft relatio noninutua , quia ra-
tio fundandi reiarionem eft tantum in vno ex-
trc.no, & in alio ratio terminandi eandem.
Scoti Oper. Tom. XII.

Suntaliqua in ifta !itcra,dcclaranda perfolu- Trimum Ju
tionem aliquorum dubiorum. Piimocigodo- bium.
bitatur de hoc, quod coginuointuit inanita eft rei
exifientis,vt cxifUnj,eJt ntctffario habet annexam
relationem rcakm,0’ allualcm ad ipfum olnellum.

Secundo dubitatur in hoc.quod alius cognof- srtuuJum
tendi dicitur men fnrabtlta ale obieclo.vt a menfura dubium,
eim per hoc quod e/l fimilundo o In edi fecundum
imitationem ficut eft JimUitudoideati ad ideam.

Tertio. Dubitatur in hoc, quod cognitio ab- Teriuundu-
f irati tua habet relationem rtalcm pet en inslem, feu
aptitudinalem, fcil tert wtnfurabilu etiam ad obte -
di non exiftent.b't ad obullu allu rxtftent habet
relatione reale aduaie menf itrabilis ad men furam.

Quarto dubitatuc io hoc quod dicit , quod Qua rnamJn-
cognitioni xbftradnu non canuena rchttio attin- bmm.

E c x fen

$i8

Quodlibet.

Statum du-

4Jr

Metutieidim-

tificturrt*.

littrfiuuU-

£>ui fu e*-
ptitio tnttu-

g entia re/Uie apiitudinalie»quia non conuenit fun -
domento quantum ofi ex parte citu , nec ftbi com-
peteret in allu : Ji terminus poneretur in afiu, quid
termmut non efi nattu per tUum alium attingi, vt
ach* cxijlent.

Qinnid dubitatur in hoc , per alium cogni -
tionu obieUum habet cffe cognitum , & ideo pottfl
naturam allue fiqui aliqua habitudo , qua Jit ad
obieHurn,vt habent tale tjfe.

Sexti dubitatur in hoc qu64 relatio fundata
in notitia abjlralliua, hui ut ponitur relatio ratio-
nis fequi naturam allue , Jtc quod inteHellu non
comparante, nec ollum cognofcente fequitur neccf-
fano relatio rationu ad obutlum cognitum, Et
hxc dubia pro nunc fufticiunt.&c.

Contra piimutn inftacur.probindo quod co-
gnitio intuitiua non includit necctfaribrelatio-
nem re.ilcm ad. talem ad obiedum , & hoc lo-
quendo de relatione vnionisjluc attingentiar.
Et primi fic : pt.t fupponendo aliqua, 1’tim^,
quod cognitio intuitiua ncccflarii eft tei exi-
uentis , ita quod eft impoflibile clfc cognitio-
nem inruitiuam.nifl Atrei cxiftentis.vt exiften-
?is , quia hoc eft de formali ratione ipfius , vel
faltem neccflarid competit (ibi , vt pacet i Do-
dore in primo ,dtjl. i .q.iJijl.Z.q.yin fecundo, d.),
in quarto dtftao.& 49. inquodl.q.y.t 1 j. & 14.
Secundi fuppono di dium Dodorcs in fecundo »
dijl.t.q.f. quod illa relatio identifleatur realiter
fundamento, cui fundamento (impliciter repu-
gnat e(Te (ine tcrmino,vt patet de dependentia
creatu» ad Deum,qux realiter identiheatur ip-
fl creatu» , quia cft (impliciter impoflibile ef-
fe creaturam une Deo , vt termino. Iftis prx-
fuppolids arguo , (ic per argumentum ducens
td impoflibile ; cognitio iniuitiua ncccflarii
includit relationem realem adualem attingen-
tia; ad obiedum exiftens, vt exiftens*, ergo ta-
lis relatio rciliter identiheatur tali notitixteo-
fequens cft impoflibile *, ergo & antecedens.
Confequentia probatur per (ccundura prxfup-
poflrum, & per primum, quia (i cft impoflibile
talem nothiam c(tc fir.c termino , vt patet per

f trimum prxfuppofltum i ergo relatio erit rea-
ircr idem illi , vt patet per fecundum prxfup-
pofltum. Fal liras confequentis patet, quia Deus
poteft abfolut^ confctuare in inrellcdu noti-
tiam , qUx ponitur qualitas abfoluta (ine obie-
do exiftente adu i poteft enim confctuatc vi-
li nem in oculo.nullo viflbili exiftente, vt etiam
pater per Dodorein. Sed (i notitia intuiiiua
ncceflan'6 includerer talem relationem, vt ean-
dnn fibi realiter eflet (impliciter impoflibile ip-
fam polle confcruari obicdo adu non exi flente.

Secundo indatur. Ec prxfuppono quod in-
telledus cognofcat peradum reflexum intuiti-
uc i&um 1 edum, quam immediate terminatur
ad obiedum primum , flue ille adus redus (ic
intuituras, flue abftradiuus.non curo, cum v.
cerque in fe flt qualitas abloluta adu exiflens
in intclledu quando cognofcirur intuitiue per
adom rcflexum.cum cognitio intuitiua flt ne-
celTari^ exiflentis , vt fupradixi. Tunc arguo
(Tc: Si notitia intuitiua necc4lari& includit re-
lationem realem ad obiedum exiftens i ergo a-
dus reflexus imuiriout neceflari& includit ic-
larionem realem ad adum redum.Confequens
rft falfum, quia (cquuntur inpoflibilia. Primo
(equitur qu6d infiniti adus adualiter exiftcn-
tes flinul poflunc efle in eodem incelledu » pa-

tet,quia (i adus reflexus neccflarid includit te*
lationem realem ad adum redum, ergo adus
neccflarid adu erit ftante reflexo» & adus fi-
militer reflexus poteft intuitiue cognofd per
alium adum reflexum , cum flt ita qualitas ab-
foluta , fleut adus redus » ergo ille adus Ic -
eundus reflexus nec e (Tari o includit relationem
realem ad primu adu reflexum i & primus non
poteft efle flne adu redo,& fecundus reflexos
non poteft clle flne primo reflexo ; ergo ftanre
fecundo reflexo flmul Aant,& alij.fcd (ccundus
reflexus poteft ira intuitiud cognofci per alium
reflexum fleut & alij prxcedentcs, ergo proce-
dendo infinitum , fequitur qudd adu pollent
e(Tc inflnitx cognitiones intuitiue in eodem
intelledu,&(tmul inhnit? relationes teales.Sc*
quitur fecundd qudd Deus non poflet in intel-
ledu confcruarc adum reflexum flne adu re-
do , quod videtur inconueniens.

Tertio inflatur , quod fl cognitio intuitiua
neccflarid includit relationem realem adualem
actingencix ad obiedum realiter diftindum
adu exiftens.fequitur qudd notitia intuitiua in
Dco.qux intuetur lapidem adu exiftentem,ne*
ccflarid includet relationem realem attingen-
tix ad ipfum lapidem ; confequens eft impofli-
bile, vt pacet a Dodore in 1. dif. $. vbi probat
efle impoflibile Deum realiter referri ad crea-
turam. Nec valet dicere , quod non intuetur
lapidcm,vt adu exiftentem, quia Deus cognof-
cit omnem creaturam etiam fecundum omnem
conditionem exiftentix, vt oflendit Dodor in
i.dijl.^. Nec feni liter valet dicere qudd i fola
cfsctia diuina mouctur immediatead cognitio-
nem cuiufcunque obiedi , vt patet a Dodore
«r prologe qftn.& d.^. primi» & inijijl.i^r in
quodl.q.y& 14. quia hoc non impedit,quia lo-
quimur hic dc relatione attingentix,fiue vnio-
nis, 6c non dc relatione dependentix, qua no-
titia dependet ab obiedo in ejfe » notitia enim
caufatur ab obiedo;(ed relatio attingetix prx-
fupponit primam dependentiam, vt patet ; ipfa
ergo notitia prius in ic fuo modo f au(ata ab ob-
icdo.ncccflario includit aliam relationem rca-
lcm.fcil.attingcntix,& per confequens notitia
intuitiua in Deo , qua intuetur creaturam adu
exiflentcm.neceflariu includet relationem ica-
Icm vnionis , vel attingenti* ad ipfam.

Quarto inflatur fle : prxfupponcndo duo,
primo, quod omne habens propriam exiflemia
poteft intuitiu£ cognofci,St per confeques pof-
fcc efle terminus intuiciux cognitionis. Secun-
di prxfuppono , qudd omnis relatio rcalisa-
dualis faltem realiter diftinda a fundamento»
& termino , flt verum ens reale habens pro-
priam exiftentiam,& hoc pater, cxprcfce a Do.
dorc in 1. dtjl. 1 . q.j . vel 4. vbi probat relatio-
nem habere verum ejfe prxrer omne opus in-
tellcdus,& prxeer ejjc fundamenti, & termini.
Tunc arguo fle ; cognitio intuitiua poteft efle
rcfpedu relationis realis adu exiflentis propria
Aftcncia ■» ergo talis notitia ncccflarii inclu-
dit relationem icalem adualem terminatam ad
ipfam relationem : confequens cft falfum; er-
go illud ex quo fequitur , fcilicet , hoc quod
notitia intuitiua nccellario includit relatio-
nem realem ad obiedum adu exiftens. Ante-
cedens patet per prxfuppoflta. Confequentia
patet per concluftonem Dodoris.qudd relatio'
realis ncceflario includitor in notitia intuitiua
rcfpedu

ju Utii ua

QucEftio XIII.

3*9

rcfpc&u obicdi aducxiftcntis. Falfius conlc-
qucntis probatur , quia tunc relatio rcalis ha-
beret pro termino immediato relatione rea-
lem.quod eft contra Doctor ero i/t pruno dtfi.^o.

Quiiu6 iufHcur,quia fcquerctur quod idem
' adusintuinnns fimul includeret falrc tres re-
lationes rcales attingentis, vel vna relatio rea-
lis iimul «flet ad ttes tcrminos,quorum verun-
que eft falfum. Oftenditur fequela, quia pono
quod quis adu redo intuitiue cognofcat lapi-
dem , Se adu reflexo ini uitiu£ potentia refie-
dac fe fuper adum rcdum,& fuper relationem
rcalem vuionta , (iue attingentis fundatam in
adu redo , Se luper obicdum primum, fcilicec
lapidem \ patet quia vel adus reflexus neccfla-
» rio iimul includeret tres relationes teales ad illa

rrta obicda,vcl quod vna fola rcali refertur ii-
mul ad illa tria. Et qudd confequens iit falfum,
patet, quia ponendo tres tales relationes fequi-
tur quod idem adus iimul erit vnitus tribus
obicdis.tribus relationibus rcalibus, quod non
videtur. Sequitur etiam qubd illae tres edent
rcaliter idem illi adui, & probatur ficuc fupra
• >’#»*. probarum eft in primo argumentosi vero po-
natur tantdm vna relatio in ipfo adu reflexo
ad illa tria obieda , fequitur quod vna, & ea-
dem relatio habebit iimul tres terminos , &
cum relatio neccifario dependeat a termino ii-
mul i tribus dependebit , Se iic polito vno il-
lorum verd dependebit relatio. Se remoto non
depcndcbiticrgo iimul dependebit , Se non de-
pendebit , ve patet per argumentum Dodoris
quod fxpc in pluribus locis facit. Sic dicatur,
quod alio adu potenria refleditur fuper adum
primum , & redum, fuper relationem, & fuper
obicdum. Contra , quia tunc fequitur qnid

Jiuis vno adu reflexo non poterit cognofcere
e cognofcere, quod non vidctur,nec commu-
niter cenetur , quia eodem adu reflexo fuper
adum redum (cio me fcire , Se me intclligete.
Sed dchocaliib.

Sexti inflatur , quia ex hoc videtur fequi

2uod adus, quo intueor relatione rcale inefu-
m nccelTarii in adu redo beatifico, fic adus
jta Mtlm magis beatificus qua adus redus. Et arguo iic i
rtfLxm fit ll|c adus eft fimpliciter magis beatificus , quo
Z it" uJhn Polcnt“ immediati attingit obiedum beati fi
cum ( & loquor non de relatione , fed prxeise
de adu intuitiuo,) fed adu reflexo, quo poten-
tia intuitiue cognofcit relationem accingen-
tis rcalem inclulam iu adu redo, Se immedia-
te terminatam ad obicdum beatificum , ipfit
potentia immediatius attingit obiedum beati-
ficum , quUm mediante adu redo ; ergo adus
reflexus per illam relationem erit magis bea-
tificus , quod eft falfum. Maior eft nota apud
Dodorem prxfenti in 4. difi. 49. Minor

probatur , quia cognofcens relationem imme-
diati terminatam ad obiedum beatificum, im-
mediate cognofcit obicdum beatificum, ve pa-
tet a Dodorc tnfrx.^.\^utrticMlo tertto , fequitur
ergo quod adus rcflexus,vel erit magis beatifi-
cus, vel faltem xque beatificus, ctim xque im-
mediati potent ia at tingat obicdum beatificum
4S. ipfo adu reflexo ficut adu redo.

Septimi inflatur fic :Er quxro an potentia
adu redo circa obicdum beatificum immedia-
ti percipit obicdum , an mediante relatione
reali at tingentis. Si primi fequitur qu^d talis
adus redus imuitiuus non nccaflario includit

relationem rcalem ad ipfum obiedum , parer,
quia talis relatio vnionis ponitur vt potentia
vniatur obicdo atnngcdo illud. Si fecundior-,
go fequitur quod oportet potentiam peiis at-
tingere illam relationem , Se fic erit proccifus
in infinitum i quia quxro,auc illam immediati
attingit aut mediate. Si primo, non eft maior
ratio de attingenda ifta,& illa qua attingit ob-
icdum. Si fecudd.crgo mediate alia raiationc,

& qufto de illa alia,& fic proccifus in infinitu.

OdauA inflatur. Ec quxro de vifionc beati*
fica, aut ilia vifio , Se formalirer abfolutc acce-
pta eft adus fimpliciter ,& per fc beatificus, auc
eft adus beatificus in quantum includit relati-
onem illam.Si primodiabctur propofitum,quu
vt iic, non includit nccclfarii relationem rca-
lem. Si fecundo ergo vifio illa erit adus beati-
ficus tantum per accidens, & non per fe.quia vi-
fio vt vnita,dicit tanefim vnumper accidens, &
fic adus beatificus non erit vnus per (e.

Nono inflatur fic, quia ii adus intuiciuuj,vt
adus beatificus includit neceflarii relationem
reaiem attingentis terminaram ad obicdum x,tM%
beatificum, ergo aliquis potent ex puris natura-
libus cognofcere obiedum beatificum in fc;
confequens eft impoflibile, vt patet a Dodore,
tj. 1 prologi & dtfi. primi ,& tnx. dift. 3 q.f.dr
tnfr*.<].\4,.e}Mlt.art. 1. Confcqucntia probatur,
quia aliquis Angelus ex puris naturalibus pOte-
rit intuitiue videre in Angelo habente adum
beatificum , Se ipfnm adum beatificum , & re-
lationem neccirarid inclulam in tali adu bea-
tifico,& per confequens terminum illius rela-
tionis,qui eft obicdum bcarificumjp.-itet , quia
naruralircr potefl videre quicquid rcaliter , Se
formalirer eft in Angelo , vr etiam videtur pa-
tere fecundum Dodorem in iJifi.^.dclocnttone
Angelorum.

Decimi inflatur fic.quia fequitur quod vifio
diuina in intcllcdu diuino terminata ad eflen-
tiam diurnam neccifario includet faltem relati-
onem rationis terminatam ad iplam cllcntiam,
quod eft falfum , Se contra Dodorem vt patet
przfcnti.q. Quftd autem fcquarur.patetper il-
lam vulgatam propofitionem Dodoris tn pro-
logo fingnlnriter.tf. 1 .tjuol fciliccr. QuMh

e fi ordo inter nltqna vbtredlittr difitngUMninrt
tnlis efi viti foU rntione diflinguuntnr ; modo fi
vifio in intcllcdu diuino elTct rcaliter dift inda
ab cflentia diuina, ncccfiario includeret relati-
onem reaiem attigentis adipfam » pater per
conclufione Dodoris fcilcet.quod cognitio in-
cuitiua neccflario includit relatione ad obie-
dum adu cxiftes>& tcaliter diftindu.Scquirur
ergo , quid ex quo vifio diurna in intcllcdu
(altem ratione dirtineuittfr ab clienti a diuina, g
quod vt fic neccflarici includat relationem ra-
tionis neccifario teiminaia ad ipfam cllcntiam
diuinatn; quod eft fimpliciter impoflibile apud
Dodorenvergo talis conclnfio no videtur vera.

Secundiprincipalitcr inflatur contra fecun-
dum didum, probando quid adus cognofeen-
di non dependeat ab obicdo in ratione mcnfu-
rabilis.Et prxfuppono primo, quod dependere
ab alio ratione menfurabilis , & fpccialicct
fecundum fimilitudinem imitationis fic fim-
pliciter imperfedius ipfa menfura. Hoc patet,

2uia aliter non imitaretur men furam. Sccun-
6 prxfuppono , quod adus intclligendi prx-
eise dicitur menfurabilis ab obicdo , cui eft
E e 3 fimilis

Quodlibet.

fimilis pet imitationem Idis prxfuppofitis ar-
guo Ticprim 6 : Si tAos intelligendi cftmcn-
lurabilis ab obicAo , cui ed limilis per imita-
tionem , fequitur qu bd aAus intelligendi re-
lationem realcm ent vere menfurabilis a tali
relatione, 5r fic pdftAitM (impliciter depende-
bit ab impcrfcAiori (impliatcr , quod cd im-
poflibilc. Paret confequentia , quia aAus ille
vere ed fimilitudo relationis.vt obieAi, & per
imitationem» cum vtfic.fit po Acrior ipfa.quia
aAus prxfupponit obic Auin, cuius cft.

Secundo indatur, quia (equitur quod vnus
aAus reflexus fit vere menfurabilis ab alio a Au
lcflcxo, quod cd falliim. Tum, quia funcriuf-
dem Ipccici, vt patet , & per confcquens vnus
nou imitatur cfTcntialiteraliura,quia tunc vnus
eflet eirentialirer pcrfcAior, & alius clfcntiali-
rerimperfcAior. Tum, quia non videtur quod
vnus aAus Iit fimilitudo per imitationem alte-
rius aAus eiufdcm rationis, iicut nec vuum al-
bum eddmilc alteri per imitaiionem.maxime
fi illa duo alba lint xque intenfa. Probatur con-
fcquentia , quia primus aAus reflexus potcd
ede obieAum immediatam rcfpcAu alterius
aAus reflexi, quied vere obieAum intcliigibi-
le, cum fit qualitas abfoluta,imO> per ie intcili-
gibile.A: per fe contentum fub adxquato obic-
Ao intellcAus.

f O. Terri6 indatur, quia fcqucretur quid aAus
N»uiia tn. intelligendi intuitiuus clTct veri menfurabilis
ttrha **[, a^u 'nte^*RCndi abdraAiuo , qui etlcntiali-
flrsfii m * tct imperft Aior ; pater , quia notitia intui-
ciua ed pet feAior abdraAiiu.vt patet a DoAo-
rem prgftmi ,<j. & in 4. difi. 49. Er intuitiua,
etiam rcfpcAu eiufdem obieAi , differt fpecie
ab abdraAiua.vt patet Jmftnti , q.&in j. dift.
$. & in x.difi. lf. & tn 4. dtjl . 49. Et iic in-
tuitiua erit fpccificc, & cflcntialitcr pcrfcAior
abdraAiua , & per confcquens pcrfcAius fpe-
cific£ erit vere menfurabilc ab imperfcAiori
fpeci ficc, quod videtur fimpliciter impoflibile.
Confequentia probatur , quia pono quod ali-
quis intclleAus incclligar lapidem non vc exi-
Acmcm.fc qoid pod intelligat aAu reflexo il-
lam intclIeAiouem abllraAiuaro,vt exidentem,
ira quod talis aAus reflexus immediate termi-
netur ad ipfam, vc exidentem ; ergo vc fic,eric
ille aAus reflexus inctiitiutis terminatus ad a-
Aum veri abdtaAum , & per confcquens erit
menfurabilis ab illo.

Qumo indatur fle, quia fequitur qaod ea-
dem albedo, quantum ed ex parte fua,potcric
elfc tnenfura cx natura rei inflnitaruin vnio-
num flmul, fic fle infinitae viflones , fi aAu efl-
fent, aAu dependerent, vt menfurabiles ab ea-
dem albedine , fic per confcquens ipfa albedo
cllctquafi infinitae r>crfcAionis,quia efle men-
furam talem dicit formaltter pet tectionem in
rali menfura, cflm vc fle, fit vere imitabilis; er-
go quanta plurium ponitur ex narura rei men-
fura tanto erit pcrfcAior ; & licet aAu non fle
menfura infinitorum, tamen cd eque perfeAa,
ft ex natutafua ponitur fle mcnfura;iicuc fi aAu
poneretur menfura ; quia quod aAu non fic
menfura non ed propter dcfeAum ipfius men-
furx, ciim libi cx natura fua competat, fcd pro-
pter dcfcAum menfurabilium , qux aAu non
funt poflea.

5 Quinti indatur flc,quia fequitur quod aAus

mtclligc»di,itaerit mefurabilis ab illo obicAo,

a quo nullo modo dependet, flue ad quod nullo
modo terminatur , (icat etit menfurabilis , ad
quod immediate terminatur. Lt pono quid
Iu vifio, flue cognitio intuitiua icfpcAu vnius
albedinis,ita quod praxisc tci uunctur ad illam
albedinem numeto. Tunc fle : qualibet alia al-
bedo ed xque cifentialiter perfeAa , ficui illa
ad quam actus terminatur : crqo ille aAus ita
erit limilis per imitationem cuilibet alteri , &
aquemen lucabilis a qualibet alia, quid cdfal-
futn. Nec valce diccte quod cum cd fimilis illi,
ad quam tctrninatur,quiaab illa fola dependet
in edendo iJco illam folam imitatur. Contra,
quia quod aAus intelligendi non fic caufatus
immediate ab obicAo cuius cd aAus,pura quod
caufcrur immediate a voluntate diuina , tunc
fequitur quod non erit illi obieAo fimilis per
imitationem , quia ab illo non dependeret in
edendo; fufficic crgo.quod terminetur ad obic-
Aum,& tamen cx hoc quid terminatur ad ob-
icAum non dicitur menfurabilis, vc patcc,quia
prius dependet in ratione menfurabilis , quam
intclligatur terminari obicAo,fiuc vniri. Sequi-
tur ergo quod ille aAus ita erit menfurabilis ab
albedine non intelleAa , ficut ab albedine in-
teileAa.

Tertie* principaliter inflator conrra tertium,
probando quia notitia abdraAiua rcfpcAu
obieAi aAu exidentis non dependet depen-
dentia menfurabilis ad mcnfuram,fic quod no
fit calis relatio realis , & arguitur fic primi:

Omnis notitia, qux menfuratur ab obieAo de-
pendet ab illo,ita quod cd dependentix cllen-
rialis ad illud, led notitia ablhaAiua nullo mo-
do dependet ab obieAo exi flente extra ; ergo
non menfuratur , flue non ed menfurabilis ab
illo. Maior ed nora, quia mcfuratum,vcl men-
furabilc fecundum pcrfcAionem , flue fecun-
dum quantitatem virrualcm ncceflario depen-
det a menfura dependenda edentuli. Minor
pater, quia talis notitia , nec in cnnftri , nec in
ejft aliquo modo dependet ab obicAo aAu exi-
Acnte , quia ipfo non exidente poted vere ab
alio caufiri , fic vere exiflere, pacet ; ergo non
dependet ab illo dependentia reali aAuali.

Secundo indatur, notitia abdraAiuaeo mo-
do cd mefurabilis ab obicAo, quo ponitur cius jt » bvhIm
fimilitudo per imitationem ; fcd talis notitia «l/foiAw*
non ponitur fimilitudo obieAi exidentis aliquo
modotergo non cd menfurabilis ab illo- Maior ^
patet per DoAorcm qui vult quid ideo notitia
fit menfurabilis ab obicAo inquantum ed fi-
militudo eius per imitationem. Minor pater,
quia notitia abdraAiua ed prxcisd fimilitudo
per iroitacioncm ipfius quidi tatis abfolufc fum-
ptxrfic quod exidar aAa,vel non exidae , acci-
dit ci; ergo ipfa notitia non includit relatio-
nem realcm aAualem menfurabilis ad ipfuni
obieAum aAu exidens.

Tertio indatur fic:!l!ud quod ed ratio for-
malis immediati caufandi notiriam abftraAi-
tiara cd ratio formalis menfurandi illam : fcd
fpecies intdligibilis ed ratio formalis imme-
diate caufandi , partialiter tamen ipfam noti-
riam abflraAiuam ; erit racio formalis menfu-
randi , flue terminandi dependentiam notitia:
menfurabilis ad ipfam ; ergo non obieAum
aAo exidens. Maior patet , quia etiam in Deo
illud, quod ponitur etiain ratio formalis caufan.
di creaturam, ponitur etiam ratio formalis mc-
furandi ;

Qusftio XIII.

i+tun
mami

ditWlt fttft-

~ Ziotitia »b-

flr*ihm ff-

ufltftobit-
Hi extfltmtu,
vri md r.vi-

flmtu.

T4’

furandi j & patet etiam, quia in caufirpre enti-
tas pctfe&illima ponitur ratio terminandi de-
pendentiam cilcntulcm iplius naturx, vt men-
iurabilis.

Quartd inflatur fic; aut notitia eft menfu-
rabilii altu ab obic&o non exiftente, vt exiften-
te; aut ab obiccko,vc priore exiftentia. Si pei-
m6 , contri, quia exiftentia ; vt exiftentia non
eft ratio formalis terminandi dependentias roe-
furabilcs,& hoc iecundum quantitatem virtua-
Iecn,vt patet in limili a Dolore inpnmo/lift. i .
?. a. Si dicatur , quod exiftentia requiritur vt
conditio obic&i. Contra, quia ipfc untdin po-
nitur gradus intripfecus, qui prxfupponit en-
titatcin perferam in fe, vt fupra patuit. Si fe-
cundi , tunc habetur intentum , fcilicet quod
obic&umexiftcns,vt cxiltcns,non poteft termi-
nare huiufinodi dependentiam , led prxeise
terminans erit quidteas abfoluti fumpta ipfius
obi edi.

Quinti inftacur fic : notitia abftridiua po-
rcftcile alicuius obic^i ada exiftentis, 6c nul-
lam perfedionem dicentis , vt patet de cogni-
tione abftradiua alicuius relationis realis , 6c

f»rxcipuc de notitia relationis diuins,qux nui*
am petfedionem dicit ; ergo /equitur quod
talis relatio poterit terminate dependentiam
ipltus notitix abftradiuc,vt menfurabilis.quod
nullo modo videtur po/fibilc,quia tunc depen-
deret i tali relatione.

Quartd principaliter inftatut contra quar-
tum , 3c intendo probare ptimd quod notitia
abftradiua poteft includere relationem realcm
apticudinalem , vel potcntialcm ad obic&um,
loquendo de relatione attingentix , tc arguo
(ic.Siobicdum adu exiftcrcc.pollct notitia illa
ad illud terminare: ergo quando adu non exi*
ftit.fequitur qu6d includat relationem realcm
aptitudinalem. Confequentia patet, per ipftira
l3odorcm qui hoc modo probat relationem
realcm aptitudinalem, vt patet in liccra. .Ante-
cedens probatur , quia ipfe concedit quod no-
titia abftradiua poteft e/fc tam obicdi exiften-
tis, vel non exiftentis , vt patet ab ipfo m i.&
xJtft. ).& in 4uiiftAO.& 49. & in tjuodl. 4.7. &
prafinti tj. Si ergo poteft iucludcre relationem
realem adualem vnionis , fiuc attingentix ad
obicdum, fequicur quod quando obicdum a-
du non exiftit,quod tunc includit relationem
potcntialcm , liuc aptitudinalem tealem attin-
gentix ad obicdum. Pollet etiam multiplici-
ter initari contra hanc conclulionem , tamen,
nefira txdio legentibus omitto alia dubia Co+
quentia.

Refpondeo ad obiediones » primo contra
primum dubium. Et prxmicto aliqua. Primd,
quod relatio vnionis, fiuc attingentix fundata
in notitia intuitiua, ab/olutc loquendo, non ter-
minatur ad exiftentiam , fic quod exiftentia fic
prxeifa ratio formalis terminandi, quia vt fu-
pta expofui, in primo articulo , entitas quidi-
tatiua in fc prxiens etiam vt prior exiftentia,
poteft intuitiuc cognofci, fic quid talis entitas
actualis pcrfcdcprxfens eft ratio formalis ter-
minandi notitiam inruitiuam. Solum creo exi-
ftentia in creatura quando eft in fc prxlcns,eft
ratio formalis terminandi notitiam inruitiuam
lui, quia exiftentia poteft intuiriuc, & abftradi-
u4 cognofci. vt fupra patuit. Secuodb prxmic-
ro, quod relatio attingentix fundata in notitia

ts-

intuitiua. ita quod notitia illa eft ratio forma*

Iis fundandi , & terminata ad obiedum exi-
ftens, ita quod exiftentia eft ratio formalistcr-
minandi , quando ipfa intuiriuc cognofeitur,
vel entitas prior exiftentia , quando intuitiud
cognofeitur, non eft ficintrjnfccus adueniens,
qu6d politis abfolutc fundamento, & termino
lequatur talis relatio , ficut fitnilitudo ftatim
oritur pofitis fundamento, & termino , etiam
quantumcunque diftantibus, quia polita noti-
tia in nobis refpedu lapidis,& polita diftancia
maxima nonfequitur relatio attingentix, quia
tunc intellectus nofter attingeret intuitiuc ob-
iectum quantumcunque diftans, quod non eft
verum. Poteft enim Deus immediati caufare
in me notitiam intuitiuam vnius anime exi-
ftentis in coelo, & tamen non videbo illam.Sed
beni eft inconuenicns , quid ego habeam no-
titiam intuitiuam alicuius obiecti includentem
relationem attingentix ad illud , & quid non
videam illud.

Videtur ergo requiri non tantim obiecrutn
exiftens, fed etiam in fc ptxfens prxfcntia de-
bita. & tunc ftanre prxlentia obiecti , notitia
inruitiua necetlario includit relationem attin-
gentix terminatam ad obiectum exiftens, non
quod prxfcntia obiecti fit rado formalis ccr-
minandi huiufmodi relationem, fcd requiritur
vt conditio requifita in obiccto; ftante ergo
prxlentia obiecti, ftat illa relatio . & potentia
ncce/Tarib videt illud obiectum amoto alio im-
pedimento :quod dico , quia bene pollet cfie
obiectum prxfcns,& actus intuitiuus,& tamen
non videretur, quia Deus pollet hoc impedire:
hoc patebit infrd.ej.i^.artic.vlt.non tamen ab-
folute intclligcndo : fcd fic intelligcndo, qudd
fi ego in intellectu alterius videam actum in-
tuitiuum terminatum ad aliquod obiectum,
vt oftendit Doctor infra^. 14. Sed Ii ego habeo
vere intuitiuum refpcctu alicuius obiecti in fe
debitd prxfencis,<Sc quod non videam illud, vi-
detur impolllbile ftante actu, & prxfcntia ob-
iecti. Et cx hoc videtur fequi quod relatio at-
tingentix fundata in ootitta intuitiua , & ter-
minata ad obiectum in fi: prxiens ,non fit rea-
liter idem illi notitix , quia non repugnat no-
titiam illam actu cfle obiecto non prxfcnte,
im6 non exiftente i quia Deus poteft confer-
uare omne abfolurnm line alio, a quo non de- . -
pendet nccclfario /impliciter, & dixi 4 qno non
y impliciter noce farto dependet , quia non poflet tHm Jhtmli*
confcruarc totum clientule fine partibus, quod
tamen eft abfoiutnm,quia intrinfccc dependet
ab iUis-Pofict etiam confcruarc omne accidens
abfolutum , fine fubic&o, quia non fimplici-
tcr nccctfarib dependet a fubie&o in clfcn-
do *,& fimilitcr poflet confcruare omnem ef-
fciftum abfolutum cuiufcunquecau/xfccundx
fine cauta fecunda cxtrinfcca,quia i nulla /im-
pliciter ncceflarib dependet, fic qu6d repugnet
ipfipo/recllc fine tali caufa fccunda-.a fola enim
cauia prima fimplicitcr nccclfario dependet in
‘fi* in con frenari ; patet ergo quomodo pof-
fct confcruare notitiam intuitiuam refpcttu la-
pidis, ipfo lapide non exiftente , & per confe-
quens pacet qudd relatio attingentix non eft
realitcr idem tali notitix.

Si etiam teneretur quod ftante notitia in-
turtiua refpc&n lapidis, & ipfo lapide a&u exi-
ftente quantumcunque diftantc, ncccllarib (e-
Ee 4 qoitur

Dtns feirfl

Xtt».

33l

Quodlibet.

quitur relatio attingentix, fiue vnionis;& quid
tamen potentia habens talem noiiuam non vi-
deret lapidem itadiftantcm,fortenon edet im-
poflibilc hoc ponere : quia illa relatio oritetur
tantum ex natura extremorum quantumcun-
que di 11 antium ; fed vitio aditalis requirit po-
tentiam obiedi in fc. Fottc etiam pollet di-
ci, quid dante notitia intuitiua alicuius obic-
di in fe exillentis,quid potentia habens illam
neceflarii videret , etiam quantumcunque di-
flans , quia diceretur quod requiritur debita
prxfcntia obiedi ad caufandum notitiam in-
ruitiuam.ica quod lapis quantumcunque dirtans
non poflet immediate moucre intclleduro di-
dantem ad Tui notitiam intuitiuam. Si tamen
Deus immediate caularet notitiam intuitiuam
lapidis quantucuquedidantis in aliquo inteile.
du.inrellcdus ilie notitia illa intuitiuc cognol-
ccret lapidem. Quicquid fit de idis.

57» Refpondcoad tationem primani , negando
Rtjpfnfie ad quod relatio attingentix fit realiter idem cum
tMtitntmfri- notitia. Cim probatur, quia repugnat notitix

5».

intuitiux polle ede fine termino adu non exi-
ftente negatur, quid non podlr cllc,im6 pollet
adu exidere obicdo annihilato, quia in cjftt&c.
in conferturi a folo Deo fimpliciter dependet,
vt fbpra patuit.

Ad fecundum adtnitro cafum , feilicee quod
quis poted adu reflexo cognofcere intuitiuc
aftum redum, fiuc ille adus redus fit intuiti-
uus,fiue abdradiuus. Er cum infertur, quid fc-
quuntur impoflibiha, negatur, fle cum probatur
primo , quia fcquitur quid edent adu infiniti
adus liinul, negatur. Polito enim quod poten-
tia adu reflexo cognofcat adum tedum,& alio
reflexo illum reflexum, & ftc in infimtum,non
tamen fequitur quod podinr fimul ede adus
infiniti , led pollent ede infiniti in infinitum
lucccfliuc, fed nunquam fimul adu infiniti, vt
alias expofui. Et hoc non edinconoenicns e-
ttara apud Dodorcm & Augudinum. Cum e-
tiam probatur per boc , quid adus reflexus in-
cludit ncceflani relationem rcalcm ad adum
redum terminatam , Sc per confcqucos dante
adu refiexo.Decelfariicrit adus rcdus,&ficde
fecundo .tdu teflexo , qui fimi Uter neceflarii
includet relationem realem ad adum primum
reflexum, & lic in infinitum. Dico primi,quod
adus reflexus non includit lic neceflarii rela-
tionem rcalcm ad adum redum , fic quid fic
iropodibilc ipfum efle non exidenteadu redo,
quia cerrum cd quid Deus poted confcrua-
rc adum reflexum, cum fic qualitas abfoluta a-
du redo non exidente*, tamen potentia per il-
lum adum reflexum non cognofccrct intuiti-
uc adum redum , quia non cflet , nec aliquid
aliud cognolceret per illum adum reflexum.
Eodem modo dico de fecundo adu reflexo,
quid Deus pollet ipfum confcruare fine primo
adu reflexo. Dico fecundi, quid etiam i ofno
quod adus reflexus primus non poflir elfe fine
redo , nec fecundus reflexus fine primo refle-
xo, & fic afccndrndo in infinitum , quid ad-
huc non (equitur illud impodibile , fd licet ,
quid erunt infiniti adus limul,fed bene conce-
do quod erunt infiniti in infinitum ita quod
in infinitum, erit \nus poft alium.

Ad fecundum iuconuenicns , cum infertur
quid Deus non pollet confcruare adum refle-
xiitn,fine redo. Dico, quod hoc noo fequitur.

quia non pono adum reflexum necelTarii fim-
pliciter in ejfe, & conferturi dependere ab acta
rccto.vt fupei patuit.

Ad tertium dico primi , quid pofito quid
Deus intueatur lapidem in fe cxillcntcm , ita
quod talis notitia terminetur proprie ad lapide
in fe cxiftcmcm,& prxfcntetn,quid adhuc n6
fequitur quod talis notitia includat relationem
rcalcm attingentix , quia non refertur realiter
relatione reali ad extra. Sicut etiam non fequi-
tur caufa cifediua in creaturis neceflarii in
eludit relationem realem ad effedum, ergo &
Deus , qui cfi caufa prima omnium , includit
relationem rcalcm ad effedum , non fequitur.
Et quare in crcatura,& non in DcopVidc cau-
faro aflignatam a Dodorei* pr imo, diJi.}o.D ico
fecundo, & magis ad reni,quid, notitia intuiti-
ua in Deo non terminatur ad creaturam, vr in
fe adu exiftenccmtpatet,quu ab xterno ita per-
fede intuitiui cognouit lapidem in fe non exi-
flenrem , ficut Ce nunc cognofcit. Dico ergo,
quid notitia intuitiua Dei non terminatur ad
creaturam, vt in fc cxifteniem,& in fc praefen-
tem , fed terminatur ad effentiam diuinam , in
qua intuitiuc videt quicquid videt , vel termi-
natur ad lapidem, vc prxeise relucentem in ef-
fentia diurna, & fic non fequitur quod infertur.

Ad quartum concedo prxfuppofita illa , Sc
concedo quid relatio realis poted intuitiui
cognofci i Sc concedo quod talis notitia neccf*
fani includit relationem rcalcm attingendae
terminatam ad relationem. Et cum infertur,
quod relatio tunc non habebit abfolutum pro
teimino,quod cfl contra Dodorcm difi.f o.Di-
co, quid non intelligit , quid relatio realis
femper habeat pro termino aliquod abfolu-
tum , Sc hoc loquendo de termino immediato»
furficit enim quid terminetur ad aliquod abfo-
lutum mcdiate.vel itnmcdcdiaii. Et hoc patee
etiam apud Dodorcm quf vult quid vna rela-
tio realis poflit fundari in alia, & terminari ad
aliam, ficur pacet dc proportionalitatc, qux fu-

Kothk n

tua tue in
Deo nem 1 te.
minetur ei

Reletii rttlk
nt«.
mitofuefti

datur in vna proportione , & terminatur ad a-
lu.vt expofui in primo. Eft bene inconucniens
apud Dodorcm quod relatio tealis non habear
pro fundamento abfo!utum,ficut ipfc fxpc ad-
ducit Auguftinum 7.dc Trin. Omne quod reU-
tiue dicitur cfl eliejnid exceptu rtUtionc. In tc fli-
git ergo quid omnis relatio realis ncccflarii
prxfuppomt fundamentu realc,& hoc mediati,
vel immcdiaic,hoc idem intelligit dc termino.

Ad quintum concedo cafum , quid poten-
tia refledat fc fuper adum redum , fuper rela-
tionem attingentix adus redi , fiuc funda-
tam in adu redo Sc fuper obicdum adu re-
do intuitiuc cognito. Dico , quid non co*
dem adu reflexo , quo cognofcit adum re-
dum cognofcit relationem attingentix, & obic-
dum adus redi f fed vno adu reflexo cognof-
cir adum redum ; Sc alio cognofcit relatio-
nem i Sc alio obicdutn. Si enim eodem adu,
quo cognofcitur adus udus cognofccrctur
obicdum adus redi, Sc relatio attingentix, fe-
queretur quod Angelus , qui intuitiuc cognof-
ccrct adum intuitiuuni,& beatificum in intel-
ledu alterius, quod fimul cognofceret obicdum
bcatificum,quod cfl contra Dodotcm vt pare-
bit infii <7-i4.tcfpondciulo ad principale argu-
mentum- Nec fimiliter fcquitur, quid co-
gnofcat illam relationem attingentix cognof-
ccndo

Quaeftio XIII.

ccndo ipfum attutn re&ura * vt fimiliter patet
i Dolore vbi fiiptlDico ergo, quod alio 'iflft
cognufcerct afilum rcfilun*,ficreUtionem attin-
gene ix,fic ipfum obieram, fic fic non fequitur
iuconueniens.Dico Tccundi, qubd pofito cafu,
Icilicec , quod poteft eodem a&u reflexo intui-
ti uecoguofcctc actum rctSkum, obie&um in fe,
fic relationem . quod non cit inconuertiens in
illo a&u fiinul fundari tres relationes rCalfcs
terminatx ad tria obic&a,ficut etiam in eodem
albo portum fundari plures fimilirudincstcrmf-
natx ad plura alba.ficcftin propofito.

Ad fextum concedo illam propofitiouem,
fcilicet.quod ille adus cft magis bcatificus,quO
attingitur immediatius obiedum beatificum,
icd negatur , qubd aftu, quo a'.tingitur iclaiio
attingenti* , fit huiulTnodupater, quia ille im-
mediati terminatur ad relationem illam , quae
nullo modo ponitur obiedum beatificum.
Adus verb redus immediate terminatur ad
obiedum beatificum , fic quod potentia illo
adu primo , fic immediate percipit obiedum
bearjficum in Te. Alio vero adu primo , fic im-
mediati percipit relationem attingcniix,immo
non poteft habere notitiam illius relationis,
nifi prius cognofcat obiedum beatificum in fc,
quia pribs cognofcitur terminus telarionis,
quam relatio , vt patet a Dodotc in prologo y.
pmul.& in 1 Jijl.S. & in qmolt.tjiuj!. 1 4.

Ad fepeimuro dico pnmb , quid potcnria
adu incuiriuo perficit obiedum etiam pofito
per impofiibile , quod non edet relatio media
quia non cft dc ratione adus , quod includit
huiuftnodi relationem, vrfupra patuit.Cum in-
fertur , ergo adus ille non inefudir neccffario
relationem atringenrix. Dico quod non inclu-
dit nece(rarii,vt eft adus peteeptiuus obiedi,
fcd includit tantum ex natura rei •, quia pofito
rali adu, fic obiedo prxfcntc necelTario inclu-
dit relationem vnionis, qua adus vnitur obie-
do, fic obiedum fiinilitcr vnitur adui relatio-
ne reali praeter obiedum bcatificumrquod non
includit relationem tcalem ad extra ; fic illa re-
latio vnionis ex parte adus dicitur relatio adi-
ua attingentix.qui fctlicct adus realitcr attin-
git obiedum , fic ex parte obiedi dicitur rela-
tio attingentis pafliua,qua obiedum attingitur
realitcr. Dico fecundb , qubd pofito qubd po-
tentia mediante adu immediate non percipiat
obiedum , fcd tantum mediante relatione ac-
tineentix , non fcquitur tunc quod oportet
ipfum prius attingere illam telationem , quia
fufikit dicere qubd non attingit obiedum me-
diante adu , nifi pro quanto adu vnitur
obiedo.

Ad odauum patet refponfio cx fupra didis.
Dico enim qubd adus beatificus , vt prior ta-
li relatione eft formalitcr beatificus, ncc inclu-
dit ipfam in faa ratione formali ad hoc vt dica-
tur beatificus, vt patet de adu beatifico diuino.
Adus tamen beatificus in creatura includit
eam, non vt aliquid pectineos ad formalem ra-
tionem adus beatifici; fcd includit ex natura
extremorum , inter qux oritur necelTario talis
ratio vnionis, quando realitcr diftingumur, fic
fic potentia vnitur formalitcr obiedo per ta-
lem relationem.

Ad nonum patebit refponfio infra, ^.14. re-
fpondendo ad principale argumentum.

Ad decimum patebit refponfio alias.qnia ta-

lis relatio non itichfcGnir in tatitme «diis bea-
tifici, vt fuprt patori, fic infri patebir.

Ad inftantias contra focunduro didum.Se4 6 1 .
pto maiori intelligCMtia prxmiuo aliqua. Prr:
mb , qubd aliqua C(F menfura pcrfedronalir,
qua tnenfarfctur quihtf tas pt!iwdionalis alte-
rius , fic illa eft fimplicirer altibus rationis 1
rtienfurato, fi£ loquor de raenrtifr ptYfcdionali
qoa menfuracur proprii perfediO qahiiwriup
aftcrius.Et hoc modo fpecic perfediffinw^ri
genere menfunit, quiditatiuc fpecies conten-
tas in tali genere, quii iunc cognofcitur petfe-
dio quiditariua almi Jrtr perfectionem quidi-
utioam hominis , fic talis mcnfiirafempet eft
petfedior mcnlurauo. Et hoc- modo albedo iri
genere coloris menftirat omnes fpeciei cbloris.
tt fimiliter pcrfedillima operti 10 mcnlurat
omnes fpecies perfedionum, fic fic de alifs ge- ^ j
ncribqs.Aliqua etiam cft raenfura perfediona-
lis, fed non elTemialis, fic qui Jitariua, quia per *r r

illam non menfutatur quiditas,fedmcnfuratur
aliquid ejufdem fpcciei tantbm fecundum gra-
dus inrentionii.Et fic intenliffima albedo men-
fura elfct omnium aliarum albedinum , quan-
tfim ad carum perfedionem intenfiffimam* fic
ralis menfora cftfimplicitcrpcrfedior menfu-
rato non ertcntinlitcr , & quiditariui , fed tan-
tbm fecundum intentionem formx. Alia eft
menfura,qux nec quidiranub menfurat.neque
prxeise fecundum incenfionem in eadem fpe-
cic,fed menfurat aliquid,vtcft fimilitudo inii—
tatiua illius, id eft, qubd tale quid prxeise dici-
tur tncnf. «rari , vr imitatur aliud per quandant
fimilitudinem. dic tor qubd imago Cxfariscft
limilitudo C* faris per imitarionem , quia eft
firailitudo dTentialiter pofterior n»ta tantbm
reprxfemare Cxfarcm,fic habet ab ipfo Cxfa-
re, qubd fit fimiliiudo ejus pro quanto tan-
tilra imitatur ipfum. Modo non cft nece fle ta-
leffl menfutam elfe fimplicirer perferiorem
ipfo menfurato ,licct forti fit perferior fccun- menrmriU^
dum quid.

Sic dico in propofito, qubd intellectio pura
albedinis eft menfurabilis prxeise ab ij>la al-
bedine , vt ab aliquo imitabili fecundum fi-
militudincm imitationis, fic fic intellectio albe-
dinis hoc modo cft menfurabilis, quia vt fimi-
litodoeius ncccflarib cft pofterior ipfa albedi-
ne.fic necelfarib imitatur illam Jpfatn reprxfcn-
tando. Et idfcb dicitur fimilis pet imitationem,
quia a quocunque caufctur femper eft nata ip-
fum per fimilitudinem imitar* , vt eflcntialitcr
poft.rius fuum prius ,quia actus intelligendi,
vt buiufmodi, cft pofterior cflentialiter obie-
ro,quod imitatur.fcd non eft fic vnum album
fimilitudo alterius per inutai ionem quia vnuiti
albam, vt huiufmodi,non cft rflemialitcr po-
fterius alio, ncc natum imitari aliud fecundum
fimilitudinem imitationi s,quia ita aliud eft li-
mile illi, fic fic idem refperu ciufdcm cft prius,
fic poftetius. Et hoc eft quod dicit Augnftinus
in quxft.de duobus ouis,qux quamutsfint om-
nino fimilia, tamen vnum non cft imago alte-
rius, fiue vnum non cft fimilitudo alterius pPt
imitat ionem, quia vnum cx fu a ratione non vi-
detur magis ellepoftcrius cflcntialiccr, fic imi-
tari aliud, quam e contra. Sed afiliis intcllig®*^
di ex fua ratione formali natus cit crte poflt-
rtor ellcntialitcr fuo obicfilo , fic niru>eft ellc
fimilis per imitationem, imb ex natura fua i»^i-

«4

Quodlibet.

utur obioclum cuias eAnaturalis fimili-
tudo obiccki , non accipiendo fimilitudinem
(9 . i pto relatione , fcd pro re nau imitari modo
^ prxdtcto,a quocunque caufccuc. Vade fi in-

tellectio lapidis elTct immediate caufata k Deo
in intellecto1 nofiro > illa ex: natura /ua elice ii-
milis obiecro per imitat ionc,quia es fua natu-
ra naueA c/fc c/Tcntialiter poliet ior, & itnicari
ipfam aJbedmc.fiuc lapidcm.Pofuoenim quod
Deus nunc crearet in me notitiam lapidis in-
tuituum lapide non cxiAcnte , fic ia tempore
habito creare; lapidem in e/Tc cxiAcntix , ad-
huc illa non citer firailitudolapidis.per imita-
tionem , quia ex ratione fua nata eflet ellcpo-
Aeripr ellcmialitcr ipfo lapidc,& iimiliter na-
ta elfetip/uni imitari , & cllc fimilem modo
prxdicto , quia licet de facto fit prior , tamen
Aliti» tfi "oc f*?C»dit /ibi > cum hoc non conucniat ei cx
tmftfftftir natuta talis notitiz. Modo talis menfuranon
nnin* rinu cft femper perfectior fecundum fuam entita-
tem ipfo metifuraco ; patet, quia albcdocA ef-
fentialiter imperfectior notitia cius. PoteA ta-
men dici perfectior pro quanto ip/a notitia na-
ta ctt cite fimilitudo eius per imitationem. Se-
cundo premjtto.qubd.quodlibct obieccum na-
tum intclligi per fe cA menfura refpcctu noti-
tiae eius , quia cius notitia cA eius fimilitudo
per /mitacionem,quia cx natura, fua eilentiali-
tcr poAcrior, licet non menfurctur ab illo,quia
noncA de ratione obiccti qubd caufct noti-
tiam,imo accidit ci,fcd dc ratione cius cA quod
poflit ipfam terminare, fle vt fic , necelfario cA
prius ip/a notitia fic prxfupponitur illi,vt afli-
gnabilc ner imitationem ab cius actu intelli-
gendi. Nili forte dicatur qu6d notitia non di-
citur fimilitudo per imitationem cuiulcunque
obiccti , fcd prxcise illius obiecti a quo in c(-
fendo dependet , quod tamen non credo ede
▼erum, quia tunc multa cflent obiecta qux non
edent hoc modo menfura fuorum actuum^it»
omnia illa qux non fune motiua intellectus
quod non videtur.

£ j . Idis prxmi dis, patet tefpodo ad okicctiones.

Ad primam , concedo prxfuppofitum , lo-
luendo dc menfura primo, fic tecundo modo,
ed non tertio modo:& fic concedo quod no-
titia relationis abfolute cA perfectior ipfa re-
latione, tamen fecundum poteA dici im-
perfectior pto quanto imitatur fecunddm fi-
militudincm iplam relationem. .

Ad fecundam dcactu reflexo. Dico prim&,
qufid forte intclligitur de obiccto , quod non
eA operatio cuiulmodicA actus reflexus. Dico
fccundo.qudd forti non eA inconueniens po-
nere vnum actum reflexum efle mcnfuram,hoc
modo refpcctu altctius actus reflexi. Cum di-
citur , quod funt ciufdcm /peciei. Dico quid
quamuis in re fine forte ciufdcm fpecici, tamen
vt vnus habet rationem obiccti imelligibi!isa
fic alius habet rationem actus intelligendi,vnus
poteA e Ac fimilitudo altetius per imitationem,
quia vt cA actus intclligendi obicctum ncccf-
farifi cx natura talis actus imitatur obieccum,
vt poAerius fuum prius.

N«/4. Ad tertiam , concedo quid actus abfiracri-

uus , vt habet rationem obiecti intuibilis , cA
menfura actus inruiaui, quia notitia intuitiua,
▼c fic.cAelfcntialiter poAcrior a&u abAra&i-
uo habente rationem obiccti, vt fupra dixi.Ni-
fi for ti diceretur qu64 non intelligitur deac-

Jiu
ed

tu intclligendi qu^d fit menfura, vtrjixi ptius,
tamen quia etiamactusintelligendipcr (c con-
tinetur fub obiccto intcUecius,fic cA per fe in-
ceiligibihs , melius videtur dicendum , quod
etiam actus tmclligendi.vt habet rationem ob-
iecti in tclligibilis,qu6d fit menfura actus iotel-
ligcndi, qui ad ipfum terminatur.
r Ad quartam , quod non eA inconueniens
eandem albedinem elle menfurara hoc modo,
infinitarum vifionum fi clfcnc actu , quia hoc
non arguit petfectioncm fimplicitcV.quia illa:
vifiones efient ciufdcm fpecici, fic idcd petfec-
tio quz fulficit ad menfurandum vnam , fuffi-
cit ad menfurandum aliam. Secus fi jllx vifio-
nes cilcnt alterius fpccici,quiatunc eadem per-
fectio finita in albedine forte non fufficcrer.

Tum ctiam,quia non cA ncccilc talem mcnfu-
tam efle perfectiorem menfurato /impliciter,
fed tantum fecundum (juid,\i(ovk dixi.

Ad quintam, fic vltinum.Dico brcuiter.quod
prxcise illud indiuiduum cA menfura notitiz,
quz ad ipfum terminatur, fic quamois duo in-
diuidua line ciufdcm raiionis ratione naturz,
jn qua conucnium, tamen hxcccitatcs illotum
funt /impliciter pritpo modo dioerfx , ,vt patet
a Doctotc io primo in pluribus locis , fic per
conlequciis quzlibct nata eA intclligi propria
intellectione , vr patet a Doctorc in i.cUjt. 7,
(ju4fl.vlt.fiue n.Vjbi Doctot vuJr.quod iudiui-
duum habet propriam entitatem additam ipfi
naturz. Et dc hoc vide Doctorcm fic ca quz
expofui in fecundo.

Ad inAantias tettij dicti. 'Ad primam dico,
quod menfuratum fecundum fimilitudincro
imitationis non dependet proprii ab obiccto iAl,et fi-
co modo quo menfuratum quidicatiuc depen- "•*
det;tamcn concedo quod aliquo modo depen-
det cdra ipfum imitetur.Sed cum dicitur, quod
non dependet ab obiccto extra , quia notitia
abAractiua non etit refpcctu obiccti extra exi-
Acnm.Dico.quod aliud eA notitiam terminari
ad obicctum , fic aliud eA ipfam dependere in
ratione mcnfurabilis.qnia bcncconccdo,qubd
non termiuatur ad obicctum, vt actu cxiAcns,
tamen in ratione mcnlurabilis dependet ab ob-
iectocxiflcnte,quia cii fimilitudo obicctiiqui-
ditatiuc tamen non tefutur ad illud relatione
rcali,ni(i vt actu exiflcnswion quod cxiAcmia
fit ratio formalis terminandi illam relationem,
fed natura (ecundum^/equiditatiuumrcale ac-
tuale,quod tjfe nunquam eA fine actuali exi-
Aentia. vi da; in /imili de notitia intuitiua.

Ad fecundam concedo illam propofitionem
fcilicct.qtioj co n odo cA menfutabilis ab ob-
iecto.quo ponitur eius fimilitudo per imitati- *XT'r*
onera : Sc concedo quid cft fimilitudo obiccti
fecudumr^cquiditattuu obiccti,ita quod obte-
ctum fecundum ejflt quiditatiuum ponitur talis
melura no tattie tcalitcr tefertur relatione tea-
li ad quidiutem obiecti , nifi illa quiditas ha-
beat verum ejfe realc actuale , quod haberi non
poteA fine actuali exiAcntia»ilbid tjfe quidita-
tiuum realc a<Auaie intclligitur prius ipfa exi-
Aentiaa&uali,vi cxpoiu» x.iifl. que/}. 1.

Nota tamen quod quiditas prxcise cunjidc-
tara fecundum efle quiditatiuum pollibilc , fic
obinAiuum non ponitur menfura rcalis noti-
tix abllractiux , fcd vc habet c/ie realc actuale
ponitur hoc modo menfura , fic vt fic noti-
tia dicitur actu dependere in ratione men-
fu rabi lis

Quseftio XIII. n$

forabilis , Se includere rcalcra reUtionem ter-
minatam ad ipfura.

Ad tertiam negatur illa maior,quia non po-
nitur e ile rocnfura a&us intclligcndi.quia eft
rario fortnalis caufandi» cum hoc Tibi accidat;
fc<l quia cft (impliciter imitabile fccundbm li-
imlicudincm ab aduali notitia , vt fupra dixi.
Si cacncn teneatur qubd illud (it ratio forma-
lis terminandi talem dependentiam quod ctia
e(l ratio caufandi. Dico , quod Se fi obicdum
adu exiftens non fit caufa immediata caufan-
di notitiam abftradiuam ; eft tamen caufa re-
mota , vt «xpofui *n i .dtjt. ; . Prima tameit'tef-
ponfio videtur melior,&: magis ad propofitum.

Ad quartam , patet rcfponlio ex didis refi-
pondendo ad primam inftantiam.quia exiften-
ria non ponitur ratio formalis terminandi, nec
conditio obicdi.fcd ipla natura fecundum tjjt
quiditatiuum realc adualc ; quia tamen nun-
quam tale tjfe eft line aduali exiftentia, idcb
communiter dicimus quod terminatur ad exi-
(lens inquantumexiftcns:no& qubd ly i*«***-
tnm ftet reduplicatiue , fcd tantum fpccincaci-
uc que differentia. patet alias.

Ad quintam . patet rcfponfio ex fupradictis
quomodo etiam relatio poteft dici menfura
actus cognofcendi.

Ad inftantiam contra quartum dictum p»-
tet, ex fupradictis in przlenti, quzft.quia liuc
obice tum exiftat.fiucnon exiftat, relatio attin-
genti* fundata in notitia abftractiua,vt abftra-
dtu», nunquam terminatur ad obicctum exi-
ftens, vt exiftens, vt patuit fuprd.

6 $ . De illa autem notitia imuitjua » Se abftrac-
o finio Oc- ritu Ise inquit Ocham in prologo quzft.i.Dico
•bMm. ergo quantam ad illum articulum , qubd in-
^Ui»*eem' coroP*cx‘ cl* ^uplcx notitia , quarum vna po-
flixi. e ce^ cl*c intuitiua, Se alia abftractiuazvtrum ca-
men ai ) velint vocare talem notitiam intuiti-
uam non curo, quia hoc folbm incendo proba-
re principaliter , qubd de eadem re intellectus
poteft habere duplicem notitiam incomplc-
xam fpecie diftinctam. Sciendum autem quod
notitia abflractiua poteft accipi duplicittr.Vno
modo , quod fit rcfpccrn alicuius abftracd a
multis fingularibus,& fic cognitio abftractiua
non cft nifi cognitio alicuius vniucrfalis ab-
ftrahibilis ! multis de quo dicetur poftea : Se fi
■ vniuerfalc fir vera qualius exiftens inanima
fubiectiue,quod poteft teneri probabiliter, co-
• cedendum cft qubd illud vniuerfalc poflit vi-

deri incuitiub,& quod eadem cft notitia intui-
tiua. Se abftracriua illo modo recipiendo ab-
ftractittam , Se fic non diftinguitur ex oppofi-
to. Aliter accipitur cognitio abftracriua fecun-
dum quod abllrahic ab exiftentia , Se non exi-
ftentia,& ab aliis condirionibus ,qiue contin-
gencer accidunt rei, vel przdicatur de re ; non
qubd cognofcitur aliquid per notitiam intui-
ciuam,quod non cognofcitur per notitiam ab-
ftractiuam;ftd idem totaliter, Se fub eadem ra-
tione cognofcitur vtraque notitia.

66. Sed diftinguitur per illum modum, qubd

notitia intuinua rei cft talis notitia , virtute
cuius poteft fciri vtrum res fit, vel non : fi fcit
quod fit res,ftatim iudicat intellectus ccmcflc.
Se euidenter concludit eam eftc , nifi forte irn -
pediatur propter imperfectionem illius noti-
tiz ; Se eodem modo fi edet petfecta talis no-
titia , per potentiam diuinam conlciuatam de

re non exiftente, virtute illius notitie incom- *
plexz cognofccrcc euidenter illam rem nonef-
fc. Similiter notitia incuitiua cft talis , quod
quando aliqua cognofcuntur , quorum vuum
inhzrct alteri, velvnum diftac ab altero loco,
vel alio modo fe habet ad altctum, ftatiin vir-
tute illius notitiz incomplexz illarum rerum
feiree fi res inhcrcrct,vcl non inhzrcret, fi di-
ftec , vel non didet , Se fic de aliis veritatibus
contingcubu5;nifi ifta notitia fic nimis remif-
£a, vel lu aliquod impedimentum. Sicut fi So-
crates in rei veritate fic albus , illa notitia So-
cratis^ albe diois.virtutc cuius poteft euiden-
ter cognofci, qubd Socrates fit albus , dicitur
notitia intuitiua. Ec vniucrfalitcr omnis noti-
tia incomplcxa termini, vel terminotu, fcu rei,
vel reiu, virtute cuius poteft euidenter cognof-
ci aliqua veritas contingens , maxime de prz-
(cnti.cll notitia intuitiua.Abftra&iuaautem cft
ifta, virtute cuius de re contingenti non poteft
fciri euidenter vtrum fit,vcl non fit, 6c per illa,
mudu notitia abftra&iuaabftrahic abexiftetia,

Se non cxiftentia.quia per ipsa non poteft cui-
denter fciri dere exiftcntc,qubd exiftit , Se de
non exiftcte.quod non exiftieper oppofitu ad
notitiam incuitiua. Similacr,qubd nociti! ab-
ftca&iu! nulla veritas contingens , maximi de
ptzfcnt i, poteft cuidetcr cognofci, fic ut de fa-
Clo pater , qubd quando cognofcitur Socrates,

Se albedo lua in abfentia fu a , virtute illius in-
complexz notitiz non poteft fciri qubd Socra-
tes cft, vel non eft,quod cft albus, vel no albus,
vel qubd dillac rcalncr a tali loco, vel non ; Se
fic de aliis veritatibus continget ibus;& tamen
ccrtu eft quod illae veritates poliunt euidenter
cognofci, & omnis notitia complexa termino-
rum,vel rerum fignataru,vhimatb reducitur ad
notitia incomplcxam terminorum, vel retu fi-
gnificacirum; ergo ifti termini, vel res.vna alia
notitia poliunt cognofci, qubm fic illa.virture
cuius non pofTunt euidenter cognofci tales ve-
ritates contingentes. Et illa notitia cft iiuuiri-
ua,a qua incipit exper i mentalis notitia, quia v-
niuerfaliter ille . qui poteft accipere de aliqua
veritate contingenti expcrimcntu.ir mediante
illa de veritate ncecflaria habet aliquam noti-
tiam incomplexi de aliquo termino, vel de re,
quam non habet ille, qui non poteft fic expe-
riri; & idcb licut fecundum Philolophum pri-
ma Ait t. in prooemio-, frient ia illorum ftnfi-
btlium.quz accipitur per expcriemiam,de qua
ipfc loquitur,incipic afcnfu,& ! notitia intui-
rtua fenfititta illorum fenfibilium ; ita vniucr-
faliicr notitia fcicntifica illorum purcintclli-
gibilium «accepta per cxpericnti.-.m , incipit a
notitia intuitiua iliorum mcclligibilium.

Eft tamen fcien dum, qubd aliquado propter
imperfectionem notitiz iinuitiux.quia cft val-
de imperftda.Cc obfcura, vel propter alia im-
pedimenta ex parte obierit, vel propter alia im-
pedimenta potentiz cognitiuz, poteft acciJe-
rc qubd nuilx,vcl paucz veritate* contingen-
tes de re, fic intuitiue cognita polline cognofci.

Ex illis poliunt fcqui aliqu* conclufiones.

Piima,qubd abftraCliua.fl: intuitiua notitia no
differunt, quia abftradiua poreft indifferenter
cllc cxiftcmis^e non cxiftcutis;przfemis, Se n6 diffttmmtf ut
przfcntis : intuitiua autem tantbm prxfends, *‘**fr.

Se exiftentis realitcr : quam differentiam po-
nunt aliqui qui loquuntur de illa matci ia.Nec
fecundb

Quodlibet.

fecundo differunt, quit abftraftiua non attin-
’ gic obi cetum in fe fub pcrfe&a ratione, fcd tan-

tum fub quadam diminuta fimilitudinc. Intui-
tiua autem attingit obic&um in fe fub petfe-
dta rationc.ficut dicit quidam Dodtor qualt.q.6.
Nec tertio differunt per rationes motiuas for-
nwles.qudd fcilicctin cognitione intuitiua res
in propria exiflentia cft motiua pet fe obie&i-
ac, in cognitione abftra&iua efl aliud motiuu,
in quo res habet ej^cognofcibilc.fiue fit caufa
virtualiter continens ipfaro rem, vt cognofci-
bilcm i fiue fit cffcdfcui,puta fpecies, & fimili-
» tudo reprxfentatiue contines ipfam rem, cuius

cft fimilitudo.ficut dicit idem in i a.

Nec quattd differunt , quia notitia intuitiua
neceflarid habet annexam relationem realern,
& adtualcm ad ipfum obic£lum,vt eft prxfens
in ptopria exiflentia. Abftradtiua autem non
habet admixtam talem rclaiionem ad ipfum
obie&um , quamuis habeat relationem poten-
tialcm, fcilicct menfurabilis , & dependentix,
non autem vnionis,& prxfentix, ficut idem di-
cit ibidem. Nec quintd differunt , quia in co-
p gnitione intuitiua obiedlu cft prxfens in pro-

pria exiflentia. In abftradliua autem obie&um
cft prxfens in aliquo perfcdkc reprxfentantc
ipfum fub ratione propria, & per Ic cognofci-
bilc» ficut dicit idem vt quol.qmji. 14.1/1/16.4.
dtjl. lO.qmtJl.H.

69. Primum patet per principia iftorum , qux
tiv*. credo efTc vera in tuc parte. Nam in hb. 3 . Uiji.

1 1. probat qudd nulla forma ncceftario
cft prxuia in incelle&u prior ipfa vifione fic,
quia fi aliqua forma cft prxuia ipfa vifione.aut
fc habet ad vifionem in ratione caufx efficien-
tis i aut in ratione caufx materialis. Si primo
modo , ergo poteft fieri fine ea , quia quicquid

Eotcft Deus per caufam efficientem mediatam,
oc poteft immediate. Si fecundo modo, tunc
ifta forroa.fi per fe cfTct, tunc per fe poflct re-
cipere illam vifionem. 1» arguendo in propo-
fito,aut ifta res cxiftcns,& prxfens habet fe in
ratione caufx efficientis ad notftia intuitiuam.
vel in ratione caufx materialis , aut formalis,
vel finalis. Si primum detur, ergo poteft fieri
fine ea, quia quicquid poteft Deus per caufam
efficientem mediatam, poteft per (e immediati.

Nec fecundo modo, quia tunc re exidente,
6c dcftru&o imclle&u , poflct recipere illa no-
titiam fnbic&iud. Similiter manifeftum eft
qudd illa notitia intuitiua non cft fubie&iuein
re intuitiua.

Ncc tertio modo manifeftum efl.ncc quar-
to modo , quia omnis notitia poteft cfTe quo-
cunque fine ( excepto primo ) dcftru&o i quia
nulla res requirit plus exiftentiam finis fecun-
4 i > quam efficientis fecundi. Si dicatur qudd
obic&um requiritur in ratione obie&i termi-
nantis. Contra, aut obieftum inquantum ter-
minans habet rationem caufx efTcmialis , vel
non. Si fic.arguo ficut piius:fi non, tunc arguo
ficut arguunt ifti ali), omniseffc&us fufficicn-
tcr dependet ex fuis caufis cremialibus , ita
qudd illis pofitis, omnibus aliis circunfcriptis,
poteft fufncienter poni cffc&us. Si ergo obie-
ram inquantum terminans non habet ratio-
nem caufx cilcntialis rcfpcdu notitie intuiti-
ux.crgo fiobie&ura inquantum terminans, dc-
ft ruatur fecundum omne fui exiflentia rcalcm.

poteft poni notitia intuitiua ; ergo ipfa re de-
ftru&a, poteft poni ipfa notitia intuitiua, & ita
notitia totuitiua per fe, 8c neceflarid non plns
cft exiftcntis.quam non cxiflentisznec plus res
fpirit cxiftcmii.quam non exiftenturo dcc.per
modum prius declaratum. Abftra&iua autem
ncc refpicit exiftentiam, nec non exiftcntiatn,
quia peream non poteft haben ludicium.qood
tes exiftit.vcl non exiftit.

Secundum patet, quia idem totaliter, & fub
eadem ratione ex parte obic&i, cft obie&u in- 6%
uiitiud,& abftca&iuc ■, hoc patet, quia nulla cft
res faJtem in iftis inferioribus , nec aliqua alia
ratio fibi propria , fub qua poteft res intuitiud
cognofci , quin illa cognita poteft intcllcdut
dubitare vtrum fit, vel non fit,& percofeques
quinpofltt cognofci abftra&iudjcrgo omne il-
lud,& fub eadem ratione , quod erit ohiedum
intuitiuc, poteft cfTcobic&um abftradiue: fic
manifeftum eft qudd quicquid rcalepotcft co-
gnofci abftra&iud, poteft etia cognofci intuiti-
ud. Similiter fecundum idos alibi , Deitas fob
ratione Deitatis poteft cognofci abflra&iud,
fcd ifta cft perfcAiffima tario Dci.Similiter fe-
cundum cps exiflentia poteft etiam cognofci
abftra&iud.

Tcrrium patet per argumenta contra pri-
mam differentiam ,quia Deus poteft per idem
totaliter caufare vtranque notitiam, ncc opor-
tet ouod res moucat in propria exiflentia per
fe obic&iuc, licur probatura eft.

Quartum paict per illud,quod relatio realis
fecundum cos non poteft terminati ad no ens»
obic&um autem, notitix intuitiux poteft efTe
non ens, ficut probatum cft,& pdft probabitur.

Quintum patet per idem, quia ad notitiam
intuitiuam non requiritur quod res fit prxfens
in propria cxiftcntia,ficut probatum eft.

Idcd dico, qudd notitia intuitiua. & abftra- Xxitumi
dliua fripfis differunt , & non penes obic&a,& r?
penes caufas fuas quafcunque, quamuis natu- ^
raliter notitia intuitiua non poffit cflc.fine exi-
flentia rei, oux eft vna cauu efficiens notitix
intuitiue.vcl mediata, vel immediata, ficut alias
dicetur. Notitia autem abftra&iua poteft cife
naturaliter ipfa tc fimpliciter dcflrudla.Et fi fic
intclligat ponens prxdi&as difterentias, veri-
tatem videtur habere quantum ad iftam noti-
tiam , quamuis in aliquibus , qux fpe&ant ad ’
alias difficultates non contineat veritatem, de
quibus dicetur in locis fuis.

Exiliis fequitur qudd intuitiua notiria.tam
fcnfiriua quam intelleditu poteft efTe de rc no
exiftente : Sc hanc conclufioncro probo aliter,
quam prius fic:omnis res abfoluta diftin&a lo-
co,& fubic&o ab aliarc abfoluta.porcft perdi-
uinam potentiam exiftere fine illa,quia non vi-
detur verifimtle qudd fi Deus vult dcflructe
vnam rem abfoluram cxiflcnrcm in ccclo , ne-
ceffitetur dcftruere vnam aliam rem exiften-
tem in terra, fcd vifio intuitiua, tam fenfitiua, t
quam intelle&iua cft res abfoluta diftin&a lo-
co, & fubic&o ab obicdo vifio i ergo illa vifio
poteft tnanerc.flella dcftru#a.& multa alia ibi
dicit de notitia intuiriua,& abllra&iua.

Sed quia improbatio iftius opinionis fatis
poteft elici ex bis , qux dixi fupra in dubiis,
ided ad prxfens non intendo illam alitet im-
probate.

SCHO

QujeftioXIII.

s c rt o l i v m.

*4*

Kelstit tripliciter compartior tJ abfolutum^ontmgenler^lfimilitudo in alte i pcce/tr,^
vl creatura tJ Oeumtideniici,vt in rtUutne diurna compar tu adeJfcniiam.Hic tuam negat
identitatem formalem inter relationes, & effentum. Oslendn clare oferanonem nenfe/e ejfe
vnumpei feft relationem includit,

DE tertio articulo principali dico, quod relatio poteft tripliciter fc habere ad ab-
folututn. Vno modo contingcntcc.&E. pet accidens, vt fimilitudo ad albedinem.
Alio modo ncccffrrid.vt relatio creatura: ad Deum. Tettio modo fecundum veram
identitatem : ficui in Diuinis relatio perlonalis fe habet ad effentiam : fcd non vide-
tur , quod f poflibile fit amplior identitas, qua: proprie dicatur identitas clientulis,
quia nec relatio poteft effcnrialitcr includi in abfoluto : quia idem eflet eficntialitcr
ad fe,8c cffcntialitcr ad altctum, nec abfolutum , te relatio poflunt includi m aliquo
per fe vno, ficpctfc vno, quod fit vnius generis ,U ipfius fit proprius conceptus
per fc vnus, & quod ipfum fit per fe in v no gencrciquia ficut inrcbus non poteft fie-
ri vnum pet fe ex diftinftis.nifi illa fe habeaneGeut proprius aftus , Se ptopr.a po-
centia incodem genere, vt patet per Philofophum i.UUeiaphffic non poteft aliquid
effe habens per le conceptum vnum.Jt cum hoc per fc includens diftmfta, nifi con-
ceptus vnius fit per fc potentiaiis,8c alterius aftualis per fcdcrcrm nans illum poten-
rialemirclatio , «iabfolutum non poflunt habere tales conceptus , quorum vnus fit
per fe determinabilis, K alius per fc determinans, quia fi aliquis conceptus abftraftus
fit indifferens, poteft contrahi per conceptum abfolutum, quoufquc fit determma-
tifsimus fub genere rclatiuomcuter igitut cft per fc contraft.uus.vcl dctctmmatiuus
alter iusiquiavterque fine altero natus cft habere conceptum detcrminatifsimum in

propria coordinatione ,

Ex his ad propofiium.in aftu cognofcendi.de quo quaeritur , cft aliqua entiras ab-
foluta.vt probatum cft in primo articulo. Ibi criam clt aliqua relatio , vt probatum
cft in fecundo articulo.Et ex ifto vltimo habetur, quod ablolucum, te rclatiuum non
poflunt conftitucre aliquid per fe vnum, nec faltcm vnius generis , quod fcilicct ha-
beat conceptum perfe vnum. .

Ex his fequitur, quod aftus cognorcendi, vel non cft aliquid pet fcvnumvmus
generisjvcl non per fe includit illa duo, quz probata funtibi concurrcre.Vidctur au-
tem probatum in primo articulo , quod cflentialitcr includat abfolutum , Se prici-
pue in prima ratione : igitur videtur ,quod aftus talis non fit cflentialitcr rclatiuus,
ficut per fe includcnsrelationem.V cl fi dicatur, quod eft quoddaratocum includens
ambo illaitunc non eft aliquid per fc vnum cffcntialitcr telatiuum.fed vnum per ac-
cidens cflentialitcr includens alteram partem,ficuc diceretur improprie, quod homo
albus cft cflentialitcr albus, hoc enim improprii dicitur, quia nihil cflentialitcr
proprii dicitur de eo , quod non cft in fe aliquid vnum cflentialitcr , ficut nihil po-
teft effe verum de eo, quod eft in fc fallum : ficut eft illud, cuius ratio includic repu-
gnantia -. quod quia non cft in fe pofsibile , ideo nihil dicitur de ipfo pofsibile , vel
fibi effe pofsibile : fic in ptopofico , quod non eft per fe vnum, nihil poteft ei effe vc-
re.vel perfe idem.

S C H O L I V M.

operationem ejfe qualitatem primo, quia non efl relatio, ex articulo primo, nec affio,velpdf-
fio , quia nihil horum poteft ejfe vlt ima perfectio agentis. Secundo , quia mutatto tCliua ,&
pajsiua ejl ad ahejuem terminum accipientem effe per illam , & operatio non eft ad vitam
terminum ul em. T trtib%sgcns non eft /impliciter perftftius aftione , quis potius per eam perfe*
ll tonem communicat perfeOionem fuam altis fcd operatio eft pcrfclHo operantis : ponit opera -
tionemm prima vel terna fpecte Qualitatis, & hlcadmiitiipafiionei/pirnuales , quales funi
dolor , gaudium : de quo 3 , dsftinif. 1 J. a num. 8. ohiicil quatuor loca ^Anfiotelis er
duas rationes. Habet idem a/fertum, eafdem rationes, qu,u hic ponit 1. diftinff.y quaft.6.
a num. $ 1.

Relatio pOi

tefl tripli-
citet fe ha*
here ad ah*
folatum.
W/.poffibi*
lis.

Te*.,j. &
arcirtr.

rideCi

Topie*c.ito

Summa

qua//i»nit

huius.

Operatio
vel non eft
ptrfe vnii
vtl non in-
cludet reis*

De ratieni
in fe falfs
nihil veri
dicitur i %

Scoti Opcr.Tora.XIf,

. F f

Sed

Quodlibet.

Operatio
efi qualitas
de quo
late id. }.

Tix.ij.

Potentia

atbua

qutdi

fdJfn/aUl

Omnis
atlio pro-
ducit , in-
ducit , aut
educit.
Agent
altionc non
perficitur.

Tex.io.
Operatio
in prima
l 'pecte qua-
litatis vel
tertia i. d.
}.q.6jt.n.

Ttx.iC.

Tx.tS.ii.
8c 18. vide
com 11$.
& dc ani-
ma.T.cao.

C* Ed quzratur,fupponendo operationem cfic per fc v nam, fit per coufequens vuius

generis, ad quod genus peruncbit.

Poteft dici , quod per fe eft in genere Qualitatis. Hoc probatur difcurrcndo per
gcncra.Patct,quod non eft in genere Subftantix.fic fimilitcr dc omnibus aliis generi-
bus,przcer quam dc Qualitate Relatione, & Partione. Non eft aurem relatio, vt pro-
barum eft in primo articulo : nec aftio nec partiaProbo priind per medium commu-
nc.illud , fcilicet quod politum eft in primo articulo, quia ficut nulia relatio, ita ncc
vlla a Aio de genere Aftionis, ncc partio de genere Partionis eft perfeftio vltima
agentis, vel operant isrhzc operatio eft perfeftio, &c.

Prxterea, aftio eft rranfmutatio k alterius, inquantum alterum, ficut potentia aftiua
fecundum 1’hil. 5 Metaph. eft prineipmm trjnfntuutidi aliud , r» <f«,n * m oltnd. Partio
etiam eft tranfmutatio ab alccro, inquantum alterum : operatio autem cognofccndi,
vel appetendi nec eft tranimutatio alterius, ncc tranfmutatio ab altero Quod , licet
videatur effe manifefttim.tamcn probari poreft: quia rranfmutatio tam aftiua, quam
partiua eft neceffarid ad aliquem terminum accipientem cjfe illa rranfmutationctquia
fecundum terminum formalem partum fc habet aliter nunc , quam prids : Operatio
autem non eft ad aliquem terminum accipientem effe per ipfamiimo eo modo, 1 quo
habettctminuma/yarmmec eft produftiuatei mini a</f««i»,ncc eduftiua de poten-
cia partiincc induftiua in partiim , (ed prxfupponittcrmnumrOmnis autem aftiode
genere Aftionis,vcl eft produftiua tcrmini.vel eduftiua, vel induftiua , imoeoipfo,
quo aftio talis ponitur in Ditiinis puta generatio, vel fpiratio,per ipfam aliquis termi-
nus accipit tjj ?, fcilicet fuppofitom genitum, vel fpiratum.

TcrtidGc . agens aftionc de genctc Aftionis nunquam eft (impliciter perfeftius
per illam, imb cx pcrfcftioncfua completi agit communicando alccri perfcftloncms
nunc autem operacio eft perfeftio Cmpliciter operantis : relinquitur igitur candent,
qudd Illud abfolutum.quod eft in operatione fit aliquid dc genere Qualitatis.

Et fi quiratur in fpecic.Vno modo poteft dici , quid difcurrcndo perfpccics il-
lius generis, rationabiliusvidetur ponendum, quid fit in prima fpccie : quiain nulla
alia poteft poni.Patet de fecunda, Se dc quarta : de tertia etiam putet , fi in illa non fit
nifi qualitas fcnfibilis, ficut videtur haberi in Przdicamentis, & etiam quod videtuc
innai j.t /'r.In illa etiam prima fpccie videntur poni omnes qualitates fpirituales,fiu<
fint in effe quieto, ficut :uni habitustfiuc in fieri, ficut funt opcr.itionesinifi forte dice-
retur,quid operationes pertinent ad tertiam fpeciem Qualitacis;8c quod fint partio-
nes fpirituales , & quod Philofophus mentionem ibi fecit expteise dc partionibus
corporalibus tanquam manifeftioribus. Et per illas debent intclligi partiones fpirirua-
Icsdicec autem in anima fit diftinguerc operationem proprie diftam a partione , cu-
nifmodi eft deleftatio.vel trifticia in voluntate (quia operatio tendit quali in termi-
num operationivpaffio atitem, quali a termino in fubiefto, ficut triftitia a triftabiliin
voluntate’, tamen in hoc conucniunt fpiritualis operario & partio : quia vtraque eft in
ffen in fubiefto , fic pro tanto vtraque portet dici partio pertinens ad cerciam fpeciem.
Quicquid autem dicatur circa hoc dc prima fpecie , vel terna : hoc (altem videtur
probabile, quod operatio fic in genere Qualitatis.

Contra hoc videtur illud Plui. 9 Metaphyficx.yaeraiw.inquit, non eft aliquod olent
opta prtter tfl tortem, in ifeu txiftit odito, v! vijio in -vidente, & fpeentitioin fpeatlome. H*C
ille. Intentio fua eft diftinguerc inter aftionem tranfeuntem , immanentem : vult

igitur ibi , quod aliqua aftio (ir immanens , ficut excmplificac de vifione fic fpccula-
tionc : tamen conftac , quod iftx funt operationes : igitur operatio eft aftio, fecun-
dum cum.

Item Phil-J.de Anima. Inrelhgere qttoddompoti eft.

Item 10 Ethic. cap. 1. dicit fic: Non tomen fi non rjmtlitatom eft deledfotio, propter hoc
nltjuelionorum.Neijueniimvtrlittil operationes funt tjodlltotes,neti.efeii(itxi,Hxcihi.

Item 7 Phyf /dem cr coonofceni dicuntur odoht]utd,tb\ Commentator Migratu xfti-
mctnr effe de r. ad t^dhquid,tJuom de ChioUtete,

Prxterea Per rationem.abfolutum non diftinguitur fpccifice per aliquid extrinfe-
cum.led per propriam differentiam intrinfecam fibi, fic abfolurammunc autem ope-
rationes diftinguuntur (pcrificc perobiefta diftinfta fpccie : quia operationes enca
dillinfta fpecie magis diftinguuntur, quam operationes, quz funt circa obiefta eiuf-
detn fpcciei.iftz autem diftinguuntur numero, igicur illae habene maiorem differen-
tiam,quam numeralem, fic ita lpecificam.

Prxterea.

QuaftioXlII.

339

Prxcctca Operatio habet propriam pcrfb&ioncm , nobilicatcm ab obie&o , ve
videtur facis tnanifeftum. Ec probatur per illud i o.Echtc.cap.4. figtedum vnumquod-
que optima ejl operatio optime ajpojm ad pote nufimum torum, qua Juutfub tpfa% hoc eft cft>
caobtcftum optimum calis operationis.

C° M ME NT A\iy'S.

k \ Ctreef tranfmutatie alterius inquam um
XX.alrerumt id cft, qu6d aftio cft tranfrou-
catio alternis, fcilicctpafii inqoanttim cft fimpli-
citer aliud ab agente , dc dicitur atlio tranimuta-
xio.non quid nalfum tran (inuretur per lliahi.fitd
onii agens rclpicit pallum induccm tormara ab-
folutaiu in illud fecundum quam dicitur vere
cranfinutari a priuarionc ilhus forma: ad illam
formara^d quam formam oritur in genere actio
icfpcChis , qua ageus refertur ad pallum. Non
enim aftio idpcctus eft prius termino producto
in pallb. Similiter pallio elt pofterior , qu* im-
mediati fundatur in t»allb:pixfupponit enim ter-
minum produ&um ab agente in pallo.Cum ergo
dicitur quod aiHo eSl prmnptum tr*nfmHt*»dt
ahud tnquantum aLiud. Si accipitur fonnaliter
pro aOionc refi>eau$,potcft dici pnneipium for-
male , quo (a licet tranfmucam tranfmutat , fiue
quo agens agit forroalirer : iicut album eft fimi-
lefbtmalitcr fimilitudine,fcd fundamentaliter eft
fimile albedine,lic agens attionc formalircr agit,
fed fundamencalircr agit potentia aditu funda-
mentaliter accepta. Simile dico de paffione. Sed

operatio , (iuc a&us inixUigcndi, vel appetendi,
non cft huiufmodi. Probatur , qma traj/jmutatie
tam alliuatquam paffma necejfuno eji ad ultqmtm
torminum uectpieutem cllc illa tranj mutatione ,
quia fecundum terminum famulem pajfutn fe hu-
btt aliter quam priue.V ult dicere qubd tranlinu-
tatio relatio tam a&uia . quim pailiua necclfand
prxfupponit aliquem terminum denouoaca-
pieutcra ejfe i jprincipio cranfinutatiuo ; & non
habetur ille terminus per tranfimuationem, quae
ponitur relpeclus : patet , ille terminus cft quid
abfolutum , tunc abfolutum non habet ejfe per
refpcdiutun.icd ficut dicimus quod genitum ac-
cipit e^r per generationem aditum fbrnulitcr
acceptam, fcilicec vt eft relatio ex hoc iblo,quud
talis generatio terminatur tantilm ad productum,
non quid produ&um accipiat ejfe per iplarn,
quia vt fxpcdi&um ell, ad abfolutum incauta
(equitur ablolutum in eftedtu i prius eft produ*
<ftum .quam relatio ptoducenrisilicut aCtio for-
roaliter accepta ad pafTum , quod prius accepit
terminum nouum,& nifi io pallo ciret terminus
denouo produiftus.tunc non edet a<ftio noti3>nec
pafEo nona.; Vrraquc ergo eft ad aliquem termi-
num accipientem de nouo ejje in pallo , id eft*
quid a&io terminator ad pallum . pro quanto
pallum recipit nouum terminum ablolutum ab
agente, & pallio fimilitcreftad agens, pro quan-
topaflum aliquem terminum ablolutum dc no-
uo recipit ab agenje. Et ficifta litera debet intcl-
ligi. Modi a&us intclligendinon eft ad aliquem
terminum aedpientem ejfe per ipfum.tdcll.quod
ncccdariiprxuipponit in pallo, (cilicet in intel-
ledtu polhbili » aliquem terminum abfolutum
produdum in intollcdu poflibili * fecundum
quem alitet fc habeat aliter nunc quam prlis:
patet, quia intellectio nihil prxfupponit , nili cb-
ledum ad quod terminatur , Sc intclledum , in
Scoti Oper. Tom. XII. * ' ** * '

quo recipitur. Non enim polito etiaui quocuit-
cunqae abfoluto, etiam nouo in intdledu polii -
biii ponitur intelle&io , ficrm ponitur paftie.
polito termino nouo in patfo ab agente.Seqtrittir;

1 Ime ee mede que nubet terminum ad quem 7*'*
elfe. Pro intcHigcntia huius iiterx declaro ifll- pr* **tlsrif*
qua.Prirao illa diftmguun cur ab rnurcera, fdlic*t t,em *urt'
potentia produdiua tcttnm» v potentia edudnn
termini de potentia pafsiua,&: potentia ifidaditia
termini in paftuin. Pi ima refpicit terminum ab-
foiutc, iicut generatio qux rclpicit genitum (iuc
produdum,accipicnck> gener euonem , vi cft prO-
dudio (impliciter .illa enim habet rantvmi proda-
dura pro termino , vt patet k Dodorc tn primo, ’
d.x.& f 4.1. Secunda nccelTarii refpicit pa|fum,
in quod agat . vt omnis potentia a diu a creata,
qux necc 11 axi 6 prxfupponit aliquod pallum.quod
cft in potentia ad*terminum : educere enhti for-
num dc potentia materix ncceilario prxluppo-
nit materiam , vt receptiuam talis formx , Cc fic
potenua edudiua termint de potentia inaretht,
eft potentia qux nccellari6 prxfupponit mate-
riam , vt receptiuam talis termini , qux l\ non
prxfupponeretur cflet impofsibilc producere ta-
tem formam , cuin ncceilario producat illam ift • V*
martrra. Sed potentia indudiua cft, qux inducit
terminum in materia , & hxc poreft ab aliis fepa-
rari , quia Deus poteft immediate inducere for-
mam in nuter ia,& illam non ucccifarid educere
de potentia matetix : patet, quia poteft crtare
anitnam nulla prxfuppoiita materia , & poteft
creare corpus organicum, & inducere animam in
iUud. Sed in creaturis i lia non videntur realitcf
leparar Eloquendo de termino formali , qui reci-
pitur in materia, quia producetis fbrinam ncccf-
land prxfupponit matcriam.de lic educit eam de
potentia nuterix * & limiliter eam netcliand
inducit in matctiam , cum 11011 pofsit producti c
cam vt per fe liantem.

Secundo nota , quoda&io, Vr cli formalircr 7*;
pro<iutiio,eft relatio intrinfccus aducniens, cum -dtiiefvtp^
lit refpefhis producentis ad producum. Sirr.ill-
ter actio, vc ell formaiiter indudrioincreatmis*
elt refpcctus intrinfccus, quia ell rcfpcrlus indu-
centis ad inductumtinducta in materia forma ne-
ceflarii refultat tclario inducti adinduceiii.de
ccontra,refpectus inducentis ad inductum. & huc
modo non accipitur proprii actio, vt cft dc gene-
re Actionis, cum fit refpcctus extritifecus : tamcii
quicquid fit, fiue actiua productiua,liue edilcttua,
iiue inductiua,fiue fit rcfpectus exu iulccus, fiue
imrinfecus, omnino habetur propoli tum de acui
intelligendi , quod non fic actio aliquo illotum
modorum.

Territi nota , quod actio dicimr pro d acnua* % v

ptoquamoTcrminatur ad producttim.rd eft.qn&d
producto pofito in eft i producite, neccffer i& ori-
, mrin produc ctc actio, fiue produo>o,qux tertni-
iutur ad productu, & fic cft pofterior producto:

Ec aerio dicitur inductiua, pro quinto terminatur
dd terminum iuductumdu quod pofito termino
I •• ff a fr

eri A

'34°

Quodlibet.'

In materia , ftatim ffi acente onmr relatio indu-
• - cernis ad terminum indu&ura , Sc fic cft pofte-
riofternjino produ&o. £c dicitur a&io edutftiu»
pto quanto terminatur ad terminum, vt cdu&um
de potentia materi* , Sc fic prxfupponk tet mi-
num iam edurum , & fic dicitur relatio educen-
tis ad terminum edulium. Et fic omnis talis ‘
actio ncccllario pcxfupponit terminum nouum,
vel productum ramum , vel indutum > vel cdu-
dkum.Scd iutclle&io, vt huiufinodi» non cft pro-
duLttua termini : patet, quia ipfanun terminatur

ad prius produ&uro ab intcUc<ftu,in quo cft for-
uuhter.ncc cft indudnia termini in pallum : pa-

71'

Cf*r*tu i»

ter , quia ipfa non terminatui ad aliquem termi-
num abiblutum indtidmn ab intellectu » in quo
tft in aliquod pallum :nec fimiliter cft cdudiua
termini ; pater , quia non terminatur, ad ali-
quid prius edurum de potentia materie pcc
intellectum, in quo eft fbrmalitcr,licut adtio pro-
ductiua terminatur ad produ&uni a principio
pQduCtiiio.in quo cft, & quod forma] i ter de-
nominat. Cum -ergo intellectus cantum prx-
fiipponat obic&nm circa quod operatur. Si nihil
producit, ad quod intellectio founaliter.ieruu-
nctiu.vr ad produ&um *vcl cdiuftnm, vel indu-
ctum ab ipib imcllcctu.cjiu denominatur forma-
Litet a tali intellcdionc.lequitur quod nullomo-
doct u actio dc genere A&ioius. Nec fimiliter
palliolum illa prxfuppouat aliquid prius pcodu-
Ctiuu in pallum ab agente ad quem refertur , vt
fupra patet.

Deinde Doctor poftquam probauit quod ope-
ratio eft qualitas abfoluu . quxnc in qua fpccic

ItaPrUU*- Qualitatis fic ponenda. Et duo dicit. Primum,
■r«?4 f*~ vidcfdjfbni in eadem fpccic, ia qua cft ha-

bitu» generatus ex illis achbus : Sc quia talis ha-
bitus ponitur m prima fpccic Qu.iliuris.idc6 vir
detur, etiam quod operatio fic m eadem. fpccic
popcqda. Qualitas eiurn ipicitualis>iiuc lui nr/t

quieto,vt habitufcfiue iajirri, vt operario adua-
1 is, qur etiam pbt cft poni difpofitio id habitum,
cum ad operationem ficqucntcr elicitam fcqy,-
mi lubitus. Secundlnu cft, qu6d li teneatur iri-
itorelem pofinllc m tertia fpccic etiam operatio-
nes fpirituales. quod forte poterit poni operatio
in rettia Ipecie , in qua ponumur pafliones , fine
paflibiles qualitates : fcd Ariftoielcs ibi mentio-
nem facit de pallionibus corporahbus fiuiquiin
manifcllionbus : licet autem m anima £t diftm-
guerc operationem propne didam, cuiufmodi cft
deledatio.vcl iriftiua in voluntate quia operario
tendit quafi in terminu operationi», fcilicct in ob-
ici tum, quod eft tenninus opcrationisJPaffio au-
tem quafi a termino canfara cft in fubiedo,fieuc
trillitia a triiialuU.Caiufatur iu volunratc.ft? titneu
in hoc;conueniunt/cilicet fpititualis i-peratioific
pallio, quia vaaque cilin Jieri, vc in fubiedo:pa-

t et. quia paftlo concomitatut operationem flante

operatione, puta cum adu amotis circa dcleda-
bilc ftat deledatio fcqucns:& fimi liter ftame adu
nol itionis de obicdo nolito , Sc pofito ftat trifli.

na.ipfis non flantibus, necdclcdatio neetriftihx

ftanivficut ergo opaanulubcr ejfir itQm/j fic * ‘
pallio fcqucns ,& pro tanto viraqoo pofler dici
pallio , pertinens ad tertiam fpcciera s quicquid
autem dicetur circa boc de prima fpcric,& tertia
hoc faltem videtor probabile , qui>d operatio fit
in genere Qualitatis.

Contra hoc vuitiur illud fhil.fifb,. Hic bo- >. ss«,
Aorpci aucfturiuccs , 6c per tiauncs intendit
probjrc quid optuuojiou iitcjiulitii abiuiqia.

Et patet primi per audoriuiem adduibro . pei
qium 1’h.lofophus intendit piobwc, dc diftin.
guete intet asionem irsnfcuntcm, Se immanen-
tcm. Vult igitut ibi quid aliqua adio litimma-
«ena, (icut cxciaplilicit de vinoue, Sc Ipecuhiks.
uc.tamcn cunila, quid iftz lunt
tut

i.uincn cumiat quoti utz lunt operauuncs.iei-
t opetatio cft attio fecundum cum. 6

S C H O L I V M.

Solktt Argumenti alliti numero fricedcnti. -^id fumum , docet o fer itionem dici ilho-
ncm,<y- ocium fitnndum,quu duabus conditionibus conneml tum iiisene,id ej/,qutd fit Um-
fertnderi, cr tendit in obicttum. Derfitamcn es tertii , 6' Jub. H intuli, conditio actionis
qm cft habere terminum fer eam frodkiium -.de quo tj.yq.y.td i. j^egtt actionem int-

tuincnlem.vtfumiturfro ofersliene , rfeiflienemnijiaquiuoceidccllirti tamen jeJioncm de

genere ^ et unis dsuidi vmuoce tn immanenum,^- trinfeuntem-.de quo ij.).q.6. n.}x.£
4 ■*. " ■?■».••• J. t~add fecundum, cxfhcat trf.Intclligcic cft qt.oddam pati, id eji , rectflio
inteilicfunit j de qno l.d.yqu.6. id quartum , crq.7. uum. j7. Ad tensum , ex Jiat
quo Jinfn negat Aristoteles ■virtutis ofer itiones ejft quiimus. Ad quartum , quomodo
/cient dicitur id tliqmd. Ad quintum . cft ime exflicttid , aftus diftingumirur per ob-
icfta , idque duft.ci zn.i,d- clare.

■■.s

i conucnit 17.

AD ifta. " Ad primum , operatio liabct duas condiciones , in quibus

cum aftionc. Prima cft.quod femper cft iii /cr/.non dico fucccffiuo.QuiaoTe-
ratio cft mdtuiiibilis , fcd fic in /uri , qui d in continua dependentia ad caulam ean-
dcm.fic (ecundum idjimficut dependentia rei conferuatac ad caufam conicruamcm-
de qua diftum eft priiis in quadam quzftione habita dc ifta materia. Secunda condi-
tio cft.quod operatio tranlit in obic&um , ficut in terminum : litet non accipiat efle
. per ipfam ; quia prxfuppolkum in fuu.# , bc propter iftas duas conditiones notdl
VU'"' °Pcr,ltl0 ^ic* aftiu.licut propter iftasUgmntatur grammauccpcrvcrbuni aftiuuni &
itho cr propter ea««diciiur operatio actus fecundus,6t ita ifta diftinftio aftionisfic intelle-
at>m fi. •» ttanfciime & immanente hnft cft generis infpecics , fed votis iu iignificario-
enudrn. nes.Nam aftio tranlitns cft vera atlio dc genere Aaionis.aftioimmaiicns cftquUi- *

ClS:fctl xoiiitiocr dirirnr affin nrninrrr rnmlirlAn^e rkf-i-x?;A ,,

iJr.WJ.

ad 1.

Optr.it t9

Alio

Quseftio XIII

54f

Alio modo poteft " adio de genere Actionis diuidi in actionem immanentem , S c &

'uanfeuntcm, ficut luperius in inferiora. Namnonfolum ad formam indn&am per l"m
motum in paiTum aliud ab agente, ift adio de genere A&ionis. Icd eriam ad formam
indudam per mutationem in ipfolnet aeente.Illa enim forma abioluta, cura fit no- . '

. 1 . _ . 1 . , | , _ •'t I tnTTUt*

ua,cft terminus alicuius actionis pfoprie dictae , perquam accipit rer : quando igitur nmtem &
forma terminans actionem cft extra iplum agens: tunc adio illa tranfitiquando veto rr.tr/ewtrr.
forma illa cft in ipfo agenteitunc adio cft immanens. Diftindio • iftorum duorum
modorum intelligcndi actionem immanentem , patec : quia illud, quod fecundum
primum intcllcdum dicitur adio immanens i hic dicitur terminus adionis imma-
nentis,fecundum alium inrcllcdum;& quod in alio fecundo intellectu dicitur: adio,
communiter intelligimus per hoc,qubd cft dicere : quando dicimus , quod pdreutia
elicit operationem, & per hoc, quod eftiicrrr .quando dicimus quid memoria . fiue
fuppofitum per memoriam dicit VerbumiJe per fphrare , quando dicimus , quod per
voluntatem fpirat quis amorem.

Ifte fecudusintelledus de ifta diftindionc adionis immanentis,& tranfeuhtis,li- Tcx- '
cit fic verusmon tamen cft dc intentione Philofophi , ficut primus , vt patec CX co,
qubd dicit p.Metaph.w» eft aliud opus prater adionem -.opas vocat operatum, prxtcr “ w-
autem illam adioncm,qui inducitur, vel educitur operatio, cft aliquod opus, hoc eft, Clunem
terminus operantis, puta ipfamet opcratioiSe fctjuitur ibi: 'niftis exiftit adto ,vsvifto mmaneui
in vidente,ybi fatis cxprimir.quhd vifionem vocat adionem immanentem , non au-
tem aliquam aliam,cuius vifio fit terminus-

Ad fecundum poteft dici, quid ficut cifc album cft habete albedinem tanquim
formamificfentirc.veleflc lentientem,cft habete fenfationem ficut formam. Vnde
li obicdum.vclDeus caularctcffcdiuc (cnlationem, non diceretur fcniircifcd ipfe
fenfus in quo fubiediui.recipiturfcnfatio. Eft igitur recipere, vel habete lenfatio-
nem & fic intelligcrerecipere intcllcdioucm : quia licic intelledus, fecundum ali-
quam operationem caufarct in fc intellcdioncmitamcn non diceretur intelligcns in
hoc, quod caufat.fcd beni denominaretur aliquo modo a verbo fignificantc talem ^ w *
adicncm.vel caufationcm: vtpotc fi eflet impolitum tale verbum, mteUipifco \ quod
Igitur dicitur, intellsgerc eft fur , non probat quid fit per fc dc genere Pafilonis : Icd
quid formalitcr denominat per hoc, quod recipitur in aliquo fubicdiue : vt fit fen-
fusiintelligcre eft recipetc intcllcdione:& recipere eft quoddam pati.

A d aliud io. Ethic. dici poteft p vno modo quod operationes virtutis dicuntur r.Tepice-
adiones elicitiuz operationum proprii dictarum, &: illae adionesbonz funnquia gc- •*" c- M>
ncratio boni eft bona,illx autem operationes adionis non funt qualitates , fcd pro-
prii funt de genere Adionis. Ifte intcllcdus videtur polfc habeti a Commentatore,
qui ad probationem \Wiui:neqtt virtutis e per alienes qualitates funt , dicit (ic:ft quidem
operatio meti» eft operatiua-.motio tutem non e Ii qualitas : Hzc ille. Operari ua motio po-
teft dici motio ad operationem.

Et fi obiiciatur per hoc, quod dicit, neque felicitas , poteft dici , quod ficut nomen Operatio
operationis fumitur hic minus proprii pro adione terminata ad operationem pro
ptii di&amificut felicitas poteft improprii fumi pro adione terminata ad ipfam : & f
lufficit Atiftoteli accipere operationes virtutis ,& felicitatem, pro illis, pro quibus *crm™f4j
fufficicntcr poteft inftatc contra hanc ptopofitionem:«m« Ionum eft quolnos, comta '
quam intendit facere inftantiam.

Aliter poteft dici s ad illam audoritatem, quod intendit ibi tantum de qualitati -
fcus in ejfe quieto, cum dicit:i>r?«r virtutit operationes qualitate j /«aliquod apparet pet
hoc, quod negat ibi iftam confequenciam : deledatio non cft qualius : igitur non cft.
bona:Sc probatur quod non fequitur per illa inftantiam, neque enim virtutis, &c. An- OcUCiatil
recedens enim in ifta confcqucntia noneft verum, nili dc qualitate permanente : na 'f
deledatio veri eft qualitas fcd in/fmiigitur fufficit fibi inftare de illis qux hoc modo ,M'
n5 funt qualitatesificut nec dcledatiocft qualitas, fcilicct non in fen.Qjtdd aute de-
ledatio veri fit qualius .probatur ex didis ibidemma intendit probate quod deleda-
tio non eft mouo:ommi,inquit,motioni proprie videtur t(fcvtloatas,& t arduas, vd w fr,
vel in comparatione ad aliud; Dele dationi autcnullu horii exiftit Jranf ponere in dele ditione * f.' ^

velociter vel tardi tfknon eft ante velociter deledari:vu\z dicctc, qubd deledatio no cft ^
velox, ii idei non eft motusifed contingit velociter tranfponi,vcl tranfmutari ad ei
igitur poteft efle terminus trafmuutionis velocisiigitur poteft effe termihus motus:
icd fecundum Philofophum f. phjfic. motus non poteft cifc pet fe ad adionem , Se T.x.to
Scoti Oper. Tom. XII. F f j poffionerrft •

j*itb iff

vp&stio ft-
euhan tn

Vide J.

Jflmquo-
«nods ai •
fiinguun-
turper ob-

iifl*.

T.c.„.

tCiO.i:

inde.

AUus di -

tur per ob-
icti* , vi
per aliqua
extrinfeca
d quibus
dependent.
Operatio
luet non ft
relatio, ta-
men accipit
per feti tone'
ab obieclo.

74-

342. Quod libet.

■pafliolietn : igTturipfa delcftatio non eft aftio , nec paflio : tC tunc difcurrendo per
genera rolinqutturtadem quod cft qualitas Illi igicurqui fecerunt iftam confequen-
ttam (uppofucrunt tan quam verUm:e»*f bonam qua Itus habens effe quietum, dclcfta-
tionon cft talis, igitur, &c.

Et ad iftam maiorem taftam in enthymemate, rcfpondet Philolbphuspcrinftan-
tiam dc operatione virtutis. Quod autem non omnis operatio lic aftio proprii difta,
probatur per illud ibidem, cap f .appetere mqt)it,delctfatienem,exil/imabtiquii vlique
rarari.q uod probae fubdens Jgumiam c~ intere omnes appetunt: vita autem operatio qua-
dam e/tA\xc ibitquomodo vira,vel viti ere poffer dici aftio dc genere Aftionis.

Adaliud de p.Vhyfte. lircra Pltilofophi , fecundum ea , quae difta funt in fecundo
articulo, imelligenda eft lic : quia feiemix ncccffarii annexa cft relatio ad obieftum
intra: S: ita non eft a primo alterante immediati : nec pcrconfequensad ipfameft
prima altcratio:fed illud quod Commentator addir exponendo, quod dignius ejljqnod
Jit de e. ad ufltquid,quam de Jguahtale poteft habete alium intcllcftum t dc quo dice-
tur refpondcudo ad argumentum principale.

Ad primam rationem ‘ diceretur, quid aftus diftinguuntur per obicfta, quantum
ad mapifcftarionenitquia manifeftior cft diftinflio obieftorum , quam aftuura,4c ex
illa tanquam ex manifeftiori innotefeit ifta.

Et confirmatur hoc:q'tiia fecundo 'de anima fiax vult Philofophus , quod aftus di-
ftinguutuur per obreftarimi m.igfs', quid obicfta funt prxuia ipfis iftjBus . propter
quod oportet prius traftarcdc diftinftione obieftorum, quam aftultm.-ua etiam vult,
quid potenti* diftinguuntur peraftus : H»c autem non eft eflenrialiter, quia aftus
efteircntialitcr pofterior potentia • & pofterius non eft per fc ratio diftinguendi
priustigitur nec ibi illud aliud . feilicet dc obicftis in comparatione ad aftus , debet
intclligi dc diftinftione clfentiali.

Aliter poteft dici, quid a quo aliquid habetentitatcm.ab co habet vniratem,&: pqr
conicqucns diftinftioncm:caufarum igitut ficuc habet entitatem a quacunque cau-
fa perde, ita vnitatcm.Sc diftinftioncm , ti etiam quodcuitque dependetis ab'illo , a
quo dependet eflenrialiter , & maximi verum eft hoc .quando dependet ab aliquo
tanquam a caufa propria, fiue termino proprio fu* dependeuti* : quia quando com-
muniter terminat dependentiam eius 6 1 alterius, non ita accipitur vnitas cius & di-
ftinftio.fccuudumvnitatcm &diftinftionem talis termini dependenti* nunc autem
actus dependet ab obiefto tanquam a termino ptoptto fu* dependenti* Concedi
igitur poteft, qlibd aftus diftinguuntur per obiefta, ficut pet aliqua cxtrinfcca.a qui-
bus aftus dependet dependentia effentiali,& propria : non tainen diftinguuntur per
ilia.ficut per formalia diftinftiuamec etiam qviod cft ad propofitum, ficut per termi-
nos relationis incluf*in aftibus.Et cumdicttur quod abfoluta diftinguuntur pcrin-
crinfeca: V erum cft tanquam per formalia dtftinftiua Si autem act ipertcur.qudd non
diftinguuntur per cxtrinfeca, concedendum effer , fic intclligcndo ficut per cprrcla-
riua,& per fc terminos rclationis.-quia abfolutum non requirit cxtrinfccumvrpcr fe
corrclatiuum.necpcr fc terminum relationis : poffunt tamen abfoluta diftingui per
aliqua extrinfcca.ficut caufara per caufas proprias, fiue per illa , ad qu* habent pro-
priam dependentiam in encitate,&: vnitatc.Si talia fune obiefta rcfpeftu opcrationu.

Ad aliam rationem pacet per idem : quia aftus etfi non fit effcntialitcr rclatiuus,
cum tamen fit per fe medium vniens potentiam tali obiefto: dicitur perfeftior ex
maiori perfeftiohe obiefti.fcd iftam perfeftionem non habet ab illo tanquam a prin-
cipio intrinfcco.fed ficut a caufa cXtrinfcca , vel falcem ab aliquo cxtrinfeco , quod
rerminac dependentiam cius cffcntialcm.

Commenta* / v s.

quxdtftutn cft piius q.i .<juttdl.& in ij.i.q 1 .Vi-
«ie 1]M ibi expofui. Eli ergo operatio , pota in-
tclic&io obiefti in continua dependentia ad
cauiam eandem , puia ad imellcfttim , & ob-
icftum qu* integrant vitam totalem cauiam,
vt patebit infra qu. 1 (. & fupii patet 1» pnmo,
d-t-q-7. Et fi ifta eauio per aliquod inflans cefli-
rer.non ellet iliaintcUciho. Secunda conditio cft*
qood operatio trlfit in obieftum, ficut in termi-
num.

l \ D ifta Rcfpondet Doftor ad omnes ob-
/ V icftioncs.de rcfpcmdendo exponam lite-
ram vbi ncceflc erit. Dicit etgo , quod operatio
Habet duas condu junes iu quibus conuenit cum
aftiotic. Prima eft, quid iemper cft in Jieri , non
dico iueceftmc.quia operatio cft indiuifibilis,fed
fic in ^m.quid m continua dependentia ad cau-
fana eandem, & fecundum idem,ficut dependen-
tia- rei ceoictuatc ad Deum conietuaiuein ■ de

Quzftio XIII.

34?

num,licct non accipiat ejfe pcc ipfam.quia prx-
Tupponic in fuo ejfe. id cft, quod operatio non eft
' s ad obicdum.vt producum a potentia , cuius cft

operario , iic quod dicatur operatio produdiua,
pro quanto nccellariu terminatui ad produ-
dum , ve produdum , quia (i etiam illud obie-
dum nullo modo edet produdum , neci poten-
tia opcraciija nec ab aliquo alio , adhuc tranfirpt
in iliud,vt ad terminum przfuppofuum rdicitur
'enim adio produdiua,vt Eipra dixi, pro quanto
Terminatur ad produdum a porentia , cuins cft
talis adio, non quod vere accipiar ejfe per illam
unquam per aliquid prius vere dans ejfe , cum
produdum prfos habeat ejfe . quam intelligatur
produci io refpedus.vt pater a D odore in primo,
Cftrtti» eUlf-M- ). & »« fecundo, dtjhi. Dicit ergo-,
mumdeftf- quod propter illas duas conditiones operatio
fu diei adio. potell dici adio , ficuc propter iftas fignificatur
Grammatico per verbum adiuum , quia intellt-
go , t /da .video fmu vetba adiua. Et propter ea
operatio dicitur 3dus fecundus , vc dillinguitur
contra adum primum ; nam adus primus pro-
prie cil in efft quieto , & nOn tendit in aliud , vc
patet de principio produdiuo, Sc de Forma qua:
ell ratio Fotmalis producendi , vt de mrelle&u;
adus vero fecundus ell in continuo fieri , Sc
(emper tendit in aliud, vel in aliud, vc obicdum,
vt operatio.vcl in aliud, vt produdum, vt adio
productilia. Et ita ifta diftindio adionis fic in-
icllcda in tranfeuntem, Sc in immanentem, non
cft genetis in fpccies . (ed vocis in Egnificatlo-
’ nes , nam adio tranficns ell adio dc genere
Adionis ; adio immanens ell qualitas , li xqui-
uoec dicitor adio propter conditiones prxdi-
das.

n jj lio modo pote fi adio de genere j1 Bionis
■A iit» diei- diuidi in tran /euntem, & in immanentem, furttr fm -
dumrtntrX- ,n tnfcr^ra. Vult dicere Dodorqu6d

<laancfo produdum realitcr per veram produ-
g uAde Atiic dionem , Eue adionera recipitur in iplo produ-
tft t tau fum, cenre.talis adio, Eue produdio , ed immanens,
O* immanii. cjt,in cft ad terminum non receptum in aliquo
extra ipfum agens , fcd fimpliciter ell ad termi-
num receptum in ipfo agcntcjfic hoc modo om*
nis operatio naturx viuentis qux ponitur quali-
tas abfoluca>vcrc per adionem de genere Adio-
nisproducitur in ipfo agente, & dicitur produci
per talem adionera rx hoc, quod terminatur ad
illam qualitatem vere productam , Sc vt produ-
dam , vt dixi fupri. Quando vero agens pro-
ducit formatn in paffo extra ipfum agens , vr
quando ignis producit calorem in ligno,quia ca-
jor recipitur in palTo extra ipfum agetis , adio
terminata ad illud, dicitur tranficns,eo quod cft
ad terminum extra agens receptum.

o Difiindio i /iorum duorum modorum in-
uUigeud» ad tonem immanent emyScc. Et licri om-
nia illa fuit clara, umen pro iunioribus expono
aliqujliter literam. Cum dicit primi* , qui.J
adio tjl ad formam i» Antiam in pajfum per mo-
tum , Scc. Inrctligir quod (tue inducatur in paf-
fum aliud ab ageme per motum, vt qiulitas , Sc
[ qiumitas , qua: ab agriite naturali inducuntur

permotum, Euc inducatur per mutationem xan-
tiim . vt forma fubftantialis in maceria per ip-
fuin gcncrans,femper dirimr adio tranfiens. Si-
militer E generans in (cipfum inducat formam,
/iuc per morum, vt ignis,qui fortc*in fcipfo pro-
ducit calorem intendendo ip(iim , Eue per mu-
tationem , vt quando inducit formam in ipfo in

inflanti fetnper dicitur adio immanem.Gc qU&d
adio immanens proptcrca rcfpicit terminum, vt
indudum in ipfo agente , Eue per motum , Eue
per mutationem, & adio proprie tranfictu icfpi-
cit terminum , vt indadum in aliud pallutn ab
agente, dc hoc Euc per motum, Edc per mutatio-
nem. Deinde ptima diftindio , qux ponitor x-
quiuoci in xquiuocara, quando operatio dicitor
adio immanens Ec ponitur quia eft qualitas in
ipfo operante \ Ec quod nullo modo tendit in
produdum, vt fupri patuit ; adio ver6 de ge-
nere Adionis ntccliarfo tendit in terminum ac-
cipientem de nouo ejfe ab ipfo agente. Adio er-
go pro operatione cft qualius , Sc in genere
Adionis.

Secundo modo adio de genere Adionis qux yg,
neceftati A tendit in aliud, Eue receptum in agen- Adio
le.Eue in alio pallo femper dicitur ttanficns,quia modofit
(alrem tranEt in terminum dc nouo actipien- ■
tem ejfe , Eue ille terminus fit ih ageme , Eue in
alio ab agente, modo abfoluto.&r lcfpcdiuonon
ponitur aliquid limitatum diri vniuocc , Sc Ec
noc nomen adio proprii conuenit adioni de
genere Adionis , Sc improprii operationi , pro
quanto operatio aliqualiter conuenit cum adio-
ne proprer illas duas conditiones i ideo eft diui-
Eo xquiitori in Xquiuocata , cum ibi hon diuf»
datur adio de genere Adionis, Imbadid de ge-
nere Adionis, prxrisi ponitur pro vno rnembrd
diuiEonis ,dc aliud membrum non cft adio dc
genere Adionis , niE tantum tranfumpriui pro-
pter aliquas conditiones conuenicntes Ebi. Sed
fecunda diuilio adionis eft vniuocf in vnihoca-
ra * quia ibi adio proprie dc gentrt Adionis di-
oiditur in tr4n(eunrcm,& immanentem,! ta quod
vtraque cil proprie adio de genere Adienis*
quia vrraque refpicit padum, quod veri murarut
fecundum aliquam formam ablbiuiaro rcccptaol-
in ipfo pailo ab agente i A: tantimi in hoc diflfe-
nmt,quia tranfiens rcfpicit terminum ,vt indu-
dum ab agente in aliud paiTuin ab ipfo agente.

Sed immanens tefpicit tfcrminum ,vt iududum
in ipfomraet agens, vt ih pallum.

p jid aliud de io. Ethic. Dtclaro duo ir
iftalirera. Primo, quomodoadio elicit iua dica-
tur bonarhOc non debet imelligi.quod itlaaclib Taliter*,
elicitituEc proprie gcnctatiua boni, Eue opera-
tionis bonx.cum illh heceftario Et polleiior, fi-
ent rcfpcdus eft prior tenuiho ad quem ; (cd di-
citur bona ex hoc, quod terminatur ad adum bo-
num. Sicut etiam cum dicitur cuius generatio
eft bona , ipfum quoque bonum ; E imclligitut
dc generatione , qux eft relatio ex hoc dicitur
bona formiliter , quia immediati fundatur id
generante bono , & terminatur ad gtnitum ha-
bens bonitatem i generante. Sic dico * qudd
adio elicitiua , quia immediate fundatur in po-
tentia operatiua bona , & terminatur ad a cluni
habentem fuam bonitatem a potentia operante,
dicitur bona ; potentia autem dicitur bona itl
operando pro quanto elicit adum confotmitet
rationi redx,vt patet inprolog.q.vlt. & in pruno ,
did.iy.drin l .dijl.y.qo.& 41.fi> infra tj.iy. Prd
quanto ergo eft elicitiua adus conformitct ft
habens rationi redx dicitur bona , Sc per confo-
quens adlus.vc Ec clicttus,crit fonnalitcr bonus
Donitaicicilicet morali, Sc per conlequc ns adid
elicitiua, qux fundatur in tali potenua fic ope-
ratiua, Sc terminatur ad adum , vt Ec elicitum,
dicitur bona tnotalitcr , & hoc potitis denomi-
F f 4 ratione

Dtelarotii

$44

Quodlibet.

Jlimrii.

7*-

Quomodo

natione cxttmfcca * non enim formaliter dicitur
bona tnoFaliter , cOim fola operatio , vel habitus
caufatus dicatur fic bona . vel bonus. Aduertc
etiam, quod operatio virtutis , fiuc operatio vir-
tuola.vt fic, non cft quiditas abloluta.quia vt fic,
includit necpflirio rcfpcdum ad rationem rc-
&am,vt patet a Do&orc w locit pruelle^stti ,fcd
fufticit quod operatio illa in fc iit qualitas , licet
poltea poflit cucumftantionari diucrlis rcfpc&i-
bus \ 6c fic patet quomodo atftio clicitiua opera-
tionis vtrtutisdiuc operationis virtuofx, dicitur
bona. Et dicitur operatio virtutis, vel quia in fc
formaliter eft re&a.vcl quia elicita a virtute, vel
quiagencratiua virtutis, tamen non cft dc ratio-
ne a&us virtuofi , qu6d fit a virtute , ncc quid
iit. gencraciuus virtutis , vt patet k Dodore in
quarto,difl.qo.q .1. Et vide qux expofui in proli,
quaft.vlnrna.

Secundum declarandum cft de propoficione
Quomodo illauHwwr bonum eft qualitas , contra' quam inftat
tmno bonum Ariftotelcs fic arguendo : Si omne bonum cft
fit iHdlitai. qualitas, ergo operatio virtutis erit qualitas,quia
operatio virtutis cll bona : confequcns falfum;
orgo fic antecedens , fcilicct omne bonum cft
qualitas. Dico , quid (uffirit Ariftoteli ad im-
probandum illud antecedens , accipere pro ope-
ratione virtutis ipfam a&ionem clicitiuam, qux
rerminatur ad a&um virtutis , fic inferendo cx
illo antecedente, fcilicct omne bonum cft quali-
tas, ergo a&io clicitiua a&us virtutis erit quali-
us , ciim fit bona , vt fupri patuit. Confequcns
eft falfum, fcilicct, quod illa adio clicitiua fic
qualitas.imd eft a&io de genere A&ionis, vt fu-
pra paruit. Et (imilirer poteft argui de a&ione
clicitiua felicitatis. Si omne bonum cft quali-
tas , ergo operatio felicitatis erit qualitas , acci-
piendo operationem felicitati 4 pro adfcionc clici-
tiua feliebatis. Et patet quid confequcns eft fal-
fum , quia aftio clicitiua felicitatis cft a&io de
genere A&ionis.

q t/f liter pote fl elici ad illam aufloritatcm.
Hic Do&or dat aliam rcfponfioncm ad illam au-
ftoritatem io. Ethif.cap. a. Et dicit quod Phi-
lofophus intendit tantum dc qualitate in ejfe
quieto. Cum dicit neque vir tutu operationes qua-
litate/ funt , fcilicet in effie quieto , quod apparet
per hoc ,quid negat ibi iftarn confeaucntiam,
delefutio non ejl qualitas , i&itur non eft bona. Et
probat quod non (equitur per illam inftantiam ,
neque enim virtuti* operationes funt qualita-

tes , neque felicitas. Antecedens enim in ifta
confequcntia non cft verum, nift dc qualitate
permanente. Namdcledbtio vere cft qualitas,
led in fieri i iginir inflicte ibi inflare dc illisqux
hoc modo noti fimt qualitates , fcilicct perma-
nentes , ficut nec deledhrio eft qualitas Icilicec
permanens. non loquitur, ergo dcle&atio non eft
qualitas permanens, ergo non eft bona, quia ftae
ipfam e Ile bonam, fic tamen non cfle qualitatem
permanentem. Et fimilitec fi inrclligirur in illo
primo antecedente , fcilicct quod omne bonum
ejl qualitas permanens , ftatiin poteft fubinferri,
operationes virtutis funt bonx. Et (imilirer dcle-
dationes confequentes operationes virtutis funt
bonx , ergo funt qualitates permanentes.non fe-

2uitur,quia funt qualitates tantum in fieri, vt
ipra patuit.

c yid primam rationem , dicit Dodot pri-
mo , qufid adus diftinguuntur per obie&a tan-
quam per manifeftiora , quia diftin&io obiedo-
rum eftmanifcftior diftindbone a&num , tamen
inrrinfecc adus diftinguunrur per fuas rationes
formales inrrin(ecas,fie abfoluras. Dicit (ecutidd,
quod adus diftinguuntur perobieda originati-
uc, & dfe&iui ; patet, quia adus dependent fal-
tetn partialiter ab obicdis in entitate, ergo 6c fn
vnitare , fic diftindione ; quia li quo quis habet
ejfty fiuc cnriratcm , ab eo habet vnitatcm.fic di-
ftindionem. Sed non diftinguuntur per obie&a
formaliter, & inrrinfecc, fcd per rationes proprias
diftinguuntur formaliter , per obiedh autem di-
ftinguuntur extrinfccc. Et dc hoc vide in fimili
Dodorem w primo , dift. 7. I $.<$* 17. Prxtcrea
addic, quod fi acciperetur.qafid non diftinguun-
tur per cxtrinfcca , concedendum quidem cflet,
fic intelligendo , ficut per correlatiua , fic per fe
terminos relationis , quia abfblutum non requi-
rit cxtrinfecum.vt per fc correlatiuum.ncc per fe
terminum correlationis. Potiunt tamen diftin-
gui per aliqua cxtrinfcca. Sicut caufata diftm-
guuncur per caufas proprias, fine perilla,odqux
habent propriam dependentiam in entirate , fic
vnitare , talia funt fubicda refpcdu operatio-
num. Nam intellc&o diftinguitur a vifione,quia
intelledio cft in intcllc&u , vt in proprio fubie-
do.fi: vifto eft in potentia vifiua, fi f fic vifio, fic
intelledio dicnnrur «iiftingui per diuetfa fubic-
dajlicct etiam poffint diflingui per diuerfas cau-
las extrinfccas , tanquam per obieda , i quibus
dcpcndcnt,ac etiam caufantur.

QmmeMJt.

Utteiio fit
qiuliuu.

79 .

DttUosno
fubtilu.fr
fulchr s.

ssr

r.Jt 7.
Mn.ir 11.
d.+.

S C H O L I V M.

Hic dtctl oper itionem vitalem feparari pcjfe ab obiteh. Ai primum , ait illam ptjfe au-
cipi, no» eointe Ili genio obudum ,fi vox imponeretnr aijignificaniam enlitatem abfo lutam
tantummodo, tito autem nunc femper etintelligi obiedum , tjuta fic vox aifignificanium im-
pofita eft. Explicat optime quomodo relatio, qua tantum t d pofiibilis , denominat funiamen-
tum,velobiedum,acfi altuatu effit, & qualis eH iSlu relatio : Habet pulchram, dr valde fub-
tilem dotlrinam circa hac : vide Leuch. drTarta.

DE quino principali dici potcft,qu6d illa qualitas, qux, vel eft operatio, vel in-
cluditur in operatione, non habet relationem ad fubic&um magis eflcntialcra,
quam aliz qualitates : «C ideo fi ponatur alias nonefle eflentialiter relatas ad lubie-
flumidc quo non eft modo quxftio.ncc ifta ponetur eflentialiter relata ad fub-

iettum. v

f Qubd fi dicatur iftam efle in fieri, U per hoccflcntialius dependere a fubicfto,
quam alias , qux funt in fodo effc,v cl in quieto effe.

1 Refpondco:

Quarflio XIII.

'US

al. ii
Ili.

Rcfpondco : iftud non variae dependentiam ad fubieflum.fed tantum variae mo-
dum cfiTcndiipftus fornix in fc, vel (altem in comparatione ad caufam dantem e fle.

Ad argumentum priticipalc 1 dici potcil, quod fi aliqua vox imponeretur ad prx
cisi lignificandum entit tcm..bfolutam, qux elt operatio , v.lin operatione , Se per '*

Te in genere Qualitatis: figuificatum illius vocis polTct intclliginon coinreUigcndo yj
obieflum in ratione tci minii fej communiter voces impofitxad lignificandum ope- „„ tiJ_
ralionem, important relationem; vel principaliter, vel connotando : te ratio ell, quia uU^uit
oper tio communiter intelligicur fub rcfpcflu tendente ad obieflum , Se fub modo, obiediun,
quo iniclligicur, fub eo communiter fign (icatur. .

Exemplum^ fpccics intclligibilis e fi qualitas abfoluta > quod faltem oportet cos
concedere, qui ponunt fpeciem ede iormalctn rationem intclligcndi, fcilicct per fc
principiatiuatn a eius , Se tamen communiter vocatur fimilitudo obieifii : non quod
illa fit relatio , quam per ic importat hoc nomen fimiliiudo : fed quia ipfa ex «fatura
fua cfi quxdam forma imitaciua.Sc reprxfcntatiua obiefliddt 6 dicitur fimilitudo ta-
liSJfcilicct per imitationem , Se etiam cum iignificaturper lioc nomen jpnitt , adhuc
non figu fica ur fub rationc«bfo'uti ptxcise , fed includendo illam tclationero , fub
quacommunitctinteiligicur. Vnde etiam fpccies dicitur alicuius obiefU fpccics.
Confimiliccrcll de vocibus fignificanribus operationem.

u Et fi arguas : aliqua operat io ,' puta lia qux non cfi obicfli , vt exiftentis , non
habet ad obieflum nili relationem jpotentialcm : nunc autem oportet 'cointelligcre
obieflum tanquam terminum afluatis rclatiouis : quia qui inpclfigit aflum cognof-
ccndi, oportet vt coincclligac obieflum non tantum vt cognofcibde/cd vt aftu cog-
nitumiigic r ugnofiere importat relationem aflualem.

Rclpo deo, relatio, qux. quantum cfi ex parte fundamenti , elTet afluatis , Se pro- Vidamt |.
ptet nonentitatem termini, cfi poffibilis : ipfa denominat frequenter fundamentum,
vel fubicflum,quafi aflualiter incfict. 'eonOui»

Exemplum : couccditui quod anima feparata non cfi tantum inclinabilis ad cot- tlM
pus, fed quod inclinatur ad corpus,& tamen non cfi ibi aflualis inclinatio quia termi- Annua fi-
nus non cfiinaftu : fed pro tanto aflualiter denominat, quia quantum cfi ex parte ,"imim
animi, aflualiter ineflet. eflailuin-

Confimi iterdicitur.qubd feientia praflica dirigit, llcft non fit aflualis dircfliofe- l,inataad
eundum eam: Putaquando nulla ali» potentia ab intcllcflu operatur , ucc dirigitur
fecundum eam * rjf,

Confimi liter d icitur, quod albedq cfi menfura omnium cqlurum : Se fic de primo ,o. Mei.
in quolibet genere refpcflu poftcriorumilicet quandoquenon fit aflualis menfuratio i ‘ap.7.
propter d fcflum termini. , Operti i»

Confimiliter * poteft dici hic , qu6d quia relatio operationis ad obieflum fem- bnottifpitlr
pcr,quantum cfi ex parte cius .incfict aflu, ideo fub ratione cius , quafi aflualiter in-
hxrentis. operatio intclligitutiJc fic figmficaturiSc fic obieflum coinceUigituc,VC (et- rilaiiont
minans aflualem dependentiam. ad obiteln

Iftud, quod diflum cft.verum efiet fi cointclligetctut femper obieflum fub ratio- enans non
ne menf tx : quia relatio mcnfutabilis cfi ibi potcntialis,vt priiks diflum cfi- nunc au- ***;"” !,<$■
tem intclligendo opcracioncm, oportet cointclligcrc obieflum , tanquam illud quod 1“*" *
atting tur per operationem,

y Verius igitur videtur ede dicendum, quodoportec obieflum cointclligi tali
aflui vt terminum attingentix vnionis in aflu, quam vt terminum depondentix , vol
menfurabilis : ifta autem attingentia cfi relatio rationis in aflu abllrafliuo : fed quia
fub ratione illius relationis attingentix communiter intelligitut, Se lioc attingentix
aflualis : lici e illa non fit aflualitas reali1 : Icd aflualius relationis rationis : Se ideo
communiter operatio fignificacur fub tali relatione actuali , te oportet obieflum eo-
intelligi.vt terminans talem relationem aflualem.

z Hincpatct.quod illuti Anftotclisin Prxdicamentis nilnl prohibet idem in pluri-
bui generibus enuntiari, non cfi verum de aliquo per fc vno i fed de a'iquo vno per ac-
cidens i quod etiam quandoque vno nomine fignificatut •• fient forte hoc nomen ^
fciemia : icd non proptet hoc cfi vnum proprie , quod eft vnum fecundum definitio-
nem .fecundum illud 7. Metap. cap. i . Oefmtio vero e it, non /1 nomen rationi edent lieni* fex. i J.
ftci, omnes enim ratione f rffent viiijae definitiones, S£ probando conicqoennam , fubdic
Erit enim nomen , quod edilibet rationi idem , quare ei" dias defniuo erit. £c CX hoc polite
iittclligi “diflum AucrroiS7,Ph) f Dignius tff.inquit, quod ft de i,ad Aliquid, quamdo^Onnpa.

' . Qualitates '

C. de Qua
Inau ad

346 Quodlibet.

guiliutt : quod forte verum eft quantum ad illud , quod formalius cft in fignifica-
ro nominis impoliti ambobus, vel illi toti per accidens : quod eft abfolucum fub
refpc&u.

7?*.io. Ex hoc etiam forte poteft intelligi illud j . Mettpb. qubd aliqua dienntur ad ali-
Idemii quid fecundum genus , vt meMcim , inquit , rerum tH , qm id Aliquid , y*/a ipjius gt-

prtfinndr fatntu videtur ejfe eorum, tjur ad jlnjuid, nomen forte fpeciei imponitur prarcisi
tjiulittuc (ignjgcjnJum qualitatem , & ptopter hoc non dicitur adproprium correlatiuum.
* J‘Mm- Nomen autem generis non imponitur prxeise ad fignificandum genus , (iue qualita-
tem,fcd ad fignificandum ipfam fub refpc&u.

'Commentar 1 v s.

8«. f Vod fi dicatur operationem ejfe in fieri>
V 2. &C. Refpondet boc non variat dependen-
tiam ad JubieClum , fed tantum variat modum
ejfendi ipfiui forma in fe%vtl faltem in compara-
tione ad caufam dantem r fle , quia ejfe fisum ab-
folutum cfl in continuo fieri, iictit etiam ejje ab-
folutum cicaturx : alix vcib qualrtatcs,vt com-
, parantur ad caufam propriant , Bc particularem
habem ejfe in efe quiero, tamen vt comparantur
ad primam caufam confcruamcin/ctnpcr funt in
coutinud fieri. Et hoc paret a Dodotc in fecun-
do, diti, r. qutfi. 4. vbi vult quod caufacum tan-
tum pro illo inflanti quo accipit ejfe a caufa fua
particulari dependeat , Bc in tempore immediati
Creaturam Icqucuri 1 Deo confcruetur : modo creaturam
tanfiruan conferuari eft ipfam continue \ Deo ficri,& po-
' ni In fjfe, vt patet i Dodore tn fecundo, dijltn. 1.
V“fi- Et vide ibi qux expofui. Sed operatio-
nes non fotum funt in continui fieri i prima
caufa vniuerfali.fcd etiam a caufa proptia parti-
culari.

g I t yid argumentum principale. Arguitur in

principio quxftionis . probando quid adus fit
• efTentialiter relatio, vel relatiuus, quia talis adus

non poteft intelligi , nifi cointelligcndo tenni-
nuin ; abfolutum aurem poteft intelligi , non
. cointelligcndo aliquid in .ratione teemmi , er-
go , Bcc.

Nota. Refpondet Dodor Bc refponfio ftat in hoc,

qudd licet operatio fecundum dici videatur fic
imporrare relationem ad obiedum propter no-
men fic impofitum , tamen fecundum ejfe nul-
lam elTcmialiter includit relationem ad obic-
Au operatio &u<n. Et aduerte cum dicitur , quod operatio,
vt q**ltuu vt eft qualitas , non tendit in obiedum in ratio-

trniatm <4- nc rcrrojnj , quia tendere formalirer ad aliud in
ttitum. ratione termini , ipfum terminantis, ira qu6d fic
impoflibile ipfum ejfe, nifi fit tendentia formali-
cer in terminum talem , eft eflenrialiter relatio,
velrclatiuum. Sed operatio bene tendit in obie-
. dum , vt obiedum , quia per illam coghofci-

tur obi edum , non tamen eft efTentialiter ten-
dentia in illud , vr in terminum terminantem,
quia fi, per poflibile .obiedum adu non eflec,
adhuc i Deo in intellcdu pofTcc operatio con-
feruari , & habere verum ejfe , quod tamen ef-
fet impoflibile , fi cilct cllcntialitcr tendentia
in obiedum , vt in terminum terminantem il-
, Jam.

Deinde nota. Cum dicit de fpccie inrelligibili
fecundum cos , qui ponunt eam etiam rationem
formalem adus imelligendi , hic non nominat
opinionem propriam , qui cxprcfsc tenet qudd
fpecies imelligibilis eft ratio formalis producen-
di aduiu tntciligcndi paitialis ■, tum , quia etiam

conexu fimul porentia, Bc hoc patere poteft ex
imciuione fua in primo ,di (l. $.quajl.6.& 8. & m
dtfi. 1 7.& in fecundo, dtfi.}.quofl.t). & 10.& dtjl.
9.&in 4. dttt.i o.& in quodl. prafenti q. Ponen-
do ergo talem*fpccicm cflc rationem formalem
prodocendi adum intelligcndi , erit neceflariA
entitas abfolma , quia nulla emicas relatiua po-
teft, cflc ratio formalis producendi aliquid , Bc
maiime abfolutum , vt patet per Dodorcm in
pluribus locis, Bc per Philofophum 8. Phy. tex.
com.io. Nota criam , ctim dicit qu^d fpectet w-
teUigibilie efifimiUtuda obi edi , & hoc per imita-
tionem , quia ex hoc videtur fequl : quod ipfa fic
menfurabilis ab obicdo , & per confcqucns in-
cludere relationem realem ad obiedum gelatio-
nem fcilictt menfurabilis ad nienfuram , quod
concedirur , Bc tunc dicit relationem realetn ad
obiedum , qtiando adu exiftit : quando veri
adu non exiftit dicit tantum relationem menfu-
rabilis potentialcm , fiuc aptirudinaJcm realem:
Bc dic pariformiter ficut didum eft de notitia
abftradma obicdli.qux dicit relationem realem
adobiedum non exiftens, aputudinalem tamen,
& ad obiedum adu exiftens dicit relationem
realem adualem menfurabilis ad menfuram.Ad-
ucae.etiam quod aliter adus intelligcndi eflfj-
militudo obiedi fecundum imitationem , Bc ali-
ter fpecies intelligibilis. Dc hoc videqux expo-
liri in primo,dift. j .q.6.& 7.

u Et fi arguat. Hic inftat , probando quod
operatio includat dlentialiter relationem ad ob-
icdum , & maximi hoc probat de aliqua opera-
tione.

Refpondet Dodor quod relatio qua quantum
e fi ex parte fundamenti ejftt aflualu^uuBt fun-
damentum adiulc , &c. Quia terminus non eit
in aflu , fcilicet corpus , polito quod corpus fic
corruptum , fed pro tante abhtaltter denominat,
quia quantum eft ex parte anima, aUuahter tnef-
fetfed non ineft adu, quia terminus non cft adu
exiftens. Confimtliter dicitur , quod fciemia pra-
tlica dirigit , beet non fit aQuolu dire lito fecun-
dum eam,puta , quando nulla alia Potentia ab in -
telletlu atl mlitcr operatur , nec dirigitur fecun-
dum eam : non enim fcientia pradict femper
adu dirigit potentiam ad praxim, quia hoc non
cft dc ratione habitus pradici , fed fufficit qu6d
fit dircdiua.vt patet a Dodore in Prolog, q. vito -
rna , Bc tamen conceditur qu6d dirigit in pra-
xim , quod verum eft quantum eft cx parte fun-
damenti , quod adu cft pofitum , Bt fi terminus
ellctin adu, tunc diredioeflctin adu.

x Similiter poteji dici hic, quod quia relatio
operationis ad obiedum , Bcc. Dodor hic duo di-
cit. Primum , quod loquendo do relatione men-
furabilis

Smmob

/feriat mtd

a*$i.

8»

QusftioXlH. v 347

Curabilis ad menfuram, qux ponitur relatio rea-
lis a&ualls in mcnfiirabili , fi metifura eft adu
exiftens , qu&d intclligcndo adum intelligendi,
fiue iplom operationem ex quali fignificato no-
minis , videtur intclligetc relationem menfura-
bilis quafi in adu : non quod adu infit quando
meufurjr,fcilicet obicdum non cft adu exiftens,
icd quia quantum eft ex parre fimdamenti.icili-
ect ipfius adus menfurabilis,iila rebrio adualis
incilet , quia nihil deficit ex pane fundamentij
& rcalitcr incilet adu,fi obicdum,quod ponitur
menfura , cllec in adu exiftens , Se ided proruet
defedum termini non intclligit ibi vete talem
dependentiam realcm adualcm , fcilicct menfu-
tabilis admenfuram, ficut patuit in aliis exiften-
tiis fupri pofitis:quia tntdligendo animam, qua-
fi mtclligo i piam adu inclinari ad corpus , qux
tamen adualis inclinatio non eft quando corpus
adu non cft , fcd intclligc ibi adualcm inclina-
tionem quantum cft ex parte fundamenti , fcili-
cet ipfius aniinx. Secundum cft, qu&dloquendo
de relatione vnionis , fiuc attingentiz ad obic-
dum , & hoc in adu cognofondi abftradiue,
qux nece(Tari6 includit relationem rationis, fci-
licet relationem attingentiz, non poteft imellc-
dus adu intelligerc adum c6guofccndi abftxa-
diuc, nec adu cointelligic ipfum obicdum tan-
quam illud.quod aningicur per operationem ip-
7rus potemix, fcilicct intellcdus,& hoc patet ta-
li exemplo,fiue fimilitudine/cilicct , Si cognof-
co adum intclligendi abftradiuc.intclligo quod
eft adus, fiue operatio circa obicdum, ergo co-
intclligo ipfum obicdum , quod quidem per ta-
lem operationem attingitur.

Venui Igitur videtur effe dicendum^uod ofer-
tet /dnedum cointtlligi tali allui, quam vt termi-
num attinge mu , vel quam tt terminum metefu-
ratrilK. Et hoc manifefte patet^uia operatio at-
tingentiz, qua mediante intellcdus attingit ob-
icdum, requirit illud.quod attingitur, Se in co-
gnitione abftradiua , non oportet quod ipfum
obiedum adu cxiftat } & hoc patet , quia talis
operario non terminatur ad obiedum , vt exi-
ftens.vt fupri patuit i fi operatio vt rocnfurabilis
non habet fempet obiedum exi flens , vt men-
furam, ve fupra patuit. Idcd poteft adu inttlligi
operatio, & non cointclligi objedura vt exi-
ftens, fcd nou cft fic de relatione attingentix, fi-
ue vnionis.

mM. z time f Met quod illud jlrifiottlte. Vult

fi. dicere quod tunc cft vere definitio quando no-
tncn.id cft definitum fignificat idcm,qu6d ratio,
fiue definitio jvt hon.o fignificat humanitatem.
Se animal rationale prxeise fignificat idem quod
homo i idc£ homo ponitur vere definitum , Se
animal rationale ponitur ratio eius , fiue defini-
tio. Vnura vero per accidens , quod nccelfario
includit plura alterius fic alterius generis , vel fi-
gniheat plura immediati , vt hoc nomen albiun.

quod fignificaralbcdinem,8c hominem, cui Ineft
albcdo.vcl (altem vnum fignificat , Se aliud con-
notat,& ficalbutn fignificat olbcdinem , Se con-
hotat fubiedum,& hoc eft magis verum, quam
ponere ipfum plura fignificarc , Se hoc patet 4
Dodorc * n lib.Pradicamentoru.Et ratio huius eft
quia ex fubiedo, & accidente non poteft fieri v-
num pcrfc.vt patet 8. Merj.ij. fcd tamftm vnu
per accidens , nunquam enim ex pluribus diuer-
iucu generum poteft fieri vnum ens per fcin re,
nec per conlequcns in conceptu , quia vnitaa
conceptus per te fctnpes fumuur ab vnitate per
lc in re. Si ergo vnum per accidens non poteft
per (e (ignificaxe vnum , icd vel duo , vel vnum
lignificare , & aliud quidem connotare , fcquitux
qu6d non poteft proprie definiri , quia definitio,

& definitum idem fimplicitcr figniheanr. Er hic
licet polTcm nonnulla adducere, propte; inulta
mihi occurrentia , tamen quia facilia funt , non
oportet multum immorari. Et quod dicit de
fcientia,qux vno nomine figni Beatur, vt patet, Se
tamen plura importar, quia fcilicct imponat en-
ticatcm absolutam de genere Qualitatis, & rcla*
tionem ad fcibilcA' hoc vel adualcm r calem, ve
adfeibileadu cxiilcns , Se hoc loquendo de ra-
tione menfurabilis ad menfuram. Vel importat
relationem rationis fcilicct vnionis , fiue attin-
gent ix ad obicdum.quia notitia abftradtiua tan-
tum dicit relationem rationis ad obiedum, vt
fupra patuit, Se proprie (cientia eft notitia abftra-
diua , vt alias expofui. Scientia ergo em in di-
uerfis generibus.quiavt includit qualitatem, erit
per fc in genere Qualitatis, de vt includit relatio-
nem aqualem rcalctn menfurabilis ,erit per Ce
in genere Relationis , Se vt includit relationem
rationis, erit tantum redudiuc in gencic Rela-
tionis , tenendo qu6d relatio rationis tantum fit
redudiuc in genere Rcbtionis, vt Dodor vide-
tur tenere i» ' frodicamentu . Et cum dicir.qui d
fcientia ratione qualitatis cft per fe in genere
Qualitatis, intelligo quod illa qualitas, veTeon-
ceptus illius fit per fc in tali genere. Hoc idem
dico de relatione. Si vero accipiatur fcientia ve
includit fimul vrrunque , tunc ratione qualitatis
eft redudiuc in gcnctc Quaalitaiis , & ratione
relationis rcalis , cft rcdudiu£ in genere Rcb-
tionis.

a Ex hoc etiam forti pejfet inttlligi illud j. iMetJon*
Met. Vult dicere breuiter, qudd nomen foccki ,wr*\°
fcicntix , fcilicct medicina , que ponitur fpccies
feientix , imponitur prxeise ad figiuhcandum
qualitatem , & non imponitur ad fignificandum
qualitatem fub tcfpc&u ad aliud^iomen veto ge-
neris , fcilicct feientix , qux ponitur genus, non
imponitur ad fignificandum prxeise qualiratem,
led imponitur ad fignificandum qualiratem fub
refpc&u ad aliud/ctiicct ad obiedum.

In ifto articulo funt multx difficultates, quas
modo caub breuitatis tranfeo.

<^y^ST!Q

548

Quodlibet.

%A rfum.

Ratio epp.

QvjEstio XIV.

Vtritm anima fux naturali perfectioni rchCta poftt cognofccre
Trinitatem perfonarum in D minie.

Almf.j.f.iarrr.J.D. Thora. tf.qai.an.u.&q.if.art.hScc*. j. i jj.tr 14.

Onfcqucnterquiritur de his, qui pettinenc fpecialitcr ad
creaturam habentem vitam intelleftualem. Et primo de
his,quz funt communia homini, Si Angelo. Deinde de hisj
qua: funt homini propria. Communia funt illa , mccllcftus,
Si voluntas. De incellcftu fuerunt quxfita duorvuum de
obiefto i aliud dc caufa aftiuaaftus intelligendi. Primum
fuit i Vtritm anima fuz naturali pcrfeftioni reltfta poflit
cognofccre T rinitatcm perfonarum in Diuinis. Et idem po-
teft quzri de Angelo V idetur quod fic : quia qui poteft co-
gnofccrealiqucmaftumc gnofecndi, poteft etiam cognofccre obicftum, vt cft ob-
icftum illius aftus: nunc aurem anima vel Angelus , ex fua perfectione naturali po-
teft cognofccre aftum beatificum alterius animz vel Angeli : Si obicftum illius
aftus cft Deus trinus : igitur , Sic. Probatio maioris , aftus cft naturalis (imilitudo
obiefti: aftus etiam per fe tendic in obicftum : igitur qui cognofcit illum aftum
propter vtranque conditionem przdiftam , fequitur quod cognofcat obicftum. Pro-
batio minoris , potentia non impedita , fcd fuz naturali pcrfeftioni rciifta , po-
teft cognofccre quodeunque contentum fub fuo obiefto . primo , fiue adzqtiato,
alioquin non cflet (ibi adzquatum : led obicftum adzquatum commune tam Ange-
lici intclleftus, quam noftri, cft ens in communi, vel falcem ens limitatum, aftus au-
tem beatificus creaturz continetur fub ifto obiefto primo.

Contra : obicftum fupcrnaturalc non poteft creatura cognofccre ex perfeftione
fua naturalirquta tunc non cfTct (ibi fupcrnaturalc: nunc autem Trin cas cft obicftum
fupcrnaturalc, imo obicftum beatificum : igitur, Sic.

s. C H O L I V M.

Pro refoiulione quaflunis pr amittit aliqua. Primam , ctji mima habeat in amni Jiam per-
feli tonem emnem naturalem ftbi imrin fetam ; tamen in fupremofiatu, nempe gloria, tantum-
modo habet fu premam naturalem perfeflionem completam , ob amotionem impedimentorum j
quia tunc tantum non dependet a fenfibus & phantaji a in propriit operationibus pluf/uam fi
e/fctfeparata: de quo t.d.^.q.j.S’ i.d.^.q.i. ad primum trincipium,n. 1 j . & d.i 1 .nam. 4.
altas autem fic dependet fiue hoc fit ex peccato fiue non, vi ibi Do flor tradit. Et hocfenfu qua-
titur de anima, hac quafi. quia quod inflatu natura dcfiitnta non pofiit intelligere Trinitatem
dilium efi q. 1 . Prologi, fyin vero pojfet irt flatu natura inflituta , qualiter datum fuit Ada,
eam cognofccre, conflabit ex 1. art. Secundum , cognofccre flare pote fl dupliciter. Primo cogni-
tione pro duci a ab anima cegnofcente. Secundo , cognitione recepta inea.T en tum , cognitio fer -
fella efl,qua attingitur obieCtumfccundum propriam Clui perfeflienem : imperfefla, qua tan-
tum in communi conceptu, vel per accident , v( quando Deus cognofcit ur, non vt in fe ,fed fub
ratione attnbutali 1 .difl. ).q.t. guartum, cognitio immediata efl , qua habetur de aliquo ob-
ieflo nullo alio obieflo mediante icognttio mediata , qua econtra habetur. Exemplum primi;
quando ejfentia diuina cognofcitur fecundi,, cognitio de obit fl it fecundari is, qua cognofeuntur k
Beatis per ejfenliam prius cognitam. His pramifts tria quarti Do fl. circa hanc quafi ionem.

AD intclleftum quzftionis a aliqua przmittantur. Primb.de perfeftione natura-
li animz vel Angeli. A nima humana , ctft in quocunquc ftatu, duc fcilicct na-
turi infticucz, fiue dcfttcutx.fiuc rcftitucx, habeat eandem perfeftionem naturalem,

. intclligendodeilla, quamcxnccclTitatenacurxrequirit:tamcn ad perfeftionem na-
turalcm fupremam in folo tertio ftatu attingic , inquo non tantum habebit fuperna-
daftuAat a Iur*'em perfeftionem gloriz , fed etiam perfeftionem fupremam ipfius naturz. Pof-
faajim ^ct igitur incclligi quxftio vel dc illa perfeftione naturali, quz femper habetur: vel de

ifta

Picae viti.

rrCi natura
tem perfe-
Qione ani-
nt,<juam

V ■

Quxllio XIV. 349

illa fuprema : & tunc in primo iruelleflu bene proprie dicitur anima re!ifta,&c fcd
in illo lecundo intelleflu, magis proprii quiritur hoc modo : An anima ad perfe-
flioncm naturalem fuprcroam redufta , ex illa perfcflione poflir fic cognofccre
Trinitatem

Secundo, przmitto, quid animam pbflc cognofccre aliquod obieflum, vno mo- Ammtiu.
dopoteft incclligiiplampolTc recipere illam cognitionem ; alio modo ipfam pofle f^uern-
attingerc in illam cognitionem i & hoc, vel ex lelola,vel falcem ex concurfu caula-
rum, quae nata: funt concurrere naturaliter ad illutq effeftum. Illorum membro- a», /ditat
rum (ccundom infert primum :(ed noni conucrlo: quia ad primum fcfScit nuda „.„„iwre
capacitas quomodo lapis peroppoficum non pocelt cognofccre, quia repugnat (ibi ifipmdu-
recipcrc ilbftm aflum. lU.vd*

Ad fecundum autem requiritur, k quid tali capacitati corrcfpondcat aliqua Dtoancp-
caufa aftiua naturaliter ; quia vero difficultas ell principaliter in iecundo membro ra'
quxflionis , ideo de primo breuiret expediendo poffet concedi , quid ii intclle&us
poffibilis ex propria potentia receptiua cuiufcunque intcllcclionis, ita quod licit re-
quiratur aliquod przuium iutelleflioni : non tamen tanquam potentia receptiua,
vel ratio recipiendi , Ccut fupcrficies ponitur racio recipiendi colorem : tunc quod-
cunque ens, quod habet in natura fua intelleflum poilibilcm , potefl ex natura fua
cognofccre quodcunquccognofcibilc, hoc cfttccipcrc cognitionem eius,quancum
clt ex parce lui.

c Tertio, przmitto quid cognitio incellcfliua, de qua ell quzftio , potefl intcl- Caunii»
ligi perfefla, aut impcrfc&a : & intelligo ad propoficum, non de perfeflionc inten-
fiua, fed dc perfeftione ex parte obiefli : quid fcilicet illa intclligatur pcrfefta.qua
attingitur obieflum fub perfefla ratione luz cognofcibilitatis ; hoc ed , per le pro-
pria 4 c didinfta i Sc per oppolitum, imperfcfla dicatur illa, qua attingitur cantum per ,„m
accidens, vel tantum in aliquo conceptu communi, vel confufo.

d Item, cognicio didin&a vel ed mediata, vel immediata. Dico immediatam, Cogmti.
quando obieftumnon mediante aliquo alio obicflo imclligitur per quod, vel in quo
intclligatur : ira quid hic excluditur medium cognitum, non autam medium, quod
clfet prxeise ratio cognofcendi, vel intelligendi.

Ex idis fcquitur , quid ad folurionem quzdipnis ttia fune videnda. Primi , dc j-„d refil-
cognicione imperfcfla : fecundi , dc cognitione perfefia immediata. Ec tertii, dc «mrfa. .
cognitione mediata, & in quodlibetidorum, ad quam potedanima vel Angelus at- -
tingere ex perfcflione naturali vno modo, vel alio intcllcda.

COMMENTARIIS.

SafrttnMftr-
fttiio natu-
ra Ih animo.

D intellc&urn huius quxflionis
aliqua prxniirtit Do&or. Primo
dc perfcdbone animx.vd Angeli.
Nota.qudd perfe&io fuprema na-
turalis animxcll.quod fic fit foluta a corpore,
quid in operido nullo modo indigeat corpore,
nec scfu in cor porc,itnb vt fic, fic pfc&e erit dii-
• pofitaad intelligendu.ficut fi haberet pcrfe&io-

ne naturalem intrinfeca,& hoc ponatur in cor-
pore gloriofo, tamen ad operandum operatio-
nes fibi proprias nullo indigee corpore, vt patet
• i Do&ore in primo, diji. $ . q tuji. j . Er non in-
teliigitur quid anima in illo ftatu habeat ali-
quam perfe&iouem naturalem incrinfccam, &
pofuiuam.quam prius non habuerit- Sed erit in
pcrfc&ione fuprema propter amotionem om-
nium impedimentorum , quia vt eft alligata
corpori pro ftatu ifto , non poteft diftin&e in-
tclligcrc aliquod mere intclligibile , vc patet a
Dodturei» pnmo dift. tertia, quoji. tertia, & fpe-
cialiter in fecundo, dift. i l Sed vt in fupremo
ftatu poterit ex puris naturalibus intclligere
omnia mer£ intelligibilia, etiam cognitionein-
tuiriua prxter ipfum Deum , cuius caufa afli-
TorfiSt» iu* gnabitur in fecundo articulo. Dicit ergo Do-
* ckoc qu&d pojjet mtelhgt qtufito vel de ili* per-

f cilione naturali qua femper habetur j vel de ifht
Scoti Oper. Tom . XII.

fuprema , &c. Primus intellc&tis redicit ani-
mam abfolute etiam pro ftatu naturx deftitu-
tx. Dcipfa, fcilicct , quod in ftatu naturx dc- t^ ex"A~
ftitutx non poteft cx puris narural ibus cogno-
fecrc Trinitatem prooauit Do&or in prima
quajliont prologi. De ipfa vt in ftatu naturx in-
ftitutx patebit in fecundo articulo , vbi pro-
batur quod ncc etiam vt in ftatu fupremo.

Ergo multo mimis ncc in ftatu naturx infti-
turc , in quo fuit Adam ante peccatum. Se-
cundus intclle&us eft de ipfa*, vt prxcis& in
ftatu naturx reftitutx, fiuc vt in ftaru fupre-
mx pcrfc&ionis naturalis. Ec licet proprii Quid fit JU-
ftatus naturx reftitutx fit ftatus glorix , non
tamen quxftio imclligitur dc anima , vt a&u rfJ
beata , quia vt fic»4Ctu videt Trinitatem. Sed
ipfa vt eft in fuprema pctfcdlione naturali mo-
do prxcxpofito.

Is tAd fecundum requiritur quod tali c* - j.

p ac uat i correffiondeat aliqu* caufa , etiam
natur alti , quia vero dijficultai ejl in fecun-
do membro , quejl. ( quia in primo mem-
bro oftenfum eft in prolog. quxftion. pri-
ma quomodo intcl lc&us norter , etiam pro
ftatu ifto , poteft naturaliter recidere cogni-
tionem cuiufcunque obic&i ) ideo de primo
breuiter expediendo poffet concedi quod funt eUt~

G g Hn*

$50 Quodlibet.

Fbu pojfibilu ejl propria potenti* receptiu a cuiuf-
funque intellclhonit ,ita quod licet requiratur ali-
quod primum intellctUoni , &c. Et quod dicit
de illo praeuio , dicit quia in cognitione ab-
ftra&iua requiritur fpecics intclligibilii,vt pro-
bat in primo, dijl terna, quoji. / exta , que ta-
men fpecics »rc recipit illam inccllc&ioncm,
nec cft ratio recipiendi , vt aliis expofui. Et
forte in cognitione intuitiua fubftantiaram fc-
paratarum fecundum aliquos , opoltct ipfatn
animam eleuari per lumen fupcrnaturalc. De
quo tn primo, dijt. 3.9.3. & •» 4- dtjl. 49. Sed
uicquid fit , illud non requiritur nec vt mc-
ium receptiuum, nec vt ratio recipiendi» quia
tunc ipfo lumine feparato ab intelletflu.forma-
liter intelligercr , quia intclle&io edet forma-
liter in illo, quod cft impoflibile.

Dufltx te- c Tertid prxmittic, quod cogniti* intclletti-
****!- ha de qua cft quxftio, potejl Fntclhgi dupliciter,
eBiun. fcilicct , perfetla aut imperftBa -, & inteHtgoad
propofitum non de ptrftlhone imtnfiua quamum
ad fubic&um, id cft, in feconlidcrata , vt ha-
bens ejfe fubip&iuum , fed de perfetlione ex par-
te obiefli, 6cc. Modo in propofito, quando con-
cipitur prxeise per aliquod quali libi accidens,
vt cum concipitur Deus non in fe,& diftin&e,
fcd fub aliqua ratione attnbucali,vt expolitum

S C H O

eft*in prim o/lijt.). quoji. \. Et concipitur in eon-
ceptu communi, & confufo, vt cum concipitur
in ente, vt concipiendo lummum ens , vt ex-
planatum cft in primo, dift.3. quxlti. & infra
patebit przfenti quxllione.

d Quartb prxmittit, quod cognitio diftin - *?**"?'* d*"
Fla ejl duplex , mediata fcihcet , vel immediata , *

fice. Exemplum fecundi quando obic&um co-
gnofeitur per obie&um cognitum de palEonr,
qux cognofcitur perobic&utn , vt cognitum,

& limiliter relatio cognofcitur pej extrema , vt
cognita , Sc omnia obietta fecundaria cognof-
cuntur per cllcntiam diuinam , vt cognitam ;
patet quando cognofcuntur ab intellectu diui-
no , Sc limiliter talia obic&a cognofcuntur in
ipfa , vt cognita , vt infra patebit. Exemplum Ifeutia, vt
primi patet , quia edentia, vt edentia , cognof- */*»“*«*•
cicur ab intelle&u diuino immediacd, ita quod
. non requiritur aliud, vc priuscognitum, tamen
aliquando aliquid cognofcitur mediante alicf»
non vc cognito, fed vt ratione formali cognof-
cendi , vt cum cognofcitur immediate homo, •
mediante tamen ratione formali ipfius, loquen-
do dc cognitione diftin&a , ita quod ratio for-
malis ccit ratio caufandi talem cognitionem,

& ratio terminandi huiufiuodi cognitio-
nem.

L I V M.

Pojfe intcllcllum etiam pro hoc Flatu habere cognitionem imperfcU dm horum terminorum ,
Deus cft trinus , non autem pcrfcllam. Ratio primi , quia in quocunque tranfeendente ah -
fi rallo a creatura cognita cognofcitur Deus confuse yfscut homo cognofcitur cognito animali i fi
•vero limitetur tranfeendens ad aliquam Jpecialcm pcrfc&toncmy v.g. fumms , infiniti , haberi
foteft conceptu* Deo proprius & vlttmu* : ifie> id cfl, entis infiniti est perficit if simus , qui pro
hoc flatu haberi potejl de Deo. De quo Doli. 1 . di st. 3 . quali, tnu.iy. Ratio fecundi dabitur
in articulo fecundo, guod vero cognitio horum terminorum naturaliter acquiritur , probat f ri-
mo i quia fidelis , & infidelis contradicunt de illa propofitione , Deus cft trinus, & non tan-
tum de voce . Secundo , fides non ejl ad notitiam terminorum , fed eam prafupponit. Tertio ,
ab slr allio entis ab hoc ente , dr fummi ab hoc fummo , e Fi naturalis } & connexio horum non
repugnat : ergo concipi potejl.

Ter. x\.

Duplex in.
telletlus l-
pe ratio, ap-
prchenfo,
& compofi-

f io.

Cognofcens
verum per
ojfentiam,
habet co-
gnitionem
propriam
Vei.

DE primo ' Intellectus fecundum Philofophum tertio de Anima, Habet duplicem
operationem, fcilicct intclligentiam fimplicium, Sc intclligcmiam compofiro-
rum, fcilicct componetc Sc diuidere intellc&a i & prima poteft clTc fine fecunda, Sc
non fic cconuctlo, &c.

Primi igitur videndum cft de prima cognitione. Dico quod anima ex petfcftio-
nc naturali etiam quam habet in ifto ftatu , qui cft inter tres (latus infimus , poteft
habere intelle&ioncm impcrfcftam iftorum terminorum , Deu ty trinus : non au-
tem perfeflal poteft enim cx cognitione huius entis abftrahendo, cognofcere ens
fecundum le, & fiede bono i ichoc ifto mode, quem tangit Auguftinus 8.deTrin.
cap 3 Bonum hoc & bonum illud , tolle hoc , (fi illud , (fivtdc tpfum bonum , fi potes. Itu
Deum videbis , Sc ibidem inferius , fatis patet quomodo non folum poteft cognofci
Deus in iftoquafi confufo conccpcu boni : fcd in conceptu quodammodi proprio :
fi intclligirur bonum pet c dentiam, vel bonum fummum. Vndc aitinferius, Bipotc-
risfmeillu , epuu pirticipdtiui bont funt perjf icere tpfumbonum, cuius pursicipitionc funi bo-
na , perfpexens Deum.

Confimiliter pet hoc verum poteft intelligi ipfum vcrum,8c fecundum Augufti-
num ibidem cap 1, Deu veritas efl.cumdicitur veritas , mane fi potes in intellell tone ve-
ritatis, & fi mtelligaa veritatem ,'non tantum in communi, fed per ejfcnliam, iam habes con-
ceptum quodammodo proprium Deo.

Breuiter dico,quod quodeunq; tranfeendens per abflraflione a creatura cognita,
poteft in fua ndifferentia intelligi: Sc tuccocipitur Dcusquafi cofuse,ficut animali

intclle&o.

Quxftio XIV.

35*

intellego. homo intelligitur.Sed fi tale tranfccndcns in communi imeUigitur fub ra»
lionc alicuius fpccialioris perfc&ionis, puta fummum , vel primam , vd infinttum»
iam habetur conceptus fic Deo proprius, quod nulli alij conuenit

Confimiliter abitrahendo a numero proprii accepto : qui fcilicet eft quantitaj
difcrcta : rationem propriae dtfcrcciomsi haberi poccfl: conceptus cius, quod eft Tri-
nitas : Sc iftum modum acquirendi cognitionem fimplicem illorum terminorum,

D<m,dr trinus, fufficic natura animae , etiam in hoc ftatu.

Quod probatur prim6 : quia fidelis Se infidelis contradicentes fibi de hac pto-* Tidtlu&
I politione : Deus eft irinus , & vnus : non tantum contradicunt fibi de nominibus , fed infidelu dC
de conceptibus : quod non efiet, nifi vterque in intcllc&u fuo haberet conceptum tradw*r in
terminorum. * Deus

Hoc fecundi probatur : quia fides , quae diftinguit iftum abillo , ctim non fit ha- ^ "fnas 1
bitus inclinans ad aflentiendum ex notitia terminorum , non eft ratio nofccndi ter-
minos, fed prxfupponit eorum notitiam.

Tertid poteft idem oftendi , quiaabftra&io entis ab hdc ente , & fummi ab hoc
ftimmo in fenfibilibus eft naturalis, Se ifta duo fibi coniun&a non habent repu»
gnantiam : propter quod ratio ifta, ens fummum, non oft ratio in Ce falfa , ficui loqui- 7 -oX, ^
tur Philofophus j . eMtttfbyfi cap. de Falfo , qudd illa ratio eft in fc falfa , cuius par-
ces includunt repugnantiam, Se illa non poteft concipi aliquo a&u fimplici intclle-
&us : & per oppoficum,ifta, ens fummum, poteft vno adu concipi : quia alterum ifto-
rum non repugnat alteri.

f Rcftac vltcrius videre , qualiter anima habens notitiam de prxdi&is terminis >
fcilicet Deus & trinus , poflit ex natura fua cognoiccre veritatem huius propofirionis*

Deus eft trinus, & cum poflit intelligi de coplexione haberi notitia credulitatis , vel
fcienrix, Se hoc vel {cienti* pnp ter quid , vel quia > videndum eft, qux iftarum poflit
haberi de ifto complexo : Deus eft trinus . Dico quod prima, fcilicet notitia creduli-
tatis, falcem acquifitx, poteft haberi etiam mod6 ex naturahbus.Hoc probatur, quia
fecundum Auguftinum 1 1 . de Ciuit. cap. 3 . Ea qua remota funt a noftris fnftbus , quo- Seimmqut
niam nostro teftimonio feire non pojfumus , de his alios teftes requirimus, eifque credimus, k diorum te -
quorum fenftbus remota ejfe vel fuiffi* »on credimus, Se Idem iy.de Trinit. cap. 1 i. 1 -Ab- fttmonut
fit vt feire nos negemus, qua teftimonio didicimus aliorum, s^ifioquin ne fimus ejfe eceammn dtdmmuix
niftmus ejfe terras, atque vrbes , qua celeberrima fama commendat ,

C OMMENT ARIV$>

Quid ratiO
inftfklfr.

- ^ c 1"X E primo articulo prxmittit vnum , fcili-

JL-/ cec , quod intelledus fecundum Philo-
Uttiuam f°pfium }• de Anima habet duplicem operatio-
kbtdmfUei nem , fcilicet imelligemiam fimplicium, Se in-
eftr»umtm. rcUigentiam complexorum, fcilicet componere,
Sc diuidere intelleda , Se prima poteft ede fine
fecunda , Sc non econucrfo. Componere enim
excrema in propofitione aftirmatiua prxfuppo-
nit extremorum cognitionem , Sc fimiliter diui-
dere , vt in propofitione negat i ua. Et hanc diui-
ifionem pfxmictit Dodor.quia Aar.qudd inrellc-
dus cognofcac extrema alicuius propofirionis,&
quod umen non fir certus de veritate propofirio*.
nis. Stat enim , qu&d intelledus cognofcat fum-
mum ens,& fimiliter fummi Trini tatcm^cqudd
ume dubitet an fir aliquod ens, etiam fummum ,
quod fir trinum, & vnum. Et ided Dodordiuidit
hunc articulum in duos,in primo quxrit de fim-
plicium intelligentia' , in fcctlndo de complexo-
rum intelligentia.

f De fecundo principali , in ifto primo arti-
culo, fcilicet de complexione terminorum , vbi
vtdsndum e(l qualiter habent notitiam de pradi-
Qie terminu,Scc. videndum eft qux iftarum pof-
• fet haberi de ifto complexo : Deut eft trinus. An
falicer habita naturaliter cognitione termino-
rum , fcilicet Dei, Sc trini poflit quis naturaliter
feire cuidenter propter quid hanc ,Deut eft trinus.
Scoti Oper. tom. XII. *

Et pofito quod non propter quid , an ebidehtet
polii» illademonftraredcmonftrationc quia. Vel •
an poflit certicudinalitct credere hanc, ita quid
de illa complexione via naturali poflit habere
fidem acquinram.Dicir Dodor ptimo.quod no* *** *

titia credaliraris poteft haberi eriam via natura- rt/f f**
li. Er hoc probae ,& antequam adducar proba- v*an*nr*Ni
tionem , pro maiori intelligentia prxmitto ali-
qua. Prim6, quid credens alicui de aliqua com-
plexione , ncccfiario prius habet in fc notitiairt
terminorum, fcilicet illius complexionis bocena
enim veritatem huius : Deut eft trintu,&vnui,
non poteft immediate caulare notitiam termi-
norum , nec noririam complexionis , led beni
intelledus prxhabcns notitiam terminorum i
dodorc extra poteft exarati ad componendum
iftam. Deut eft trinus , quia compoiita, ftatitft
cognofcit illam. Sed quia iUa non eft euidenk
ex terminis, ideo non aflentit firmiter illitan-
quam verx ratione terminorum \ nec fimiliter
aflemic illi firmirer propeer aliquam comprexio*
nem immediatamptiils notam, in qua virtualicet
contineatur, fiait condufio demonftrabilis pro-
pter quid virtualiter continetur in prxmiflis per - \
Ce notis, ctim non cognofcat intelledus pro fta-
tu ifto naturaliter aliquam immediatam, in qua
virtualiter contineatur ifta > vt fupriin protego,
quali, prima , oftenfum eft ; poteft ergoaflenti- . .

Gj » t«

Quodlibet.

•tc firmicer illi complexioni, vi verr, quia credit
ceAitnotiio altcjius ipUm' complexionem firmi-
ter .iflercnti, tanq&am verarh. Sicut fi haberem
notitiam horum terminorum *lbtdwu,Sc Papx,
fic. in communi potlem in me formare hanc c6-
plcxioncm : Papa efla[bm , tamen firmiter non
alleniirem huic vt vcro.quunoaeiTet mihi nota
euidenter ‘ex terminis ; pofium tamen allcmirc
illi vt firmiter vera;. Polium etiam firmiter cre-
dere alteri mihi afferenti illam veram tantum,
puta, quia credo firmiter hunc cfievcndicum^:
ii aderat ipfiun efle veram ,quia fple vidit oculis

propriis Papam a£hi album, Sc fic fimiliter pof-
liira affci

i allcntirc illi vtverx.quia firmiter aedo tc-
ftimonio fide digno. Sic in propofito. Et quo-
modo di>£kor extra doceat imelle&um nofirum,
vide qux expofui in fecundo, dtft.i i . Secund&
prxmitco qu6d quando dicit Do&or de ifta :
Deui tjhriniu , ha qu6d cx naturalibus poteft
terminos oognoicere , non deba intelligi, qudd
cognolcic iftos terminos in /c, nec intuitiuc.ncc
abftra&iuc, quia tone cognoiceret ipfum Deum
diftin&c ; Sc fic complexio pollet elfc fibi no-
ta.etiam propter quid naturaliter vt odenfutn ed,
in prolog. qtujl. i. Sed cognolcit aliquod ens in
confulo.quod nominat Deum,ic fic format hanc
complexionem, aliquod ens ejl trinum,& vnum,
ignora mio catnen illud ens in fe , fic ut expo-

f.prolog. ibi enim, aliquod em tfl tri-
num, eV vnum , ctiim (enninii fic confuse con-
cepns,clt vcrccreditx.IdctS habitis tcrminis,pn-
teft in Ic formare complexionem ifiamtDnt/ tfl
trinur,& vnus, Sc alfcmireilli vt ver*.quia cre-
dit firmiter aliati teftimonio, cui plenam adhi-
bet fidem , de fic ex frequentatis actibus poteft
in te generare habitum njci acqulfitum, qui in-
clinet prompti , faciliter , Sc expeditcadiflum
credendi.

Tertio prxmitro , nttid a£hts credendi pro- 0 jSRwoo.
prii nonelt afltts intelligendi .qtioaiht inrelli- deudtqml
gir ipfam, Dem tfl irinur.Ced eft a cius allemien-
di , quo firmitet ailcnrit illi vt verx, Sc vi cft a-
Qui acquifitus cx puris naruralibus ell a cius if.
femiendi firmiter illi , vt veta: , non abfoluli,
icd quia firmiter credo refiimonio alterius ip-
iam firmiter afleremi.vt veramtnon quid aliquo
■ modo mihi demonftrer illam, quia tunc nent aP
lenrircm illi propter tefiimonium fide dignum,
fed propter ptopofitiones prius notas, Sc euiden-
tcs. Probat ergo Ducitur quomodo quis poteil
naturaliter habere fidem acquifitam,quia (ccun-
dtim Auguilinum 1 1. de Ciuit. Dei. cap.j. Eu •
qua remotu funt unoftris feiifibut quoniam noflre
tcjhmomo fccse ttutt feffumui , de hu tltot tejlet
requirimur.

S C H O L I V M.

Explicui primi quomodo viator uuditu communi Ecclefia de lirina pottjl acquirere fidem
mtJlertotum,de quo j.d.i 5 jt.q Stcund'o,noceffariumcJJo cufufarn fidem, ad quam nemo na-
turaliter attingit, tiid.n. 1 d. I f .q. 1 . vide iit Scol.n.t.vbi probatur nectfiilar fidei infiuu

fit ad falutem, contra quofdam.Jpuod att hominem fio dtfi onere ad fidem, non loquitur de pro-
xima dtfipofitionefied de remota, nempe de fide acquifita.qua communiter ad infufam difpomt,
quia y.d 9 .7. a. ».14. docet nullum agens naturaliter producere vlttmam dtfpofn tonem ad for-
mam fupe r naturalem. Vide Sebalium noflrum qj.lquf.i.n.iq. vbt explicuimus fi mitem lo-
quendi modum Doltoris ; ex quo male intellecto , quidam iumorrs attribuerunt ei, quid in-
tondent -ultimam difiofitienem ad gratiam ex naturalibus pojji haberi, quod quam longi fit
ab eiot meme, ibi oftendunue ex vanis locis eius. Quod ast, quando viraque fidos efisu eadem
anima, vnum ttr eundem altum elici, iuxta inclinationem vtriufquci fic puto intclhgcndum,
quid fides humana de Deo Trino, dr vno , v.g. eliciendo altum acquijuum , inclinat difpofi-
tiui ad ollum fidei snfuft, circa idem obieltum, qui tamen elicitura fide infufia tantum.
Huic etiam fauet, quod habet x.dittinil .qi. qualt.q. num. 10. Qtfldo potentia variis opr-
ralionibus agis orca idem obieltum : esus altus intendi, (fi firmari circa illud. Si dica* forti
fidem tcquifitam coafificert actam infufia fidei , ficut.fipeciet intelligibilio , licet naturalis con-
currit ad eundem ; Refipondeo non occurrere, quo e/ficaciterrepet/atur, qui fic poneret, fod Do-
ites mhtl hic dicit de concurfi habituum ad altus,, an fctluct efficiantur nccneqdequo tale agit
l.d.r?.qji.n.S.(fiq.).u.6i.

Teflimemo

Ecclefu

jietndurn

firmjftme.

fotefi quis Pote(l igitur Viator ex natura lita, audita & intcllcfh communi do&ina Ecclcfi*

natur aluer fitma credulitate aflcnrirc his , quxipfa docet de fide, & moribus. Inter qux prin-

ajfennrt ns cipaleeftdc Trinitate in Diuinis. Dcifta credulitate acqutftta videtur accipi illud
qua docet adRotmn. ro. Fides exauditu, fciltcet f.inatdoffrinxChrifti, de quafubdir: t-dudi-
fder. tui autem per verbum Chrifti.Uc ifta etti poteft accipi illud Auguftinj vontra epiftoK

’fundamct^£?v, inquit, Euangelto non crederem, nifi me EcclrfiaCatheliUaul7oritsu com-
pelleret. Sed

EX his , & fimilibus autftoritatibns eius habemus, qu6d credere pofttimus tefti-
monio alioru, etiam ta firmiter.vt illud rrrrfrrr dicaturapud eu/rrrefigiturmagis
pouumus. St magis debemus credere tefti magis veraci, & adhuc magis communi-
uti.quam pctlonx lingulati: nuncautcm Et- cie lia Catholica eft communicas maxi-
me vera, quiailla maxime veritatem commendat, 8c mendacium reprzhenditiigi-
tuteius teftimonio cettifCme credi poteft. Et prxeipud in illis , in quibus illa plus
damnat mendacium :pnta de his, qux funt fidei, & morum.

Quajftio XI V. 35$

Sed vitra iftim fidem i«qui6tim g hibernus fidem infufam , & ad illatu haben-
dam, licet poiTit homo ex naturalibus fe difponerc.non umen ex natura inttinfcca" f**?*!£
nec etiam concurrentibus quibufcunque caufis naturaliter motiuis, intelle&usad ^

cam poteft attingere : quia illam folus Deus infundit, qui nonciVcaufa naturaliter ^ Jjjf ^
motiua alicuius intellc&Us caufati. , . .

Comparando fidem infufam h&. fidem acquifitam ad a£tum credendi , in hoc
conueniunr,qu&d quando infunt eidem animat,aftusTrius& idem credendi elicitur
fecundum inclinationem vtriufque : quia quando furit dui format, quSc naturaliter
inclinant ad iSiim in eodem operante, vtraque quantim cft de fe , rieceflarii , &
femper inclinat ad adum : & idcd quandocunque a&us elicitur , elicitur fecundum

COMME NT AkiyS.

inclinationem vtriuiquc.Et fi per hoc,quoa clt actum credendi mniu hdei uti,incei-
ligatur a£him elici fecundum inclinationem cius, tunc concedendum cft qu6d a&us
credendi innitur vtrique fidei.

g pAi vlrr* ifidm fidem nequi fi tam hdbemtu
vj fidem isifufom , flcc. Hic aducne quando
Djftor dicit, quod quis poteft naruralircr fe dis-
ponere ad fidem infufam , hoc non debet intel-
tlgi fic nbfoluti , qtufi homo ex puris naturali-
bus polii t immediati producere difpofitioncm,
quae ex natura rei fit diipofitio ad illam,quia non
cft veruded fi c intclligirur,qu6d Deusordinauit
aliquos a&us ede difpofitioncm ad fidem infu-
fam , ad quos a&us homo excutis naturalibus
attingere poteft. Sicut dare cxpofiii in qunrto ,
diftwtt.14. qiuft.x. quomodo ex puris naturali-
bus poteft fe difponere ad 'gratiam, vide ibi, fle
etiam in fecundo , dift.j. quxft.z. quxftio eft de
Reponatis Parifiis. I .

h Deinde Do&or comparat fidem infufam ,
Qutmodo & acquifitam inuicem. Et primo ponit conue-
£ niendam, & fecundi differentiam. Primd didt
"fufiem acquifita , quo ad a-
^ 1 J ttum credendi , in hoc comumunt , quod qunndo

infunt eidem dnimt,dttuj vnus , & idem credendi
elicitur fecundum inclinationem vtriufque, non

J[u&d vnuS eliciatur fecundum acquifitam, fle a-
ius prxcisfl fecundam infufarti , quafi finr duo
a&as credendi ; fed tantum cft vnus fle i Jemiita
a&us credendi elicitus £ potentia non elidtur
quin ad eundem feropet vtraque fides inclinet.

quando fimul infunt illae fides. Et hoc oftendir,
quia qunndo funt duo forma quo naturaliter in*
clinant ad attum in eodem operante , Vtrdqui
quantum eft de fe, necejfario , & femper inclinat
ad attum. Et ideo qunndicunque attus elicitur ,
ftcundUtm inclinationem vtriufjUe. Patet, quia fi
in eodem oculo e fient dux formae inclinantes
ad a&um videndi prxeise circa idem vifibik, po-
tentia vifiua agens fecundum illarum fbrmarurrt
inclinationem ad a&um videndi prxeise produ-
ceret vnum a&um videndi retpe&u ciufdcn)
vifibilis, fic, quod vtraque prxeise inclinaret ad
illum eundem a&um, imo fi fcflcm mille, tan-
tum ad vhum ihclinarcnt. An modo fili habitus
fidei acquifirx , fle infufx vitra inclinattoncfa
habeant etiam a&iuitatcm refpe&u a&us 'cre-
dendi, hoc non eft prxfentu fpcculatlonis. Vide
tamen qux dicit Do&or in primo, dift.17. de
habitibus. ^

Sequirur in Utera. Et jfi fi tr hoc, quod eft affor*
credendi inniti fidet ifti , ttfnUifatur attum elici
fecundum inclinationem 'eius , tunc concedendum
eft quod attus credendi innititur vtique fidei »
quia a&us ille credendi elicituri potentia fecun-
dam inclinationem vtriufque fidei,quando fimul
infunt potentix.

5 G H O L I V Kli

Pont! aliquot differenti at inter fidem infufam , dr acquifitam. P rimd efi, quod ex fi Se Se-
acquifitafine tnfiufia\fiape elictmus a&um credendi, non i contra. Primam patet, quid dificre-
dens vni articulo , credit dlits fdld fide dcijatfild. Secundum patet ; quit fides itqtifitt eft ap-
plicati» infufia , ad credenda, (jr ideo fidet hac efi ex audit i. Loquitur Do&or de lege commu-
ni, iuxta quam prius xredtt quis fide acquifita , D ocior em. Pallerem, Pradicatercm renem fi-
dei, vera dicere , qUa credit propofita ah ee fide infufia, effit ab et il&a, Conflat de puer» bap-
tizate, dr inter infideles adifiealo , quod fine Deflere , cui priis fide acquifita Preiertt, nun-
quam fide infufia credet , iuxta communem legem : fi tamen Deus fbpplefet vicem Defler ii ,
qutd petefi, haberetur aftus, fidei infufie,fine acquifita, quod contingit in particularibus reve-
lationibus. datio efi , quia fides infufia incliseai isd ea qua nullam habent euidtntiam ex ter-
minis, nec includunt euidentiam connexionis eorum. Si dicit idem effie do acquifita, negatur :
tum quia generatur ex actibus, efr fit quondam euidentiam habet experientia , & iixtO hoc
conuenit eum fidentia, qua habet obteflum fihi prafient , luit perfipem, quia ex ipfio genita efi.
‘De qto optimi Do&or j. diftin&.lf. quali. I. nam. i i. Si autem daretuC acquifita, per acci-
dens infufia, idem effiet de ipfia, ac de abfioluft infufia, quia non haheret prafientiam credthilir,
efio haberet terminorum fipeciesfine prodicat ore, vel Do&ore, iuxta illud Rem. i o Qoomo-
do credent ei quem non audierunt , &c. t'iJeDofl.).d.i}.n.).cr ly&dtfi.if.qu.i.
itum. II;

Scod Opcr. tom. X I L Og j Eft

34^ Quodlibet.

•paffiohcm : igituripfa dclcflatio non eft actio , nec partio : & tunc difcurrcndo per
genera rclinqumirradcm quod cft qualitas Illi igiturqui fecerunt illam confequen-
rtam fuppofucrunt tanquam vcrum:ii»«rf lenam qua Ut at halem efle yt/;rr»w/,dclc£la-
tionoii cft talis, igicur,8ec.

fiiJr '!> Et ad illam m. utrem taflamin enthymemate, refpondet Philolophus per inftan-
ip&ttit fc- tiam de operatione virtutis Quhd nucem non omnis operatio iit aflio proprie difla,
eundum probatur per illud ibidem, cap q. appetere inquit. dcUittUonem,exiShmatiiquis vtique

ranuosquod probat fnbden sturnum C' t-iuere omnes tppe!unl:vtlt tutem opertu e qua-
tiam c/i:\\xc ibitqtiomodo vira, vel v/eerr portet dici aflio de genere Aflionis.
tidc t Adaliud de 7 .Phyftc. lirera Pltilofophi , Iccundum ea , qua- difla fune in fecundo
Ai.q.3! articulo, intelligeiida cft fic : quia fcienti* ncccflarid annexa cft relatio ad obicflum

intra: Se ita non eft a primo alterante immediati: : nec per confcquensad ipfam cft
prima alrcratiotfed illud quod Commentator addir exponendo, quoddtpniui eJKnnod
Jit de t.td aliquid, quam de cjutlittie poteft habere alium intelleflum 1 de qtio dice-
tur rcfpondendo ad argumentum principale.

jHlmque- Ad primam rationem ' diceretur, quod aflus diftingutintur per obicfla, quantum

mdt di- ad manifcftationcmtquia manifeftior cft diftinflio obicflorum , quam adluum,8f ei
fmf»Hn- ji|a unquam ex manifeftiori innorefeit ifta.

«rper - Er confirmatur hoctqnia fecundo ele tnimtficm vult Philofophus , quod aflus di-
T c rt. ftinguuhcurpcr obfeftatimh magis, quod obicfla funt prxuiaipfisaflibus , propter
& & quod oportet pr;us traftarcdc dillmftionc obicflorum, quam acluUm.ua emm vult,

inde. qubd potenti* dillinguuntur pcra£hss:H®c autem non cft ertenhaluer, quia aflus
cftedcntialirer pofterior porentia ■ fc pofterius non cft per fc ratio diftmguendi
prius:igitur nec ibi illud aliud . fcilicet de obtcflis In compatatione ad iOtas , debec
intclligi de diftindlionc clTentiali.

Aliter porell dici, quod a quo aliquid habetentitatem,ab eo habet vnitatem, Si per
conlequens dillinflionemtcaufarum igitur iicut habet entitatem a quacunque cau-
fa perle.ira vnir.\rem,8e diltinflionem , & etiam quodeunque dependens ab illo , a
quo dependet cflcntialitcr , & maximi verum eft hoc , quando dependet ab aliquo
tanquam a caufa propria, fiue termino proprio fu* dependenti*: quia quando com-
muniter terminat dependentiam eius Se alterius, non ita accipitur vniras eius , 8edi-
ftinfho, fecundum vnitatem St diftinclioncra talis termini dependenti* nunc aurem
aflus dependet ab obicflo tanquam a termino proprio fn* dependenti* Concedi
dumi 'Sicur poteft, qiidd aflus dillinguuntur per obicfla, Iicut per aliqua cxtrfrifcca.a qui-

tur ferti- bus aflus dependet dependentia eflcntiali,&; propria: non tamen diftingminturper
icllt . vt illa.ficut per formalia 0iftinftiua:nee etiam quod cft ad propofitum, Ccut per termi-
fer dhqut nos relationis incluf*in aflibus.Ec cumdicitur quod abfoluta dillinguuntur per in-
extritftct rrinfeca: Verum cft tanquam per formalia diftin£tiua.Si autem act ipcrctur,qu6d non
i quibut dillinguuntar per extrinlcca, concedendum eflet , fic intelligcndo ficut per correla-
Ocrttit t'ul’®c Pet terminos rclationis.-quia abfolutum non requirit extrinfecum vrper fc
luit utn Jit correlatiuum.ntcpcr fc terminum relationis : poliunt tamen abfoluta diftingui per
relttio, it- aliqua extrinfcca, ficut caufata per caufas proprias, fiue per illa, ad qu* habent pro-
me* nrcyir priam dependentiam in cncitace,3i vnicatc,& talia funt obicfla rcfpeflu operationis.
perfeci, inc Ad aliam rationem patet per idem : quia aflus etfi non fit cflcntialitcr relatiuus,
A obieela. c^m [amcn pcr fc medium vniens potentiam tali obieflo : dicitur pcrfeflior ex
maiori perfcflionc obiefli,fcd illam pcrfeflionem non habet ab illo tanquam a prin-
cipio intrinfcco.lcd ficut a caufa extrinlcca , vel falcem abaliqiiOextrinfeco, quod
terminat dependentiam cius eflentialcro.

Commentar i v s.

1 A V ifttKefpondn Doflor ad omnes ob-
74' icflioncs.dt rcfpondcndo exponam lite-

ram vbi necertc erit. Dicit ergo , quid operatio
liahcr duas condii iones iit quibus conticuit cum
afliope. Primacll, quid lempet eft in Jieri , non
dico fiiccefliuf.quiaopcratio cft indiuilibilis.fcd
lic in (Sm.qubd in continua dependentia ad cau-
faio eandcm,4c fecundum idcm.ficat dependen-
ti* rej ceafcruatz ad Deum confer uantein . de

quadiftimi eft prius q.i .quedt.& in l.d.i.q t ,Yi.
de t|iu ibi expofui. Eft ergo operatio , pota in-
tellectio obiedi in continua dependentia ad
cautam eandem , puta ad intellcfhim , Se ob-
i citum qu* integrant vnani totalem caulam,
vt patebit infra qu. 1 [ . Se Pupia patet m prtrue,
d-i-q y- Et Ii ifta cauli pet aliquod inftuns certa-
ret ,non ellet illaimcllectio. Secunda conditio cft,
quod opetatio cratit in obiedtuin, iicut in termi-

JO.

:Vc-'

J ✓ 1

Quseftio XIII.

numjicjd non accipiat tffe per ipfara.qnia prx-
Tupponic in fuo ejft,id eft, quod operatio non eft
. , , ad obicdum.vt produdum a potentia , cuius cft
operatio , fic quod dicatur opcrawO produdiua,
pro quanto ncceilariu terminatui ad proilu-
dium , vt produdum . quia ii etiam illud obie-
dum nullo modo edet ptodadura , nec i poten-
tia operatiua. nec ab aliquo alio , adhuc rranfiret
in illud, vtad terminum prxfuppofitum rdicitnr
enim adio produdiua.vt lupra dixi, pro quanto
terminatur ad produdum a potentia , cuius cft
talis adio,non quod vere accipiat effe pec illam
'tanquam per aliquid prius vere dans efe , cum
produdum priris habeat effe , quam intelligatur
produdio rcfpedus.vt patet a Dodorc imprimo,
CpnJh 4iSl?b<i y& infamult, f. ). Dicit erga,

• toumdopof- qud»d propter iftas duas conditiones operatio
dui adit, poceii dici adio , fient propter iftas fignificatur
Grammatico per verbum adiuum , quia inrellt-
go , volo , video funt verba adiua. Et propter ea
operatio dicitur adus fecundus , vt difttnguirur
contra adum primum ; nam adus primus pro-
prie cft in effe quiero , Se nOn tendit in aliud , ve
patet de principio produdiuo , Se de forma qux
eft ratio fot malis producendi , vt de inrelledu;
adus vero fecundus eft in continuo ften , Se
lcinpcr tendit in aliud.vd in aliud, vt obiedum,
vt operatio, vel in aliud, ve produdum. vt adio
produdiua. Et i» ifta diftindio adionis Cie in-
xcllcda in tranfeuntem, & in immanentem, non
'cft generis in fpecies , fed vocis in fignificatio-
' nes , nam adio tranfiens eft adio de genere
Adionis adio immanens eft qualitas , fi xqui-
uoec dicitor alito propter conditiones prxdi-
das.

^ j. n Alio modo fot eft odio de genere ASionie

Attio d‘*i- diuidt vt tranfeuntem,& tu immanentem, ficut fu -
tmu* tn *afernrd’ Vult dicere Dodorquod
tmds^iton Suail<^° produdum rcalitcr pet veram produ-
QuMo Adio dionem , fiue adionera recipitur in ipfo produ-
•]i tranfiens, cenre.talis adio, fiue produdio , eft iromancnsi
©■ itumaaii. qtJ ja cft ad terminum non receptum in aliquo
extra ipfum agens , fed fimpliciter eft ad termi-
num receptum in ipfo agenteA hoc modo om-
nis operatio naturx viuentis qux ponirur quali-
tas abfolura.vcre per adionctn de genere Adio-
31 is producitur in ipfo agente, & dicitur produci
}>er talem adionera ex hoc, quid terminatur ad
filiam qualitatem vere prodtsdam , & vt produ-
cam , vt dixi fupri. Quando vero agens pro-
ducit formam in parto extra ipfum agens , vt
ejuandu ignis producit calorem in ligno, quia ca-
lor recipitur in pafio extra ipfum ageris, 'adio
terminata ad illud, dicitur tranfiens, eo quod eft
ad terminum extra agens receptum.

o Diftindio iftorum duorum modorum in-
t e Urgendi athonem immanentem, Sec. Et iicftt om-
nia ifta fim clara, tamen pto iunioribus expono
aliqualiter liter. ini. Cum dicit prim6 , qm\d
allio eft ad. formam viduli am in paffum fer mo-
tum , Sec. Intclligir qu&d fiue inducatur in paf-
ftun aliud ab agente per motum, vt qualitas , Se
quantitas , qux ab agtrire naturali inducuntur
permotum, fiue inducatur per mutationem tan-
tum . vt forma fubftantialis in maceria per tp-
fiun gcncrans/anper dicitnr adio tranfiens. Si-
militer fi generans in fcipfum inducat formam,
/iuc per motum, vt ignis.qui for te' in fcipfb pro-
ducit calorem intendendo' ipfum, fiue per mu-
tationem , vt quando inducit fornum in ipfo in

34?

inflanti femper dicitur adio immanens, Gc quod
adio immanens propterca nefpicir terminum, vt
indudum in ipfo agente , fiue per motum , fiue
per mutationem A adio proprie tranfiens tefpi-
cit terminum , vt indudum in aliud partum ab
agenrc A hoc fiue per motum, fiue per mutatio*.
nem. Deinde ptima diftindio , qux ponitor x-
quiuoci in xquiuocata, quando operatio dicitor
adio immanens fic ponitur quia eft qualitas fil
ipfo operanre , fic quod nullo modo tendit iA
produdum , vt fupri patuit ; adio ver6 de ge-
nere Adionis ncceilariu rendit in rerminum ac-
cipientem de nouo efe ab ipfo agente. Adio er-
go pro operatione eft qualitas , Se in genere
Adionis.

Secundo modo adio de genere Adionis qux yS.

neceilariA tendit in aliud, fiue receptum in agen- Attio ouo-
t e, fiue in alio pallo femper dicitur (tanficns.qoia mefofitifiik.
faltem rranfir m terminum de nouo actipicn- l,t*' «
tem ejfe , fiue ille terminus fit in agente , fiue in
alio ab agenrc, modo abfbluto A icfpcdiuo non
onitur aliquid limitatum dici vniuocc , Se fic
oc nomen adio proprii conuenit adioni de
genere Adionis , & improprii operationi , pro
quanto operatio aliqualiter conuenit cum adio-
ne propter illas duas conditiones : ideo eft diui-
fio xquhloci in xqufuOcata , ctim ibi non diufi»
datur adio de genere Adionis, im6 adio de ge-
nere Adionis, prxeise ponitor pro vno membrb
Jiuifionls , Se aliud membrum non eft adio de
genere Adionis , ni fi tantum tranfumptiu^ pro-
pter aliquas conditiones oonueniemes fibf. Sed
fecunda diuifio adionfs eft vniuod in vniuoca-
ra i quia ibi adio proprie dc gentre Adionis di-
nidirurin tranfeuntem A imnianentcm,ita qudd
vtraque cft proprie adio de genere Adionii,
quia vtraque redicit partum, quod vere mutatufc
fecundum aliquam formaro abfolutam rcceptani-
in ipfo pallo ab agente •, & tantum in hoc differ
nmt,quia tranfiens rcfpicit terminum , vt indu-
dum ab agente in aliud partum ab ipfo agente.

Sed immanens rcfpicit terminum ,vt indudum
in ipfummet agens, vt in palfum.

p Ad aliud de io. F.tbic, Dtclaro duo in 7„
ifta litcra. Primo, quomodo adfo telfcitiua dica- nuUratti
tur bouarhoc non debet intelligi,qu5d ilia adio Ultori*
elicititia fit proprii generatiua boni, fiue opera-
tionis bonx.cum illa necefTari^ fit pollerior, fi-
cut rcfpedus eft prior rermino ad quem ; fed di-
citur bona cx hoc, quod terminatur ad adum bo-
num. Sicut etiam cum dicitur cuius generatio
eft bona , ipfum quoque bonum j fi intelligitltC
dc generatione , qux eft relatio ex hoc dicfttir
bona formiliter , quia immediati fundatur ili
cnerame bono , Se terminatur ad gfcnitum ha-
ens bonitatem a generante. Sic dico , qudd
adio clicitiua , quia immediate fundatur in po-
tentia operatiua bona , Se terminatur ad adiitii
habentem fuath bonitatem a potentia operante,
dicitur bona ; potentia autem dicitur bona iit
operando pro quanto elicit adum confoi initer
rationi tedxjVt patet in prolog.q.vlr. & in primo,
difl.ty.&in ijift. 7.40.& 41.^ infra $17. Pro
quanro ergo eft eliciriua adus conformiter fe
habens rationi redar dicitur bona , Se per confe-
quens adus.vt fic elicitus, erit fotmaluer bonus
bonitatcicilicet morali, & per confluens adio
clicitiua, qux fundatur in tali potenua fic ope-
ratiua, Se terminatur ad adum , vt fic elicitum,
dicitur bona moraliter , Se hoc potilis denomi-
Ff 4 natione

AdturU.

78.

QoemcJ»
omni betium

fit qua litas.

njt 7.
Mtt. & Kh
/4.

344

Quodlibet.

naiiooe cxtrmfcca •, non enim forraaliter dicitur
bona moralicer , ctim lola operatio , vel habitus
caufatus dicatur fic bona 1 vel bouus. Aduerte
etiam, t]u«'d operatio virtutis , fiuc operatio vir-
kuola.vc fic,uou ell quiditas ablohtta.quia vc fic»
includit neceflario rcfpedum ad rationem re-
dam.vt patet a Dodorc tn locet proni legatis , fed
fufticit quod operatio iUa in fc fit qualitas , licet
poitea poffit circumftantionari diuerfis rcfpcdi-
bus j & ftc patet quotnodo adio clicitiua opera*
tionis virtutis/mc operationis vircuofx, dicitur
bona. Et dicitur operatio virtutis, vel quia in fc
formalitcr cft reda, vel quia elicita k virtute, vel
qttiagencratiua virtutis, tamen non cft dc ratio-
ne adus virruofi , qubd fit a virtute , nec qu6d
Ik.gencrariuus virtutis, vt patet k Dodorc in
quartoJtft.+o+i.Ec vide qu* expofui in proh,
quaft.vlnma.

Secundum declarandum eft dc pcopofirione
illa .omne bonum /// qualitas , contra quam inftar
Ariftoteles fic arguendo : Si omne bonum eft
qualitas, ergo operatio virtutis erit qualitas, quia
operatio virtutis eft bona : confcquens falfiim;
ergo Sc antecedens , fcilicet omne bonum eft
qualitas. Dico , quid fufficit Ariftoccli ad im-
probandum illud antecedens , accipere pro ope-
ratione vinuris ipfarn adionem elidriuam, qux
terminatur ad adum virtutis , fic inferendo cx
illo antccedcnre.fcilicct omne bonum eft quali-
tas, ergo adio clicitiua adus virtutis erit quali-
us , cum fit bona , vt fupri patuit. Confcquens
eft falTum , fcilicet , quod illa adio clicitiua fit
qualitas, imi cft adio de genere Adionis, vt fu-
pra pamit. Et fimiliter poteft argui de adionc
clicitiua felicitatis. Si omne bonum eft quali-
tas , ergo operatio felicitatis erit qualitas , acci-
piendo operationem felici tutu pro adionc elici-
uua felicitatis. Et patet qu6d confcquens eft fal-
fum , quia adi io clicitiua felicitatis eft adlio de
genete Adionis.

q *s4 liter poteft dici ad illam auftoritotem.
Hic Dodor dat aliam refponfioncm ad illam au-
doritatem 1 o. Ethic. cap. a. Et dicit quod Phi-
lolophus intendit tantum dc qualitate in ejfe
quieto. Cum dicit neque virtutis operationes qua-
litatet funt , fcilicet in ejfe quieto , quod apparet
per hoc , qubd negat ibi iftam confeaucntiarn,
de leti st io non ejl qualitas , igitur non eft bona. Et
probat qubd non fcquitur per illam inftantiam ,
neque enim virtuti* operationes funt qualita-

tes , neque felicitas. Antecedens enim in ifta
confequcntia non cft verum, nifi dc qualitate
permanente. Nam dclcdatio vere cft qualitas,
fed in fieri igitur fufticit ibi inftarcdc illis qua:
hoc modo non fimt qualitates , fcilicet petnia-
nentes , ficut nec dctcdacio cft qualiras (dlicec
permanens, non fcquirur.ergo dcledario non cft
qualitas permanens, ergo non cft bona, quia ftae
i piam clie bonam, 8c tamen non efte qualitatem
permanentem. Et fimiliter fi inrclligitur in illo
primo antecedente , fcilicet quod omne bonum
ejl qualitas permanens , ftatim poteft fnbinfcrri,
operationes virtutis fum bonx. Et fimiliter dele-
dlationes confcquentcs operationes virtutis fune
bona* , ergo funt qualitates permanentes, non fe-

2uitur, quia fimt qualitates tantdtn in fieri , vt
ipri paruit.

c sld primam rationem , dicit Dodor prl-
mo , quod adus diftinguuntur per obiedla tan-
quam per manifeftiora , quia diftindio obiedo-
rum eft manifeftior diftindione adnum , tamen
inrrinfece adhis diftinguuntur per fuas rationes
formales inninfecas^c abfolutas. Dicit fccundd,
quod adhis diftinguuntur per obieda originari-
uc, 8c effediui j parer, quia adus dependent fal-
cem partialiter ab obiedis in entitate, ergo 6c fit
vnitare , & diftindione ; auia k quo quis habec
effit, fiuc enritatcm , ab eo habet vnitatcm,& di-
ftindionem. Sed non diftinguuntur per obieda
formalitcr ,& imrinfccd,lcd per rationes proprias
diftinguunnir formaliter , per obieda autem di-
ftinguuntur extrinfccc. Et de hoc vide in fimiii
Dodorem tn primo , dift. 7. 1 ).& 17. Prxterea
addit, quod fi acciperetur ,qubd non diftinguun-
tur per extrinfeca , concedendum quidem eftet,
fic inreiligendo , ficui per correlatiua , & per fe
terminos relationis , quia abfblurum non requi-
rit cxtrinfccran.vt per fc correhtiuum.ncc per fe
terminum correlationis. Poflunt tamen djftin-
gui per aliqua extrinfixa. Sicut caufata diftin-

Kur per caulas proprias, fine per illa, ad qux
t propriam dependentiam in entitate , Sc
vnitate , talia funt fubiedbi refpedu operatio-
num. Nam intelledio diftinguitur 2 vifione,quia
intelledio cft in intelledu , vt in proprio fubie-
do,& vifio eft in potentia vifiua, 6/ ite vifio, &
intelledio dicuntur diftingui per diucrfa fubic-
da;licct etiam poflint diftingui per diuerfas cau-
fas cxtrinfccas , tanquam per oldeda , k quibus
dcpendcnt^ic etiam caufantur.

QusmeJtb.
Uttasit fit

qualitai.

79 •

Drel+fMttt

fubtilm.b

fulthra.

ImtlUBu

Jifiimgmt*

Avffieot.

S C H O L I V M.

Hic decet of er itionem vitilem fefanri pejje it eliecto. Ad f rimem ,*it illjm ftjfc an-
ci fi, non ceintclligcndo otic/lum ,fi vox imponeretur id fignificindtm emit item itjelutim
tantummodo, ideo autem nunc femper eeintelhgi otiedum , ejuu fic vox id fignifiandum tm-
fofiti efi. Exphcit optime c/uomodo relttio, qut tintum eft pofiitilis , denomina fundtmen-
tum,vel otietfnm,ic fi oflualu efet,& epuli t efl ilii relaio : Hihet fulchrtm, vilde fut-
tilem doHrimm circi huc : vide Lendi, efi- Ttrti.

DE quarto principali dici poteft, quid illa qualitas, qux, vel cft operatio, vel in-
cluditur in operatione, non habccrda.ioncm ad fubie&unt magis cftcntialcni,
quamalix qualitates : & ideo ii ponatur alias non c(Tc cftentialitcr celatas ad fubie-
aum.de quo non cft modo quxftio,ncc ifta ponetur cftentialitcr relata ad fub-
ietium.

f Quod G dicatur iftam efte in fieri, U per hoceflentialius dependere a fubiefto,
quam alias , qux funt in finde ejfe,n cl in quieto ejfe.

Rcfpondeo:

Quarftio XIII.

$4$

al- i««<W

fit.

Rcfpondco : iftud non vitiat dependentiam ad fubieAum.lcd tantum variae mo-
dum cilcndiipfiusfotinx in fc.velfakemin comparatione ad caufam dantem effe.

Ad argumentum prir.cipalc * dici poccft, quod fi aliqua vox imponeretur ad pt*-
cisfc ligmficandum entit tem-bfolutam, qux eft operatio , vtl in operatione, 4: pet
fe in genere Qualitatis rfiguificaeum illius vocis pollet intelliginou cointeUigcndo
obieAum in ratione icimini j fcd communiter voces impofitxad figuificandutnopc- „,n C<J[
rai ioncm, important relationem, vel principaliter, vel connqtando : ii rartb cft, quia uUepndt
oper. tio communiter inteiligitur fub rcfpcAu tendente ad obieAum , Se fub modo, •bieiltm.
quo inrclligitur.fub eo communiter fign ficatur. .

Exemplum, Ipecics intclligibilis cft qualitas abfoluta i quod faltem oportet eos
concedere, qui ponunt (pedem cfTc i urinalem rationem intclligendi, fcilicct per fc
ptincipiatiuam aAus , ii camcn communiter vocatur fimilitudo obicch : non quod
illa fit rclario , quam per (e imputtat hoc nomen jimtlnurlo :fcd quia ipfa ex (latura
fua cft quardam forma imitatiua, Se rcprzfcntatiua obicAi,idc6 dicitur fimilitudo ta-
lis,fcilicet per imitationem ,SC etiam cum fignificatutper lioc nomen {peiia , adliuc
non fign fica ut fubranoncabfoluti prxcise , fcd includendo illam relationem , fub
qua communicet inteiligitur. Vnde etiam fpccics dicitur alicuius ubicAi fpccici.
Confimiliteteft de vocibus fignificancibus operationem.

u Er fi arguas : aliqua operatio , ’ puta lia qux non eft obieAi , vt exiftentis , non
habet ad obieftum nifi relationem potcutialcmi nunc autem oportet coineelligcrc
obieAum canquam terminum aqualis relationis : quia qui intclfigit actum cognof-
ccndi.oportetvrcointelligat obieAum non tantum vt cognofcibilc.fcd vt aAu cog-
nitum:: git t cognoficre imporcat rclacioncm actualem.

Rclpo , deo, relatio, quz, quantum eft ex parte fundamenti , elice aAualii , Se pro- i'detn «•
ptet nonentitatem termini, eft pofiibilis : ipfa denominat frequenter fundamentum, ci“m fi»
vel fubicftum.quufi aAuaticcr ineflet. oMtim

Exemplum : conccditir quod anima feparata non eft tantum inclinabiljs ad cor- ,IUd
pus, fcd quod inclinatur ad corpus,& tamen non eft ibi aAualis inclinatio quia terroi- jinenu f—
nus noncftinaAu : fcd pto tanto aAualiter denominat, quia quantum cft ex parte ptraunut
anirox.aAualiter ineffet. 1 1 4^“ **-

Confimi itcrdicitur.qubd feientia praAica dii igit, licet non fit aAualis dircAio fc- ' **

eundum cara: Puta quando nulla alia potentia ab imellcAu operatur , nec dirigitur
fecundum eam ’ rJ/,

Confimilitcrdicirur,qu6dalbcdqcft menfura omnium colorum : & fic de primo m. Met.
in quolibet genere refpcAu poftcriorumdicct quandoque non fit aAualis menfuracio t eop, 7.
propter d fcdurn termini. Operui»

Confimilitet * poteft dici hic , quod quia relatio operationis ad obieAum fem- ***«"'£'«*
per, quantum cft ex parte cius.incfict aAu, ideo fub ratione cius , quafi aAualiter in-
hxrcmis, operatio incclligituriSt licfigmfieaturiStfic obieAum cointclligitur, ve tet- reUemt
minans aAualcm dcpendcnciam. »d ohtdi

Iftud,quod diAum cft, verum ciTer fi cointclligetctur femper obieAum fub ratio- 111» ntu
ne menf rx: quia relatio mcnfurabiiis cft ibi potcntialis,vc prius diAum cft- nunc au- «»/«•', d*
tem intclligendo operationem, oportet cointclligcrc obieAum , tanquam illud quod 1“*" ^
atting tut per operationem.

y Verius igitur videtur clTc dicendum, quodoportet obieAum cointclligi tali
aAui vt terminum attingencix vnionis in aAu,quam vt terminum dependenti* , vol
menlurabilis : ifta autem attingentia eft relatio rationis in aAu abfttaAiuo : fed quia
fub ratione illius relationis attingentia: communiter inteiligitur, Se hoc accingent ix
aAualis .- licet illa non fit aAualitas rcali- : led aAualius relationis rationis : Se ideo
communiter operatio fignificatur fub tali relatione aAuali , St oportet obieAum eo*
intelligi.vt terminans talem relationem aAualem.

1 Hinc patct.quod illud Atiftotelis in Prxdicamentis nihil prohibet idem in pluri- fiJ!*

tui pencrihtu enumurt, non eft verum de aliquo per fc vno 1 fcd de aliquo vno per ac-
cidcns : quod etiam quandoque vno nomine fignificatur : ficuc forte hoc nomen j tuum»,
feientid : led non propter hoc eft vnum proprii , quod eft vnnm fecijndum definitio- ,»n,
nem, fecundum illud 7. Metap. cap.}. Defini 1 et vere esi.nen /i nomen rutum iden) /. -•»/- 7m. t j.
fieetyOmnet entm rui tone! efifent ■ztfttjue defiiuttonei^ii probando confcquennam , iubdic
£rn entm nomen , tjteed cuilibet rtticnl felem , ejttare er /bx e dejirtuto erit . Ec ex hoc pollet
Intelligi ‘diftum AucrroiS7.Phjf Digni* > eft, inquit, tjutt/Jil ele c.od 'ettiquid,

’ . PbiohtJlt\ ’

346 Quodlibet. •

gualiu/e : quod fortfc verum eft quantum ad illud , quod formalius eft in fignifica-
to nominis impofici ambobus, vel illi toti per accidens : quod eft abfolutum fub
refpe&u.

Ttx.10. Ex hoc etiam forte poteft intelligi illud y . Metaph. qu&d aliqua dicuntur ad ali-
Idem $n qUid fecundum genus , vt medicina , inquit , eorum eH , qua ad aliquid , quia tpftus ge-

prafentide nus f(}entiu videtur ejfe eorum tqua ad aliquid , nomen forti fpecici imponitur prxcisfc
qualitan acf fignificandum qualitatem , & propter hoc non dicitur ad proprium correlatiuum.
*iJiaem‘ Nomen autem generis non imponitur prxeise ad fignificandum genus , fiuc qualita-
tem, fcd ad fignificandum ipfam fub rcfpc&u.

fOMMENTARlVS.

ga> f /-vr«J fi dicatur operationem tjfe in fier»>
vJJ<5cc. Refpondct hoc non variat dependen-
tiam ad /ubieflum , fed tantum variat modum
ejfcndi ipfius forma in fe^vel faltem in compara-
tione ad caufam dantem e ffe , quia ejft fiinm ab-
folutum cft in conrinuo flori, li cuc crian »ejfe ab-
folutum creaturx : atiz v«6 qualrtatcs.vt com-

t arantur ad caufam propriam , & panicularcm
abent ejfe in ejfe quieto, tamen vt comparantur
ad primam caufam confer liin 1 cin/em per funt in
continuo fori. Et hoc paret 1 Dolore infecun-
do , disl.i. qutfi. 4. vbi vult quddcau fatum tan-
tum pro illo inftanti quo accipit ejfe a caufa fua
partjcularidcpcndcat , & in tempore immediati
fcque^ri i Deo confeructur : roodd creaturam
conferuari eft ipfam continue a Deo ficri.Sc po-
ni in fjfe, vt pater a Dolore tn fecundo, dijhn. 1.
quoji. 1 . Et vide ibi qux expofui. Sed operatio-
nes n6n folum funt in concinui fieri i prima
caufa vniuerfali,fcd etiam a caufa propria parti-
culari.

t yJd argumentum principale. Arguitur in
principio quxftionis . probando quid adus fit
effcntialiter relatio, vel rclatiuus, quia talis adus
non poteft intelligi , ni fi coinrcliigendo termi-
num; abfolutum aurem poteft intelligi , non
cointcliigcndo aliquid in jarione termini , er-
go , & c.

Refpondct Dodor $c refponfio ftat in hoc,
quid licet operario fecundum dici videatur fic
impofrarc relationem ad obicdum propter no-
men fic impofitum , tamen fecundum ejfe nul-
lam eflcnrialiter includit relationem ad obie-
ftum. Et aduerte cum dicitur , quod operatio,
vt qu*itiA< vt eft qualitas , non tendit in obiedum in rario-
rriuLu in ,b- 'nc termini , quia tendere forraaliter ad aliud in
uOurn. ratione termini , ipfum terminantis, ira quod fit
impoflibile ipfum ejfe , nifi fit tendentia formali-
tcr in terminum talem , eft eflcnrialiter relatio,
velrclatiuum. Sed operario bene tendit in obie-
. dum , vt obicdum , quia per illam cognofci-

tur ‘obicdum , non tamen eft eflcnrialiter ten-
dentia in illud . vt in terminum terminantem,
quia fi, per poflibile .obicdum adu non eflct,
adhuc H Deo in imelledu pofTct operario con-
icruari ,& habere verum effit , quod tamen ef-
fer impoflibile , fi «flet eflcnrialiter tendentia
in obicdum , vt in terminum terminantem il-
, lam.

Deinde nota, cum dicit dc fpecie intclligibili
fecundum eos , qui ponunt eam etiam rationem
formalem adus imelligendi , hic non nominat
opinionem propriam , qui cxprefsc tenet quod
fpecies imelligibilis eft ratio formalis producen-
di adum imelligendi partialis 1 tum , quia etiam

concurrit fimul poremia, Sc hoc patere poteft c*
intentione fua in prtmo^hft. ; .que fi. 6 .& 8. & m
dt fi. \j.& in fecundo, dtfi.i.quafl.tf. & 10.& diji.

$.& in 4. dift. 10.& in quodl. prafenti q. Ponen-
do ergo talem*fpeciem efle rationem formalem
prodocendi adum intelligcndi , erit neceflarii
cntitasabfoluta , quia nulla entitas relariua po-
teft, efle ratio formalis producendi aliquid ,&
maiciW abfolutum , vt patet per D odo rem in
pluribus locis, & per Phiiofbphum 8. Phy. tex. Hs*fl^do
com.to. Nota etiam , cim dicit qu6d fpecies in-
teUigibtlis e fi /imita udo obiefh , <*r hoc per imita- jfmiluwOo
t tonem , quia ex hoc videcur fequi : quod ipfa fit
mcnfurabilis ab obi edo , & per confcqucns in-
cludere relationem rcalem ad obi edum gelatio-
nem fcilicct menfurabilis ad menfuram , quod
conceditur , & tunc dicit relationem rcalcin ad
obiedotn , qliando adu exiftit : quando verd
adu non exiftit dicit tantum relarionem menfu-
rabilis potentialem , fiuc aptitudinaJem rcalem:

& dic pariformiter ficut didum eft de notitia
abftradma obicdi.qux dicit relationem rcalem
ad obiedum non exiftens, apticudinalem tamen,

& ad obicdum adu exiftens dicit relationem r

rcalem adualcm mcnfurabilis ad menfuram.Ad-
uertectiam quod aliter adus imelligendi eftfi-
miiitudo obiedi fecundum imitationem , 6c ali-
ter fpecies intelligibilis. Dc hoc vide qux expo-
fni in primo,dift. j.q.6.& 7.

u Et fi arguat. Hicinftar , probando quod
operatio includat eflenrialiter relarionem ad ob-
icdum , & maximi hoc probae de aliqua opera-
tione.

Refpondct Do&or qubd relatio qua quantum
ejl ex parte fundamenti ejfet afluatis, quiaiV fun-
damentum aduale , &c. Quia terminus non eit
in aflu , fcilicct corpus , pomo quod corpus fit j

corruptum , fed pro tanto afluahter denominat,
quia quantum eft ex parte anima, afluahter tnef-
Jet,C cd non ineft adu, quia terminus non eft adu
exiftens. Confimiliter dicitur , quod fciemia pra-
flica dirigit , licet non fit afluatis direflio fecun-
dum eam, puta , quanda nulla aha potentia ab in -
tellellu aflualiter operatur , nec dirigitur fecun-
dum eam : non enim fcientia pradica feinpec
adu dirigit potentiam ad praxim, quia hoc non
eft dc ratione habitus pradici , fed fufficit qu6d
fit dircdiua,vt patet a Dodore in prolog. q. viti -
ma , & tamen conceditur qu6d dirigit in pra-
xim , quod verum eft ouantum eft cx parte fun-
damenti , quod adu eft politum , & fi terminus
eflct in adu, tunc diredio eflct in adu.

x Similiter pote fi dici hic, quod quia relatio
operationi i ad ebietlum , «3 cc. Dodor hic duo di-
cit. Primum , quod loquendo do relatione rocn-
furabilis

Creaturam
sauferuart
quiJ ?

*!,

An ohratio

N JM.

htf udfi-

utm.

QuaKtioXIII. v 347

fur ibi lis ad mcnraram, atu ponitur relatio rea-
lis iJEunrin mendi rabii i , n racnfura eft aHu
exiftens , qubd intclligcndo adiun incclligcndi,
fiuc iplam operationem ex quafi fignificato no-
minis , videtur imelligeic relationem menfura-
bilis quafi in alhi : non' quod altu iniit quando
mcnfiirar,fciUcct obieltum non elt altu exiftens,
fcd quia quantum eft ex parte fundamenti, fcili-
cet ipfius altus mcnfurabilis,illa relatio actualis
incilet , quia nihil deficit ex parte fundamenti}
& rcaliter incilet aCtu.fi obieltum, qtiod ponitur
mendi ra , elici in altu exiltcns , dc idcd propter
dcfcltum termini non intclligit ibi vete talem
dependentiam rcalcmaltualcm , fcilicct menfu-
rabilis admenfuram, deut natuit in aliis exiften-
tiisfupri pofitis:quia intclligcndo animam, qua-
li tntclligo iplam altu inclinari ad corpus , qux
tomen adnalis inclinatio non elt quando corpus
altu non elt , fcd intclligc ibi altualcm inclina-
tionem quantum elt ex parte fundamenti , fcili-
cct ipfius animx. Secundum elt, qubdloquendo
de relatione vnionis, fiue attingentix ad obic-
Itum , dc hoc in altu cognolcendi abftraetiue,
qux ncceflarid includit relationem rationis, fci-
licct relationem attingentix, non poteft intellc-
Itus alta intclligere altum c6guofcendi abftra-
Hiuc, nec altu cointclligit ipfum obieltum tan-
quam illud.quod attingitur per operationem ip-
iius potem ix, fcilicct intcllcltus,& hoc patet ta-
li exemplo, fiuc limilitudinc, fcilicct , Si cognof-
co altum incelligendi abltraltiuc,intclligo quod
cfl altus, fiue operatio circa obieltum, ergo cu-
intcliigo ipfum obieltum , quod quidem per ta-
lem operationem attingitur.

Verius igitur vidttur ejfe dicendum, quod efor-
ttt/dnelium ceintelliei t«li *tlui,qu um vt termi-
num Attingenti* , vel quum tt terminum vunfu-
rabilt*. Et hoc manifefte patet, quia operatio at-
tingentix, qua mediante intellectus attingit ob-
icetum, requirit illud, quod attingitur, dc in co-
gnitione ablhaltiua , non oportet quid ipfum
obieltum altu cxiftat ; & hoc patet , quia talis
operatio non terminatur ad obieltum , vt exi-
ftens, vc fupra patuit \ fi operatio vt roenfurabilis
non habet lempcr obieltum exiftens , vt men-
luram, vt fupra patuit. Idel poteft altu intdligi
operatio , & non coiiuclligi obieltum vt exi-
ftens, fcd non eft dc dc relatione attingentix, fl-
ue vnionis.

i Huic putet quod illud jiriflettlis. Vult
dicere quod tunc eft vere definitio quando no-
incn.id eft; definitum fignificat idem, quod ratio,
liue definitio ;vt homo fignificat humanitatem,
dc animal rationale prxeise fignificat idem quod
homo j idcl homo ponitur vere definitum , dc
animal rationale ponitur ratio eius , fiue defini-
tio. Vnutu verb per accidens ,quod nccellatio
includit plura altcrius,dc alterius generis , vel fi-
gnificat plura immediati , vt hoc nomen album.

quod fignificat albcdinem,8c hominem, cui Ineft
albedo, vel (altem vnum fignificat , dc aliud con-
notat,dc fic album fignificat albedinem , dc con-
horat fubicHum.dc hoc eft magis veram, quim
ponere ipfum plura fignificare , dc hoc patet k
Doctorc m Idr.PredicumenterUBt ratio huius eft
quia ex fubiclto, & accidente non poteft fieri v-
num per fe.vt patet 8. Met.t. t j. fcd tantfim vnu
per accidens , nunquam enim ex pluribus diuer-
lucii generum poteft fieri vnum ens per fein re,
nec per confequcns in conceptu , quia vnitas
conceptus per le femper fumitur ab vnitate pes
lc in re. Si ergo vnum per accidens non poteft
per le fignificare vnum , fcd vel duo , vel vnum
fignificare , dc aliud quidem connotarc , (equituc
qubd non poteft proprie definiri , quia definitio,
dc definitum idem (impliciter fignificant. Et hic
liclt pollcm nonnulla adducere , propter multa
mihi occurrentia , tamen quia facilia fune , non
oportet multum immorari. Et quod dicit dc
fcientia.qux vno nomine figmficatnr.vt patetae
tamen plura importar, quia fcilicct imponat en-
titatem absolutam dc genere Qualitatis, dc rela-
tionem ad labile A' hoc vel altualcm realcm, vt
ad fcibilcadu exiftens , dc hoc loquendo de ra-
tione mcnfurabilis ad menfuram. Vel importat
relationem rationis fcilicct vnionis , fiuc attin-
gentix ad obieltum, quia notitia abftraltiua tan-
tum dicit relarionem rationis ad obieltum , vt
fupra patuit, dc proprie Icientia ell notitia abftra-
Itiua , vt aliis expofui. Scientia ergo cnc in di-
ueifis generibus, quia vt includit qualitatem, erit
per fc in genere Qualium, dc vt includit relatio-
nem altualcm realcm mcnfurabilis ,crir per le
in genere Relationis , dc vt includit relationem
rationis, erit tantum redudiuc in genere Rela-
tionis , tenendo qubd relatio rationis tantum fic
redulfciue in genere Relationis, vt Doltor vide-
tur tenere in 'Pr^dicumemu. Et cum dicit, que d
Icientia ratione qualitatis eft per le in genere
Qualitatis, imelligo quid illa qualitas, vel con-
ceptus illius fit per lc in tali genere. Hoc idem
dico de relatione. Si verd accipiatur icientia vt
includit fimul vrrunque , tunc ratione qualitatis
ell icdultiuc in geneic Quaalitatis , Si ratione
relationis rcalis , eft redultrud in genere Rela-
tionis.

a Ex hoc etium ferti ptjfer intclltgi illud f.
Alet. Vult dicere breuiter, qubd nomen Ipcdei
feientix , fcilicct medicina , qux ponitur fpccics
feientix , imponitur prxcisd ad figiuhcandum
qualitatem , dc non imponitur ad iignificandum
qualitatem fub tcfpcHu ad aliud, nomen verd ge-
neris , Ici licet feientix , qux ponitur genus, non
imponitur ad Iignificandum prxeise qualitatem,
fcd imponitur ad iignificandum qualitatem fub
rcfpcdu ad aliud/cilicct ad obidtum.

In ifto articulo funi multx difficultates, quas
modi caula breuitatis tranfeo.

StirutU th

i» dmerfa
ftneriki m.

I.MttXHP*

itx.ta

Mtditin* *(l.
ffttiei Jatu-
ii*.

<Z3&STIQ

548

Quodlibet.

Qv^estio XIV.

Virum anima fui naturali perfectioni relicta pofiit cognofccrc
Trinitatem perfonarum in Diurnis.

AlenCj.f.ijnf.j.D.Thoni. if.q.u.ari.a.&q.$j.art.t. Scoc. 14.

» etrfm

Ratia opp.

Onfcquenter quxricur de his , qux pertinent rpecialitcr ad
creaturam habentem vitam imellc&ualem. Et prima de
his,quz fune communia homini, & Angelo. Deinde de his,
qux funt homini propria. Communia funt illa , intellcQus,
& voluntas. De intellectu fuerunt quxlita duoivnum de
obic&oj aliud dc caufa aftiua aflus intelligendi. Primum
fuit; Vtrum anima fux naturali pcrfcftiom rclifta poffit
cognofccrc Trinitatem perfonarum in Diuinis. Ec idem po-
tcflquxri dc Angelo Videtur quod fic : quia qui pocefl co-
gnofcctc aliquem aftum c gnofecndi, potell etiam cognofccrc obicflum, vrcflob-
i cetum illius a&us: nunc autem anima vel Angelus , cx fua perfeftione naturali po-
te it cognofccrc a&nm beatificum alterius animx vel Angeli : 4c obic&um illius
aftus cit Deus trinus: igitur ,fcc. Probatio maioris , actus elt naturalis fimilitudo
obrccti: aftus etiam per fc tendit in obic&um: igitur qui cognofcit illum adum
propter veranque conditionem prxdictam , fequiturquod cognofeat obiectum. Pro-
batio minoris , potenti 1 non impedita , fed fux naturali perfeftioni rclifta , po-
teft cognofccrc quodeunque contentum fub fuo obiefto , primo , fiuc adxquato,
alioquin non cfTct libi adxquatum : Icdobicftum adxquatum commune tam Ange-
lici intclleftus, quam noflri.cfl ens in communi, vel faltem ens limitatum , aftus au-
tem beatificus crcaturx concinetur fub illo obi ceto primo.

Contra : obieftum fupernaturalc non porefl creatura cognofccrc cx perfeftione
fua naturallrqura tunc non cflct libi fupcrnaturalernunc autem Trin tas cll obiectum
fupcmaturalc,imo obiectum beatificum : igitur, &c.

s. C H O L I V M.

Pacat viti,
ma natura
tam perfe-

Pro refotu none quuflcenis pr amittit aliqua. Primum , cift anima habeat in omni flatu fer -
feCliontm omnem naturalem /ibi inlrinfecam r tomen in fupremo flatu, nempe gloria, tantum-
modo habet fupremam naturalem pe feCtionem completam , ob amotionem impedimentorum ;
quia tunc tantum non dependet afenfibus & phanlajia in proprtit operationtbut plufquam fi
l(/ct[cf arata : de quo ! .(i. $ .q.y& i.d.).q.%. ad primum trinciptum.n. ty^-d.l 1 . num.q.
ultas autem fic dependet fine hoc fit ex peccato fiuc non,vt ibi DoClor tradit. EI hoc fenfu qua-
titur de anima, hac quafi. quia quod inflatu natura defiituta non pofiit tntelligere Trinitatem
diCtum efl q. 1 . Prologi, ifidn vero pojfet in flatu natura inftituta , qualiter datum fuit Ada,
eam cognofiere, conii abit exi. an. Secandum , cognofccrc itare pote it dupliciter. Primo cogni-
tione produCta abanimacognofcente. Secundo , cognitione recepta inea. Tertium , cognitio per-
fcCta ei/, qua attingitur obieCtumfecundum propriam eina perfectionem : imperfecta, qua tan-
tum in communi conceptu, vel per accident , v{ quando Dena cognofcilur, non vl in fe ,fed fub
ratione ai tribui ali 1 .dii/. 3 ,q.\. Quartum, cognitio immediata e it , qua habetur de aliquo ob-
ieCto nullo alio obieClo mediante ; cognitio mediata , qua econtra habetur. Exemplum primi:
quando efflentia diuina cognofeitur fecundi, cognitio de obieCtu fecundari is, qua cognofcunlur a
Beatis per e/fenliam prius cognitam. Itu pramifiis tria quarit DoCt. circa hanc quafiionem .

J\^ D imclleftum quxftionis 1 aliqua prxmittantur. Prim6.de perfefHone natura-

l li animx vel Angeli. Anima humana , ctft in quocunque flatu, fiuc fcilicct na-
Mani ani- turx inflitutx, fiuc dcflrtutx.fiue reltitutx, habeat eandem perfedtionem naturalem,
mt.quam intclligendo de illa, quam cx ncccfiitate narurx requiritrtamen ad perfectionem na-
tunc 'mU tuu*cm fupremam in folo tertio flatu attingic , inquo non cantum habebit fuperna-
dapandat a turl'cm perfectionem glorix , fed etiam perfeftionem fupremam ipfius nacurx. Pof-
fanJAw. fer igitur incclligi quxftio vel de illa perfectione naturali, qux femper habetur: vel de

illa

iaprtmafor-
ftdU n+t ti-
ni H snim *.

FtrftBio du-

ru\

Quseftio XIV. 349

ifta fuprema : & runc in primo intcflcdu bcnc proprie dicitur anima reli&a,&c fcd
in ifto fecundo ineelle&u, magis proprii quaeritur hoc modo : An antma ad perfe-
ftionem naturalem fupremam rcdufta , ex ifta pcrfc&ionc poffic fic cognofccre
Trinitatem.

Secundo, prxmitto, quod animam pofle cognofccre aliquod obiedum, vno mo- Ammadu.
do poteft incelligi ipfam poiTe recipere illam cognitionem i alio modo ipfam po(Tc pUittreo-
attingere in illam cognitionem * Se hoc, vel ex le lola,vcl lalcem ex concurfu caufa-
rum, quz natx fune concurrere naturaliter ad illum cfFc&um. Iftorum membro- ^Htjc^cet
rum fecundam infert primum : fcd non e conucrfo : quia ad primum fufficit nuda cognitione
capacitas quomodo lapis peroppoficum non poteft cognofccre, quia repugnat fibi dfeprodu-
rccipcrc ilktm a&um. * vtl 4

Ad fecundum autem requiritur, b qubd tali capacicari correfpondcat aliqua Deoaccep-
caufa aftiua naturaliter » quia vero difficultas eft principaliter in fecundo membro ta‘
quxftionis , idcb de primo breuiter expediendo pofTet concedi , qudd (i intcllc&us
poffibilis ex propria potentia receptiua cuiufcunque intclle&ionis, ita qubd licit re-
quiratur aliquod przuium intclle&ioni : non tamen tanquam potentia receptiua,
vel ratio recipiendi , ficut fupcrficics ponitur ratio recipiendi eoiorem : tunc quod-
cunque ens, quod habet in natura fua intclle&um poffibilcm , poteft ex natura fua
cognofccre quodeunqueeognofeibile, hoc eft recipere cognitionem eius, quantum
cft ex parte fui.

e Tertio, prxmitto qu6d cognitio inccllc&iua, de qua eft quxftio, poteft intcl* Cognitio

Iigi perfera, aut impcrfe&a : Se intelligo ad propofitum, non de pcrfe&ionc inccn-
fiua, fcd de perfeftione ex parte obietti : quid fcilicet illa intclligatur perfera, qua
attingitur obieftum fub pcrfe&a ratione luxcognofcibilitacis; hoc eft, per (e- pro- eXpHCdnm
pria Se diftin&a i Se per oppofitum, impcrfc&a dicatur illa, qua attingitur tantum per titr%
accidens, vel tantum in aliquo conceptu communi, vel confufo.

d Irem, cognitio diftin&a vel eft mediata, vel immediata. Dico immediatam, Ccg/rifi*
quando obieftum non mediante aliquo alio obic&o intclligitur pcr quod,vel in quo &

intclligatur : ita qu6d hic excluditur medium cognituro, non autam medium, quod l;^wr^4/4
clTcc prxeise ratio cognofccndi, vel intelligendi.

Ex iflis fcquitur , quod ad folutionem quxftionis tria funt videnda. Primd , de 7 -ria re-
cognitione impcrfe&a : fecundo , de cognitione pcrfe&a immediata. Ectcrtib, dc nenda.*
cognitione mediata, Se in quodlibet iftorum, ad quam poteft anima vel Angelus at- '
tingere ex perfe&ione naturali vno modo, vel alio intcllc&a.

COMMENTARIIS.

I D intclle&um huius quxftionis
| aliqua prxmittit Do&or. Primo
r de pcrfcdlione animx, vel Angeli.

• Nota.qudd pcrfc&io fuprema na-
turalis animx cll.qudd fic (it (oluta a corpore,
quod in operado nullo modo indigeat corpore,
nec sf fu in corpore,imo vt fic.fic pfcde erit dil-
pofttaad incelligcndu, ficut fi haberet pctfc&io-
ne naturalem intrinfeca,& hoc ponatur in cor-
pore gloriofo, tamen ad operandum operatio-
nes fibi proprias nullo indiget corpore, vt patet
a Doftore in prime, dift. y quaft.^. Er non in-
telligitur qu6d anima in illo ftaru habeat ali-
quam pcrfe&iouem naturalem intrinfecam , &
pofitiuam.quam pnus non habuerit. Sed erit in
perfeftione fuprema propter amotionem om-
nium impedimentorum , quia vt eft alligata
corpori pro (latu ifto , non poteft diftind£ in-
telligcrc aliquod mere intclligibile , ve patet i
Do&ore in pruno dift. tertia, quaft. tertia, & fpe-
cialiter in (ecimdo, dift. 1 1. Sed vt in fupremo
(latu poterit ex puris naturalibus intciligerc
omnia meri intelligibilia, etiam cognitione in-
cuitiua prxtei ipfum Deum , cuius caufa affi-
gnabitur in fecundo aniculo. Dicit ergo Do-
cloc quod pofftt tnu fligi otufito vel de illa per~
ftttiom naturali qua jemper habetur j vtl de iffa
Scoti Oper. Tom. XI/.

fuprema , tcc. Primus intclle&us refpicir ani-
mam abfolutc etiam pro ftatu naturx deftitu-
tx. Dc ipfa, fcilicet , quod in (latu naturx de- t^lex^A'
(litutx nou poteft cx puris naruralibus cogno-
fcere Trinitatem probauit Do&or tn prima
quaftione prologi. Dc ipfa vt in ftaru naturx in-
ftitutx patebit in fecundo articulo • vbi pro-
batur quod nec etiam vt in ftatu fupremo.

Ergo multo mimis ncc in ftatu naturx indi-
ture , in quo fuit Adam ante peccatum. Se-
cundus intcllc&us cll de ipfa*, vt prxcis& in
ftatu naturx rcftitutx , fiuc vt in (latu (upre-
mx pcrfc&ionis naturalis. Ec licet proprie Quid fu fl*.
ftatus naturx rcftitutx fit (latus glorix , non
ranien quxftio intclligitur de anima , vt a&u rfj
beata , quia vt fic*aclu videt Trinitatem. Sed
ipfa vt eft in fuprema pctfe&ione naturali mo-
do prxexpofito.

B eAd fecundum requiritur quod tali ca- %.
p acu an correfpondcat aliqua caufa , etiam
naturali* , quia vero difpcultai eft in fecun-
do membro , quift. ( quia in primo mem-
bro oftcnfum eft in prolog. quxftion. pri-
ma quomodo intcllcdlus norter , etiam pro
ftatu ifto , poteft naturaliter recipere cogni-
tionem cuiufcunque obie&i ) ideo de primo
breuiter cxptdietido poffet concedi qucdft mtefle-
G g fliu

55°

Ihu poffibilis eft propria patenti* receptiua cuiuf-
psnque intelltihanu.it* quod licet requiratur Ali-
quod pr tutum tnttllechoni , &c. Ec quod dicit
de illo przuio , dicit quia in cognitione ab-
ftraftiua requiritur fpccies incclligibilis,vt pro-
bat in prime, dift tertia, qutjl. / exta , que ta-
men fpecies *ec recipit illam incclle&ionero,
nec eft ratio recipiendi • vt alias ezpofui. Et
forte in cognitione imuitiua fubftantiarutn fc-
paratarum fecundum aliquos , opottee ipfam
animam eleuari per lumen fupernaturale. De
quoi n primo, di/f. & in q.difi.49. Sed

3uicquid (it , illud non requiritur nec vt me-
ium receptiuum, nec vt ratio recipiendi, quia
tunc ipfo lutninc feparato ab iniclleftu.forma-
liter intclligcrct, quia intclledio dfccforma-
lirer in illo, quod cft impoffibile.

DufUx eo- c Tcrtid prxmiicit, quid cognitio intcllefti -
guitio iottl- MA di qnxftio, poteft ihtelhgi dupliciter.

USiu*. fcilicct > perfeci a aut tmptrftfta j CT intcHigoad
propofitum non de perfectione intenjiua quantum
ad fu b i edum, id cft. in fe confidcrata . vt ha-
bens ejfe fubie&iuum ,ftd deperfetttone ex par-
te obie fti, &c. Modo in propofito, quando con-
cipitur prxcise per aliquod quali fibi accidens,
vt cuin concipitur Deus non in fe>& diftinttc.
fcd fub aliqua ratione attnbutali.vt expofuum

Quodlibet.

efftn pr i m o j .qutjl a . Er concipitur in eon-
ceptu communi, & confufo, vt cum concipitur
in ente, vt concipiendo fummum ens , vt ex-
planatum cft in primo, dift.j. quxft-i. & infra
patebit przfenti quxftione.

d Quare 6 prxmittir, quod cogniti $ diflin- jjjjjffjg*"
tla ejl duplex , mediata fcilicet , vel immediata,

&c. Exemplum fecundi quando obicdum co-
gnofeitur pet obie&um cognitum de paftione,
qux cognofcitur perobic&um , vt cognitum,

& fimiliter relatio cognofcitur pq extrema , vt
cogniu , & omnia obie&a (ecundatia cognof-
cuncur per clfcntiam diuinam , vt cognitam i
patet quando cognofcuntur abintelle&u diur-
no , ic fimiliter talia obic&a cognofcuntur in
ipfa , vt cognita , vt infra parebit. Exemplum tfeatia, vt
primi patet , quia effentia, vt edentia , cognof-

• citur ab intelle&u diuino immediate, ita quid

# non requiritur aliud, vc prius cognitum, tamen
aliquando aliquid cognofcitur mediante alio',
non vt cognito, fcd vt ratione formali cognof-
cendi , vt cum cognofcitur immediate homo, •
mediante tamen ratione formali ipfius.loquen-
do de cognitione diftin&a , ira quod ratio for-
malis erit ratio cauGuidi talem cognitionem,

& ratio terminandi huiufmodi cognitio-

Tcx. 1?.

S C H O L I V M.

Poffe intelleftum etiam pro hoc flatu habere cognitionem impcrfcftamhorum terminorum ,
Deus cft trinus , non autem perfettam. Ratio primi , quia tn quocunque tranfeendente ab-
jlraclo a creatura cognita cognofcitur Deus confusi, ficut homo cognofcitur cognito animali ,fi
vero limitetur tranfeendens ad aliquam Jpecialem perfefl tonem , v.g. fummt , infiniti , haberi
potefi conceptu* Deo proprius & vlttmus : ifie, id eft, entis infiniti eii pcrfcfl ifsimtts , qui pro
hoc fiatu haberi potefi de Deo. De quo Dott. i.dlft.). quali. inu. 17. Ratio fecundi dabitur
in articulo fecundo . guod vero cognitio horum terminorum naturaliter acquiritur , probat pri-
mo •, quia fidelis , (jr infidelis contradicunt de illa propofitione , Deus cft trinus, & non tan-
tum de voce. Secundo , fides non e fi ad notitiam terminorum , fed eam prafupponit. Tertio ,
ab lirati io entis ab hoc ente , & fummt ab hocfummo , e Ii naturalis } & connexio horum non
repugnat : ergo concipi potefi.

DE primo * Intellc&us fecundum Philofophum tertio de Anima, habet duplicem
operationem, fciliccc intclligcntiam fimplicium, & intclligcmiam compofiro-
rum, fcilicct componere £c diuidere intcllc&a i prima poteft clTc fine fecunda, &
non fic c conuerio, Sec.

Duplex in. PrimO igitur videndum cft dc prima cognitione. Dico quod anima ex pcrfe&io-
telletlui l- pe naturali etiam quam habee in ifto ftatu , qui cft inter tres ftatus infimus , poteft
P‘r*‘yP- habere intellc&ioncm impcrfc&am iftorum terminorum, Deu* & trinus : nonau-
P&cmpofi ccm Pcr^c,fti' poteft enim cx cognitione huius entis abftrahcndo, cognofccrc ens
f io. 1 fecundum fc, & fic dc bono \ Sc hoc ifto modo, quem tangit Auguftinus 8.dc Trin.

Cap 3. Bonum hoc & bonum illud , tolle hoc, & illud , & inde ipfum bonum , fi potes. Jta
Deum videbis , &: ibidem inferius , fatis patet quomodo non folum poteft cognofci
Deus in iftoquafi confufo conceptu boni : fed in conceptu quodammodo proprio :
fi incelligitur bonum per cficnciam,vcl bonum fummum. Vndc ait inferius, Si pote-
ris fine illis, qua participat iue bona funt pcrjpiccre tpfum bonum, cuius participatione funt bo-
na , perjpcxeris Deum.

Cognafeens Confiroilitcr per hoc verum poteft intelligi ipfum verum, & fecundum Augufti-
t /erum per num ibidem cap 1 , Deu* veritas efi, cum dicitur veritas , mane fi potes in intcllefl ione ve-
ejfent tam , r itatis, & fi intelligas veritatem , 'non tantum in communi, fed per effentiam, iam habes con-
habet co- ceptum quodammodo proprium Deo.

twpriJm Breuitcr dico, quod quodeunqj tranfccndcns per abftra&ionc a creatura cognita,

*Dei. ^ • poteft in fua ndifferentia intelligi : & tue cocipitur Deus quafi cofusc, ficut animali

intcllc&o,

Quatio XIV.

intellego, homo intclligitur.Sed fi ulc tranfccndcns m communi inrelligitur fub ra-
tione alicuius fpecillioris pcifc&ionis, puta fummum , vel primam^, Vel infinrtum»
iam habetur conceptus fic Deo proprius, quod nulli alij conuenit *

Confimiliter abitrahendo a numero proprii accepto: qui fcilicct eft quantitas
difereta: rationem propria: difcrcriomsi haberi poteft conceptus eius, quod cft Tri-
nitas : fleiftum modum acquirendi cognitionem fimplicem i florum terminorum.

Dem, fr trinus, fufficic natura animx , etiam in hoc ftatu.

Quod probatur primd : quia fidelis & infidelis contradicentes fibi dc hac pto- Fidtlit&
^ politione : Deus eft trtnus, & vnus : non tantum contradicunt fibi de nominibus , fcd infideiu cf.
dc conceptibus : quod non eflet , nifi vterque in intcllcdu fuo haberet conceptum tradurmt in
terminorum. ^ * Pcus

Hoc fccundb probatur : quia fides , qux diftiognit iftum ahillo , aim non fit ha- ^ *

bicus inclinans ad aflentiendum cx notitia terminorum , non cft ratio nofcendi ter-
minos, fcd prxfupponic eorum notitiam.

Tertio poteft idem oftendi > quia abftra&io entis ab hbc ente, &fummi ab hoc
fummo in fenfibilibus cft naturalis, & ifta duo fibi coniun&a non habent repu-
gnaotiam : propter quod ratio ifta, ens fummum^ non eft ratio in fe falfa , ficut loqui- fox. ^
tur Philolophus j. <JMctJphyf cap. de Falfo , qudd illa ratio eft in fc falfa , cuius par-
tes includunt repugnantiam, & illa non poteft concipi aliquo a&u fimplici intelle- ■}*????
&us : & per oppoficnm,ifta, ensjummum , poteft vno aftu concipi : quia alterum ifto* * ” ^
rum non repugnat alteri.

f Reftat vltcrius videre , qualiter anima habens notitiam de przdi&is terminis ,
fcilicct Deus fr trtnus, poflit cx natura fuacognofccre veritatem huius propofirionis*

Deus ejl trinus ,& cum poflit intclligi dc coplexione haberi notitia credulitatis , vel
fcicntiz, & hoc vel fcicntiz f repter quid , vel quia videndum cft, quz iftarum poflit
haberi de ifto complexo : Deus eH trinus . Dico qubd prima, fcilicec notitia creduli-
tatis, falcem acquificx, poteft haberi etiam modb cx nacuralibus.Hoc probatur, quia
fecundum Auguftinum 1 1, de Ciuir. capj. Ea qua remota funt a noflrtsfcnftlms ,quo- Scitnmqu*
niam no siro teUimonio fcire non pojfumns , de his alios tefles requirimus, eifque credimus , i ahorum /c-
quorum fenjibus remota ejfe vel fuijfe , non credimus , tc Idem lf.de Trinit. cap. 1 1. Jhmonus

jit vt fcire nos negemus, qua tefiimonio didicimus aliorum, x^djioauin nefeimus ejfe oceanumi dsdinnmti
ntfeimus effe terras, atque vrbes, qua celeberrima fama commendat .

C OMMEN T A R1 yS.

_ e TX E primo articulo praemittit vnum , Icili-
** jL>J cet , quod imelledus (ccundum Philo-

ImtlUSm f°phun» *. dc Anima habet duplicem operatio-
btkttdmflki nem , fcilicct imelligentiam fimplicium.de in-
ittrauma», telligentiam complexorum, fcilicct componere,
& diuidere intcllcda , 8c prima poteft eflc fine
fecunda , Sc non econuerfo. Componere enim
excrema in propofitione athrmatiua prxluppo-
nit extremorum cognitionem , & fimiliter diui-
dere , vt in propofitione negatiua.Ec hanc diui-
fionem pfxmittit Dodor.quia ftar.quod intelle-
dus cognofcat extrema alicuius propofitionis.dc
quod umen non fic certus dc veritate propofitio-
nis. Stat enim , qu6d imelledus cognofcat fum-
mum ens, & fimiliter fumroa Trinitatem, de qudd
ume dubiter an fit aliquod ens.ctiam fummum ,
quod fic trinum,& vnum. Et ided Dodor Jiuidit
hunc articulum in duosjn primo quxrit de firo-
pliciutn intclligentia, in fectlndo dc complexo-
rum intclligentia.

f De fecundo principali , in ifto primo arti-
cule, fcilicct dc complexione terminorum , vbi
videndum t(i qualtttr habens notitiam de prodi -
Qie terminis, dc c. videndum eft quae iftarum pof-
• fet haberi de ifto complexo : Dent eft trimu. An
iciliccr habita natut aliter cognitione termino-
rum , fcilicct Da, dc trini poflit quis naturaliter
fcire cuidenter propter quid hanc,Dou eft trimu.

Scoti Oper. tom. X I J.

Et pofito quid non propter quid , an cliidentct
poflit illadcmonftraredcmonftrationc qma. Vei •
an poffit ceuitudinalitct crcdac hanc, ita quid
de illa complexione via naturali poflit habere
fidem acquiutam.Dirit Dodor primi,quid ixh ***'
tiria credulitatis poteft haberi etiam via narnra- rt/f "" i**
li. Er hoc probat ,dc antequam adducat proba- vtanan&tMt
rionem , pro maiori intclligentia prxmitto ali-
qua. Primd, quod credens alicui de aliqua com-
plexione , ncccfiario prius habet in fc notitiam
terminorum, fcilicct illius complcxionis Doccns
enim veriratem huius : Deui eft trinus, & v>mt,
non poteft immediati caufare notitiam rermi-
norum , nec notitiam complexionis , fcd beni
imelledus prrhabens notitiam tetminorumll
dodore extra poteft excitari ad componendum
iftam. Deus eft trinus , quia compolita, ftatifll
cognofcit illam. Sed quia illa non eft cuidenk • \

cx terminis, idcd non aflentit firmiter illi tan-
quam verae ratione terminorum i nec fimiliret
aflentit illi firmiter propter aliquam comprexio*»
nem immediatampri&s notam, in qua virtualiceC
contineatur, ficut conclufio dcmonflrabilis pro -
pterquid virtualiter conrinctut in prxmiffii per v

fe notis, c6m non cognoicit imelledus pro fta-
tu ifto naturaliter aliquam iramediaram, in qua
virtualiter contineatur ifta , vt fupriiw prolato,
quali . prima , oftenfuro eft ; pote ft ergo aflenri- •„ ^ v,

G g a rc

Quxftio XI V.

3»

Sed vitra i(hm fidem acquifitam e habemus fidem infufairi , Seadilllrii haberr
■dam, licit poffit homo ex naturalibus fe difponerc.non tamen ex natura intrinfeca:
nec etiam concurrentibus quibufcunquc eaufis nacuralitermotiuis, intclle&usad™^, ^
eam poteft attingere : qoia illam folus Deus infundit, qui nOneftcaufa naturaliter ^

moriua alicuius intclie&us caufati.

Comparando fidem infufam h St fidem acquifitam ad a&um credendi > in hoc MkrfiJa
conucniunr,qirbd quando infunt eidem animae, a&us vrius& idem ctedendi elicitur
fecundum inclinationem vtriufquc : quia quando furit dux formx, qu* naturaliter "
inclinant ad a&um in eodem operante, vtraque quantim eft de fe , ne ceflarib , &: fnft.
femper inclinat ad a&um : tc ideo quandocunquc a&us elicitur , elicitur fecundum
inclinationem vttiufquc.Et fi per hoc,quod eft a&um credendi inniti fidei i fti ,inrct-
ligatur a&um elici fecundum inclinationem cius,tunc concedendum cft qrrbd a&uS
credendi innitur v trique fidei.

COMME NT AkiyS.

g tftam fidem acquifitam habemus

»3 fidem infufam , Jkc. Hic aduerte quando
Djftoc dide, quyd quis poteft naturaliter (c dif-
oonere ad fidem infufam , hoc non debet intel-
llgi fic abfolut^ , qhafi homo ex puris naturali-
bus poflit immediati producere difpofitioncm,
qua; cx natura rei fit dUpofirio ad illam>quia non
eft veru:fed fic intelligirur,qubdDcusordinauit
aliquos a&us efte difpofitionem ad fidem infu-
fam , ad quos a&us homo excutis naturalibus
attingere poteft. Sicut clare expoiui in quarto ,
diftwfi. 14. qtufi.x. quomodo ex puris naturali-
bus poteft Ce difponere ad gratiam, vklc ibi, 8c
edam in fecundo , dift.y . qttxft.a. queftio eft de
Reponaris Paritus. I

h Deinde Do&or comparat fidem infufam ,
QjftmoAa & acquifitam inuicem. Et primb ponit conue-
& fecundb differentiam. Primb didt
fieuuStrS- comparando infufam acquifita , quo ad 4-

’ (Ium credendi , in hoc cotnumunt , quod quando
infunt eidem ammi»a(lus v/tut, & idem credendi
eiidtur fecundum inclinationem vtriufque, non
qubd vnuS eliciatur fecundum acquifitam A a-
lius prxcisb (ecundum infufam , quafi finr duo
a&us credendi ; fed tantum eft vnos fi: idera:ita
a&us credendi elicitus i potentia non elicitur
quin ad eundem femper vtraque fides incliner»

quando fimul infunt illx fides. Et hoc oftendir,
qui a qu An do fiunt duo fiorme quo nAturaliter in»
clinant ad udum in eodem operante , -OtraqUe
quantum eft de fe, necejfario , & femper inclinat
ad adum. Et ideo quandicunque ollus elicitur ,
fecundum inclinationem vtnufqUe. Patet, quia fi
in eodem oculo edent dux formae indinantei
ad a&um videndi prxcisb circa idem vifibile, po-
tentia vifiua agens fecundum illarum formarum
inclinationem ad a&um videndi prxeisi produ-
ceret vnum a&um videndi reipe&u eiufdem
vifibilis, fic, quod vtraque prxeise inclinaret ad
illum eundem a&um , imd fi 'effent mille, tan-
tum ad vhum inclinarent. An modo ifti habitus
fidei acquifirz , fic infufx vitra indinatienem
habeant etiam a&iuitarem refpe&u a&us /cre-
dendi, hoc non eft prxfcntis fpeculatlohis. Vide
tamen qux dicit Do&or in primo, dift.!7. de
habitibus.

Sequitur in lifera. fct fi per hoc, quod eft atfom
credendi inniti fidet tfti , ihttlltiatur adum elici
fecundum inclinationem eius , tunc concedendum
eft quod adus ctedendi innititur vtique fidei ,
quia a&us ille credendi elicituri potentia fecun-
dum inclinationem vtriulque fidei,quando fimul
infunt potentir.

5 G H 6 LiVU;

Ponit aliquot differt nt i at inter fidem infufam , (fi acqnifitanO. Prima effquhd ex fide ree-
acqnifita fine infufa ; fape elicimus a&um credendi , non i contra. Primum pater, quia dsfere-
dens vni articulo , credit aliot fola fide acquifita. Secundum patet, quia fides ftqnfita efi ap-
plicatio infufa, ad xredeudu, (fi ideo fidet hac efi ex audiit. Loquitur Dollor de lege commu-
ni, iuxta quam prius credst quis fide acquifita , Dotforem, Pallorem , Pradicattrcrn rerum fic
dei, vera dicere , qua credit propofita ah eo fide infufa, effi abeo dsila. Conii at de jpnerh kap'-
libato, efi inter infideles ad ficato , quod fine Doilore , cui pribs fide acquifita dederet, nun-
quam fide infufa credet •, iuxta communem legem : fi tamen Deui fupplertt vicem Doclercs ,
quod potefi, haberetur alius, fidei infufa, fine acquifita, quod contingit in particularibus reue-
iationibui. Rati» efi , quia fides infufa inclinat ad ea qua rtullcm habent enidentiard ex ter-
minis, nec includunt enidentiam connexionis eorum. Si diets idem effe de acquifita, negatur :
tum quia generatur ex aliibut, (fi fit quandam enidentiam habet experientia , efi ibxtk hoc
conuenit cum fidentia, qua habet obteclum fibi prafens , licii per fpem, quia ex ipfo geniti efi.
‘De qao optime Doilor $ . diftinCl.xS- quali, i. nutu, i i. Si autem daretub acquifita fer acci-
dens irfufa,idem effit de ipfia, ac dt abfolntl infnfa, quia non hoberet prafimuifn credibilis',
efio haberet terminorum fpeeies fine pradicatore, vel Doilore, iuxtatllud Rom.io Quomo-
do credent ei quem non audierunt , tcc. VideDo3.^.d.iqjt.).& i yefidifi. x;. }*. i.

ScodOpcr.com. XIL

Gg « Efi

554

Quodlibet.

Heretic u»
vni articu-
lo difcredn
aliis credit,
fed non ex
fide diurna

tJ.if.n.14
puer bap-
tizatus no

elicit artu
crede d i ex
fola fide in-

M* \*ft~

ij.q.ijt.ii.

E St tamen differentia vna quantum ad lioc, quod eft aftum elicere, ifta fdlicet
quoJcft fide acquifita , etiam fi fola infit, poteft dici aftus credendi, ficut cre-
dimusccrtis articulis tcftimonio fide digno afferentis, ad quosjcamen non inclinat
aliqua fides infula. Harreticus enim in vnoarciculo diflentit, alus articulis creden-
do, non ex fi Je infufa, cum illa non poffic ftare cum hxreft in quocunquc articulo,
fcd ex fide lolum infufanon poteft quis elicere aftum credendi, Sc hcic dc lege com-
muniilicic Deus fidei infufxaffiftendo, poffet moiiereimclteflum ad affentiendum
aaualitet illi, ad quod fides illa inclinat ! fcd tunc forti non ex fola inclinatione fi-
de. illius eliceretur aflus ille i fed ex motione diuina,»: multi magis dc lege com-
muni ex fola fide infufa non poteft habeti aflus crcdenduHoc patet de puero bap-
tizato i quia fi noftea nutriretur in deferto, vel inter infideles , & nullam haberet
doflrinam dc credendis, nunquam aftum rcftotti credendi eliceret. Et ratio eft ,
quia fides infufa inclinat ad credendum ea , quae non habent euidentiam cxtcrmi-
nis, nec includunt aliquam euidentiam connexionis terminorum, fi termini iint ap-

prchcnfi ex fenfibus. ...

Contra , nec fides acquifita includit talem euidentiam.

Refponfionem quxre alibi.

Regondeojeuthaber i poteft in ,. diBinlt.lJ. & X+ fiim i*M*« ttMi&t,
Additio creditum, ideb nullo modo euidenttam fici!. ^cqofitam expermur n.bu ,n-

aliorum. . mcdiaute obielta credibilia funi per tuditum prafentu, Crfic aliquo modo euiden-
lia : lt.il proprii neutra fit ex obielto euidem. Per infufam fine acquifita non poteft quis
exire in artum , vt patet fUtim fapcnus j cui dentia habet acquifita ex testimonia rcue-
laniis , fiue pradicantts.

S C H O L I V M.

D igerent ia fecunda inter fidem acqufitam & infufam , q ubd ,U, communiter potet! fi, befc
falfum , huic non ; quta illa wntttt.r leBifalltbiU ,Lc in/alltbtli : fi tamen Dem tmm.dtati
aliquid reuelaret altcui,nec dedtffet auxtltafupernaturalia , pegit naturaliter eheere alium
Fidei, eui uon poget fubege f altum , fedtune oporteret habere eu, dent tam de atteBante, qua

habita , confiaret immutabiliter verum ege , quod reuelat Fide Doltcri m }.d. 15 num. 1 y.
CT 18. Explicat bene quomodo fides acqufita , quando fimul eum infufa inclinat ad altum,
non pote it tenderem falfum. Differentia tertia, quia non experior me exire m altum fide
infusa : eg contra de acquifita, quia ptrapio me videre hae reuelata ege a Dea ex tcfiimcnit
Dei,confequenter experirer verum ege quod credo, quodrepugnat. Hic etiam tangit, anfidclv,
Itcet non experiatur , creda, tamen fide infntage habere infufam [de quo vidt Sehohum 5 •
Mi.,, ad num. 1 7. Vb, pro hoc aliquot addux, aulhcrei, ) quomodo etiam mfuja dependeat
ah acqufita, lici, fati, bili. Fideib, S collum ad num 6. vb, d,x , non requiri condi, ,onem ege
infallibilem , quod rcfpcltu pnmb vementium ad fidem ilarum eit , quia propofitio Ecetefia

quoad hos , non eficondilio,Jedvnum credendorum.

A Lia differentia eft, quantum ad hoc, quid eft illum inniti fidei ; quia fides in-
fufa non poteft inclinate ad aliquod falfum, inclinat autem virtute lumm.s
ditiini, cuius eft participatio i ic ita non nifi ad illud quod eft conforme 1II1 lumim
diuino : aflus igitur credendi inquantiim innititur ifta fidei, non poteft tendere m
aliquod falfum. Sed fides acquifita communiter innititur affertiom alicuius teihs.qm
poffet deficere, 80 deo ,lla fides non tribuit aftum credendi, inquamum fbi inniti-
tur, quod non poffic libi fubeffe falfum : frequenter tamen non fibi iubeft falfum :
quando fcilicet teftis, cuius teftimonio innititur m teftificando illud fit verax. Et
dixi, communiter, quia Deo immediate reuelami, poffet quis credere credulitate ac-
quifiia i nifi aliud non fit verum rcuclari a Deo, quam aflum credendi, vel noicon»
dicaufari immediati i Deo in eo, cui fit reuelatio. Et quandocunque ad idem
inclinat fides infula , & acquifita , tunc ncccffarii acqu.fitx non fubeft fal-
fum : non quid hxc ncceffitas fit ex ipfa fide acquifita , fed ex infufa conctn rctf-
ic cum ipfa ad eundem aftum. Innititur igitur aflus credendi fidei infulx tanquam
tcgtilx ccttx, ic omnino infallibili, i qua aflus habeat, quid non poffit effie felias :

Quare ad
hos in pro-

loi-

Reportatio
nu,& infra
h’tc diffe-
rentia j.

Acquifita
quado cum
infufa in-
clinat ad
ad alium ,
non pottrt
fnbcjft fal-
fum.

Qusflio X I V.

355

fci! innititur acquifitr tanqtiam rcgulx minus certa: : quia non per illam repugnaret
aflui, quod cfll-c falfus, vel circa f.ilium obieftum.

Contra illam differentiam poteft argui fic, quando ad cundun aflum concurrit
reguia f.dlibilis, licet cum regula infallibili , ille aflus non efl infallibilis. Pr batur
per (i mile, quia ex duabus prxmidis, quarum vna efl neccffaria. Si alia contingens*
non fcquitur conclufionecelfaria Et ratio cft, quiaquod dependet ex pluribus, non
potell effe perfeftioris conditioni» quocunque illorum : nunc autem quicunque a-
flus credendi ad hoc qudd eliciatur , dependet a fide acquiflea mouentc : igitur fi
illa iit failibu», nunquam aflus eliciiusctit ex principio tali, quin (ibi poffet (ubefle
fallum.

Refpondeckad quodcunque inclinat lumen fidei infula:, illud eft determinati {unit-
verum, Ii aurem ad idem inclinet fimul aliud, quod quantum cft de f'c, poffet incli- 1“f‘u • ei
nare in falfum , non ab ilio alio, vt tale , fed ab ifto lumine habcrciut, quod in illo nm
actu non iic decepuo. ^ ^

Terti.', differentia poflcc poni , qux conucnit cum prima > quae fcilicct efl, qu6ti non p„tjf
non percipio me inclinari io aflum per fidem infusam, fiue lccund\jm illata elicere tendere t*
afttim 5 fed tantum percipio me affcncirc fecundum fidem acquificara , vel chis falfum.
principium , fcilicct teflimonium, cui credo : quia fi perciperem me habere a&um
fecundum fidem infufam , & cum hoc fcirem quod fecundum fidem infufam non
poteft haberi a&us nifi determinati verus : perciperem quid attus meus non poffet-
cllc falfus, quia ex hoc fcquitur quod perciperem quid obieftum aflus non poffet
efle falfum, & tunc fcirem illud, id efl, infallibilicer cognofe erem illud ede verum,
quod nullus experitur in fc, ve credo , quantumcunque aliquis habeat vira que fide
&fecundu vtramque alfentbf.rantfimodo igitur credimus in vniucrfali,qu6d cedes
in aliquod complexum fecundum ini linationem fidei inftiftr , in hoc hon polfcc er-
rare-, quis amem , &: quando fecundum eam tendit , nec ipfcmeecendcns fcit, nec
alius, nec aliquis ccrcicudinalitcr expetitur.

1 Conita hoc 13. de Trinit. cap. fic videtur f des i» corJlfn quo ettal eo cuius Qnetuule

€ H : fed eam tenet certi fis ima fcientia^lamatque confctenttafiL pdft : Ulud quod credere tube - videhut
tnur , videre non pojfttmus : ipfiim tamen fidem quando eft m nobis, videmus in nobis . ** ,n n°hu.

Refpondco: intclligit fic fidem videri, quomodo concedit animam femper fc nof Sofcerenl
cerc : non qudd femper fit attus elicitus : fed quia femper efl pcrfc&a ptarfcncia ob- Heu j*m-
ie&i a&u intclligibilis Vnde ftibditibi^rrn/j# abfenttumprafens cft fides, itaqudd P,r
generaliter illud , ad qood habet anima potentiam accidentalem propinquam nof- n0faw*K
cendi, hoc Auguflinus dicit eam nofccre.

n Aliter diceretur, qu6d accipit fidem pro aau credendi, de qua ibidem parum
poft dicit ! h quando rebus falfis accomodatur Ji des : hoc efl, aliquis a&us credendi.

COMMENTARIVS .

k T) biffondto ad quodeunque inclinat lumen fi*
iV dei infufa, illud eft determinate verutn. Sed
non elt fic de conclulione iliaco ab vna de nc-
cellario, fc aiia de contingemiquia verius con-
clulioui* , & euidens vnio cxxrcmoriim in cort-
dafione cft prreise ab vnione exrrcmorom in
prxmiflis; Stqtiia excrema in praemiflis non ha-
bent fimpliriter necefTariam connexionem, licet
vna prx milia fic de necefTario.&r alia de contin-
genti. Sienr hic, omne animal currit; omnis ho-
mo eft animal : narnin iftjs prxmiffis maior, Se
minee extremitas non habe; ent fimpllcitcr nC-
cefTariam connexionem, vt pater. quia currit, Se
homo non nectiTari^ cortrieduntimide^ in con-
clufione non fcquitur neccllai ia connexio ; non
enim maior vnitas extremorum poteft concludi
io, coclufione.quamin prxmif2ts,vc expofitu cft
in uK p.\.q. l Jrcl fundendo ad primum argnme-
tum principali, cohclufio enim praecisi feqnitur
ex prxmiflis , pro quanto extrema conclufionii
conncftuntur in pr.rmiffis. Sed in propofito.a-
dus.qui cft ab inclinatione fidei infuff eft necef-

fat iA,& determinati verus Aidcd quicqnid aliud
concurrit cum fide infiifj, femper ille adus erit
determinati verus , etiam potito qudd fides ac-
quifita inclinaret ad adum , c«i poilct fiib-
dfe falfum , quia potentia nunquam eliceret ta*
lem aclum orout dlet fecundum inclinationem
fidei acquifitx , Icd praecise eliceret fecundata
inclinationem fideiinfiifie,&ide6 nunquipo£
fet talis aftuseftc fallibilis, fiue falfustnon cnini
veritas adlus eft prarcis£ propter cohnexioneni
hal>ituum inclinantium, ficut veritas conclufio-
nis cft prarcisipropter connexionem extremo-
rum in pratmifus , & ide6 patet quomodo limi^
litudo iila non tenet.

Qiit autem, cr quando fecundum eam tendit ,
nCc ipftmet tendine fnt/tte alim, nae alujU'j cer-
titndinahter experitur . Sicut etiam pater de ha-
bente habitum chauratis infufie , & charicaris
acquifirz , qtiamuis fciat fe elicere adUm fecun- bupU*
dum charitatem acquifiram , quia percipit fc
prompte, expediti, faciliter, & deledabiliter illu
cluere, qua; funt conditiones habitus acquifiri,

Gg 4 Se

tii‘

11 6

Quodlibet.

vt a£u intelligibilc » non quod immediati pto
ftatu ifto poflit moucre potentiam , qoiabene
fequcretur quid poflet a&u intelligi Sed ficeft
pi a: lens przfcntia reali , quid fi inrelle&us noli
edet alligatus datui ido , datim poflet illud in-
tclligerc , quia fo lotus ab illo datu ( quem Deu»
ordinzuit,fcilicet datuendoquid iniclle&ui non
poflit immediate moueri a mere intelligibili ,
etiam perfe&iflimc przfenti.ncc etiam ab aliquo
lenfibili immediate, vt patet in primo tdift.) mi. 3.
nullum cflet impedimentum quina&u poflet il-
lud intelligere, Dico ergo quid fides eft fic rea-
litct przfens intelie&ui m ratione obic&i intel-
ligibi lis, quid quantum ed ex parte fua non pof-
fet efle magis prxfirns , & a&u quantum in (e
ed,eflet in maxima propinquitate ad moucndum
intelle&um ad fui notitiam; 5c funditer inrelie-
aus poflet immediate concurrere vt altqra par-
dalis caufa ad adhim intellegendi • ita quid nec
ex pane intelle&u* , nec ex parte obie&i eft
aliquod impedimentum , nifi przcisi ordinario
voluntatis , qu* ordinauit quod pro datu ido
nullo modo poflit immediate moueri, nec i fe-
ipfo, nec ab aliquo meri intdligibili, vt patet
dift. 3. primi.

n Aliter diceretur. Dat Do&or aliam rcfpon-
fionem? ad autoritatera dicit quid Auguftinus
accipit fidem pro a&u credendi , dc qua ibidem
paru pid fubdit : Atifuud» (inquit) rebpt fui fu
tccomodAtur fides , hoc eft ulitptit 4&us ctedendi>
Sc fic eliciens adhim fidei , potcd iftfum adu re-
flexo coguolcere , tamen credo quod prima it-
fponfio magis fit ad mentem Auguftini.

& „on infiifi.vt patet iDo&ote i» primo*fi. n.

t.imcn antequam fcit ,&hocdc lege communi,
fe elicere a&um fccundim habitum enari tans in-
fufum. quia tunc cflet cenas fe efle in chantare,
fed tantum fcit in vniucrfali . fcilicct qiibd aStts
elicitus, fecundum inclinationem chamatts in-
taCx eft vere meritorius, 6t dignus vita aeterna, ve
patet iit primo, difti-a.ij. Sic dicendum eft in

P\0PC«t>'r0r4 Jwc.Alguit Doaorautoritatibus Au-
ouftini probando qubd habens fidero infufam
cognofcat fc habere illam, Je pet confcqucns per-
cioiat fe operati fecundum illam.

1 [“'fi"1™ «d™

modo concedit onimom ftmpir fc vo/ctrr Hku-
snen aduerte, quod communiter quando obte-
a.mi eft actu prxfcns potentw m tattonc obie-
ai aflu intelligibilis , quid tpfa potentu ftaum
poteft «ire in adlumquia tunc ipfum obteaum,
vt fic prxfcus cum potcntia.funt petfeOa roemo.
ria fircund», 8c per confequens ea hac expoli-
tione atitoritaris, fequitut qubd intellcaus non
tantum pro ftatu ifto poteft cognofccre lpum fi-
dem infe. fed etiam ipfam animam , quod ta-
men Dotftot negat Uc dc anima, & fupt 0 tn pro-
too. ouefi.l. & VI primo, difl i- quoji, f, Et quod
memoria perfla Iit quando obiedkum eft ptat-
fens pctfcfte in ratione obiefti aftu intelligibi-
lis ipli potenti*, patet a Dofiote ut primo /1 fi. 1.
porto i.o^.ydifi.l.quofi.T& inf,l.nd.d,fi.
irnUomo- I^ld.ft.y quoti, t o. difi-9. 5C tn pluribus
moris pi rft' aliis locis, vide quz ib^expolui. Dico ergo ,
tu^uid. Do^Vot accipit hic obie&um efle praeiens

s C H o L I V M.

Trinitatem non pojfcfciri i tubis fimeti, ^.JeuipoRcriori.quU nMu. 'fettus dedu-
' / cit i» notitiam confit rutejfaria odrtm ficri.W cfc,& totUum-volunt* Dt. necrforto oftod

ZoJor , dlLu.i .hoc eji primi vero, Deus creat , v, frpp.m, prt, ■jUofuppof,-

hJtrnifi fer Lcpmm proprium cius .cuius cjl proprietur, & ulcmrsoM hobemut dc Dc,
prohocftotu 1 ,d. 3 )■

n T~X E fcientia autem , dico quod non poteft aliquis modi ex
A. n ■ L) attingere ad Gc imelligendum T nmtatem m Diurnis : quia non poteft fcire

i rt :: m^dec^rper cffcaam dcuioMr^c quo circunfetipto remanet m eau-
inofcuur fa quicquid eft neceffatium ad caufandum i fed atcunfdpta, pet impoffiWe.Tn
Trimcrv. haberetur quicquid ncceffatium eft tn Deoad caufandum creatutam tquu

i^dpium fotmalecqaufandi pcrfefttun, *c completum

lud principium formale perfefitum, vt patet m quadam qugfttoiepnthibita dehoc
mota : videtur autem ad caufationcm fufficcre fuppoGcum pctfcaum habens pnn-

attingere ad feiendum propter tutd , Deum efle tt.num, quia nouua eius, quod"1
.. propnifsimtim lubicfto.non continetur virtuaUtct ptimd.Jc euidenter.nifi inpcrfe,
n 8c proprio conceptu fubiefti , vel in ipfo (ubie&o fle concedo i cfletrinM^ eft hu-

irofc.r iulmodi tcfpeftu Dei : igitur non poteft (citi propter jutd de Deo.niG habtto talt co-
Diuinitot. ceptu Deiifed talis non habetur pto ftatu ifto de lege communi. Sicut patet m pn-
ma conclufione, quia fuit de fimplici notitia terminorum. Probat.omaior.stquuta-
le proprium, autfeiretur defubicfto proprio, ac pet fc concepto .«CtracpateTve
titas illius maiotisi aut fcicetur de fubiefto concepto in vmuerfah, vel diftmafc, &
. de ipfo Gc concepto non poteft fciri propter juid nifi pet fe coceptum illius P»f«lum

& diftinfium. Exemplum, effe primam figuram non poteftfcin/«;/cr ?*^de ali-

qu»

Quaeftio X I V.

qua 'figirra in communi, nifi per tfifcdurtn proprium, fclliccr per ratione ta f circuli 1 ,

nec mirum quia praH icat um proprium ad hoc , q*Ad friatur propter qmdy rcqiirk Almqprk
medium proprium De ifto fciri propter quid, Vc iccffcnt dux prini* cohduiioncs:
qusr quxfitxfu )t lupra in quxftione de omnipotentia, fcd non fu nr hic ad pro-
pofit m : quia hic camum q xritur de notitia podibhi raodd hic haberi ex ua-
turahbus. 4-

tO M MB NTAR l V S.

SEcundd Dodor in ifto primo articulo often-
dic quomodo intclledus nofter pro ftatu iCUr,

. ne e erum pro quoennque ftatu , accipiendo ip-

ufuiimZ* ^mi «n*d e:turo mcr6 Pto P°tenti* «inirali

'pffuclgntf- (nullo fiipematutali concurrente ) non pollit
anTruit *- cognolieie I rmita*em,nec demonftrirc demon-
iim. ftrarionc quin non cmm poteft (cire illud de

caula dcmonftratione qui*. r, quorircumlcripto
remanet in caufa quicquid eft ncceirarium ad
caufiun, (ed circunfcripta , per impoti. bde. Tri-
turare , haberetur quicqoid netcflaritrtn cft in
Deo ad cantandum creaturam , quia & princi-
pium formale caufandi perfedum , Bc comple-
tura » & fuppofitum halem illud principium
formale perfedum. Videtur autem ad caulatio-
rem fumcerc fnppofitum perfedum , habens
principium formale perfedum. Ernotaquhdfi
hu Dodor per impoflibile circunlcnbat omnes
pertonas Diuinas, qubd tunc accipit fuppofiium

Erfiedum pro aliquo per Ic ftante (impliciter,
ex non incommunicabiliter . oc fic Deus eft
{uppoiitum perfedum, quia fimpliciterper fc
flans, licet tamen communicabiliter. Et hoc cft,

* quod dicit Dodor. tu pnmo. W.4. q. 1. qii6d h«rc
eft primo vera , Dew creat , prout ly Ueiu non
ftipponir pro aliqui pcitona , fcd pro hoc Ded
lingulati , & tunc rario formalis creandi iniplb
Deo e'let voluntas eius, vt patuit wfecnndo.d.u
qu. i.& quedl.q. 7 Si autem imelligit qudd fola
perfona Patri* maneat , adhuc ipfc Patcc polEel:
creare ita perfede ficui fc nunc cieat, qnii ellct
fuppofitum perfedum habens pcifedum pnn-
tipium creandi , feilieet voluntatem perfedilli-
mam De hoc vide Dodorcm m fn,undOyd.\ q. 1 1
Sed in propolim per ctfedumsvr etfcduseft.de-
ttcniturprxcise in cognitionem caulie.pro quan-
to dependet ab illo : Modo ctE duS non depen-
det ab eo vt trino, fcd a Deo vt vno , vt patet tn
frolog.q 1 .ergo fcquitur qu6d inteiledusper no*
titiam clfcdus non cognofccret Trinitatem,
b De tenio principali in ifto articulo, fcilicer de
(cientia propter qntd dicit quod non potofl modo
etnima ex pttru mtrnrahlmj Mtingoro md Dttm
triftttm propter qwd Er circa 8*c omnia fcilicee,
qma fi propter qmd, vide qu* expofui in qu. v. '
^>rolog.

(f. In lite: a h litis primi articuli occurrur nfinulla

N o»*-lU dubia. Primo in hoc: Anima el putis naturalibus
d«v<4. poteft ex cognitione huius entis abftrahcndo
Tnmmm. COgnofcere ens in fe. Et fimiliter ex cognitione
huius boni porell cognofcere bonum in ie.Er tW
militer abftrahendo a numero proprie accepto
qui cft quantitas difctcta, rationem proprii dif-
cretionis, haberi poieft conceptus eius, quod eft
• . Trinitas. Et firtii iierqtiodcunqUe tranfcCndCns
per abftradionem a creatura cognita poteft in
fua differentia tntelligi, Sc runc concipitur Deus
quali confusi , ficut animali intclledo, homo
' ' “

Secundo dubiratur in hoc. qdod quando E- Ti mhtik,
roul inlunt fides aequi lita , fc infula ipli anunie.
adus vtius ,& idem credendi elicitur fecundum
inclinationem vrriufqtie, quia quando funt dux
forrazqux naturaliter inclinant ad adum in eo-
dem opcranre.vt raqiie quantum cft dc fe, nc^cf-
fario.dc fcmper inclinat ad adum,& idc'6 quan-
docunque adus elicitur fecundum inclinatio-
nem vtriufque..

Tenio dubitatur in hoc, quod ex ftda fide in- iVrrwi».
fufii quis non poteft clicercadum icc, fei di.de
hoc de lege commui i, quia fides inftifa iticliruft
ad credendum ea , qu* nem habeut eitidentiam
cx tetminis, ner includunt aLqujm cuit^emi&ra
connexionis tciniinorum fi tetmini (int appit-
hcnfi ex fcnfihus. • ^ ^

Quarrd dubitarer in hoofidcs infufa nt5 poteft
inclinare ad aliquod falfum,Qu>a inclinat virtute
luminis diuini, eurus eft participatio fi iJcdnon
mfi ad illud , quod eft conforme illi lumini di-
ninaEt fides acquiTiia poteft iitcliuBie ad aliquod
falCura. ..i.-

Quint 6 dubitatur In Koc , quod quandoeuit-
que ad tdem inclinat fides infula, A acquilita.
tunc neccl1ari6 acquifit* non iubeft faluun ,
non quod ncceftttas fit ex ipfa fide aequi lita,
fcd fnfufii concurrente cura tpfa ad eundem a-
dlum.

ScxtA dubiratur in hoc ,'qtihd non percipio hxnA,
me indtUan in actum per fiderq inluLara , line
fecundum illamelicetc adum , fcd tantum per-
cipio me aftemite fecundum fidem adqurfiiam,
vel eia principium , fcilicct ccftimonium, cui
credo.

Seprimd dubiratur in hoc . qm.d t»on pbreft 5|^lrf»irf*.
aliquis ex puris narutalibus cognofcere 1 xinita-
tem dcmonftratione qmut , circunfcripla , per
impoAbile , Tnniiate . haberetur quicquid
neccflariunt eft in Deo ad csulandum creatu-
ram.

Odaud dubiratur in hoc.qnhd anima ex ptiris
naruralibtu non poteft fare propter quid Trini-
tatem de ipfo Deo. 1 •

Contra primum , A printA cdiura primam

Crrtm , probatur quid anima cx piris naturali- mu ^ ™
s non poteft ex cognitione huius entis abftta-
hendo cognofcere ens in fe. Et primo indatur
. fic : quxro . a quo immediate cau fatur cognitio
cnris in fe ei cognitione huius entis, pita hUiuS
albi } aut immediatccaufatur ab hbc albo cogni-
to , aut ab hoc albo ab(olut£. aut aqoiditatc al-
bi dinis, vr pioi e fuahxcccitate, & hoc aut co-
gnita , aur abfolutr fnmpra,:aut fpecie lntelligi-
bih albedinis s am fpecie intelltgmili eniis in fc.

Hxc diuifio videtur fufficicns; (id nullo iftoiuni
modorum caufatur ct'gnnio emis in (c. Noti
prim& , quia pro ftatu ifto nullum finguUie
Immediate mouc^ intdledum , nec ad noti-
tiam fui , nec aliorum. Tura etum , quia

346 Quodlibet. •

gujliutt : quod forti verum eft quantum ad illud , quod formalius cft in fignifica-
ro nominis impofiti ambobus, vel illi rori per accidens : quod cft abfolutum fub
refpcftu.

7i.v.io. Ex hoc etiam forti poteft intelligi illud j . Metopii. quid aliqua dicuntur ad ali-
litm ii quid fecundum genus , vt medicino , inquit , cotum eti , yuo od ohynid , yuu ipjint ge-
profenti it „us fientiovidetnr ejfe eerum,ynn od oliynid , nomen forti fpeciei imponitur prxeisi
a<^ ffgnificandum qualitatem , 8e propter hoc non dicitur ad proprium correlatiuum.
udjittcm. j^ot^en au[cm generis non imponitur prxeisi ad iignificaudum genus , fiue qualita-
tem,fed ad fignificandum ipfam fub rcfpcSu.

Commentar i y s.

8«.

Q1 - , -

Sic. Rcfpondcr hoc non variat dependen-
tiam aH 'fubteQum , fed tantum variat modum
ejfehdt ipfius forma in fccvel faltem in compara-
tione ad caufam dantem tffe , quia ejft luam ab-
folututn cft in continuo fleri, f\ cuc etiara tffe ab-
(olutnm creatura; : alix verd qualitates, vt com-
burantur ad caufam propriant , & particularem
habent ejft in tffe quieto, tamen vt comparantur
ad primam caufam cotdeniimcm/emper funt in
continub fieri. Et hoc paret a Dodoi c in fecun-
do, diil.i. qu*ft. 4. vbi vu!r quddcaufacum tan-
tum pro illo initanti quo accipit ejfe a caufa fua
particulnridcpcndcat , Sc in tempore immediati
Cnoturam leqncuti i Deo confcructut : modo creaturam
tanfnuari conferuari eft iplam continue It Deo ficri,& po-
*** *' ni in fffe, vt patet ^ Dolore i n fecundo, dijim. i.

queft. i. Et vide ibi qux cxpofiii. Sed operatio-
nes non folum funt in continui fieri 'i prima
caufa vniuerfali,fcd etiam a caufa propria parti-
culari.

g I t sid argumentum principale. Arguitur in

principio quxftionis . probando quid adus fit
• elTemiaKter rclatio,vel relatiuus, quia talis adus

non poteft intelligi , nili cointelligcndo tenni-
nuin; abfolutum aurem poteft intelligi , non
. cointelligcndo aliquid in .ratione termini , er-
go , Scc.

N#/a. Refpondet Dodor & rcfponfio ftat in hoc,

quid licet operatio fecundam dici videatur fic
impofrarc relationem ad obiedum propter no-
men fic impolitum , ramen fecundum effe nul-
lam crtcnrialiter includit relationem ad obie-
Antftrmio ftum. Et aduene cum dicitur , quid operatio,
vt quahta* vt cft qualitas , non tendit in obiedum in ratio-
trndatmtb- ne termini , quia tendcic formalirer ad aliud in
ullum. ratione termini , ipfum terminantis, ica quid fit
impollibile ipfum ejfe, nili fit tendentia formali-
ter i:i terminum talem , eft ertenrialher relatio,
vel relati uum. Sed operario bene tendit in obie-
. dium , vt obiedum , quia per illam cogholci-

tur ‘obiedum , non tamen cft cllcntialircr ten-
dentia in illud , vt in terminum terminantem,
quia fi, per pofTtbile .obiedum adu non ellrt,
sui huc a Deo in iiuellcdu polTct operatio con-
Icruati ,Sc habere verum effe , quod tamen el-
fet impoflibile , fi ellct cllcntialircr tendentia
in obiedum , vt in terminum terminantem il-
« lam.

Deinde nota.ctim dicit de fpecie intelligibili
fettmdum cos , qui ponunt cam etiam rationem
formalem adus inrelligendi , hic non nominat
opinionem propriam , qui cxprcfsc renet qu6d
fpecies imelligibilis eft ratio formalis producen-
di adum inteliigendi partialis i tum , quia etiam

concurrit fimul porentia, Sc hoc patere poteft cx
intentione fua in primo Jift.). queft. 6. & 8. & m
dift.ij.& in fecundo, ehft.^.quaf}.*). & io.& di fi.

9.&in 4. dii 7.io.& m quodl. prafenti q. Ponen-
do ergo talem*fpccicm clTc rationem formalem
prodocendi adum inteliigendi , erit nccertariA
entitasabfoluta , quia nulla emitas relatiua po-
teft. erte tatio formalis proJucfndi aliquid ,Sc
nukimi abfolutum , vt patet per Dodorcm in
pluribus locis, Sc per Philo/ophum 8. Phy. tex. $£*"•**
com. 1 o. Nota eriam , cum dicit quod fpeciet in-
teihgdnlu eft /imtlnudo obtefli , & hoc per imita- ylLti/Jfc
ttonem , quia cx hoc videtur fequl : quod ipla fic
mcnfurabilis ab obiedo , Sc per confixjuens in-
cludere relationem reaiem ad obiedum, relatio-
nem Icilicet mcnfurabilis ad menfuram , quod
conceditur , & tunc dicit relationem reaiem ad
obiedum , qiiando adu exiftit : quando veri
adu non exiftit dicit tantum relationem menfu-
rabilis potentialcm , fiue aptitudinalcm reaiem:

Sc dic pariformiter ficut didum eft de notitia
abftradiiu obicdi.qux dicit relationem reaiem
adobiedum non exiftens, aptitudinalem tamen,

& ad obiedum adu exiftens dicit relationem
reaiem adualcm mcnfurabilis ad menfuram. Ad-
uene etiam quod aliter adus inteliigendi eftfi-
militudo obiedi fecundum imitationem , Sc ali-
ter fpecies imelligibilis. De hoc vide qux expo-
fui in primo, dift. 3 .q.6.& 7.

u Et fi arguat. Hic indat , probando quod
operatio includat e(Temial iter relationem ad ob-
iedum , & maximi hoc probat de aliqua opera-

Refpondct Dodor qu6d relatio qua quantum
eft ex parte fundamenti efftt adualu^mxSt fun-
damentum adualc , Stc. Quia terminus non eff
in attu , fcilicet corpus , pomo quod corpus fit
corruptum , fed pro tanto a£lua liter denominat,
quia quantum efl ex parte anima, atluahter tnef-
fetftid non ineft adu.quia terminus non eft adu
exiftens. Conftmiliter dicitur , quid [cientia pra -
flica dirigit , licet non fit aQualudircRto fecun-
dum eam, puta , quando nulla alia potentia ab in -
telleOu atluahter operatur , nec elingitur fecun-
dum eam : non enim faentia pradica lempec
adu dirigit potentiam ad praxim, quia hoc non
cft dc ratione habitus pradici , (ed fiifficir qudd
fic dircdiua.vt patet a Dodore in prolog. q. viti -
rna , & tamen conceditur qu6d dirigit in pra-
xim , quod verum cft quantum eft cx parte fun-
damenti , quod adu cft politum , Sc fi terminus
cllct in adu.tunc diredio ertet in adu.

x Similiter poteft dici hic, quod quia relatio
operationis ad obiedum , Scc. Dodor hic duo di-
cit. Primum , quod loquendo dc relatione rocn-
fiuabilit

g!l

Qua?fl:io XIII.

furabilis ad menfuram, qu* ponitur relatio rea-
lis a£GaIts7n ntenturaBu! , fi mcnfura eft adu
exiftens , quod imclligcndo admn inielbgcndi,
fiuc iplam operationem ex quafi fignificato no-
minis , videtur intclligctc rclationein menfura-
biiis qua/i in adu : non quod adu iniit quando
menftirar.icilicet obiedum non eft adu exiftens,
fed quia quantum eft cx parte fundamenti.fcili-
N#/a. cct 'F1*115 a^us racn^ura^il's»*^* rdaiio adualis
incilet , quia nihil deficit ex parte fundamenti}

& realiter incilet adu,fi obicdum.quod ponitur
menfura , cilei in adu exiftens , Se ided pronter
defedum termini non intelligit ibi vere talem
dependentiam rcalcm adualcm , fcilicet menfu-
rabilis ad menfuram, licutpatuir in aliis exiften-
tiis fupra pofitisrquia imelligendoanimam.qua-
fi mtelligo ipTara adu inclinari ad corpus, qu*
tamen adualis inclinatio non eft quando corpus
adu non eft , fed imellige ibi adualcm inclina-
tionem quantum eft cx parte fundamenti , fcili-
cct ipfius anim*. Secundum eft, qu^d loquendo
de relatione vnionis , fiuc artingentix aa obic-
dum , Se hoc in adu cognoiccndi abftradiu*»
qu* neccflaritS includit relationem rationis, fci-
licet relationem attingenti*, non poteft imcl le-
das adu intelligere adum cOgnofccnJi abllra-
diuc, nec adu cointclligit ipfum obicdum tan-
quam illud, quod attingitur per operationem ip-
?ius potenti*, fcilicet intcllcdus,& hoc patet ta-
li exemplo, fiue fimilitudine,fciUcet , Si cognof-
co adum intclligcndi abftradiuc.inteUigo quod
eft adus, fiue operatio circa obicdum, ergo co-
intelligo ipfum obicdum , quod quidem per ta-
lem operationem attingitur.

Venus tuitur vuletur ejfe dicendumrfued efor-
tttfbitilum cemtelligt tuli etUm^adm vt termi-
num attingenti* , vel quum vt terminum menfu-
rubili*. Et hoc manifefte patct.quia operatio at-
tingenti*. qua mediante intclledus attingit ob-
icdum, requirit illud, quod attingitur, Se. in co-
gnitione abftradiua , non oportet quod ipfum
obiedum adu cxiftat ; & hoc patet , quia talis
operatio non terminatur ad obicdum , vt exi-
ftcns.vc fupra patuit } f» operatio vt rocnfurabilis
non habet femper obicdum exiftens , yt men-
furom, vt fupra patuit. Idcd potefl adu intclligi
operatio , Se non coimelligi obiedum vt exi-
ftens, fed non eft fic de rclaiione attingenti*, fi-
ue vnionis.

CAVie ««•- * Jlvte putet quod illud jirtjtettlis. Vull

litlxe J/- dicere quAd tunc eft vere definitio quando no-
wtm. mcn.id eft definitum fignificat idem, quod ratio,

fiue definitio ; vt homo fignificat humanitatem,
& animal rationale prxeise fignificat idem quod
homo i idc6 homo ponitur vere definitum , Se
animal rationale ponitur ratio eius , fiue defini-
tio. Vnutn vero per accidens , quod necetfaiio
includit plura altet ius A alterius generis , vel fi-
gnificat plura immediati, vt hoc nomen album.

347

quod fignificat albcdinem.fie hominem, cui indi
albedo.vcl (altem vnum fignificat , Se aliod con-
notat,& fic album fignificat olbcdinem , & con-
hotat fubicdum.& hoc eft magis verum, quim
ponere ipfum plura fignificare , Se hoc patet k
Dodorc in Ub.Predicnmcntoru. Et ratio huius eft
quia ex fubiedo, & accidente non poteft fieri v-
nuro perfc.vt patet 8. Meta. ij. fed rantftm vnu
per accidens , nunquam enim ex pluribus diucr-
foru generum poteft fieri vnum ens per fe in re,
nec per confequcns in conceptu , quia vnitas
conceptus per fe femper lumuur ab vnitate pec
ic in re. Si ergo vnum per accidens non poteft
per fe fignificare vnum , Icd vel duo , vel vnum
fignificare , & aliud quidem connotore , fequituc
quod non poteft pt Opric definiri , quia definitio.

Se definitum idem fimplicitcr figni neant. Et hic
licet polion nonnulla adducere , propte. multa
mihi occurrentia , tamen quia facilia funt , non
oportet multum immorari. Et quod dicit de
fcientia.qu* vno nomine ligni ficaror.vt patet.de
tamen plura importar, quia fcilicet impoitat en-
titatem absolutam de genere Qualitat»,& tela*
tionem ad fcibile,dc hoc vel adualcm realem, vt
ad fcibile adu exiftens , de hoc loquendo de ta-
lione menfurabilis ad menfuram. Vel importat
relationem rationis fcilicet vnionis , fiue attin-
genti* ad obicdum, quia notitia abftradiua tan-
tihn dicit rplarionem rationis ad obiedum, vt
fupra patuit.de propi ic feientia eft notitia abftra-
diua , vt alias expofui. Scientia ergo em in di-
uerfis generibus, quia vt includit qualitatem, erit
per fe in genere Qualitatis, & vt includit relatio-
nem adualcm rcalcm menfurabilis ,crit per fe
in genere Relationis , de vt includit relationem
rationis, erit tantum redudiue in gencie Rela-
tionis, tenendo quod relatio rationis tantum fic
redudiue in genere Rclatioius, vt Dodor vide*
rui tenere in 'Predicumentu. Et cum dicit,qucd
feientia ratione qualitatis eft per (e in genere
Qualitatis, intelligo au6d illa qualitas, vcicon-
ceptus illius fit per fe in tali genere. Hoc idem
dico de relatione. Si vexi accipiatur feientia ve
includit fimul vrrunque , tunc ratione qualitatis
eft redudiue in genae Quaaiitaiis , & ratione
relationis realis , eft redudiui in genere Rela-
tionis.

a Ex hoc etium ferti pejftt intclligi illud j. f.J Uttsem
Met. Vult dicere breuiter, quid nomen focciei ,,K-xo
fcienti* , fcilicet medicina , qu* ponitur (pecics
(cienti* , imponitur prxeni ad fignificandum
qualitatem , Se non imponitur ad fignificandum
qualitatem fub refpcdu ad ahud,nomen vci 6 ge-
neris , fcilicet lcienti* , qu* ponitur genus, non
imponitur ad fignificandum prxeise qualitatem,
fed imponitur ad fignificandum qualitatem fub
refpedu ad aliud/ciiicct ad obiedum.

In ifto articulo fuut mult* difficultates, quas
modo caula breuitatis uanfeo.

<£y*STlQ

348 ■» Quodlibet.

QvjEstio XIV.

Vtrum anima fu a naturali perfcttioni relicta poftt cognofcere
Trinitatem perfonarum in Dtuinu.

AlenCj.f.i-xrr.j.D. Thoro. if.qai.ari.a.&q.$yan.i. Scot. j 14.

Onfequcntcrquxriturde his , qux pertinent fpecialitcr ad
creaturam habentem vitam intellcftualem. Et primo dc
his, qux funt communia homini, Sc Angelo. Deinde de hisi
quxfunt homini propria. Communia funt illa , intellcfhis,
& voluntas. De inteilcflu fuerunt quxlita duorvuum de
obiefto i aliud dc caufa actiua aftus intelligcndi. Primum
fuit i Vtrum anima fux naturali perfeftioni rclifta poflit
cognofccrc Trinitatem perfonarum in Diuinis. Et idem po-
.. m reltquxri de Angelo Videtur quod lic : quia qui potell co-

* ’ gnofccre aliquem aflum c gnofecndi, potell etiam cognofccrc obieftum, vccltob-

icftum illius aftus : nunc autem anima vel Angelus , cx fua perfectione naturali po-
tell cognofccrc afhim beatificum alterius animx vel Angeli : Sc obieftum illius
aftus clt Deus trinus; igitur ,Scc. Probatio maioris , aftus clt naturalis fimilitudo
obiefti : aftus etiam per fe tendit in obieftum : igitur qui cognofcit illum aftum
propter veranque conditionem prxdiftam , fequitur quod cognofcat obieftum. Pro-
batio minoris , potentia non impedita , fed fux naturali perfeftioni rclifta , po-
telt cognofcere quodeunque contentum fub fuo obiefto , primo , fiuc adxquato,
alioquin non eflet fibi adxquattim : Icd obieftum adxquatum commune tam Ange-
lici intclleftus, quam noltri, clt ens in communi, vel faltem ens limitatum , aftus au-
tem beatificus crcaturx continetur fub illo obiefto primo.

Rdtit tpp. Contra : obieftum fupcrnaturalc non potcll creatura cognofcere ex perfeftione
fua naturaliiquia tunc non cfTct libi fupernaturaletnunc autem Trin tas clt obieftum
fupcrnaturalc, imo obieftum beatificum : igitur, &c.

s. C H O L I V M.

Pro refoluhont qiiaflicnit frumit tit aliqua. Primum , ttft anima habeat in omni fiatu fer -
feltionem omnem naturalem fibi inlrinfecam ■, tamen in fu fremo fiam, nemf e gloria, tantum-
modo habet fitfremam naturalem ferfeflionem completam , ob amotionem impedimcntorum\
quia tum tantum non defendet afenfibut & fhantafia in frofrtis operationum ptufquam fi
e(fictfcf arata : de quo i.d.^.q.).^ i.d.^.q.i. ad frimum principium, n 1 3. &d.i 1 . num. 4,
altat autem fic defendet fiue hoc fit ex feccatofiue non, it ibi DoCtor tradit. Et hoc fenfu qua-
titur de anima, hac quafi. quia quod inflatu natura defiilula non fofiit intelligere Trinitatem
dtllum efiq. 1 . Frologi. fsCn vero fojfet in fiat 11 natura inftttuta , qualiter datum fuit Ada,
eam cognofcere, conflabit ex 1. art. Secundum , cognofcere flare fotefl dupliciter. Primo cogni.
tione f reducia ab anima cognofcenle. Secundo , cognitione recefta in ea. T trlium , cognitio fer-
feci a e fl,qua attingitur obieilum fecundum frofriam cint perfectionem : imferfecla,qua tan-
tum in communi conceftu,vel fer accident ,v( quando Deut cognofcitur, nonvl infe,fedfub
ratione altributali 1 .difl. }.q.t. guartum, cognitio immediata efl , qua habetur de aliquo ob-
ielto nullo alio obiello medianti ■, cognitio mediata , qua 'econtra habetur. Exemplum primi:
quando ejfcntia diuina cognofcitur fecundi, cognitio de obit £1 it fccun danit, qua cognofcuntnr a
Scatit per ejfenliam priin cognitam. Hit pramifit tria quarit Doli .arca hanc quafi ionern.

AD intclleftum quxltionis > aliqui prxmittantur. PrimtS.de perfeftione natura-
li animx vel Angeli. Anima humana, etft in quocunquc (latu, fiucfcilicct na-
rurx inllitutx, fiuc dcSitutx.fiue rcltitutx, habeat eandem perfeftionem naturalem,
intclligcndodeilla, quam ex ncccdicatc naturx requirititamen ad perfeftionem na-
tuuc'nl“‘J tura*cm fupretnam in folo tertio llatu attingit , in quo non tantum habebit fupema-
dapondat i turi*em perfeftionem glorix , fed etiam perfeftionem fupremam ipfius naturx. Pof-
[onfibui. bet igitur incclligi quxltio vel de illa perfeftione naturali, qux feroper habcturtvcl de

illa

Picae viti,
mi natura
Jam ferfe-
Uiane ani-

Quxftio XIV. 349

ifla fupremi : St tunc in primo intellecti bene proprie dicitur anima relifla,S£c fed
in ifto Iccundo intelle&u, magis proprie quxricur hoc modo : An anima ad perfe-
flionem naturalem fupremam rcdu&a , ex ifta perfoitione podic fic cognofccrc
Trinitatem

Secundo, praemitto, quid animam pofTe cognofcere aliquod obieSura, vno mo- Animtdu.
dopoteft intelligt iplam polle recipere illam cognitionem; alio modo ipfam pofle fheutra-
attingerc in illam cognitionem ; 8 t hoc, vel ex fe lola,vel falcem cx concurfu cauta-
rum , quae natae funt concurrere naturaliter ad illuti} cffcfhim. I florum membro-
rum fecundum infert primum : icd non e conuerio :ijuu ad primum fufficit nuda c.,„„imc
capacitas quomodo lapis peroppoficum non poteft cognofcere, quia repugnat (ibi ajeprodu -
recipere iltotn aflum. 1,4 ■ rtl 4

Ad fecundum autem requiritur , qubd tali capacitati corrcfpondcar aliqua Deonccep-
caufa aftiua naturaliter; quia vero difficultas eft principaliter in fecundo membro ,4‘
quxflionis , ideo de primo breuiter expediendo poflct concedi , qu6d fi intcllcdus
poffibilis ex propria poccntia receptiua cuiufcunque mtcllcclionis, ita quod licet re-
quiratur aliquod prxuium intcllc&ioni : non tamen tanquam poccntia receptiua,
vel ratio recipiendi , ficut fupetficies ponitur ratio recipiendi colorem: tunc quod-
cunque ens, quod habet in natura fua Intel Iccium poffibilcm , poteft ex natura fua
cognofcere quodeunquccognofcibilc, hoc cfltcciperecognitionem cius, quantum
efl ex parce fui.

c Tertio, praemitto qudd cognitio incelle&iua, de qua efl quxftio , potcftinccl-
ligi perfefta, aut imperfefta : 8 i intelligo ad propoficum, non dc perfeftione inten-
fiua, fed dc perfeftione ex parte obiefti : quid fcilicet illa intelligatur perfcfta.qua
attingicur obieftum fub perfefta ratione lue cognofeibilitatis ; hoc eft , per fe pro-
pria it diftinfta ; & per oppofitum, imperfefta dicatur illa, qua attingitur tantum per
accidens, vel tantum in aliquo conceptu communi, vel confufo.

d Item, cognitio diftinfta vel efl mediata, vel immediata. Dico immediatam, Coniti.
quando obieftum non mediante aliquo alio obiefto intclligicur per quod, vel in quo ■

incelligatur : ita qubd hic excluditur medium cognituro, non autatn medium, quod
cflet prxeise ratio cognofcendi, vel inrelligendi.

Ex illis (equitur, qubd ad folutionem qoxftionis tria funt videnda. Primi , dc Trutrefil-
cognitione imperfefta: fecundi, dc cognitione perfefta immediata. Etterti6.de nenda..
cognitione mediata, Bc in quodlibct illorum, ad quam potefl anima vel Angelus at-
tingere ex perfeftione naturali vno modo, vel alio intellcfta.

COMMENTARIIS.

SafrtmAftr-
frUic nettm-
rotu *nun*.

D intellegam huius quxflionis
aliqua nrxmittit Doftor. Primo
dc perfeftione animx.vcl Angeli.
Nota.qudd perfeftio fuprema na-
turalis animrcll,qu^d fic (it foluta a corpore,
quAd in operido nul!o modo indigeat corpore,
nec scfu in corporc,im6 vcfic.fic pfcftienc dil-
pofiraad intelligendu, ficut fi haberet perfeftio-
ne naturalem intrinfeca,& hoc ponatur in cor-
pore gloriofo , tamen ad operandum operatio-
nes fibi proprias nullo indigee corpore, vt patet
a Doftore in primo, dijl. j ■ ejiuJ}. j . Er non in-
celligitur quid anima in illo ftatu habear ali-
quam perfeftionem naturalem intrinfccam, &
poficiuam.quam prius non habuerit. Sed cric in
perfeftione fuprema proprer amotionem om-
nium impedimentorum , quia vt eft alligata
corpori pro ftacu ifto , non poreft diftinfta in-
tclligerc aliquod mere intclligibile , vc patet k
Doftore in pruno dijl.tertia, terti j, & fpe-
«T - cialircr in(ccundo,dift.ii. Sed vt in fiipreroo

ftatu poterit ex puris naruralibus inteiiigere
omnia mer£ intelligibilia, etiam cognitione in-
cuitiua prxtci ipfum Deum , cuius cauCa afli-
Ttrft&io dto- gnabiiar in fecundo articulo. Dicit ergo Do-
ftor quud pojftt inielliei qtuftto vel de illa per -
fettiorte naturali qu a femper habetur j vel de ifta
Scoti Oper. Trn . XII.

fuprema , &c. Primus intellcftus refpicir ani-
mam abfolutc etiam pro flatu naturx deftitu-
tx. Dcipfi, fcilicet , quod in ftatu naturx dc- *,**“*'
ftitutx non poteft cx puris naturalibus cogno-
fcerc Trinitatem proDauic Doftor in prima
quajlione prologi. Dc ipfa vt in ftatu naturx in-
ftitutx patebit in fircundo articulo, vbi pro-
barur quod nec etiam vt in ftatu fupremo.

Ergo multo minus nec in ftatu naturx infti-
rute , in quo fuit Adam ante peccatum. Se-
cundus intellcftus eft de ipfa*, vt prxeis* in
ftatu nature reftitutx , fiuc vt in ftatu fupre-
mx perfeftionis naturalis. Ec licet proprii Quid f,t fi*.
flatus naturx reftitutx fit ftatus glorix , non tm *•**’*
tamen quxftio iniclligitur de anima , vt aftu

beata , quia vt fic,xftu videt Trinitatem. Sed
ipfa vt eft in fuprema pctfeftione naturali mo-
do prxexpofito.

■ tsld fecundum requiritur quod tali ca- %,
pdcitatt correlfondeat Aliqua caufa , etiam
naturalis , quia vero difficultas efl in fecun-
do membro , quejl. ( quia in primo mem-
bro oftcnfum eft in prolog. quxftion. pri-
ma quomodo intellcftus nofter , etiam pro
ftatu ifto , poteft naturaliter recidere cogni-
tionem cuiufcunque obiefti ) ideo de primo
breuiter expediendo pojftt concedi quodfi mteRe-
G g 8hs

250 Quodlibet.

Qju poffibtlu eft prspris potentia receptius cuiuf-
cunque wullciliom* ,ira quod licet requirdiur ali-
quod pr inium intellechom , &c. Et quod dicit
de ilio przuio , dicit quia in cognitione ab-
ftradliua requiritur fpccics iniclligibilis,vt pro-
bat in primo, dift terna, quaft. / exta , qu« ta-
men fpecies «cc recipit illam imellc&ioncm,
nec cft ratio recipiendi , vt alias expofui. Et
forte in cognitione intuitiua fubftanciarura fc-
paratarum fecundum aliquos , opoltct ipfam
animaro eleuari per lumen fupernaturalc. De
quom primo, dijt. & in 4. dift. 49. Sed

quicquid fit , illud non requiritur nec vt me-
dium recepriuum, nec vt ratio recipiendi» quia
tunc ipfo lumine feparato ab iniclleftu.forma-
liter intclligcrct, quia inrellc&io clfccforma-
liter in illo» quod eft impoffibile.

DufUx eo- c Tertio premite it, qu6d cognitio intclletti -
[ •"** iatel- MA de qua cl\ quxftio, poteft totclhgi dupliciter,
offma. fcilicct , perfeda aut tmperfttta i & inteRigo ad
propojitum non de pcrfcBione intenfiua quantum
ad fubicdlum, id cft, in feconfidcrata , vt ha-
bens tjft fubie&iuum , fcd de perfeihone ex par-
te obidit, &c. Modo in propofito, quando con-
pipitur prxeise per aliquod quafi libi accidens,
vt cu;n concipitur Deus non in fe,& dillin&c,
fcd fub aliqua ratione attnbutali,vt expofitum

S C H O

cft*in ptimo, dift.). quaft. 1. Et concipitur in con-
ceptu communi, & confufo, vtcum concipitur
in ente , vt concipiendo fummum ens , vt ex-
planatum cft in primo, dift.j. quzlti. & infri
patebit przfcnti quzllione.

d QuarcO prxmitiir, quod cognitio diftin -
{la cft duplex , mediata /ciheet , vel immediata, *
&c. Exemplum fecundi quando obic&um co-
gnofeitur per obie&um cognitum de paflionr,
qua: cognofcitur perobiedtum , vt cognitum,

& fimiliter relatio cognofcitur p cf extrema , vt

cognita , & omnia obie&a fecundaria cognof-

cuntur per clfentiam diuinam , vt cognitam ;

patet quando cognofcuntur ab intellectu diui-

iio , & fimiliter talia obieda cognofcuntur in

ipfa , vt cognita , vt infra patebit. Exemplum T-ffeotia, vt

primi patet , quia dTentia, vt edentia , cognof-

cicur ab intcllc&u diuino immediate, ita quod ^,3,3*

. non requiritur aliud, vc prius cognitum, tamen
aliquando aliquid cognofcitur mediante alio‘,
non vt cognito, fcd vc ratione formali cognof-
cendi » vc cum cognofcitur immediate homo, *
mediante tamen ratione formali ipfius, loquen-
do dc cognitione diftin&a , ita quod ratio for-
malis erit ratio caufandi talem cognitionem,

& ratio terminandi huiufmodi cognitio-
nem.

L I V M.

Pojfe i nulle Sfum etiam pro hoc Flatu habere cognitionem imperfefl am horum terminorum ,
Deus cft trinus , non autem pcrfcttdm. Ratio primi , quia in quocunque tranfeendent e ab-
Jlraclo a creatura cognita cognofcitur Deus confuse, ficut homo cognofcitur cognito animali 5 f
s vero limitetur tranfeendens ad aliquam fecialem perfett tonem , v.g. fumm: , infiniti , haberi
fotejl conceptui Deo proprius cr -ultimus : ifie, id efl , entis mfmti esi perfeci tjs imus , qui pro
hoc flatu haberi potefl de Deo. De quo Doli. 1 . disl. 3 . qu.tll. inu. 17. Ratio fecundi dabitur
in articulo fecundo. Quod vero cognitio horum terminorum naturaliter acquiritur , probat pri-
mo > quia fldelis , & infidelis contradicunt de illa propofitione , Deus cft trinus, & non tan-
tum de voce. Secundo , fides non efl ad notitiam terminorum , fcd eam prafupponit. Tertio ,
abfirattio entis ab hoc ente , & fummi ab hocfummo , efl naturalis } (jr connexio horum non
repugna t tergo concipi potefl.

Tcx. 11.

Duplex in.
ttlleilm /•
per ut 10, ap-
prehenflo ,
& compoft.
fio.

Cognofcent
verum per
effentiam ,
habet co-
gnitionem
propriam
T>ei.

DE primo « Intellectis fecundum Philofophum tertio de Anima, habet duplicem
operationem, fcilicct incclligcntiani fimplicium, & intelligcntiamcompofiro-
rum, fcilicct componere & diuidere intclle&a i & prima poteft clTc fine fecunda, &
non fic c conuerfo, &c.

PrimO igitur videndum cft dc primacognitione. Dico quod anima cx pcrfc&io-
ne naturali etiam quam habet in ifto ftatu , qui cft inter tres ftatus infimus , poteft
habere intdle&ioncm imperfedam iftorum terminorum , Deus & irinus : non au-
tem perfetta^ poteft enim ex cognitione huius entis abftrahendo, cognofccre ens
fecundum fc, & fic dc bono ; hc hoc ifto modo, quem tangit Auguftinus 8.de Trin.
cap. 3. Bonum hoc & bonum illud , tolle hoc , dr illud, & vide ipfum bonum , fi potes. Jta
Deum videbis , & ibidem inferius , fatis patet quomodo non folum poteft cognofci
Deus in ifto quafi confufo conceptu boni : fcd in conceptu quodammodo proprio :
fi incclligitur bonum per cflentiam,vcl bonum fummum. Vnde ait inferius, Si pote-
ris fine illis, qua participat tue bona funt perficere ipfum bonum, cuius participatione funt bo-
na , perrexeris Deum.

Confimilircr per hoc verum poteft intclligi ipfum verum, & fecundum Augufti-
num ibidem cap. 1 , Deus veritas eft, cum dicitur veritas , mane fi potes in intelleflione ve-
ritatis, (jr fi intelltgas veritatem , 'non tantum in communi, fcd per ejfcntiam , iam habes con-
ceptum quodammodo proprium Deo.

Breuiter dico,quod quodeunqj tranfeendens per abftra&ione a creatura cognita,
poteft in fua ndifferentia intclligi: U. tuccocipitur Deus quafi cofuse,ficut animali

intcllc&o.

Quasftio XIV.

ra~

intelleflo,homo incelligimr. Sed (i uJc trinfccndcns m communi i meli igitur fub -
itone alicuius fyeciilioris pctfe&ionis, puta fummum , vel primurn, Vel infinitum!
iam habetur conceptus fic Deo proprius, quod nulli alij conuemt.

Conlimiliter nbllrahendo i numero proprii accepto : qui fcilicet eft quantitas
difereta : rationem propria: dtfcteciontsi haberi poteftconceptus eius, quod eft Tri-
nitas : ii illum modum acquirendi cognitionem limplicem illotum terminorum,
Dem, dr trinus, fufficic natura anima:, etiam in hocftatu.

Quod probatur primi : quia fidelis 3 £ infidelis contradicentes fibi de hac plb-
politione: Dcmcji srtnus,& vnus ■. non tantum contradicunt libi de nominibus , fed
’ dc conceptibus : quod non eflec, nifi vterque in intclleftu fuo haberet conceptum
terminorum.

Hoc fecundi probatur : quia fides , qux diftingint illum abiillo , cim non fu ha-
bitus inclinans ad aflentiendum cx notitia terminorum , non eft ratio nofcendi ter-
minos, fed prxfupponic eorum notitiam.

Tertii poteflidem oilendi , quia abftraaio emis ab hbc ente ,& fummi ab hoc
fummo in fenfibilibus eft naturalis, Se. illa duo libi coniun&a non habent repu-
gnantiam : propter quod ratio illa, ens fummum, non eft tatio in Cefulfu , ficui loqui-
tur Philolophus i . ejttetefbjf. cap. de Falfo , quid illa ratio eft in fc falfa , cuius par-
tes includunt repugnantiam, 8: illa non poteft concipi aliquo aSu fimplici intelle-
flus : & per oppofitum.illa, ens fummum, poteft vno a£lu concipi : quia alterum illo-
rum non repugnat alteri.

f Rcftat vltcrius videte , qualiter anima habens noutiam dc prxditlis terminis ,
fcilicet Deus & trinus, poftit cx natura fua cognofcere veritatem huius ptopolitionisj
Deus eft trinus, St cim poftit intelligi de ciplexione haberi notitia credulitatis , vel
fcientix, & hoc vel fcientix (reptes quid , vel quiu ■, videndum eft, qux illatum poftit
haberi de illo complexo : Deus e!t trinus. Dico quod prima, fcilicet notitia creduli-
tatis, faltem acquilitx, poteft haberi etiam modi ex naturalibus.Hoc probatur, quia
fecundum Auguflinum 1 1 . deCiuit. cap. yBeque remotu funi e nojlrisfenfilms , quo-
niam nostro tclhmonio fcirt non pe fumus , de his elios tefles requirimus, esfjue credimus, i
quorum fenfibus remotu tfe vclfuife, non credimus, & Idem i J. de Trinit. cap. i i.
fit vi ftire nos negemus, quu tcpimonio didicimus uliorum. i ^dfioquin nefesmus efe eceunumi
rsefcimus efe terrus, atque vrbes, quu celeberrima fama commendet ,

COMMENTARIIS.

Fidetis &
inf. deluet.

tr.idu*r in

bete , Deus
eft trinus t
& vnui.

Tox. 3*

Quid TdtseO
in fi filfi.

Scttnsu qut
aliorum te -
fltmonus
dtdteimntx

t T*\ E primo articulo praemittit vnum , Icili-
J* Ucec , quod inrclledlus fecundum Philo-

fopHum i. de Anima habet duplicem operatio-
bobotdnfUei nem » fcilicet intelligemiam fimplicium, Sc m-
tpratimem. teUigentiam complexorum, fcilicet componere,
& diuidere intelle&a, fie prima poteft cflcfinc
fecunda , & non cconucrfo. Componere enim
extrema in propofitione aftumatiu* pnfuppo-
uit extremorum cognitionem , fic iimiliter d*ui—
«fere , vt in propofuionc negatiua.Et hanc diui-
.. fionem pfxmitut Do&or.quia ftar.qudd inrellc-

Ctus cognofcac extrema alicuius propofirionis.fic
■0 quod tamen non fu certus de veritate propofitio-

nis. Stat enim , qu&d intclledus cognofcat fum-
mum ens,& fimilitcrfiimma Trinitatem, ficqudd
ume dubitet an fit aliquod ens, etiam fummora ,
quod fit trinum,& vnum. Et idc6 Dodlor diuidic
hunc articulum induos,in primo qu*rit de fim-
plicium intclligentia‘, in fecundo dc complexo-
rum intelligemia.

f De fecundo principali , in ifto primo ani-
** culo, fcilicet de complexione terminorum , vbi

videndum e^ qualiter habens notitiam defrtdi-

8 is termini* tScc. videndum eft qux iftarum por-
tet haberi de ifto complexo t Deui efl trinus. An
fcilicet habica naturaliter cognitione termino-
rum , fcilicet Deit 6c trini podii quis naturaliter
fciteeuidenter propter quid han ctDeusefl trinus.

Scoti Oper. tom. XII. *

Et pofito quid non propttr quid , an cbidehrefc
poliit illademonftrarcdcmonftrationc qui 4. Vel •

an poflit certitudinalitct crcdcrc hanc, ita quid
de illa complexione via naturali poftit habere
fidem acquiutam.Dicic Dodlor primi.quid no*
titia credulitatis poteft haberi etiam via natura-
li. Et hoc probat , fic antequam adducat proba- vtauan&afh
tionera , pro maiori intelligentia prxmitto ali-
qua. Primi, quid credens alicui de aliqua com-
plexione , neccftarii orius habet in fe notitiam
terminorum, fcilicet illius coroplexionis.Docens
enim veritatem huius : Deus efl tnmUi&tfltus,
non poteft immediate caufarc notitiam termi-
norum , nec notitiam complexionis , (ed beni
intellcdlus prehabens notitiam terminorum 1
dodtore extra poteft excitari ad componendum
iftam. Deus efl trinus , quia compolita, ftatifft
cognofcit illam. Sed quia illa non eft cuidenl
ex terminis, ideo non aflent it firmiter illi tan-
quam verx ratione terminorum i ncc fimilitet
afientic illi firmiter propter aliquam comprexio**
nem immediatam priis notam, in qua virrualitet
contineatur, fiait conclufio dcmonftrabilis pro-
pter quid virtualirer continetur in prxmiflis pet 'v

fi; noris, cim non cognoicat intclledhis pro fta-
tu ifto naturaliter aliquam immediatam, in qua
virrualitet contineatur ifta , vt fuprimpr*/ft£*,
quali, prima , ©ftenfun» eft •, poteft ergo afienti-
G f, x f«

Qusftio XI V.

Sed vitra iftam fidem acquifitam g habemus fidem infufam , & ad illlth haben*

■dam, licit po/Tit homo ex naturalibus fe difponere,non tamen ex natura iritrinfcca:
nec etiara concurrentibus quibufcunque caufis naturaliter mociuisiimelle&usad™*^ ' ^
eam poteft attingere : quia illam foliis Deus infundit, qui nOneftcaufa naturaliter J t
moriua alicuius intellcftus caufati.

Comparando fidem infulam h &. fidem acquifitam ad a£kum credendi , in hoc idOtufidU
conucniunr,qubd quando mfunt eidem animx.a&us vriusSi idem credendi elicitur
fecundum inclinationem vtriufque : quia quando furit dux formx, quX naturaliter P & m.
inclinant ad aftum in eodem operante, viraque quantum eft de fe , neceflarii , & ^
femper inclinat ad a&um : & idei quandocunque a ii Lis elicitur , elicitur fecundum
inclinationem vtriufque. Et fi pet hoc, quod eft aftum credendi innitifideiifti.inrel-
. ligatur afhimelicifccundum inclinationem eius,cunc concedendum eft 'quddaduS
credendi innitur vtrique fidei.

COMME NT AklVS.

g vltr a ifttm fidem acquifitam habemm

3 fidem infufam , &c. Hic aduerte quando
Djdoc dicit, qu6d quis poteft naturaliter fe dis-
ponere ad fidem in fu tam , hoc non debet intcl-
figi Gc abfoluti , qttaii homo ex puris naturali-
bos polii t immediati producere dilpoGtionem,
qua; ex natura rei fit dilpofitio ad illam, quia non
eft veru:(ed fic intelligitur,qudd Dcusordinauit
aliquos adus elle difpofitionem ad fidem infu-
lam , ad quos adus homo exquiris naturalibus
attingere poteft. Sicut clare expolui in quarto ,
difitntt. 1 4. quoji. 1. quomodo ex puris naturali-
bus poteft fedifponere ad gratiam, vide ibi, 8c
edam in fecundo , diftjj. qucft.i. quxftio eft de
Reportaris Parifiis. I

h Deinde Dodor comparat fidem infulam ,
QutmoJo & acquifitam inuicem. Et prini 6 ponit conue-
tSm» imnt fi- nientiam, ic fccund6 differentiam. Primd dicit
fidnM{m% infufam aeqmftt * , quo ad a-

1 J (lum credendi , in hoc comemu/rt , quod quando
in fiunt eidem animandus vnut , & idem credendi
elicitur fecundum inclinationem vtriufque , non
quid vnuS eliciatur leeundum acquifitam a-
lius prxcis£ leeundum infulam , quafi lint duo
adus credendi ; fed tantum eft vnus &r idem:ita
adus credendi elicitus a potentia non elicitur
quin ad eundem femper vtraque fides inclinet,

quando fimul infunr ili* fides. Et hoc oftendir,
quia quando fiunt dua forma qua naturaliter in»
clinant ad aflum in eodem operante , vtraqut
quantum eft de fe, necejfario , & femper inclinat
ad adum. Et ideo quandocunque allui elicitur ,
fecundum inclinationem vtriufque. Patet, quia fi
in eodem oculo ciTent duz formae inclinante*
ad adum videndi prxeisi circa idem vilibile,po-
rentia vifiua agens fecundum illarum formarunt
inclinationem ad adum videndi prxeise produ-
ceret vnum adum videndi rclpedu eiufdcm
vifibilis, fic, quod vtraque przcise inclinaret ad
illum eundem adum, irad fi fcffcnt mille, tan-
tam ad vhum ihclinatent. An modo illi habitus
fidei acquifirx , & infufie vitra indinationthi
habeam etiam adiaiuretti relpe&u adus /cre-
dendi, hoc non eft przfentis fpcculatlohis. Vide
tamen que dicit Dodor in ptirno, dift.17. de
habitibus-

Sequitur irt litera. Et fi fiet hoc, quod eft atFUm
credendi inniti fiidei ifii , inteUt^atur adum elici
fecundim inclinationem iitis , tunc concedendum
efil quod adus credendi innititur vtique fidei ,
quia adus ille credendi elicitur * potentia fecun-
dum inclinationem vtriufque fidei,quando fimul
infunt potenti*.

SC H OLIVhli

Ponit dii quot differentiae inter fidem infufam , (fi acquifitam. Prime efi, quod ex fide OC-
acquijitofine infufr,ftpe elictmni ilium credendi, non 1 centra. Primum fetet, quia dsfere-
dent vni etrticult, credit editi feli fide acquifitd. Secundum filet, quit fides itquifita eft op-
f licet ii infuft, id tredendu, dr ideo fides htc efi ex tu Jit A. Liquitur Dodor de lege commu-
ni, iuxti quam prius credit quis fide ocquifitt , Dei forem, Ptborem, PrtditetoTcHe rerum fi-
dei , vero dicere , qut credit propofitt oh ee fide infufo, effe i beo dido. Coniltt de puero bop1
timoso, (fi inter infideles odificate , quod fine boilere , eiii prihs fide Uquifito crederet, nun-
quam fide infuft credet , iuxto communem legem : fi tomen Deui fit f fleret vhem Doil eris ,
quod pet efi, hoheretur tiius^ fideiinfuft,fine ocquifilo, quod contihgit in forticulorihus teue-
lolionihut. Potio eft , quit fides infufo inclino i od eo qut rtoilom halent enidtnliam ex ter-
minis, tue includunt enidentiom connexionis eorum. Si dicis idem effe de ocquifilo, negatur :
tum quit gener tlur ex tiiihns, fi- fit quondam enidentiom habet experientia , efi iuxti hoc
cenuenit cum f dentio, quo hohet obieffum fibi profens , licii per fpem, quit ex ipfe genito ifi.
‘De quo optimi Dolfor j . diftintt. 1 J . quafi. t. num.il. Si autem daretur ocquifilo, per occi-
dens infufo fidem cjfct de ipfe, oc de tb folati infnfa, quia non haberet profentiam credibilis,
efit haberet terminorum fpeciet fine f radicatote, vel Doli ore, iuxto illud Rom. i o Quomo-
do credent ei quem non audierunt , &e. Vide DoS. ) . /i j J .(fi i j ■& dijl.i {.}*.!.
num.it.

Scoti Opcr.com. XIL Gg ) Eft

354

Quodlibet.

* T7 tiracn differentia vna quantum ad hoc, quod cft artum elicere, ifta fdllcet
'vnimicu- -L^quddcft fide acquifita , etiam fi fola infic, poteft dici artus credendi, ficutcre-
lo difcrcdh dimus ccrtis articulis tcftiraonio fide digno afferentis, ad quosjtamen non inclinat
altu credit, aliqua fides infula. Hxreticus enim in vno articulo diffentir, aliis articulis crcden-
fed non ix do, non ex fi Je infufa, cum illa non poflit (lare cum hxrefi in quocunque articulo,
fuU diurna fc J ex fide folum infufanon poteft quis elicere artum credendi, & hoc de lege com-
i-d. mitnidicit Deus fidei infulae affiftendo, poffet mouereintelleftum ad affentiendum

eirattuini artualitet illi, ad quod fides illa inclinat ; fed tunc forti non ex fola inclinatione fi-
tlirit adi dei iftius eliceretur artus ille; fed cx morione diuina,& multi magis de lege com-
cnicdi tx muni cx fola fide infufanon poteft lubcri artus credcnd .Hoc patet dc puero b.ip-
foDfidem- tizato ; quia fi poftea nutriretur in deferto, vel inter infideles, Sc nullam haberet
fxfr i.dijl. d0ftrinam Jc credendis, nunquam artum rertum credendi eliceret. Et ratio cft,
a/.fu.s.u. quia fides infufa inclinat ad credendum ea .quxnon habent cuidentiam ex termi-
nis, nec includunt aliquam euidentiam connexionis terminorum, fi termini fint ap-
prchenfi cx fenfibus.

Contra , nec fides acquifica includic talem euidentiam.

Rcfponfionem quxre alibi.

Reffondeo, ficui haberi poteft ia 5 . dtsiinff. l y & 14. fidem infufam nobis ineffe , eft
Additio tantum creditum , ideo nuito modo audentiam facit. cAcqujitam experimur nobis in-
10 ra' effe : qua mediante obiclta credibilia funt per auditum prafentu, fie aliquo modo euiden-
tia : luet proprie neutra jit ex obice f e eu idem. Fer infulam fine acquifita non potejl quis
exue in aclum , vt patet Italim J 'aperias i euidentia habet acquifita ex testimonio reue-
lantis , ftue pradicanlit.

S C H O L I V M.

Differentia fecunda inter fdem aequi fit am & infufam , quod illi communiter potes! fubejfe
falfum, huic non ] quia illa innuitur leflifalhbili , hac infallibili \fltamcn Detu immediati
aliquid reuelaret ahcui,nec dcdijfet auxilia fupernaturalia , poffet naturaliter cluere actum
Fidei, cuinon poffet fubejfe faljum , fed tunc oporteret habere euidentiam de attesiante, qui
habita, conflaret immutabiliter verum cjfe , quodreuelat. Vide Dottonm yd. 15 num.t f.

& 1 8. Explicat bene quomodo feles acquifua , quando fimul cum infufa inclinat ad altum,
non potest tendere tu falfum Differentia tertia , quia non experior me exire tn actum fde
infusa : efl contra de acquiflta , quia percipio me videre hac reuetala effe a Deo ex lefltmcnn
Dei,confequcnter experirer verum effe quod credo, quodrepugnat. Hiceliamtangu, an fidelis,
licit non experiatur , credat tamen fde infuta.fo habere infufam ( de quo vide Schohum j .
dtfl.iy ad num.t j. ybtpro hoc aliquot adduxi authoret, ) quomodo etiam infufa dependeat
ab acquifita, licet falhbili. fide ibi Scolium ad nurn 6. vbt dixi non requiri conditionem effe
infallibilem , quod refpcflu primo vementium ad fidem clarum ett, quia propofltio Ecc/efla
quoad bos , non efl conditio, fed vnum credendorum.

Suere ad
boa in pro.

‘‘t-

Reportatio
nu,& infra

hic diffe-
rentia j.

Acquifua
quadi cum
infufa in-
clinat ad
ad aitum ,
non poteft
fubejfe fal-
fum.

A Lia differentia cft, quantum ad hoc, quod cft artum inniti fidei : quia fides in-
fufa non poteft inclinare ad aliquod fallum, inclinat autem virtute luminis
diuini, cuius cft participatio j St ica non nifiad illud quod cft conforme illi lumini
diuino : artus igitur credendi inquantum innititur ifta fidei, non poceft tendere in
aliquod fallum.Scd fides acquifita communiter innititur affertioni alicuius tcftis,qui
pollet deficere, Sc ideo illa fides non tribuit artum credendi, inquantum labi inniti-
tur, quod non poflit fibi fubcffc falfum : frequenter tamen non fibi fubcft falfum :
quando fcjlicet tellis, cuius teftimonio innititur in teftificando illud fit verax. Et
dixi, communiter, quia Deo immediate reuelanti, poffet quis credere credulitate ac-
quifita : nifi aliud non fit verum reuclari a Deo, quam artum credendi, vel nolcen*
di caufari immediati a Deo in eo , cui fit reuelatio. Et quandocunque ad idem
inclinat fides infula , Sc acquifica , tunc ncccffarii acquifitx non fubcft fal-
fum : non quid hxc neceifitas fit ex ipfa fide acquifica , fed ex infufa concutrem»
t.c cum ipfa ad eundem artum. Innititur igitur artus credendi fidei infufx t.mquam
rcgulx ccrtx, Sc omnino infallibili, a qua artus habeat, quid non poflit effe fatfus :

fed

Qusftio XIV.

355

fcil innititur acqnifitr ranquam rcgulx minus ceri* : quia non per illam repugnaret
aflui, quod cflVc falfus, vel circa f.illum obieflum.

Coir.raift.im differentum poteft argui fic, quando ad eundam actum concurrit
reguia fallibiiis, licet cum regula infallibili , ille aflus non elf infallibilis. Pn batur
per iimilc, quia ex duabus prxmiflis, qu itum vnacft necclTaria, Se alia contingens,
nonfcqttitur conclufioneceflaria Et ratio eft , quiaquod dependet cx pluribus, non
poteft cite perfeflioris conditionis qnocunque illorum : nunc autem quicunquc a-
flus credendi ad hoc quid eliciatur, dependet a fide acquiiica mouciite : igtutfi
illa iit faiibu', nunquam aflus clicicus erit cx principio tali, quin fibi poflet fu belle
fallunt.

Rcfpondetkad quodcunque inclinat lumen fidei infulic, illud eft determinati
verum, li autem ad idem inclinet fimul aliud, quod quantum cft dc lc, pollet incli-
nare in fulfum , non ab ilio alio , vt tale , fed ab ifto lumine haberetut, quod in illo
aflu non Iit deceptio.

Tcnia differentia poflet poni , qua: conucnit cum prima , qnx fcilicet eft, quid
non percipio mc inclinari inactum per fidem infulam, fiuc fecundum illam elicere
aifum 3 led tantum percipio me aflentire fecundum fidem acquificam , vel eius
principium , fcilicet tcftimonium, cui crcdotquia fi perciperem me habere aflum
fecundum fidem infufam , & cum hoc feirem qudd fecundum fidero infulam non
poteft haberi aflus nifi determinati verus: perciperem quid aflus meus non poflet
efle falfus, quia ex hoc iequitur quod perciperem quid obieflum aflus non poflet
cflefalfum, & tunc feirem illud, id eft, infallibditer cognofcercm illud cfle verum,
quod nullus experitur in ie, vt credo , quantumcunque aliquis habeat vtraque fide
&fecundu vtramque affcntiatttant&modo igitur credimus in vniueiTali,qu6d tedes
in aliquod complexum fecundum inclinationem fidei ir.fbf® , in hoc non pollet er-
rarer quis amem , Sc quando fecundum cam tendit, nec ipfcmettcndcns fcit, nec
alius, nec aliquis ccrtitudinalitcr experitur.

1 Contra hoc 15. de Trinic.cap. fu videtur fides in torJt,in quoeJl ab ei cuius

eJi : fed eam tenet ceriifsima fcicntij,clamjrque conficientia, Sc pift : Htud quod credere iule-
mur , videre non fofifiutnus : ipfijm tamen /idem quando eji m nobis, videmur in nebit .

Refpondco: intelligiific fidem videri, quomodo concedit animam femperfc nof-
ccrc : non qudd fernpcr fit aflus elicitus : fed quia femper cft perfefla patientia ob-
iefti aflu intelligibilis Vnde liibdit ibi .rerum atfiemium frt/ent efl fidei, ii. c ita qudd
gencraliterillud , ad qnod lubetamma potentiam accidentalem propinquam nof-
ccndi, hoc Auguftinus dicit eamnofccrc.

n A liter diceretur, qudd accipit fidem pro aflu credendi, de qua ibidem parum
poft dicit : ist liquando rebus falfis uccomodaiur Jides : hoc cft, aliquis aflus credendi.

commentaria Si

Quare ae-
quijita , em
fimul cum
mfufia ttn*
dii in altu
uon poteft
tendere ii i

falfum.

Quomodo

videfnm fi-
di m nohu.

Nofccrt ni
dicit ji/H -
per alium
nofcimik

k D Effoedet i td qnodeunque inclinat lumen fi->
|\(/fi Infnft, illud tft determinate verutu. Sed
non eft fic dc conclulionc iliaca ab vna de nc-
ccftano, Cc alia Jc contingemi,quia veritas con-
clufiouis , & euidens vnio exrrcmorUm in con-
ci ufionc cftprircise ab vnione extremorum in
prxmiffis; & quia extrema in prxmtflis non ha-
bent fimpliciter neceffariam connexionem, licet
vtu prxtniir» fit de necelTario,& alia de contin-
genti. Sicnt hic, omne animal currit; omnis ho-
mo c II animal : nam in illis prxmiflis maior,
minue extremitas nqnhaberdnt fimpliciter nC-
ceflariam connexionem, vtpatcr.quia currit, 8c
homo non necelTarid c©nnedurttur:ide6 in con-
clufione non fequitur necelCtria connexio ; non
enim maior vnitas extremorum poteft concludi
ip. coclufione.quam in prxmiflis, vt expofitu cft
in i.A p. '■.(]. 1 setpondendo ad primum argumen-
tum pnnopdle. conclulio enim prarcis^ fequitnr
ex prxmims , pro quanto extrema conclitfionfe
connc^hmtur in prxmiflis. Sed in propofito,a-
&ns,qui cft ab inclinatione fidei infuf; cft nccef-

fari6,& determinat* verutAided quicquid aliud
concurrit cum fide infria, femper ille a&us eric
determinate verus, etiam pofito qu6d fides ac- ,T

qui fit a inclinaret ad a&um , cai pollet fub-
efte falfum , quia potentia nunquam eliceret ta* • 1** ‘ v
)em artum orout dlet fecundum inclinationem
fidei acquinta: , fed prxeise eliceret fccundAril
inclinationem fidei infrfie,& ideA nnnquipoA
fet talis adiuselle fallibiiis, fiue falfustnon eninl
veritas adlus cft prsrci$£ propter coimexionenl
habituum inclinandum, ficut veritas conchi fit>^
nis cft prarcisi propter connexionem extremo-
rum in prxmiilis , & ide6 patet quomodo fimi^
litudo illa non tenet.

Quu autem, C7 quando fecundum eam tendity '*

ntc ipfemet tendens fcu/tec ahia, nec ahaws cer -
tit admolirer experitur . Sicut etiam patet de ha-
bente habitrim chlritaris infufie , & duritatis
acquifirx , qttamuis fciat fe elicere adum fecun- t)upl* x rU-
dum charitatem acquificam, quia percipit fc '"«•
prompte, expedite, faciliter, & dclcdabiliter illu
eluere, qux funt conditiones habitus acquifiri,

Gg 4 de

356

& non infirfi.vt patet *Do£kore m primojifi. tt.
tamen antequam fcit , & Koc de legt communi,
fc elicere actum fecunddm habitum cmritam in-
fufum. quia tunc efe certus feeffe in chamate,
f«d tantum fcit in vniuerfali , fcilicet quid aftus
elicitus , fecundum inclinationem chamans.n-
fuf* cft vere meritorius, & dignus vita merna,yt
patet in primo. HftmS.np. Sic dicendum elt in

PTPCm°« Svc.Atguit Dodtoramoritalibui Aut
ouftini probando quid habens fidem mfufat*
cognofcat fe habere illam, Sc per coniequenspetv
cipiat fe operari fecunddm illam- . ,

mode concedit animam ffmper ft ne/crre HK ta-
men aduerrei quod communiter quando ob».
' aum eft aflu prarfens potenti» in ratione obte-

ai adu intelligibilis . quid ipfa potentia ftatim
poteft exire in actum^uia tunc tplum obiettum,
« Cc pr*fenscum potentia. funt perfcaamcmo-
ria facunda. 8c per confequens ex haeexpofi-
tione autoritatis , fequitur quid mtelleaus non
tantum pro (tam ilto poteft cognofcere ipfam h-
dem in fe. fed etiam ipfam animam . quod ta-
men Doaot negat hU de anima, & fupra m pro-
toe. anajl.l. & «prime, djif.J. Wf.J» E> quid
memoria perfcaa Iit quando obieamn «fcp™*
fens perfede in ratione obieai aftu intelligibl-
lis ipl. potenti*, patet iDoSorc ia primo fjl.i.
yari. ^uap.yd.fi.i.^af.T& in fecunda Afi-
«w, - £»«,.. d.fty ,uaH.,o& dift.?. tem plunbus
mo-iaUffi- aliis locis, vide qu* ib^expofui. Dicoergo,

***** Dockot accipit hic obieaum eilc pwlcns

Quodlibet.

vt a&u intelligibile , non quod immediate pro
ftatu ifto pome monete potentiam , qnia bene
(cqueretur qu6d pollet intdligi Sed fic eft
pixlens prxfentia reali , qu6d fi inrelle&usnott
effiet alligatus ftatui ifto , ftatim poffict illud in-
iclligere , quia folatus ab illo ftatu ( quem Deu»
ordinanit/cilicet ftatuendoquod intclledus non
poffit immediate moueri a mere intelligibili ,
etiam pcrfc&iffimc prxfenti^iec etiam ab aliquo
lenfibili immediate, vt patet in pnmojift.^u.y
nullum eflet impedimentum quin a£u pollet il-
lud intelligerc, Dico ergo qu6d fides eft fic rea-
litcr prarfens intcHc&ui in ratione obicdi intel-
ligibi lis, quid quantum eft ex parte fua non pof-
fet elTc magis prxfens , & adu quantum in fe
eft,eftet in maxima propinquitate ad moucndum
intelle&um ad fui notitiam; &c fimilirer inrclie-
cius polTet immediate concurrere vt alttf» par-
tialis caufa ad a£kum intellegendi , ita qu&d nec
«x parte intcllc&us , nec ex pane obicdi eft
aliquod impedimentum , nifi prxeise ordinatio
voluntatis , qux ordinauit quod pro ftatu ifto
nullo modo poffit immediate moueri, nec l fe-
iplo, nec ab aliquo rocrd intdligibili, vt patet
dift. j. primi.

n ji liter diceretur. Dat Dodor aliam rcfpon-
fionem ? ad autoritatem dicit qu6d Auguftinos
accipit fidem pro adu credendi , de qu} ibidem
pani p6ll fubdit : aliquando (inquit) rebps fici jis
dtccemocUiur fides . boc eft aliquis 4&hs dedendi,
& fic eliciens adum fidei , poteft ifcfum adu re-
flexo coguofcerc ; tamen credo quod prinaait-
fponfio magis fit ad mentem Auguftini.

s C H o L I V M.

Trinitatem non pofefeiri i noiitfcrentU quia,/« 'npoHeriori, yU nMu, tgkBm ici*.
I eil innotitiam caufa neeejfaru aiciw fieri,™/ cfo,& tamumvoluntm Det necefarta eft ai
’ L, ”7'Z, JnnJum ai hoc, non refer, c,uodf,t ,n Vmt.u, vel Trtntt.u, r,a v ha-

Zoolori iSLm.hac cjl Primi vera, Deus creat , non v, fi/ fonte pro vUofnffofi-
,o cuamrouftfarifc.cn, io proprerquid ,fe» i friori.jnio „nnaoro(r,eUUs,no.

- habetur ntji per LJpLm proprium r m, , enim cft propriam, & talcm no» Ucmnt ic Doo

prohocftdtn t.i. }■

n E fcientia autem ctuio , dico quod non poteft aliquis mod&ex naturalibus
a a D attingere ad fic intclligendum Trinitatem in Diuinis : qua non poteftfcitc
illuddecaulagpet effeaum demonfttatione?«Mi quo circunfcripto remanet m cau-
tu.fc,ur fa quicquid cft ncccffarium ad caufandum i fed citcunfcipta, per
Trini, ac. nitlte, haberetur quicquid ncceffarium eft in Dc° ad cau^ndum crcaturam.quia
& principium formale caufandi perfodum, & completum, Sc fuppofitum hafc iens d-
lud principium formale pccfeOum, vt patet in quadam quzft.oncpraJi.biu de hoc

mota : videtur autem ad caufationcm fufficere fuppoficum perfeftum habens prm-

attingere ad fciendum propter, uii , Deum effe ttmum , qma nomu citu quod eft
propriifsimum lubieao.non continetur vittuahter primb.SC eu^entcr.mfi inpctfe,
Affter,,- P_ Pprio conccp(U fubieai , vel in ipfo fubieao fic concepto i effe mnum, eft hu
tujZuT iulmodi tefpcau Dei i igitur non poteft (citi propter ^uui de D^.nifihabitotah co-
vLitac. ceptu Deiifcd talis non habetur pro ftatu dio de lege commum. Sicu P^tmpn
ma conclufione, quia fuit de fimplici noettia Ceraunorum. ^ro^“10
le ptopnum, autfeitetut de fubiedo proprio, Sc per fe concepto Sc '«ncparcTve
titas illius maioris, aut fcirctut de fubiefto concepto m' vmuerfaU.vel d.ft nai,&
. de ipfo fic concepto non poteft fciri propter c,u,i nifi pet fc coceptum ilhus ptop«um
Scdiftinaum. Exemplum, effe primam figuram non poceftfat./r./irr ?«Wdc ah-

Quxftio X I V.

qua 'figirra in comtmmi, nifi per rflfcdfoWi proprinm, fdlicctpcrritioiiicm f circuli : t ,

nec mirum quia prx heatum proprium ad hoc , q ^dfcucur^r^rr^/^, req^ick Al /nqWJ
medium j roprium De ifto fari prepter (]uid> vex cflent dux prinix cobdufioncs: ^

qux quarfuxfu.it fupra in quxftionc dcomniporcntu, fcd non funt liic ad pro-
pofii mtquia htc camum q fxritur de notitia poflibui modo hic haberi ex na» V

curahbus. *

CO M MLENTAR IV S.

SEcunJo Do&or in ifto primo articulo often-
dic quomodo intdledhisnufter pro ftatuifto,
d* . nec etiam pro quocunque ftatu , accipiendo ip-

uiutimZ* f,Hn in,«* "*«* Pro P0,emi* tixtwiii

f*fu ctgnaf- (nullo fiipcmaurtali concurrente ) non pollit
ttrt TrmitA- cognofcere i rrnitarem,nec demonfltiredcmon-
Aratione tjui* j non enim poteft feire illud de
caula dcmonftratione , quocucumfiripto
remanet in caufa quicquid eft nccrllarium ad
canl jm, fcd circunfciipta . per impoti. bile, Tri-
turare. haberetur quicquid neicflariutn eft in
Deo ad causandum creaturam , quia Gc princi-
pium formale cantandi perfeftum , fc comple-
tum , & fuppofitum habens illud principium
formale perfeftum. Videtur autem ad caulatio-
rem fuffaccrc fuppofitum perfc&um , habens
principium formale perfe&um. Er nota qu6d fi
lue Do&or per impoflibilecifcunfcnbat omnes
pertonas Diuinas, qubd tunc accipit fuppotitum
perfectum pro aliquo per fc dante (impliciter,

. licet non incommunicabiliter . oc fic Deus eft
fuppofitum pcrfedhim, quia (impliciter per fe
ftans, licet tamen communicabilittr. Et hoc eft,
" quod dicit Do&or. in prtmo. 4-*.*] ». qtiod hxc
eft primi vera , Deo» o edi , prout ly Deiu non
fupponit pro aliqua peifbna , fcd pro hoc Deo
Angulari , fc tunc racio formalis creandi in ipfo
beo edet voluntas cius, vi patuit w fecundo, di.
j qn. i. & qmedl.q. 7 Si autem intelligit quid fola

pertona Patri r maneat , adhuc ipte Pater poifek
creare ita pcrfe&c ficur fc nunc cieat, quia edet
fuppotirum perfedum habens peife&um prm-
cipium creandi , fcilicct voluntatem perfettilli-
mam De hoc vide Dodorcm m fecundo J.\ + u
Sed in propolim per cffedun*,vt effedus cft.dc-
ucniturprxcise in cognitionem caufx,proquan-
to dependet ab illo : Modo cfE dus non depen-
det abeo vt trino, fcd a Deovr vno , vt paret m
frolog.q 1 .ergo (equitur quid intellcdusper no*
titians effedus non cognofceiet Trinitatem,
t) De tertio principali in ifto acriculo, fcilicct de
(aeni ia propter tjmd dicit quod non potefl modo
dmmd ex puni nmturoltlwi ottmgtro *d Deum
trinum propter tjwd Et circa hxc omnia (cilicec»
qi 114 fc propter quid, vide qux expofui in qo. r.
■prolog.

In liteta htius primi articuli oceurrut nonulla
Yian^lld dubia. Pomo in hoc:Anima ex puris nat oralibus
dt uno. poteft ex cognitione: huius entis abftrahendo

cognofcere ens in fc. fer funditer ex cognitione
huius boni poreft cognofcere bonum irt fe.Bt fi*
militer abftrahendo a numero proprie accepto
qui eft quanriras difetera. rationem proprii dif-
cretionis, haberi poteft conceptus cius, quod eft
Trinitas. Et firtii iter quodctmqUe tranfcerideds
per abftradionem a creatura cognita poiift in
luadifferemia inrclligi. 8c runc concipitur Deus
quali confusi , ficut animali intclledo, homo
imclligitur.

Secundo dubitatur in hoc» qbod quando fi- j
mul infunt fides acquifica » fc tnfufa ipli anitnk.
adus vnus ,6c idem credendi dicitur fecundum
inclinationem vrriufqut, quia quando funi duae
formae quar nanu aliter intimant ad adum in eo-
dem operanre.vcraquc quantam eft de fe, ric. cf-
fario,& femper inclinat ad adum.Gc idc6 quari-
docunque adus elicitur lecundum induuiit)-
nem vtriufqne.

Tertio dubitatur in hoc,qiu>d ex fola fide in- zWrnd*,
fufa quis uon poteft elicere adum iiedeiidi.de
hoc de lege communi, quia fide*, infida mc linat
id credendum ea , qufc non kabnit euidennam
cx terminis, nec intludunt ahqujm cim‘xnti..m
connexionis terminorum fi icimini fint appiC-
hcnfi cx fcnlibus.

Quarti dcbitamr in lioctifidcs tnfufa ntS poteft
inclinare ad aliquod falfum.Quia inclinat vjmite
luminis diuini, eurus eft participatio fi ideduon
nifi ad illud , quod eft conforme illi Imhini di-
uirro.Er fidei acqiuTita poreft irfvlujBieacl aliquod
falfum. t^idtutk

Quim6 dubitatur in hoc > qu<>d quandocuft*
que ad idem inclinat fides infula , A acqmlita ,
runc neccllaiio acquifitz non lubeft falfum»
non quod ncceflitas fu cx ipfa fide aequi lita,
fed infula concurrente cum 1 pia ad eundem a-
dhim.

Scxr6 dubitatur in hoc ,'qudd non pernpio fexfA,
me indmaii in actum per fiderq infutam , Ime
fecundum illamelicete adum , fcd tantvni per-
cipio me afTentitc fccundiutn fidem adquifitam,
vel eia principium, fcilicct tcftimomuiv, cui
credo. ,

Seprimd dubitatur in hoc . qu«'.d non poteft
aliquis cx puris nariotalibus cognofcere 1 rinita-
tem dcmonftrartone ejuta , circtmlcrfpta , per
irnpolVbile , Ti initate . haberetur quicquid
neccHatmtd eft in Deo ad caufandum creatu-
ram. .. ...

O&aud dubitatur in hoc.qnGd anima ex piins 09*>am*
naturalibus non poteft feire propter ^md Ttmi-
laeem de tpfo Doo. ■ «

Contra primum , fc prim<t cdntra primam c.mfr0
patrem , probatur qu^d anima ex pun» naturali- m ^ ”*
bus non poteft ex cognitione huius entis abftra-
hendo cognofcere ens in (e. Etptitnb inflatur
. fic : quzro . a quo immediate cauCuur cognitio
entis in fe ct cognitione huius entis, puta hUiuS
albi ) aut immediate caufatut ab Hbc albo cogni-
to , aut ab hoc albo ab(olut£, aut a quid itate al-
be dinis, vt priot e fua hatcccirate, & hoc aut co-
gnita , aur abfolurr fnmpfa.aut fpecie intclligi-
bili albedinist aut fpecte intelhgioili entis infe.

Hxc diuifio videtur fufficiensj fcd nullo iftoiuni
modorum caulatur cognitio entis in («■ Noti
ptimb , quia pro ftaru ifto nullum fingubie
immediate mouc^ intelledurn , nec ad noti-
tiam fui » nec aliorum. Tum euam « quia

2^8 Quodlibet.

vt cognitura habet tjft tantum (ccundAm ^
ShgmUrt mS ^uid etiam abfohuc acceptum non cft pudens
intdledui , nec fecundum Ic. loquendo de albo
fingulari , nec fecundAm aliquam (pedem pro-
priam , quia pro llatu illo non habetur fpecies
' intelltgibilis hngularitatis fub ratione propria.
N<>n IccundA . quia quiditts, vt cognita, habet
tjft diminutum « & per conlequcns . vt (ic, non
poteft moucrc inrelledum nec a.l fui . nec alio-
rum notitiam. Nec fimiliter ipfaquiditasabfo-
lutc fumpta , quia vt (ic . non cft prxfcn» intd-
leniti. Non per fpeciem intcllig bilem , vt paiet
* Dolore »* primo, dtft. j. quoji*. 8 : vt (ic, ha-
bet ejfc tantum diminutum, quia tantum ejft ic-
prxicn tarum. Ncc tertio , quia (i fpeciei mtel-
figibdis albi raufarparrialucr notitiam emis in
fc\ hocnon cft poffibile, nif» prius in eodem in
tellcfhi caufe' notitiam omnium aliorum , qux
immediatius fc habent ad album , quia (ctnper
prius caufat notitiam perfcdiorcm quam poflir,
vt patet i Dodore w primo, dtft. t queft. a.& (ic
prius caufarct notitiam albi , coloris , qualitatis,
abfoluti. Sc fic afeendendo , quod tamen non vi-
detur Tum etiam, quia fpecies propria albidi
eadem ipli albo , patet , quia per i piam tantum
ipfum album cft prxfcns , & nihil aliud , a. iter
✓ • idem Gmul -flet rcprxfematiuum magis, &c mi-

- nus communis , quod non videcur fecundAm
Dodorem in primo , )• quoft.6. contta

Hcnricum. Non quartA, quia tunc quxro,i quo
illa fpecies entis in fe (it caufata , non a funda-
mento, quia tunc illud pofler caulare plure* fpe-
cies diucrfohim obiedoiuin. Tum etiam .quia (i
fic, fequeretur quod non pollet caufate fpccicra
emis in (e , nif» prius, vel fimul caufarct fpecies
omnium fuperiorum iplius albi , quia cum (it
caufa met* naturalis , femper producens fne-
• ciem propinquioris primo obiedo,fcilic> r albo,

f Tum ctii.quia non ponitur caufari aliqua fpecies

intelligibilis.mfi relpcdu obi edi fenfibilis.ModA
ens in fc non cft pudibile, vt patet; ergo non po-
tcft pro (latu ifto caufari fpecies intelligibilis
propria fpfi enti in (e.

I f , Secund A inftatur (ic : (i conceptus enris poteft

ahftrahi ab hoc ente , quxro , autabftrahitur ab
a aliquo pofteriori hoc ente , aut ab aliquo priori,
ita quAd fit in realiquid.1 quo abftrahitur. Non
primA , quia proprie talis conceptus abftradus
1 non eiTd quiditatiuus. Non fecundA, quia tunc

in re , puta in Francifco , clfct entitas abloluta
prior fubftantia corporea , viuente, fenlitiua, &
rationali , fcd hoc non videtur, quia quxeunque
«miras pertinens ad ejfe Frandfci. videtur, quAd
fit (ubft. mia , aliter ex non fubftantia efiet fub-
ftantia. quod eft impoflibile.

TertiA inftatur fic j fi ab hoc cnre.puta Fran-
cifco, poteft abftrahi ens in fe, fine abfoluti, tuc
■ (equcrecur quod in Francifco eftent plures fin-
gularitatesconftiruenccs ipfum in ejfe (ingulari ,
quia a Fiaci(co,vt hoc ente.abllrabinir cns.vt ab
hac fubftantia abftrahitur fubftantia abfoluta, vt
ab hoc corpore abftrahit corpus, vt ab hoc ani-
mali abftrahitur animal , Ic ab hoc homine ab-
ftrahitur homo. Iftx confcquentix patent per
Dodorem i n quarto, difUntl. i . qtuil. i . & dtfi.
H.& in pnmo.dtji.i farte i. queft. 1 .quia poteft
confiderari Francifcus, vt fuppofiru entiscfuppo-
fiturafubftanrix,corporis,animalis1ho»ninis,&c.
Si dicatur quod non eft incqnueniens cllc plutes
fingulasitates,vt pater de compofito fubftamiali

per fe vbi partes habent propriam fiiigularitatS.

Saltem infto de pluribus luppofitis.qoia fi a Fia-
dfco polTtim buiufmodi conceptus abftrahi, fc-
quitur quAd idem Francifcus poterit confiderari,
vt fuppofitum entis , vt fuppofiium fubftantic^K
fic de aliis drfcend£do,& vt eft fuppofitum entis
non intclligitur tunc fuppofitum (ubftantic.pa-
tet;qiiia vt iuppofito entis no icpugnat perfedio Am , .

fimplidcer, fcd bcn£ repugnat, vt fiippofuo fub- rtfmpMftf
ftamix generarx, vt patet per Dodorem in pri- fiOto fimftu
mo,diji i. parte i. quoji. \ .& dijlmtl.Z.q.t.& in "*"•
quodlq.i.y

Inftatur quarti . quia quxro de illo ente in fe I *•
abfirado quid fic? aut cft aatlis intclligendi, quo
ipfum intclligo^iut idolum fabricatum, per intel-
lectum , aut res concepta. Si primo, hoc non vi*
dctur.Tum,quia ille adus n&ptxdicatur in quid,
vt patet. 1 iim , quia quxro, ad quid terminatu*
ille ad' u^urtei mi natur ad ens in fc.vt prius om-
ni alio pertinete ad tjft Francifci.A: tuc fcquirur
quod tale ens erit potentiale ad fubftanriam,coc*
pus, viuens, animal , & rationale cum vhimati
ab onmibus iftis perficeret ur,& tuc quxrit.quo*
modo contrahitur.aut terminatur ad ipfum Fri*
rifcum, (iue ad ens , & tunc (equitur qu6d non
confcquuur ens,vt in (e, fcd prxeis^ vt in Fran-
d(co, 6c vt fic, non cft commune alicui. Si (e-
cund6, patet qu6d non. Tiun, quia illud idolum
non prxdicatur in q nid de Frandfco , nifi aed-
piatur ab aliquo pertinente ad quiditatem Fran-
cilci prius iplo Francifco, & tunc vt prius, qux-
ntur de illo quod fit^in ens abfoluti, an fubfta- .
cia, &c. Tum , quia intclligere illud' idolum in
fe non cft inteliigere ens in fe. Si tcni6;8c hoc
non, quia res vt concepta, eft tantum vnum ens *
per accidens, & (ale non prxdicatur in quid. Si
dicatur , qu6d,accipirur pro re conccptibili ha-
bente tjft prxter omne opus intcllcdus, & tunp
arguitur vt prius.

QuintA inftatur, Ic quxro dc ipfoente in (e»
vt eft commune Deo , & creatutx , vt didt hic
Dodor.pro quo accipitur? aut pro concepturus
pro aduali intclledione,& arguitur vt prius^ut
pro recide ptorcalitate prxter omne opus intel*

IcdtisA' tunc fequiturquAd Deus,& creatura n5
rantum conueniunt in conceptu, (ed etiam in vera
realirate^nAd eft contra Dodorem in i. d.%. q. a.
qui dicit quAJ quamuis Deusae creatura conue-
niant in conceptu communi, non tamen conue-
niunt in aliqua realitate.

SextA inftatur, quia pofito,quod ens polfit in
(e confiderari abfttahcndo ipfum ab hoc ente
cognito,8c vt fic abftrado concipitur Deusqui-
ditatiue.confusc tamen ficcondpiendo.aut con-
cipitur homo quiditariuA , quia concipitur (ub
prxdicato dido in quid dc ipfo homine.Scd hoc
non (equirur,quia oporteret prius probare^uAd
ipfum ens natum fit conuenirc ipfi Deo quidita-
riue, fed hoc non poteft probari. Turo,quia tale
ens eft pofterius Deo, vt patet a Dodorc «* pri~
t ut, dift.%. qutji.i. Tum, quia illud, 1 quo acri-
peretur non eilct in Deo in vltima adualitate*
ficut nec conceptus didus in quid de pluribus ,
nam quicquid eft in Deo prxter opus intellcdus
cft fimpliriterin vltima aduali ute,vt patet pa
Dodorem in pluribus locis.

SccundA inftatur contra aliam partem de nu- * J*
mero , vbi dicit quAJ ab Jl rabendo rationem mo-
men difertti poteft babert conceptat terminat ut.

Hoc non videtur ad propofitum,priraA,quia^>cr-

Qua?ftio XIV.

559

fon* diuin? non numeramur.vt probat rufe in
tn primo difii+Potito ergo quod podii abUra-
here rationem nameri dtlcreti , puta i numero
ternario trinitatem, & fic potito , quod conci-
piam illam, illa tamen non conucmt Trinitati
diuinx, ficut conceptus cntts Deo conuenit.fic
prardicarut m quid de Deo, & lic polTuraintcl-
ligere quod aliquod ens eft primum abftra-
hendo priraitatem ab ente,de coniungendt» ip fi
enti» fed non fic videtur de Trinitate, quia ac-
cipiendo Trinitatem fic abftra&am non eft ve-
rum,qu5d aliquod ens furomum fit fic trinum,
vt patet.

Secundi indatur fic quxreodode ifto prx-
dicato.fcihcet trinum, vt cum dico taliquod ens
eft trinum , quidmtclligitur per ly trinum ? aut
prxcis£ a&us cognofccndi , quo cognofcitur
trinitas numen difcreti , aut intellieitur ipfa
trinitas numeri difcreti abllra&aab ifta,& ift*
trinitate difcrcta,aut aliquis conccprus.qui di-
catur huiufinodi trinitas. Non primo. Tum,
quia intellecto illa vtte non prxdicatur,figni-
ncatum enim rei prxdicatur.T uro etiam » quia
quxto ad quid terminatur talis inteUt&io>u ad
trinitatem numeri difcreti , illa non conucnit
Deo trino, vt intclliecte Deum trinum;aut al-
teri trinitati.puta perfimarum in eadem natura,
fi illa non abihalmur 1 numero difcreto,vt pa-
tet. Non fccuntf&.vt patet , quia illa non con-
ticuit Deo ttino.de quo loquimur in propofito.
Non tcrti6,quia quxto, quid correfpondet illi
conccptuilTandcm oportebit inuenire aliquod
abftraftum ab aliquo alio, quam i numeto dif-
ctcto dc genere Quantitatis.

Deinde inftatur contra aliam partem, in qua
dicitur qubd cognofcendo ens in fua indine-
rentia,cognofccndo Deum confuse, ficut con-
?cpto animali in fe, concipitur homo confuse.
fiinfKftimmt. Contra,quia nihil concipitur cofusi.quod con-
cipitur fub conceptu diitinCiflimo.Sed conci-

fiiendo Deum , vt prxeise in ente concipitur
ub conceptu diftinOiflimo ergo Deus, vt in
\ ente conceptus, non concipitur cor.fusc.Maior

eft nota, quia CubicCum includit prxdicatum.
Minor patet, quia conceptus entis cll coceptus
in fc diftindiilimus , imo non poteft concipi
ni fi diftin&c.vt patet a Do&orc t» primo dtft.).
(j. l.qui vult quid cognitio diftmda primo, fic
principaliter incipiat i conceptu entis.

1 4. RefponJeo ad omnes obiediones , prxmit-

'l&RinSio de tendo aliqua nccelTaria. Prrrod prxmiito,
temteptn tn- conceptus entis in fe poteft abftrahi ab

,ntu' hoc crc cogmto.hoc poteft multipliciter intcl-

ligi. Primi, quid hoc ens, puta hxc albedo, vt
hxc fu immediati cognita ab intcllc&u, & vt
fic cognita , poteft abltraherc ens in fc > & hic
fenfus eft fallus» quia talis non poteft primo,
immediarc cognofci ab imcllc&u pto ftatu ifto.
Secundo.quid hxc albedo immediate moucac
fenfum exteriorem, fic poft imaginationem, fic,
quid albedo cxcri caufct fpeciem lui feniibi-
lcm in organo vifus,& illa eadem fpccics cau-
fet fpeciem fenfibilcm in imaginatiua,qtix di-
citur phantafia , fic fic potentia vifiua cogno-
fcit albedinem in fc prxfcntcm per fpeciem
(enfibilem imprclTam in organo vifus , fic vir-
tus imaginarius per ipfum phantafma cogno-
fcit eandem albedinem etiam non prxfcntcm,
& poft phantafma vna cum intellc&u agente
caofat fpeciem intclligibilcm in intcllc&u pof-
fibili,vt patet a Do&orc tn primo ,dift .^.qutft . 8.

& infra * jueft. 15. Sc fic tandem cognofcitur
primi ipU albedo per illam fpeciem imelligi-
bilcm.qua mtellc&a poteft hxc albedo intclli-
gi , non tamen fub ratione propria lingulari -
utis vr patet a Do&ore in ptimo. Et hoc mo-
do poteft intelligi di&um Do&oris , fcilicct,
quod ab ifto ente, puta iftaalbcdine , qux vc
fingularis.non tamen fub ratione propria fin-
g-iLri ratis , primi apprehenditur a fenfu ex-
teriori,&: immediate, pili k fcnfu interiori, fic
vltimo ab intellc&u , fic tamen, quod intclle-
dus piimi apprehendit eam in fc quiditatiui»
fic poft,vt fingularem,cofusctamc£c hoc mo- '
doabcnrc fic cognito,porcft abftrahi ens in fe. 'j .

Secundi prxmitto, quod tencndo,(vt credo tnt9^uieve
ciTcvcruro , imo necellarium fecundum opi-
nionem Dodoris) iftam veritatem , fcilicct,
quid in cognitione abftradiua non concutiat
obicdum imclligibilc , fed canium fpccics in- ‘
tclligibilis , vt aliis expofui ; poteft fuftincti Urt , & »»n
primi , quod eadem lpecies intelligibilis qux ekuHum i»
immediati cauOuur a phantafmatc.vt primum» /}*'*•
fic immediati repte. entatiuum ipfius albcdi-
nis.pofiit non tantum partialiter caufirennti-
tiam abftradicuam ipfius albcdinis »fcd etiam
quod pofiit partialiter caufarc notitiam om-
nium eifentialirer, fic vittualiter contentorum
in ipfa albedinc fic fic poteft immediati caufare
cognitionem omnium fuperiorum ,fic fic cau-
fare cognitonem emis in fc, fic etiam omnium
paflionum vittualiter contentarum . vt expo-
fui tn pnmo , dtft. j.fic aliqualiter 1« /#-

eundo , dift. j. Se cundi!» poteft fuftineri , quid
quodlibet dlentialiter contentum in ipfa al-
bedine habeat proprii fpeciem intelligihilem,
ita quid color habear piopriam,fic fic afceden-
do vfque ad ens inclnfiue. Et fimiliter quid
omne naturaliter conceptum habeat propiiam
fpeciem intelligibilem.Scd omnes iftx fpccics
ordinate caufanturab inttlledu agente , & ab
ipfo phania matc. Vel forte vna fpecies caufar
aliam , vt puta fpccics intellig bilis albedinis
caufat fpeciem coloris , fic alus aliorum fupe-
riorum.Scd hoc non ita aflcro.lftis prxmifiis, AnftrtfnUrt
cum dicitur , tenendo opinionem Dodoris,
fcilicct, quid fingulatc nor immcdurimouer,
pater rcfponfio ex primo prx.mbulo quomodo
fingularc moucat , fic quomodo non monear.

Et cum dicitur de quiditate in fc, concedo quid
ipfa no monet ,rim tantum habear r^ediminu-
tum.Cutn dicitur dcfpecie ityell gibili. Dico,
quod tenendo primum modum de ipfa fpecie,
quid ipfa immediate moucr ad notitiam albedi-
nis in ic,& immediate poft ad notitiam coloris»

&fic afcendcdo,fic hic non ponendo aliud im-
pedimentum , puta imperium voluntatis , dc
quo tn fecundo , dtft. 9. & dtft. 41. vide qux ibi
expofui . fic tunc habita cognitione entis in fc,
poteft intellcd.us. Initem imperio voluntatis,
firmare fe in cognitione entis in fe,& hoc fuf-
ficit. Potes etiam diccrc.vt dixi in primo. Te- freotn-m*
nendo etiam (ccunJum modum» fcilicct, dcplu- <ju*mo4o
ralitate fpecierum intclligibilium , poteft dici f-*/4**'*
qu6d ordinate caufautur ab ipfofundanunto»
fic intclledu agente, fic tunc voluntas poteft
modo vti vna Ipecic intclligibili,modo alia, fi-
cut expofui in pritno,dtft. ). & ipdft. 9. bt hofc
vide qux dixi tn primo, dift. }.qi teft.i.

Ad fecundum dico brcuitcr,qufid conceptus
entis poteft abftrahi ab aliquo.qtlod eft aflu in
Francifco prius, ficut etiam animal abftrahitur
ab ali-

$6°

Quodlibet.

Tmuikit i» il~

fmm gridum
ftnfittumm
HfltuBum
rttUttr ab
miilltiiuH.

17’

ab aliquo priori in Francifco pura i fenfitiuo,
vel aliq.10 alio.E t cu infertur.qubd iuc in Frarv-
cifcoefiet aliquid pertinens ad tj}$ i piius, quod
n6 eiTet formali ter fubftatia.Dico.qu6d opottec
hoc cocedere;nec fequitur qu6d ex no fubftatia
Hc fubftantia, imo Ii Ftancifcuseft fubftantia fit
ex fubftatia,quia fit ex ente,vt cotradoad fub-
ftantiam.Dico ergo, quod ens, vt aliquo modo
prius fubftantia creata,eft luo modo potentiale
ad vltcriore$ differentias , vel modos intrinfe-
cos.non tamen eft ita potentiale, ficut res.a qua
accipitur animal , (iuc conceptus animalis ad
animam inteilectiuam.a qua accipitur concep-
tus rationalis , cim fine diuerfae res, fed forte
eadem res inducit aliquam realicarem quidira-
tiuam , k qua aedpitur conceptus entis, ficuc
forti ab eadem albedine accipiuntur diftin£U
conceptus , ita quod ab vna realitatc albedinis
accipitur conceptus coloris , & ab alia priore
conceptus qualitatis , Sc ab alia adbuc priore
accipitur conceptus entis , 5c ficut conceptus
coloris acceptus ab vna realitate in albedine eft
contrahibilis ab alio conceptu contradi uo,fiui
determinat juo accepto abvltima realitate albe-
dinis,ira qubd realitas.i qua accipitur ebeeptus
coloris, eft fuo modopotctialis ad realitatcm,!
qua accipitur coceptusdifferfitiz, puta coceptus
dllgregationisific pariformiter videtur diccdu,
quod rcalitas,^qua accipitur edeentus qualita-
tis fit fuo modo potenrialis ad rcafitatem^qua
aedpitur coceptus differenti* cbtra&iuus, fiue
determinatiuus ipfius conceptus qualitatisad
colorem. Sicfimiliter poteft probabiliter did,
qubd realiras, k qua accipitur conceptus entis
in fe,fic fuo modo potcntialis ad realitatem , k
qua accipitur conceptus contra&iuus, fiuc de-
terminatiuus ipfius conceptus entis , fiue ille
conceptus contra&iuus fit differentia, fiue gra-
dus intrinfecus , fiue modus aliquis alius , de
hoc non curo. Et fic pater quomodo nullum
eft inconueniens in eadem re ponere plures
realitates quiditatiuas,& ad quidirateta rei vere
prxtcr omne opus intcllettus pertinentes.

Ad tertium. Dico primb , qubd efTe plures
fingularitates partiales in aliquo , non tantum
ndeft incduenicns.fedcft neccffc illud ponere,
vt patet in compofiro fubftantiali ex materiale
forma.vbi materia habet propriam fingularita-
tere aliam k fingularitate compofiri , & aliam i
fingularitate formz > Sc fimilircr forma habet
propriam aliam a prxmiflis.Et hoc patet k Do-
&orctnftcundo,dtft.). fic non videtur incon-
ueniens , qubd vniformirer fine plures lingula-
ritates , quia plures entirates partiales ; edet
tamen inconueniens, inio fimplicirer impofli-
bile, qubd in eodem fingulari poflin terte plu-
res fingularitates totales, vel vlrimarz. quia
tunc elici lingulare duabus fingulariratibus c6-
pletiue,& eque perfede ab vna ficut a duabus,
6c fic fimul polTet efle lingulare, & non lingula,
re.quia circufcripta vna,&pofica alia eilcc, quia
fineularitas eiuselfet.Sc non effer, quia aliacir-
cu (cripta. Harc cbfcquentia patet k Dolore in
pluribus locis. In propofito tamen dico qubd
non ertenrtoc fingularitates quot entirates, fiue
realitatesin Franci fco,nifi eHenc ibi rcaliter d i-
ftin&x ; & patet , quia bxc albedo eft tantbm
vnum lingulare, & prxcisb vna fingularitate,
& non pluribus , & tamen diftinguuntur in ea
plores realitates , vc fupri patuit , fed quia

non diftinguuntur ibi realirer » fed umbra
vel ex natura rei , vel formaliter , ideo non
dicunt diftin&as fingularitates. Poteft tamen
vnico verbo dici qubd toc funi ibi fingularita-
tes, quot funt realitates pertinentes ad quidi-
tatem , ita qubd fi illx entirates diftinguuntur
abinuiccm rcaliter , fimiliter & fingularitates
diftinguuntur realitcr : fi formaliter , formali-
tcr i fiprzcisi ex natura rei , fic funt diftin&a
lingularia ex natura rei i & fic concedo qubd
eo modo quo diftinguuntur in albedine rcali-
tates , eo modo funt tot lingularia , & tamen
erit hzc albedo tanrbm, videlicet lingulare to-
talc,& vltimatum ; & fic paret quomodo hzc
albedo poteft veri confiderari vt lingulare en-
tis, vt lingulare coloris, vt lingulare qualitatis,
vt lingulare albedinis^choc loquedo ex natura
ici, 6c non rantu coccptibiliier.vt fupri patuit.

Et cum vitra infertur de fitppofito , puta,
qubd Francifcus poteft confiderari vt fuppofi-
tum talis, 6c c. Dico, qubd non accipit ibi Do-
dor fuppofitum prout eft in communicabile,&
Vt quo,Sc vt fW,d* quo ipfe loquimur, in pri-
no, d. x.p.i.q. i . fccundbm qubd vt fuppofitum
dicit negationem duplicis dependenti* , fcili-
cet aditialis, & aptitudinalis, dc quo Dodfcor in
terno.diji.i.q. i . & infru in quodl.qu.rfl. 1 9. Sed
accipit liippofitum pro fingulari entis , id eft,
qubdpcrte&io fimplicirer eff melior in quod-
libet ente, quam fuum incompofiibile. Et ficuc
eft melius nmpliciter animam effe fapientera
fimplicirer, quam includere fuum incompotfi-
bilc ySc tamen anima non eft proprii fuppofi-
tum : Similiter eft melius fimplicirer hunc co-
lorem, vt eft lingulare entis, hab^c fapicntiatn
infinitam, quam habere fuum incompofiibile,

Jiuia vt ipfe color prxcisb confiderarur vt ens,
ibi non repugnat talis pcrfe&io, licet libi rc-
pugQet vt eft lingulare coloris. Et qubd Do-
dior non accipiat ibi fuppofitum proprii , de
quo fupri , patet , quia ipfe concedit qubd eft
melius fimpliciter Deum habere inrellc&um,
& voluntatem, & fapientiam, quam habere eo-
rum incompoffibilia i & tamen ipfe Deus , vc
Deus, non eft fuppofirum alicuius , accipiendo
fuppofitum modo prxexpofiro.

Ad quartum. Dico pritnb , qubd fortenon
erit inconueniens dicere ipfum ens in fe efie
a&um intelligendi , quo intelligo Francifcum,
vt ens abfoltiji. Cbm inftatur, qubd talis a&us
non przdicarur in quid. Dico , qubd prxdicari
in quid dc alio poteft dupliciter inteliigi , vel
quia eftdc quiditate illius dc quo prxdica-
tucj vel quia accipitur ab aliquo perrinente
ad quiditatem fubicdli , dc quo prxduarur,
& hoc accipiendo fukietlum non pro rcr-
mino , nec pro aftu intelligendi , quo iotcl-
ligo Francifcum , fed pro fignificato , Sc pro
rc Francifci. Primo modo concedo quod non
przdicarur in quid , quia nullus adhis intelli-
gendi eft de quiditate alicuius lubie&i. Secun-
do modo przdicarur in quid, quia ille a&os in-
cclligendi accipitur ab entitate quiditatiua in
Francifco , & hoc modo non videtur forti
inconueniens. Cum fecundb infertur, ad quid
terminatur illca&us intelligendi i Dico, qubd
ad entitatem quiditatiuam in Francilco. E ^
cum dicitur, quod talis emitaserir porentialis
ad vlteriores cncitates. Dico primb, quo 1 fi po-
natur qubd entitas abfolutc m Francifco nullo

modo

iS.

swp Atw

f"fpfa+

'9'

T *dj'etn m
qaid ftuf
metifi dtfk-

Quatio XIV. g6t;

modo prxter opus inrell&us intclligiturex
naturi rei prior, qudd tunc terminatur ad Fran-
cifcura , vt prxcisd confideratnm fub ratione
entis. Dico tamen, & melius, quid terminatur
adrcalitaccm quidicatitum fuo modo priorem
omni alia realicacc in Francifeo , ficut in albc-
dinc diftinguuntur rcalitates, vt Cupra patutr.
Dico fecundo ,qufid fecundum aliquos pollet
concedi qufidens in fe>quod ponitur prxdicari
in quid de dece Prxdicamcntis,ponicur quod-
dam dolum fabricatum ab inrclle&u,quod ta-
men dicitur prxdicari in quid, non qu&d fit de
quidirate illius, de quo prxdicatur.fed quia ac-
cipitur ab aliquo peoincnte adquiditatem fub-
ic&i.

10. Dico tertio , fic melius primo , fic fecundo
modo,& inagisad mentem Do&oris quod eus
in fe,vt ponitur commune Dco,fic creat urar, ac-
cipitor pro aliquo conccptibili,ita quod inFra-
ciicofuntex natura rei di ili n&a concepttbilia.
Poteft enim concipi vt homo,vt animal, vr cor-
pus,vc fubftantia , vt ens , ita quod in ipfo cft
aIia,Jc alia rcalitas,^ quibus accipitur alius, fic
alius conceptos > fic ficut ab vna accipitur con-
ceptus fubftanrix, ita ab alia accipitur concep-
tus entis, aliter Francifcus non poflec veri con-
fiderari,fiue intclligi, vt fingularc hominis, vc
fingularc animalis , vt finguiate fubftanrix, fic
vt (tngufaxe entis. Et vt intclligitur fingularc
fubllamix.prxcisc non intclligitur vt fingula-
re corporis, nec fimilitervt prxeise intclligitur
fiugularc entis,* non intclligitur fingularc fub-
ftanrix , nec corporis. Et concedo brenirer,
quia rcaliras, a qua prxcis£ accipitur conceptus
entis, fi eflec realiter di/tindla ab aliis rcalirari-
bus perficientibus FranciTcum,qu6d vere rea-
lirer perficeretur ab illis, ficut fic nunc quando
genus, & differentia accipiuntur ab atia,fic alia
rcrealitcr diftin&i* , quod res, 1 qua accipitur
genus rcaliter perficitur 1 rc , i qua accipitur
differentia. Sed fi rcalitas, it qua accipitur con-
ceptas rntis , non diflingiiicur ab aliis realira-
tibus realiter aliquo alio inodo,runc dico qudd
co modo, quo diftinguitur a pofterioribus rea-
liratibus , co modo dicitur pernei ab illis,vc
patet fupri copiofifllroc dc realitatibus in albe-
to DeonM dinc. Et dixi de resinate entis in creatnru tar,-

l **** * in ^co non ponoali'quam realica-

1,,^ ** tero priorem , a qua accipitur concepms entis,
cfim omnis rcalitas diuinx ellcntix fictbiin
vltima, fic pcifcfiki flima a&uali tat e, fic per con-
fcquens nullo modo eft in potentia, nec quafi
in potentia ad aliam , imo exiftentia efientix
diuinx qux cft in vltima, fic perfc&iflimaa&ua-
litarc.ponitur de inrclle&u quiditatiuo iplin*,
vt patet i Dolore in primo , dift. i.pnrte i.
quaft- i. dift. ip. & i n qnoli. q. I. art. i. Et fic
paret refponfio.

11. Ad quintum dico , quod conceptus entis
prout accipitur \ creatura , accipitur ab aliqua
realitate quiditatiua in ipfa creatura. Et fic
propr.c dicitur ille conceptus prior Francifeo»
pro quanto accipitur ab aliquo priori in Fran-
cifeo. Et fimilitcr dicitur prxdicari in quid, fic
e(Tc de quiditate Francifci.pro quanto accipi-
tur a realitate perrinente realiter ade^equi-
ditariauin Francifci.co modo quo etiam poni-
mus animal , fiuc hominem acto prxdicari in
quid dc pluribus , non qufid conceptus homi-
nis fic fimul de quiditate illorum » quia ilhtd,

S+iOper. Tom. XII.

quod fic prxdicatur , ponitur vnus conceptus
numero in fc for mal iter , (etfquia accipiturab-
entitate pertinente ad cfTentiam Francifci &c.'
ideo dicitur dc illis prxdicari in qnid.Et de hoc
vide qux expofoi perlongum tra&atmn iH'fe •
cundoydift. q. i .vbt' do hac matetii exrint lin-
gularia dubia.Scd loquendo de conceptu entis
prout dicitur prxdicari in fmd dc Deo. Dico, Stt.hkpnl-
quid talis conceptus nullo modo accipitur ab. tktrr,mi
aliqua emirate in Deo quiditatiua perfedtibili, r»tk
vel quafi pcrfedibilivltcriorientitatepctriftfre prtiictiri*
adcntitatcmipfius.quiainDeo prxeise cft vna qmddtDtt.
entitas ciTcntialis.Sc quidiratiua.qux cft natura
meri intellectualis qox ; vt confideratur prior
omni fuo attributo, & omni cradti intrinfeco*
cft fimplicircr indiftin&a.fic lingulari flima, ita
quod non cft ibi confiderare aliqua rcalitarem
aliquo modo contrahibilc.fic pcrfcflibilc qui-
ditatiuam. cum fit vna tantum omninoprxtcr
omne opus intellc&us indiflin&a , imi fic cft
vna , fic indiflin&a , quid ex fe formaliter cft
hac , fic nullo modo eft hac per hxccciratem
aliquo modo diftinfiUm prxter opus intelle-
&us,fic fibf vt priori aducnientem , eft enim in
vltima a&ualitatc,& pcrfc&iflima fic dc fc for-
maliter hac.Sc in tali priori nullam penitus po-
no diftinctionem ; fic h.rc omnia polfc-nr pro-
bari ex diucrfis di&is Do&uris in primo, dift. i.
parte x.&dift. j. q. x. & dtft. iS.& in qnol.q. I.
fic in pluribus aliis locis. Concedo ergo quid
conceptus entis non accipitur ab aliqua reali-
tqte priore aliquo modo >n ellcntia diuina,fcd
accipitur immediati ab ipfa e flentia cmnmo •
indiftinfla , & fic talis conceptus hullotfcodo "V M
ponitur dc quiditarc Dei , quia conceptus, qui <l.,'
proprie ponitur de quiditate illius.de quo prx-
dicatur in quid, accipitur ab aliquo peitintnte
ad ejfe quiditatiuum illius , fic tarriein quod il-
lud dc quo prxdicatur , includat aliquid aliud
prxter rcalitatem , a qua accipitur cOrre^Hii
didtus in quid, ficut pater de hominc.qui prx-
dicatur in quid de Francifeo , quia FtancifcuS
vitra naturam humanam, a qua accipirur con-
ceptus hominis , includit etiam propriam fili-
gulatitatem contraftiuam humanitatis. Patel
ergo quomodo conceptus emis nullo modb
ponitur de quiditaie Dei, prxdicatur tamen iri
quid de ipfo Deo , quia accipitur ab ipfi» Deo
prxeise, vc priori omni attuboto, fic omni
gradu iutrinfecb , qui- Deus , vt fic , ni-
hil aliud fignificat , nifi naturam diurnam
fingulariflimam perfcQiffime cxiHcnicm , fic
in vltima , fic perfeAiflima alhialiratc',
fic tantum dicit r^cqnidi tat iuuni , fic pr*e£s2*
vnumomninfi, prxter omne opusintellc^n^
indiftmcbum. ’ .

Ex his apparet quomodo Deos , fic rrcatur.r li.
conucniunt in concepto entis, fic noniti
realitate communi , quia nihil rcalc eft aliquo
modo commune Deo , fic creature , fedpr.r-i MMtUt
cisi eft conccptus/qtti non%aecipitur abaliqu*
realitate bojemtali Deo, fic crcarti'ra;fidm dici-
musqufid conceptus hominis accipitur ab ali-
qua natura communi Francifeo , fic fenhni,
id cft, ab humanitate indiflctcmeodfingnlari-
latctn Francifei , fic ttiigularitatciu loinffis,
vt txpokii infecunda ,diflhf. ?. q. i.Sw
an dece Genera conucniir quiditatiuc in- cbtv*
ceprn entis, adeepro ahaliquo cdMtmi ex ntttu- r i
ra rei ipfis genet ibo?. Diiro)quhd-ftoo habcrcni
H h hoc

Quodlibet.

hoc pto ineonuenienti , qubd tale commune
fit diucrlimodi determinabile. Sed omitrarur
pro nunc cum non multum faciat ad propofi-
tum nodrunv, fu Hicit enim ad propofitum no-
ftrum habere qu6d conceptus entis prout prx-
dicatuc in quid de aliqua creatura , quod acci-
pitur ab aliqua realitate quiditatiua ipfiqs.Sed
prout prxJicatur in quid de Deo,prxcis£ acci-
pitur ab ipfo Deopxnnusindiftindo.

Ad fextam,& vicinum indaniiam, ad hanc
partem peitinenrera.Dico btcuiter , quod fuf-
ficir qu6d ille conceptus entis poflic accipi ab
ipfo Deo omnino indidindo dicente pcrfcdif-
fithum effit quiditatiuuin, & fic concedo, quod
poted abftrahi ab ipfo immediate, & n6 ab ali-
quo priore in Deo,vt fupra expofuij& fic con-
cipiendo ens in fe, tamen abdictum i creat u-
ra,concipitur quiditatiua ipfc Deus , non in fe
quidiutiuc.fcd in aliquo conceptu quiditatiuo,
id cd , quod concipiendo aliquid in fc.quod
natura cd prxdicari de aho in f«id,concipioil-
)ud aliud quiditatiue.id eft.quod prxeise con-
cipio prxdicatum natum dici in quid dc illo,
U fic concipiendo ens in fe concipio Deum
quiditatiu£,id ed .concipio aliquid in fc , quod
natum ed prxdicari in quid de Deo,non tamen
quod fit de quiditate cius , fcd quia natum ed
po&rahi ab ipfo Deo.qui dicit perfedam enti-
ratem quidituiuam.Sed decrcatura prxdicatur
}n quid , & ed de quiditacc cius modo pr«-
expofito.

I,j. Ad indantias contra fecundam patrem de
Triaiump- numero Scc.Pro maiori intelligcnria prxmitto
tiftseeifinf aliuua.Prirab,qu6daccipicndoTrinuatcmnon
rrntiff19 ,n in conccPlu* puta. quod tres perfonac
^ * accipiantur pro tribus conceptibus didindis,
forte boc modo idi conceptus pofTunt nume-
rari. Sed de hoc didum ed w primo, dij}. j q.f.
de veftigio Trinitatis , & dtjl. 14. Accipiendo
tamen pertonas proipfis fignifica(is,ccrtuin ed
qu6d non numerantur propter caufam k Dodo-
re aflignatam i* 1. difi. 14. Secundo prxmitto,
qubd Dodor non intclligit propiie dc nume-
ro , ita quod cum dico aliquod enj tjl trinum ,
jion intclligit dc numero ternario proprii fum-
pto , fcd intclligit de numero eo modo , quo
potcd i 11 teli ig i , poni;& quia numerus cd pri-
sn6 nobis notus ex diuifionc continui , 6c ex
*ggrcg3tlo,,c vnitacum. fecundum quas mune-
ramus , ideo ab ipfo uumero proprii accepto
abdraho rationem difcrctionis , quz ponitur
communis omni numero . fiuc proprie, fiuc im-
proprie accepto. Et tertfo prxmitto , quod
Dodor non accipit hic Trinitatem ficablolu-
ce.fed licut ab hoc ente abdraho rationem en-
, tis in fc , & ab hoc numero rationem numeri
in fe , & ab hac vnitate rationem vniraris in fe,
dc ab hoc fuppofito rationem fuppofiti in fc,
dc ab hoc futnmo rationem fummi in fc,& con-
jungendo omnia ida,formo hac propofitionc •,
aliquod ens fummi efi trinum & vni , id ed, ali-
quod eos fiunmum vnum,& idem pcrfcdd cd
in tribus fuppofitis , fiuc ?liqua natura fumma
omnino in fc vna, dc indiuifa cd finiplicircr,&
perfere in tribus fuppofitis realitcr ab inui-
ccm didindis , fic fic paret intentio Dodoris,
dc per confcquenspatet edam refponfio ad illa
duo argumenta.

14. Ad infiamias contra aliam partem. Dico bre.
uiter qu6d Deus nullo modo dicitur didinde

cognofci per conceprpm emis, quia tunc dici- Dotum» di,
tur aliquid didinde cognofci , quando cogno-
fcicur lecundum omnia pertinentia ad II-
lius , dc fic albedo didinde cognofcitur quan-
do cognofcitur fecundum omnes rcaliutcs , £
quibus accipitur alius.de alius conceptus& fic
non pudet didinde concipi in re.nifi concipia-
cur fecundum rcalitatcm , a qua accipi tur con- prticipm
eeptus entis, nec per confequens conceptus al- tuit.
bedinis podet didinde concipi, nec omnes con
eeptus pertinentes ad .conceptum eius conci-
perentur t dc fic oportet qu6d concipiatur pri-
mi conceptus entis. Sed in Deo non lunt hujuf-
modircalitatcs.vt fupra patuit.fed tantum vna
realitas quiditatiua omnino indidinda,qux ex
natura rei , vel totaliter fcitur , vel totaliter
ignoratur , Cc vt fic nullo modo cd refolubilis
in aliquid prius , dc per confequens non dice-
retur aliquo modo didinde cognofci per con-
ceptum entis.de vt fic, cd non tantum fummi
fimplex , fed etiam fimpli citer fimplex. Si ve-
ro accipiatur Deus non ex natura rei , fcd pro
conceptu.tunc forti conceptus entis inclodirur
in raii conceptu , & per confequens podet ille
conceptus didindi cognofci per didindaa
cognitionem omnium pertinentium ad eius
conceptura , dc quia conceptus entis fic peni-
nct:tunc cognitio didinda cius primi incipit
i conceptu entis. Sed podea ed diffi. ultas, •
vtrum ab vna, dc eadem re omnino prxrer opus
intellcdus indidinda, pofTunt elfeplurcs con-
ceptus quidiratiui:pro nunc omiiro hanc diffi-
cultatem , aliis tamen prolixe perttadandam.

Ad propofitum tamen dico.quid quamuis con-
ceptus entis in fe fir omnino dillindus , nec
podic in fe confuse concipi confufione partium
a&ualiuru, ed tamen confufus confufionepar-
tium porcnrialium.quia contrahibilcad omnia
inoriora, dc fic cognofccndo aliquid, vt prxeisi
in tali conceptu concipitur confuse. Dico ta-
men breuiter,qubd in propofito dicitur aliquid
cognofci didinde , quando in fe cognofcitur,
dc non prxeise, vt ia alio.de per confequens di-
citur Deus tanrum confuse concipi , vt prxeisi
concipitur in ente. Dicitur autem didinde Q*id fhii-
concipi quindo in fc perfede concipitur , dc
cognofcitur. Ex his paret refponfio ad illas *

dius indantias , nec oportet nunc aliter re-
fpoodere.

Secundo principaliter indatur contra fecun-
dam conclufioncm, probando quod idem adtts
non eliciatur k fide infufa, dc acquifita. Et pri-
mo fic : habitus fpecie dillindi ncccflitii in-
clinant ad adus fpecie diftmdos.Paicr ida.quia
ficut adus didiuguunrur fpecie ex obicdorum
fpccifica didindionc » fic fimilitcr habitus vi-
dentur vt fpecic didindi , prxeise inclinare
ad adus fpecic didindos. Sed fides infula , &
acquifita lunt habitus fpcc e d:ftindi;patet quia
fupematurale , vt huiufmodi fpecie d llmgui-
tur A naturali , ficut etiam corruptibile , dc in-
corruptibile. Tum ctiam,quia fi Client ciufdcm
fpcciei , pollet habitus infufus cati fari i cattfa
naturali, patet, quia fi vnum indiuiduum potcd
naturaliter caufari etiam quotlibet ciufdcm
rationis poterit naturaliter caufari; ergo cd im-
pofltbile quod vnus,&idem adus crcdcodi
lit fimul fecundum inclinationem vtriufque
habitus.

Secundo indatur fic ; piares habitus ac-
0 quifiti

Quxftio XIV. 363

Secundi inflatur fic : plores habitus acqui-
fiti fpccic oiftinftit etiam loquendo dc habiti-
bus ndei, non poflumfimul inclinare ad vnum,
Sc eundem artum } ergo nec mult6 imnu> ha-
bitus acquifitus,& habitus fupernaturaliter »n-
fufus. Confequcntiapatci.Tutn.quia fuperna-
turalis , Sc naturalis minus conucniunt . quam
duo naturaliter aequi fui. Tum etiam ,quia na-
turaliter acquifiti habent euider.tiam ex tcfti-
monio creato, cui fiuniter creditur, non fic fu-
pei naturalis. Antecedens patet , quia rcfpcrtu
huius articuli Dem eji tnnm & veneo, poteft
caufari habitus inclinans ad artum rcfpcrtu il-
lius conclufionis , fiue articuli. Et refpertu hu-
ius articuli. Verbum cura futium efi > potcll ac-
quiri alius habitus a Deo prxeise inclinans ad
aiTcntiendum huic articulo, Kerbum cura futium
efi , dc tamen illi habitus fidei nullo modo in-
clinant ad eundem artum, imd prxeise ad di-
ftinrt'** artus.

Tertio initatur fic, quia fi idi duo habitus
inclinant ad eundem artum eliciendum a no-
tentia.incimant etiam ad coditiones fecundum
quas elicit artum,aliter non inclinarent poten-
tiam ad artum eundem eliciendum. Sed prxei-
si habitus fidei acquifitus inclinat potentiam
ad prompte. faciliter expedite, & delcrtabilitcr
adum eliciendum, & non habitus mfafus :pa-
tet, quia iftx lunt conditiones prxeise habitus
acquifiti ex frequentatis *rt;hus>vt patet k Do-
rtorc m pnmo dtfi.xy.sbx vult q.ibd habitus cha-
ritatisnon habeat hasconditioucsi ergo loqui-
tur qu&d idi habitus non inclinant ad eundem
habitum.

Quarti indatur, Sc ponocafum quod quis
acquifiucric habitum fidei valde inicnfuindc
aliquo articulo includere lalfitatcm,puta,qubd
inclinet potentiam ad afientiendum huic ,Uem
non efi tnrtut & vnm.Sc poft dante illo habitu,
infundatur habitus fidei inclinas aiatfenrien-
dum huic : Dem efi trium & v *«c,qui j hoc non
repugnat : licet enim habitus fidei infufusnon
det cum artu, quo quis adentit hui :IJem neu
efi trium & vnm licui ncc charitascum aquali
peccaro mortali, tamen dat cum habiru,fi .ut Sc
charitas dat cum habitu vitiofo , quia non fta-
tim habitus vitiofus deletur, infufa gratia , vt
patet a Dolore in ^.dtfi.t 4.9.1. hoc llantefpa-
tet quod nonfcquitut quod eliciatur artus idc
lecudum inclinationem vtriufque habitus, imo
inclinant ad artu», oppofitos Sc tamen idi duo
habitus futit in eodem operante.

Quinto indatur. Et pono qubd habitus fiue
naturalis , fiue fupcrnaturalisconcuir.it artiuc
ad artum.vt videtur tenere Do &jn primo eiifi.
17. & in ). dtfi.17. Ita quod non cantum incli-
nent ad artum , fcd partialiter concurrant . vt
dux caufx partiales.Sed duo habitus fpeciedi-
dinrti non podiint caulare vnum , & eunde in
artum fpecie, Sc multi minus vnum numero:
patet , quia ficut duo obierta fpccic didinrta
non poliunt efle dux caufx partiales integran-
tes vnam, fiue non integrantes rqfpertu vnius
artus fpecic, vt patet tnpnmodiji. j.f.y.crgo ncc
«habitus fpccic di di nrti .quales funt habitus in-
fufus,& acquifitus.

Sexti indatur per argumentum i maiodi fi
dc quo magis vidctitrincflc,& non incd, etgo
nec dc quo minus. Sed magis videtur, quid duo
habitus,foio numero differentes, pomnt indi-
* Scoti Oper. Tam. X I /.

nare potentiam ad eundem artum eliciendum»
quam duo habitus fpccic didinrt' : 1‘atet ifia
maior ; fcd duo habitus foto numero differen-
tes, puta habitus, quo didinrtc cognofco Fia-
cifcum,& habitus, quo didinrtc cognofco lo5-
nem ( habitualiter tamen) non podunt incli-
nare intellertum ad vnain cognitionem nu-
mero, vc natet j eigo. Sicut fe habent dux fpc»
cies imelhgibiles fpccie didmrtx in eodem
operante ad artutn intciiigendi , fic fc habent
habitus fidei infufus,& habitus fidei acquifitus
in eodem operante ad artum ailcnticedi. Patet
fimilitudo , quia «que fpecies ponuntur dux
formx in eodem operante icfpcrtu artus, ficut
Sc habitus ilii. Tura etiam , quia illz fpccies
ponantur quafi habitus , vt patet a Dortote • n
primo dtfi. q. 6. Tum citam , quia ponuntur in
eodem opetanre vt caoix partiales artus co-
gnofeendi, ficut illi habitus ponuntur in eodem
operante vt caufx partiales artus cognolcen.
di , ficut illi habitus ponuntur in eodem ope-
rante caufx partiales artus allcncicndi. Nec
videtur neganda ida fimilitudo : fcd dux fpe-
cies inreliigibiles non poliunt concurieread
vnum, & eundem artum cognofccndbquando
fpccic dillinguuiitur, vt pateccrgo nec idi ha-
bitus fpccie didinrti , vt Cupra ptobaui , quod
fpccie didinguuntur. Et polito quid fpccie n6
diflinguantur, adhuc flat latio , quia dux fpe-
cies intelligibil s folo numero differentes, ve
fpccies intclligibdis Funcifci,& fpccies I»*an-
ms , ejux folo numero diffciunt non pollnnc
caufuc vm.m , & eundem artum numero in-
tdligcndi, vt patet in fecundo d- qux ibi

expofui,fic erit in propolirodc iftishab.tibus.

Refpoiidco ad iftas inflantia*. Ad primani
concedo quod diftmgoantur fpccie illi habi-
tus, non fcquttur concludo, quia maior efi fal-
fa.loqucdo dc duobus habitibus, quorum vnus
cfl infulus.tfc alius .icqtiifiius, comparando eos
ad vnum,& idem obicrtum : ficut in propofito
fides infula refpicit (impliciter idem obiertutn,
quod & fides acquifita. Et fic dux fotmir in
•odem operante refpicientct idem penitus cb-
iertum.flc inclinantes potetiam ad illud idem,
videntur (empte inclinare ad eundem artum.
Et cum probatur dc hibitibus acquifitis lpecie
diflinrtis. Dico, quod uon ed fimilc,quiacau-
fantur ab artibus fpccic diftinrt>;,qni artus df-
flinguuntur fpccie propter didinrta ob erta, ^
a quibus caufjntur,& fic necc(laiio,vt fic fpc-
cic didinrti.rcfpiciunt didinrta obierta, fpccie
didinrta, & per confcqucns habitus caufaii sb
iliis artibus duuntur Ipecic diftmgui ab obic-
rtis fpccie didinrtis, qux immediate tcfptciur»
& per coniequcns non poliunt inclinare po-
tentiam ad vnum,& cunJei • artum , vt pater.
Si tamen per poffibiic, vel impoiTibilc illi ha-
bitus fpecic didinrti inclinarem potentiam ad
idem (impliciter obicrtum. Dico, quod poten-
tia elice ict prxeise vnum artum fecundum in-
clinationem vtriufque ha: itus.

Ad fecundum, conccllo antecedente . nega-
tur confcqneutia , quia plui es habitus acqui-
fiti fpecic didinrti ncccllanb inclinant ad plu-
ra obierta complexa , forte fpecic didinrta,
vt patet in exemplis , & per confcqnens non
pofiunc inclinate potentiam nd vnum * rt cun
dem artum rcfpcrtu vnius, Sc eiufdcm obierti
complexi. Sed habitus infufus feroper inclinat
H h 1 ad

364 Quodlibet.

ad ideobicdu.ad quod inclinat fides acquifitn,
idefi inclinant potentia ad eliciendum eundem
adum circa idem obicdum complexum. Nota
tatnen,qudd loquendo de habitibus acquifms,
non v .decui qu6d vtjus.fic idem habitus incli-
net jd aiictuiedu pluribus obicdis complexis,
quia vnus habitus poteii elTc prxeise caulatus
ex pluribus adibus, «lient iendi huic comple-
xo: Dem fjl in»m,&vnu4, ita quod prxeise in-
clinat potentiam ad eliciendum actum circa
illud complexum, fic rclpcdu huius comple-
xi : Cbrijhu mortnm sfi, poieft caufari alias ha-
bitus ex frequentatis ..Ctibus alfemiendi illi
complexo , & tum habitus lemper inclinet ad
fimites actus, (equitur quod prxeise inclinabit
ad -d iin rcfpedu ciufdcm complexi, & fic vi-
detur pone e plures habitus acquifitoa rcfpedu
alterius.fi: alterius co.nplcxiipotell tamen dici
vnus habitus acquifitus agg.egarus cx omni-
bus habitibus acquifim. Sed habitus fidei in-
fufus viderur tantum vnus inclinans ad om-
nes articulos, & concurrens cum oirnibusaliis
Jubitibus acquifit:s,fi.ut charirasinfufapont-
tur tantum vnus habitus , fic potcfl concurre-
re ad omnes adu» aliarum virtutum in volun-
tate exiflcnt ium. Et fic videtur qi.6 d idem ha-
bitus fidei infufus habeat alia, &alia inclinatio-
ne ad alium, fic alium articulu, fic femper fimul
inclinet potentiam ad eliciendum adum circa
idem complexum, circa quod habitus acquifi-
fitus inclinat , ita quod quando vnus habitus
acquifitus in . linat ad adum circa aliquem arti-
culum , femper mfufus inclinat ad eundem
adum.

18. Ad tertium dico,qr.fid habitus infufus abfo-
lute inclmat potentiam ad eliciendum eun-
dem adum,ad quem inclinat habitus acquifi-
tus.non tamen k quit ur quod potentia indina-
t» eodem modo eliciat adum.vt vtitur habitu
infufo, ficut quido vtitur habitu acquifito.quia
vt vtitur habitu tantum mfufo , tantum
elicicadum .ibfolute;vt vero vtitur habitu ac-
quifito , tunc elicit eundem actum faciliter
prompte, Occ.quix illx iunt prxeise conditio-
nes habitus acquifiti. Dico fecundo quod po-
tenria prxeise vrtur habitu infufo.quando vri-
tur habitu acquifito , fic elicit adum prxei-
se» Icen dum quod inclinat ad adum elicien-
dum, fed tam acquifitus quam infufus tantiim
incliuar ad adum alTciitiendijfic non vnus ma-
gis inclinat, quam alius.cum vierque inclinet
pei modum nacutx, fed facilitas, fic promptitu-
do operandi efl a voiuntarc fic habiruau , fic
hoc accidit.

Ad quartum paret refponfio, quia loquimur
prxcis£ de habitu infufo.flc acquilito, qui re-
fpiciunt idem obicdum complexum , fic non
aliud , fic aliud , ficut ponitur in argumento.

Ad quintum. Dico breuirer.quod non eflfi-
mile, quia duo obieda fpecie d illi 11 da neccfTa-
rib caufant adus fpecie ditlmdos, fic hoc eft ex
natura ohiedorum. Sed ifti habicus prxcisfi vc
refpiciunt idem complexum inclinant ad eun-
dem adtitn , fic funt prxeise in eodem ope-
rante.

Ad fextum de fpecicbus intclligibilibus,
fic dc didindi* habitibus numero pater , rc-
fponfioex fupradidis , quia non funtrcfpe-
du ciufdem obiedi.

Tertii principaliter inflatur, contra tertiam £ • ^
conciufionem , probando quod etiam ex fota imfmfat££
fide infuCa quis potcfl cliccrc adum credendi, ftun lintre
fic arguitur ite primo: Quicquid ponitur ratio oaum m-
formalis eliciendi alique adum, fi fit in fuppo-
firo debito , illa potcfl immediate elicere
adum, patet illa a Dodotc in frim • dtft.x.pnr.
x. 9. j. & dift. 7 .fic in mulus alus locil.fic ipe» frim** i*.
cialitcr 1» 9.1 {.9«W>.Sed iutellcdus habens fi-
dcin infufam cit ratio formalis eliciendi adum
credendi, tenendo fecundum veritatem quod
habitus concurrat adiue ad adum, patet, quia
tunc intelledus , fic habitus fidei infufus lunc
dux caufx partiales intrgranrcsvnam totalem,
fic fufficicntcm rcfpcdu adus elicicndnpatct,
quia nihil aliud requiritur cx parte pnncipi|
adiui. Si etiam ponatur h.bitus inclinans, fic
potenria caufa totalis eliucdi adum afTenrien-
di, adhuc habetur propofirum , quia ille habi-
tus inclinat potentiam ai elidendum adum
credendi prr modum natutx, fic neccfiand. vc
pate a Dodor in fimili m primo dtji. 1 ; .& in 4.
dijl.49.if.prirna habito ergo prrfcdo inclinati-
uo ad adum credendi in potentia nara elicere
aduna credendi vc caufa rotali , poteii imme-
diate cliccrc adum illum, ad quem talis habi-
tus fidei infufus inclinat, fic hoc ; rxhabita co-
gnitione terminorum, \ complexione cornra.

Si enim fidei habitus infufus inclinat ad adum
aflentiendi huic complexo: Dtm eji tnrtu, <$•
v»m,(xue aliquod tns eji trtr.um, & vnum,6c in-
tcllcdus habens talem habitum, prx cognofcac
terminos illius complexionis, fic adu peteipiae
illam complexionem, fic habitus infufus necef-
fario.fic per modum naturx, fic determinate in-
cliner ad illum adum.quia intelledus non po-
teii tunc vti tali habitu inclinatiuo ad afTen-
tiedum huic complexo: Dtm tft vr.w,

non videtur,fic alio in contrarium.

Secundo inflatur , idem manens idem fem-
per natum eft facere idcm.rcmoio omni impe- SonnJen.
dimento ram cx parte obiedi , quam cx parre
fui. Sed fides infufa efl fimpheiter eadem ante
habitum acquificum , qux fic pofl habitum, fic
ante habitu acquifitu nullum appatet impedi-
mentum,non c x parte obiedi , quia potell eftb
circa idem obicdum,puta,^/i9«ed tu» tji trini ,
er vnnm, ncc cx parte habitus u-fufij patee quia
efl xque difpomus ante habitum atquifitura
ficut poli i pater , quia hsbuus acquifitus non
ponitur vt difpofitio habitus infufi , quia (unc
acquifitus non attingeret eundem terminum,
quia difpofitio propria non cll ad eundem ter-
minum attingendum, ad quem tft egens prin-
cipale , nec ponitur habitus acquifitus.vt caufa
particularis concaufans habitui infufo 1 pater,
quia fic ponitur caufa partialis habitus infufus;
erg? ficut habitus acquifitus fine infufo potcfl
inclinare po< entiatn ad adum eliciendum ,fic
c contra, habitus intutus, fine acquifito.

Tcrtifi inflatur ficipotentia operatiua habes Tntmm,
duas foi mas circaidcm obi edum, quarum vna
non ell dcterminatiua alterius , fic xque incli-
nant ad adum eliciendum circa idem obiedtt,
fic fecundum vtriufqne inclinationem , potcfl
elicere adum.fcquitur qui d ficut per acquifi-
tam folam poteii adum credendi dicere^, ergo
fic per folam infufam cum non appareat maior
ratio de vna,quam de alta-

Quarto

52***m-

$* istum.

JO.

Sextum .

Septimum •

QuatfioXIV. 36?

Quarti initatur , & pono cafumqu&d quis
Habeat habitum hd; i in filium, & non acquili-
tum , & allcnriat tunc huic complexo : Aliquod
tnsefi trinum, & vnum , quxro an potentia eli-
ciat hunc altum aflentiendi fecundum incli-
nationem habitus infufi, aut nonlnon fecuudd,
quia ponis quod habens habitum fidei infufum,
nunquam elicit altum credendi, nifi eliciat fc-
cun.uim inclinationem fidei infufx. Si primi,
ergo habens folum habitum infufum pote It eli-
cere altum credendi fecundum inclinationem
illius habitui.

Quinto initatur fic: habitus acqnifitus nihil
facit ad habitum infufum ; ergo potentia xqul
bene pote ft elicere altum fecundum inclinatio-
nem habitus infull, ficut fecundum inclinatio-
nem habitus acquifiti. Confcquentia patet,
quia fi habitus infufus in nullo dependet abac-
quifito,& clt xque inclinans, & forte magis in-
chnans.quia non ita potclt fecundum infufum
folum fincacquilito,(icut potelt fecundum ac-
quificum fine infufo. Antecedens patet , quia
infufus in nullo dependet , nec fecundum tjfe ,
nec fecundum inclinationem , qua: clt idem
fibi ; patet , quia immediate creatur k Deo, &
xqui bene potclt cf Te circa idem obie&utn
complexura.

Sexto initatur fic : fides infufa xque inclinat
ad credendum ca , qux habent euidcntiam ex
terminis , 6c includunt aliquam euidcntiam
connexionis rerminorum, fi termini fint appre-
hcnfi cx fcniibiiibus.ficut fides acquilita i ergo
potentia lubens tantam habitum infufum.squc
poccit elicere altura, fecundum inclinationem
cius, ficut fecundum inclinationem habitus ac-
quifiu. Conlequentia patet per Do&orcm,qui
ponit parentiam habentem habitum acquifitum
polTc elicere altura fecundam inclinationem
illius habitus, eo qudd inclinat ad credendum
ea,qux habent euidcntiam cx terminis,&c. An-
tecedens probatur, quia habens fidem infufam
orclt ex fuis naturalibus a fenfibilibus abftra-
ere ens in fe, Sc vniratem , Sc trinitatem con-
iungendo ad inuicem, vt fupti patuit, Sc potelt
formate idem complexum ex cifdcm terminis,
ficut fi haberet fidem acqmfitaro. Hoc patet
per experientiam , polium enim formare hoc
co nplcxam,aliquad ens e, i tnnum,& vnum-,c\xm
ctgo fides infufaxque refpiciac in eodem Idem
complexum ex cfdcm pxnitus terminis , quod
refpicit fides acquilita , (equitur quod fides in-
fula ita inclinet ad ciedtndum ca qux ha-
bent euidcntiam i ex cctrainis, ficut de ac-
quifita.

Septimo initatur fic ; ficut fe habet volun-
tas ad habitu charitatis infufum rclpdtu altus
meritorij, fic firailiter ad habitum infufum fpei
rcfpcltu altus fperandi , fic le habet intelJeltus
ad habitum fidei infufum rcfpcltu altus cre-
dendi. Patet fimilirudo , quia iAx potentiz
comparantur ad habitus fupernaturalcs;fcd vo-
luntas adulti habens folum habitum charitatis
infufum, fine aliquo acquifito potelt meritorie
diligere proximum ; ergo fecundum inclina-
tionem charitatis, quia aliter non elice merito-
rius, vt patet k Doltorc in prime, dijl. 17. Hoc
idem patet de habitu fpei infufo ; ergo fimili-
cer etit dicendum de habitu fidei infufo , cum
non videatur maior ratio dc vno , quam de
alio.

Septi Oper. Tom. XI /.

Octauo initatur fic per argumentum k for-
tiori i intellectus potclt elicere altum credendi
fine aliquo habitu neque inlulo,neque acquifi-
to ; patet, quia potelt -tilcmirc huic complexo.
Aliquod ens efl trinum, CT vnum, quia potclt im-
mediate credere tefiimomo fide digno.vt fupra
atuir, ergo qn&d fortiori idem intcllcltus in-
cus folum habitum infufum potclt allentire
tali complexo, Sc non ademiet, nifi fecundum
inclinationem habitus infufi , cum nullus alius
habitus fit ibi, ergo, Scc.

Nono inAaturfic; altus credendi magis dei- •
pendet ab habitu infufo , quam ab habitu ac-
quifito j ergo potentia nugis potcA elicere a-
Itum fecundum habitum ini ufum.quim fecun-
dum habitum acquifitum i ergo fi potclt cum
folo acquifito , multo foruiis poterit cum folo
infufo. Confcquentia elt no<a,quia fi potelt ef-
fe k folo acquifito , a quo minus dependet , k
fortiori potcA edet folo infufo , a quo magis-
dependet. Antecedens probatur,cum quia ha-
bitus infufus fe habet, vt caufa magis vniucrla-
lis,quam habitus acquificus,quia vnus, & idem
habitus acquifitus non refpicit omnes articu-
los , imd quot funt articuli diltinlfci , tot fune
habitus acquifiti diltinlti, vt fupri patuit. Sed
vnus, Sc idem habitas infufus refpicit, 8c incli-
nat ad omnes articulos , vt fupra patuit. Tum
etiam, quia altus credendi clt infallibiliter ve-
rus, vt ptxcisccAab habitu fidei; ergo fimpli-
citer magis dependet ab habitu fide; infufo.

Decimo indatur , quia incellcltus habens
duos habitus cx imperio voluntatis potclt vri
vno ad agendum , & non alio ; patet in fimili,
quia idem inicllsltiis habens plurcsfpccies in-
reliigibtles ex irffpcrio voluntatis , poterit vti
vna,' Sc non alia, vt pa>et a Doltore in Jecusido,
difl.y. ergo fimilirer m propolit > habens habi-
turo fidei acquifitum , Sc habitutn fidei infu-
fum , poterit vri vno , Sc non alio ; ergo ficur
imperio voluntatis potelt vti habitu acquifito
ad eliciendum altum credendi fine habitu in-
fufi> , i contra videtur quod inteHe&us im-
perio voluntatis pofllt j^vti infufo fine ac-
quifito.

Refpondeo ad omnes iAas obic&iones prx-
mittendo prius aliqua pro maiori intelligcnria.
Primo prxmitto qul»d potentia hjbiiuaca , Sc
agens , vel fecundum (olam inclinationem ha-
bitus , vel etiam ponendo habitum concurrere
partialiter ad altum vt credo ede verum, fecun-
dum intentionem Doltoris, inprimo,diJl.\^.&
in tertio , dijl. 17. femper potentia clt principale
agens, ita qu&d ipfa non agente , fiuc altum
eliciente, nullus habitus, quantumcunque in-
tenfus, polTet aliquo modo elicere altum ; fcd
potentia ageme ipfa potclt vti habitu ad agen-
dum.vcl fcquendo pixcise eius inclinationem,
id eft , eliciendo illum altum , ad quem talis
habitus inclinat, vel etiam vitra inclinationem,
vtendo illo habitu, vt caufa partiali refpdtu a-
Itus; hoc patet a Doltorc in primo, dijl.rj. po-
tentia enim fota cum obielto potclt elicere a-
Itum circa obieltum,fed non ita pcrfcltum eli-
ceret fine habitu, ficut cum habiru,agcndo fem-
per xquali conatu , vt probat Doltoi tn primo>
dijl.i7.& in tertio, dijl.iy.

Secundo prxmitto , quod potentia deter-
minate vtitut habitu acquifito ad elicien-
dum altus fecundum illum h.buum, quia ille
H h 3 habi

Odonum.

K trium.

Decimum.

31-

Rtfycnfiosi
omntt eho-
Utenti.

366

Quodlibet.

Vkdtttnt-

ntwr fbt

habitus eft euidens non immediate , feH me-
diane ibus adibus ex quibus generatur, qui adus
dicuntur euidences terminatiue cx hoc , quod
terminantur ad complexum, puta hoc y aliquod
eru eft trinum cuidens ex terminis non fic abfo-
lute intelligendo.quia (i terminaretur ad com-
plexum cuidens cx rerminis tunc ille adus no
cflccadus credendi, quia fides de obiedo com-
plexo non (lac cum euidentia illius , vt pater 4
D odore tnprol.q.penult. & melini in tertio /Litt.
14. Sed illud complexum non eft cuidens cx
terminis, cikm fit propofitio mediata y vt patet
inprol. q. prima , quae nata eft ficti cuidens per
aliam immediatam y vt patet 1 Dodore vbifu-
pra,& quaft.prafenti^trt. 1 . nec per adum fidei
fit potentix cuidens mediate*quia tunc poten-
tia haberet aliam ^immediatam euidentem ex
terminis, & vitri adns fidei non ftar cum eui-
dentia obicdiyfiue mediat£,fiuc immediate, vt
patet i Dodore in tertio dii?. 14. Nec fimilircr
hoc comp\ex\im,aliqvod em cSl trinum, eft cui-
dens ex rerminis euidentia experimentali , vt
patet. Dico tunc ,qu&d hoc complexum y ali-
quod em eft trimun y prxeisi dicitur cuidens ex
terminis, pro quanto aftentio illi complexo af-
firmato ab aliquo,cui indubitanter credo : pro
quanto ergo tcftis fide dignus alTcric illud com-
plexum eflevcrum.pro tanto attentio illi com-
plexo, & fic complexum illud dicitur cuidens
ex terminis, non abl'olut£, vt ftjprii patuit ; fcd
dicitur euidens , quia aftertum affirmatur efte
▼erum , prout conftat cx illis terminis; & hee
modo illi termini habent aliquam euidentiam
connexionis , quia firmiter aftentio illi com-
plexo ex illis terminis, quia fic alfcrto, & affir-
mato; complexum ergo illud non includit eui-
dentiam connexionis terminorum abfolut£,fed
complexum, vt aftertum, vt verum ateftimonio
fide digno , cui firmiter credo , vt fic includit
euidentiam connexionis terminorum, qux eui-
dentia eft \ tcftimonio fide digno.Etquia fides
acquifita generatur cx frequentaris huiufmodi
adibus, ideo ipfa inclinat ad ea, id eft complexa,
qux habent euidentiam ex terminis, & euiden-
tiam connexionis terminorum modo przex-
pofiro. Quia ergo intclledus experitur fe eli-
cere multos alius , quibus firmiter aftcntir tali
complexo, & tandem experitur per frequenta-
tionem aduum elicere alios adus promptc.fa-
ciliter expedite, ic dc!edabilitcr,ideo experitur
fc habere ralem habitum fidei acquifituro , &
per confequens fecundum inclinationem, talis
habitus dicit adum credendi.quia ille habitus
eft generatus ex pluribus adibus afs£tiedi,quos
experitur in fc,& fi nullus adus aftentiendi fir-
miter tali complexo non przfuiftct in tali in-
telledu , Sc idem habitus quem nunc habet, ac -
quifirus ex pluribus adibus eftec immediate
caufatus a Deo in illo intelledu,intellcdus il-
le non eliceret adum afienticndl illi comple-
xo , quia propter talem habitum non firmiter
crederer , vr paret. Mcriro erpo dicit Dodor

2ubd inrellrdus habens tantum fidem infu-
im,non eliceret adum credendi fecundum in-
clinationem illius , quia nunquam firmiter afi-
fentirer huic complexo, Deu* eft tnmu,&vnmt
tc hoc eft, quia fides infula non inclinat ad il-
la complexa, qux habent euidentiam ex termi-
nis, modo prxexpofito : nec per fidem infufam
fett inccllcdus tale complexum efte aftertum a

Rrfyoufie »4
primum du-
bium.

Deo, nec ab aliquo terte, fide digno, ideo prop-
ter illam non elicit adum aftentiendi, fed ben&
propter habitum acquifitum elicit adum cre-
dendi, quia multos prxcedcntcs, caufantcs ip-
fum habitum, prxhabuit, quibus firmiter aften-
riebac illi complexo.

Tertio prxmitto.quod habens fidem aequi- j
fita,& infufam quando elicit adum fidei circa
complexum verum, elicit fccundiim inclinatio-
nem vtriufque ; fed quando dicit fecundum
fidem aequi fitam , experitur fe elicere fecun-
dam illam propier caufam fuperius didam ; fed
quando elicit fecundum inclinationem fidei
infufx,nullo modo experitur fe elicere fecun-
dum cius inclinationem , fed rantiim credit in
vniuerfali , quod habens fidem infufam quan-
do elicit adum credendi , quid femper eliciat
fecundum inclinationem eius.

Iftis przfuppofitis. Rcfpondco ad primam
inftantiam,conceJendo maiorem : ad minorem
dico.qudd quamuis intelledus cura fide infu-
fa fit ratio formalis producendi adum creden-
di, fi haberet obiedum fuo modo prxfens,fci-
licct complexum , vt aftertum , & affirmatum
tanquam verum i tcftimonio fide digno , cui
firmiter credo , tamen ad tale complexuro non
inclinat fides infufa, imb ipfa inclinat ad illud
veram, vt eft i Deo verum, cum fic inclinet, vt
eft patticipatio lucis diuinx,& pro quanto con-
formatur illi lumini.

Ad fecundum concedo illam propofitionem: AdftamJU,
Idem manens idem, &c. & fimiliter concedo,
qu6d fides infufa maneat cadcm.fic ante acqui-
fitam, & poft acquifitam, & conce lo quod ac-
quifita nihil addit infufie, nec eft difpofitio
cius.Sc fic concedo qudd ipfa infufa femper in-
clinat ad adum aftentiendi obiedo complexo,
non tamen vt aflerto ab aliquo terte naturali-
ter noto, cui firmiter credo, fcd inclinat ad il-
lud, vr eft immediati ab ipfo Deo, qui nec po-
tcft fallere nec falli cfim in inclinando ad hu-
iufmodi adum conformetur lumini diuino, vc
dixi,& quia non eft notum intellcdui hoc com-
plexum efte immediati rcuelatum a Deo tan-
quam verum, idcd non elicit adum fecundfim
inclinationem fidei infufie quando fola ineft.

Et quamuis eliciat adum fecundum fidem in-
fufam,quando elicit fecundum acquifitam, ra-
men nefeit fe elicere adum fecundum infu-
fam , quia tunc fecundum illum adum aftenti-
rct firmiter illi complexo, vt immediate reue-
latoaDco; fed prxeisi fecundum adum af-
fentic coni plexo, vt a ftcrto ab aliquo tcftimonio
fide digno.

Ad tertiam, patet refponfio cx his qux dixi Ai terti**,
ad fecundum argumentum.

Ad quartum, admitto cafum illum, quia eft 34.
poffibilis, & cumpoftea infertur , ergo poteft Adqnartum
elicere adum fecundum inclinationem fidei
infufx,& non fecundum acquifitum. Dico pri-
md , quod quando habet acquifitam caufatam
ex plutibusadibus, vt dixi, experitur fe elicere
fecondum inclinationem illiu* , & experitur fc
artenrirc complexo atfirmaro , vt vcr6 a cefti-
monio fide digno , cui credo, & boc quia prius
firmiter afleniit illi complexo , aliquibus adi-
bus aftentiendi prxccdentibus ipfum habitum,

& ipfum caulamibus. Et idcd concedo qu6d
quando elicit adum priorem habitu acquifi-
to illo ada firmiter aftcntir complexo , vt ftc
teftificato.

QuasftioXIV. 36 7

tedificato, Sc concedo quod etiam elicit illam
•dum fecundum inclinationem fidei infufx,
fcd hoc non eft fibi notum , vt (upra patuit , Sc
fic concedo quod runc non incft ex hypothefi,
intclligir^rgo Dodor quod quando habet ha-
bitum folum fidei infulx, qubd non elicit adu
prxcisc fecundum inclinationem illius , id cd,
qudd illo adu firmiter alfentiat complexo fe-
cundum quod ed elicitus fccundAm inclina-
tionem fidei , quia tunc alTcntiret illi comple-
xo, vt immediate reuelato a Deo i fcd illo adu
priore habitu acquifico, alTentit complexo, vr
teftificato, &c. Si ergo potentia non elicerer
talem adum, nullum eliceret» & quando illum
elicir»ad illum fides infufe inclinat, & dico eo-
dem modo , ficut quando concurrit infufa cum
aequi fica.

jU quintum Ad quintum, patet refponfio ex didis ad i 't -
eundum argumentum.

JUftstum, Ad fextutn , negatur qood fides infufa eque
inclinet ad credendum ea,qux habent cuidcn-
tiam ex terminis , quia non inclinat ad com-
plexum, vr tedificatum teftimonio fide digno
alicuius crcacurx rarionalis , vt fupra patuit.

Ad feptimum. Dico idem elTc dc charitate,
jU fwftimiL Sc fide infula , Sc de hoc magis patebit in tcr-
a do, did.id.dr in primo, di^. > 7.

Ad odauum,patet refponfio, quia bene con-
jtd nUsmarn cedo qubd intellcdus poted immediate elicere
adumcTcdendi alicui complexo prxlubira co-
gnitione illius complexi , quia poted firmiter
adentirc illi ex tedimonio hdc digno atterente
illud, vc venun . fcd ex hoc non feqaitur quod
poflic immediati elicere ex fola Inclinatione
habitus infufi.cum ille inclinet ad adum atten-
tiendi complexo , vt immediati & Deo rcueia-
to,ve! tedificato, vt fupra paruir.

Ad nonum. Dico , quod pofiro qued actus
jtintnum. credendi magis dependeat ab habitu infufo,
uo ad effit abfoiitum , non tamen vt ed actus
rmiter attendendi obi edo complexo tcdifica-
co modo prxexpofito , imo vt uc , fimplicitcr
dependet a potentia, S: habitu acqnifito, vt fu-
pra patuit , Sc ideo aliquam conditionem ille
adus habet ab habitu acquifico , quam non
habet ab habitu infufo , & fimiliter aliquem
habet vted ab habicudo infufo, quam non ha-
bet ab acquifico, vt fupra patuit.

Quarto principaliter indatur contra quar-
. - rara , probando qubd fides infula non inclinat
* * * ad aliquod falfum.quod nec etiam fides acqui-
ta poted inclinare ad aliquod falfum , quando
fimul concurrunt ad eundem adum. Et aiguo
fic , primi , Idem adus credendi fimul ed fe-
cundem inclinationem vtriufque fidei, fcilicec
acquifitx , Sc infulx , aut ergo ille idem adas
elicitur ab vtraque fide circa idem obicdum
complexura, aut circa aliu^Sc aliud. Si fecun-
do, hoc non videtur quia fune non cllct idem
adus \ non enim eodem adu alfentitur pro da-
tu ido diuerfis obicdis complexis , fiuc diuer-
fis articulis fidei. Si primo , habetur propo-
fitum , quia tunc elicitur fimpljciter circa
obiedum complexum verum, & tunc adus il-
le erit infallibilis , prout innititur fidei acqui-
fitx, ficut etiam quando innititur fidei infulx.

Secundi indatur, quia adus credendi dici-
rur verus , Sc infallibilis non ex fe formali ter,
cum fit incomplexus, Sc in incomplexo non ed
vetitas , nec lalfirisformaJiter , fcd forti Vir-

tual i ter, de quo expolitum ed in primo, Sc ali-
qualitcrin fecundo ; edergo infallibilis deno-
minatione extrinfeca , eo quod terminator ad
obiedum complexum formaliccr verum, & in-
fallibiliter verum. Sed ed iropolfibile quid fit
idem adus numero fecundum inclinationem
vtriufque fidei, fci licet acquifitx, Sc iofufx.qui
terminetur ad idem obiedum complexum i er-
go fi cd infailibilis,quia elicitur fecundum in-
clinationem fidei circa boc complexuro , Dem
eft tnuus , & vnmt fequitur quod erit aeque in-
infallibilis, quando elicitur fecunduroinclina-
tionem fidei acquifitx , quia ita inclinat ad
idem obiedum complexum fortnalitcr verum,
ficut fides infula.

Tertio indatur, & prxfuppono didum Do-
dor is, pruno, dift.ty. quod quando funt dux
caufx partiales concurrentes ad eundem adum,
non cricfubdantia adus ab vna,& inrenfio a-
adus ab alia ficut dicebat vna opinio ibi im-
probata i fcd fimplicitcr ab eodem cd fubdan-
tia, Sc inrenfio adus, ita quod um ab vna cau-
fa partiali cd fubdanria,& intenfio adus.quam
ab alia partiali»licct adus fit perfedior ab vna,
uim ab alia : hoc dante, arguitur fic a fimili }

adus attendendi ed tam fecundum inclina-
tionem fidei acquificx,qoam infufx,& fimiliter
inrenfio eius fecundum vtriufque inclinatio-
nem , fequitur quod etiam veritas , fcu infalli-
bilitas adus, qux conromitatur adum, erit fe-
cundum vtriufque fidei inclinationem.

Quarto indatur, quia adus cre dendi, vt in-
nititur fidei infufx, Sc vt elicitur fecundum in-
clinationem fidei infufx , ed nccettarii infalli- 3^*
bilis, quia nccettarii circa obiedum veium,&
vt innititur fidei acquifitx, fiuevt elicitur fe-
cundum inclinationem fidei acquifitx poted
ette fallibilis ; ergo idem adus credendi nume-
ro, erir necettario infallibilis, & non necclfario
infallibilis,qnu necettario infallibilis.vt inniti-
tur fidei infufx^c non nccettarii infallibilis, vt
innititur acquifitx fidei»hoc autem ed incoue-
niens de vno,Sc eodem adu.Sicut fi idem fimul
producerciuricaufaneccttaria partialiter, & ab
aha libere, & contingcnrcr , & diceretur quid
fimul haberet ncceflc ede , Sc contingens efle.

Sic in propofiro.

Quinto indatur. Et pono cafuro quid quis
eliciat adum credendi huic complexo , Deus
eft trinus , &vnus , fecundum inclinationem
vtriufque fidei, Sc quod ille idem adus conti-
nuetur i potentia circa idem obicdum com-
plexum per horam, & quod in medietate horx
deperdatur habitus infufus, puta per peccatum
mortale, Sc per aliam medietatem continuetur
a potentia prxcis£ fecundum inclinationem fi-
dei acquifitx,tunc qoxro dcillo adu, an fit in-
fallibilis nccettarii , an non : Si primo , patet
quod non ed infallibilis ex habitu infufo,quia
tunc fibi non poted inniti , cum fit annihilarus
ex hypothefi , ergo erit nccettarii infallibilis,
prout innititur fidei acquifitx.Si dicatur, quid
non ed nccettarii infallibilis definente habitu
infufo. Contrii , quia tunc fequitur quid ma-
nente prxcisc eodem adu, & circa idem obic-
dum , fimplicitcr erit mutatus dc infallibilica-
re in oppofitum eius , quod videtur omnino
inconucniens , vt patet intuenti. Sequitur
ergo quod idem adus credendi , prout inni-
titur vtrique fidei, erit neced*atio infallibilis.

Hh 4 Re

368 Quodlibec.

37* Refpondeo ad omncs'inftantiis,prxmitten-
4 J aliqua. Primb prxmitto . quod adus inrel-
•mntttnfiA- ljgendi dicitur habere veritatem, & infallibili-
tatem ab obicdo , quando ab ipfo obicdo, vt
fic dependet , ficut adus intclligendi hominem
cire rifibtlcm,eft nccclTario verus, & infallibi-
lis, eo quod dependet ab obiedo ncceffarid ve-
ro, & infallibili, quia eft impoflibile tale com-
plexum poiTc filfihcari ; aliquando cft verus,
fcd non ncceff»ri&,vt quando dependet ab ob-
iedo non neccffari6 vero , fcd contingenter
vero, (icut adus intelligendi,quo intclligo ho-
minem effc album , quod complexum poteft
aliquando falfificari : hoc idem dico , de adu
affentiendi , quoaifentit vero ncceilario , vel
vero contingenter. Secundd prxmitto , quod
quando duo habitus inclinant ad idem obic-
<dum complexum , fub eadem praecisi; ratione
exparte obicdi , ita qudd fit penitus idemob-
icdum, & prxeise eadem ratio formalis in ob-
iedo , tunc adus elicitus l potentia fecundum
inclinationem vtriufque (i erit infallibilis vc
innititur vni habitui , erit fimiliter infallibilis
vt innititur alreri habitui » pater, quia tota ve-
ritas & infallibilitas adus eft i veritate obiedi
fromplexi i patet, quia fi haberem duos habitus
inclinantes ad affcnriendum alicui complexo
ncccffari6 , & cuidenri ex tprminis , ficut hoc
complexum eft Totum efl maitu fu* parte , tunc
fili habitus inclinarent ad eliciendum adum
euidentem circa tale complexum , & fic adus
afferendi eflet ita euidens prout innititur vni
habicui.ficut & alteri, cum vterque inclinet ad
idem obiedum complexum & fub eadem ra-
tione» a quo obicdo eft cuidcntia adus, (ic di-
co in propolito de adu credendi , fine de adu
aftentiendi complexo vero. Tertio prxmitto,
quod obiedum fidei infufx , ( fine fit neccfta-
rium , flue contingens , quia funt articuli ne-
celTarij , vc illi de Trinitate ; & contingentes i
vt illi qui (unr ad extra) non ponitur illud
obiedum verum prxcisc.quia inclinat ad illud,
vc in fe verum, & euidens, quia tunc non e(Tec
fides, fcd eft obiedum verum, quia rcuclatum
ede verum ab ipfo Deo immediate , quamuis
enim articuli fidei fint vcri.no rame aflentimus
illis, vt veris ex matura rei, (ed affentimas quia
firmiter ademimus alicui homini, vel commu-
nicati fide digne firmiter afferenti illum articu-
lum ede verum. Fides ergo infufa, 6c fides ac-
quifita prxeise inclinant ad adum alVcntiendi
eidem vcrb.ficut huic : Verbum eft incarnatum ,
non tamen praecise inclinat ad affcnriendum
fub eadem ratione formali, quia infufa inclinat
ad adum affentiendi illi vero , vt reuelato a
Deo, & afferente illud effc verum, cui firmiter
credendum eft ranquam illi , qui nullo modo
poteft fallere, nec falli, & ideo illi aflui affen-
tiendi , vc prxeise innititur fidei infufz , non
poteft fub effc falfum. Sed fides acquifita in-
clinat ad illud, idem verum, fub alia tamen ra-
tione, quia affentit illi non ex euidentia termi-
norum , quia tunc non effer fides , fcd prxeise
affentit illi, quia firmiter affentit alicui homi-
ni,puta Apollolis , vel Ecclefix afferenti illud
complexum effc verum, & quia tale tcftimoniu
ex natutafua poffec aliquando errate , vel de-

cipere idem talis ad us affentiendi, prout inni-
titur fidei acquifitx,non eftmfallibilircr verus*

& idio, vt fic, rion repugnat poffe fubeffe fal-
fum , licet communiter non fubfit , maximi
quando credit Ecclefix a(ferenti,qu*,vt credi-
tur, regitur i Spiritu Sando.

Iftis prxmiffis , patet refponfioadobicdio- .g
nes. Ad primam concedo qubd idenj adus eii-
cicur fecundftm inclinationem vtriufque fidei, fnmumkom
& circa idem obiedum materiale , quia circa floniiam.
idem complexum ; fed non fub eadem ratione
formali,quia adus credendi, vt eft fecundum
inclinationem fidei infufx , eft id quo affentit
complexo, vt a Deo reuelato tanquam vero,&
adus elicitus fecund&m inclinationem fidei
acquifitx , eft id , quo potentia affentit eidem
vero , vt reuelato a creatura , eui firmiter af-
fentir, vt tcftimonio fide digno, illud vt verum
afferent i.

Ad fecundum , patet refponfio ex didis in Ai f*euu.
prima rcfponfione ad primum argumentum, dam.
quia quamuis fic infallibilis , quia refpicit tale
obiedum, aliter tamen ipfum refpicit, vt inni-
titur fidei infufir,& aliter, vt innititur fidei ac-
quifitx, vt fupri patuit.

Ad rertium , concedo didum Dodoris in ^ imiam.
primo , di/?. 1 7. fcd poftea negatur fimilitudo, .
quia intenfio adus eft intrinfeca realiter adui,

8c non poteft produci aliquis adus ine/fe^uin
habeat fuam intenfionem , fcd infallibilitas a-
dus eft prxeise , quia refpicit obiedum , vt fic
a Deo reuelatum, vt verum, idc6 non fequitur
necedario entitatem adus , fed przcis£ dicitur
infallibilis , quia terminatur ad obiedum fub
tali ratione confidcratum.

Ad quartum , concedo cafum illum , fiue fic Ad^uartam
poffibiiis, fiue non , non curo, &dicoqu&d
ftante tali adu elicito, Cc fide infufa eft infalli-
bilis,quia fibi non poteft fubeffe falfum. Cftm
dicitur, qu6d tunc fides non Ift, cui adu inni-
tatur. Dico quod hoc non referi, quia przcisd
dicitur adus infallibilis pro quanto eft elicitos
fecundum inclinationem fidei circa obiedum l
Deo ccuelatum i ftante ergo illo adu, circa i-
dem complexum , itaqudd oiucdum comple-
xum non mutetur, femper ftat infallibilis veri-
us ?dus,cui non poteft fubeffe aliquod falfum,
quia ex quo fuit infallibilitcr verus, quia circa
obiedum complexum a Deo reuelatum, vt ve-
rum , fequitur qufcd non mutato obicdo , 6c
ftante eodem adu, quod femper erit infallibili-
ter verus.

Ad quintum , & vltimum. Dico , qu&d ille
adus erit ncccffari6 verus, circa idem obiedu
non mutatum, quiavi innititur fidei infufx
terminatur neceilario ad obiedum verum , 6c
vt fic, non poteft effc infallibilis, quia licit ab-
folute poflic effc fallibilis a fide acquifita tan-
tum , tamen concurrente fide infufa curo ac-
quifita , eft ncccffari6 infallibilis , quz infalli-
bilitas eft prxeise , vt innititur fidei infufx , vt
fupra expolitum eft , & fic patet refponfio ad
inftamias. .

Alia dubia , qux etiam important nonnullas
difficultates pro nunc omitto aliis fubtilius in-
dagantibus^ forte melius intclligentibusdo-
drinam loannis Scoti, &c.

SCHO

Quxftio XIV. 369

S C H O L I V M.

Oslendit animam y & Angelum non pojfe intuitiue , velabfiraftiub , J cientia immediato ,

[en ex terminis , atque propria y cognofcere Deum Juis viribus. Ratio , quia Dem non eff pro-
flent vili mtelleclui creato , naturaliter , exi. diH.\. q.%. ntt. 1 6 . quia nihil naturaliter poteH
agere ad extra , fed tantum quando vult . Quia fi vult, vidcttft, fi non vult, non videtur,
ex Ambrofto , fluper Lucam , vfde Doff. 1 .difi.y quajl. 9. vbi docet , >r<r habderit Angelm
fle ciem di fi in cie repraflentantem Deum , flue non %non potui jfe illum ex naturalibus haberem.

Vide 1. d. i. q. 7. <£* dtft. $ . 7.7.

DE fecundo principali p licet notitia per fc , & propria & immediata poffit di- ij.

Ainguiin incuitiuam & abftra&iuam i de qua diftin&iooc prius cft habitum, c.i.a.p.j.
tamen de viraque videtur ifticonclufio tunc tenenda, quod anima non poteft atein- *** ‘"5*
gere ad notitiam Dei propriaro , & immediatam ex pcrfc&ionc fua naturali, etiam ^ ^
pro quocunque ftatu natura: : concurrentibus etiam quibulcunquccaufis naturaliter ^
mociuis ipfius anima: ad cognofccndum i 8£ idem diceretur de Angelo. Et rado cft : 1 1 8.

quia omnis talis intelle&io,lcilicet per fc , & propria , & immediata requirit ipftim
obic&um fub propria ratione obic&i prxfcns, bc hoc vel in propria exiftenda, puta fi
eft incuitiua i vel in aliquo pcrfc&o rcprxfcncame ipfum fub propria fic per fc ratio-
ne cognolcibilis , fi fuerit abftra&iua s Deus autem fub propria ratione diuinicatis
non cft prxfcns alicui inrellc&ui creato, nifi mere voluntarii. De prxfentia rcali pa-
tet per illud Ambrofij fu per Lucam. In ciuspotefiate flatis ejl videri , cuius natura non jjctn ba.
efl videri, fi vult videtur \fi non vult videtur , optime dicit, qubd eius natura non esi videriy bcc Aug.
fupplc a creatura, quia cius natura non cft caufa naturaliter a&iua huius vifionis:ncc dc viden-
ctiam aliqua natura creata, squx cft naturaliter a&iua, poteft efle caufa huius vifio- do Deum,
nis, vel perfe&fc prxfcncix obic&i i quia non poteft continere in (c pcrfc&i cfifcn-
tiam illam fecundum entitatem fuam > igitur ncc fecundfim luam intclligibtliMtcm.

Per idem edam r patet qu6d nihil creatum poteft efle caufa eius prxfcndx cri.im 1
abftra&iufc apud incelle&um , quia non poteft caufarc aliquid quod fit reprxfenta-
tiuurn propriu,fic perfe diuinitatis fub propria ratione cognolcibilis > quia tale reprx- pr4fent4tt.
fcntaciuum non poteft caufari,nifi vel ab ipfomec cognolcibili,vcl ab aliquo pcrfe&e uum Dei
continente i pium fub radone lux cognofcibiiitads. infe L*d.j.

Etfi igitur Deuspofiic cognolci per aliquod rcprxfcntaciuum * illud tamen non q.i.n.16.
pollet caufari nifi immediati ab ipfo Deo illud voluntarii caufante

Contra iftud 1 quicquid per fe continetur fub primo obic&o naturali alicuius po-
tentis, ad illud potentia poteft naturaliter attingere : alioquin obic&um primum
non eflet adxquatum pocendx, led cranfcendens in radone obic&i > nunc autem
ens , quod cft primum obic&um naturale intcllc&us, vcrilfimi conucnitipfi Deo,
igitur, &c.

Diceretur 1 quid obic&um primum naturale poteft dupliciter incclligi. V no mo- vide var.
do , ad quod potentia inclinatur. Alio modo ad quod potentia poteft naturaliter in i.q.x.&
attingere, fcilicetexconcurfu caularum naturalium: ens in fua communitate, fiuc ?* *•
fit vniuocauonis, fiuc analogix, non curo modi , etfi ponatur obie&um adxquatum c ' a 11 x~
cuiufcunquc intellc&uscread, loquendo dcobic&oadxquato primo modo u : non ^ ^

tamen dc obic&o ad xq nato fecundo modo : imi fic pro quocunque ftatti , cuiuf-
cunque intelle&us crcad prxeise , ens limitatum cft obie&um adxquatum , quia betur dc
prxeise illud poteft attingi virtute caufx naturaliter motiux intclle&us. obiero in

Sed ncc ens * adhuc in taBta communicate acceptum eft obic&um naturale in- dinatjo-
tcllc&us humani, vt videntur aliqui diccrc:fed fpecialiter quidicas rei materialis. Ad cn^#
quod ponitur talis ratio : potentia enim proportionatur obic&o i triplex autem po-
nitur potentia cognitiua , quxdam omnino feparata a materia , &. in elfendo & in
cognofccndo, vt intcllc&us lubftantix Icparatx : alia coniun&a macerix,&.in elTcn-
do, & in opcrando,vc potentia organica, ficuc fcnlus : terda qnx cft formz habentis
efse in materia : fed ipla non vtitur materia , fiuc organo materiali in operando , talis
eft intcllc&us nofter. Ifti triplici pocendx corrcipondct triplex obic&um propor-
donatum.primx quiditas feparata omnino a materia i fecundx lingulare omnino ma-
rialc i tertix igitur corrcfpondct quidicas rei materialis : qux licfct fit in materia , ta-
men non cognofcitur vt in materia Angulari.

COMMES

19-

An «ium
fr» quteum-
qutpofiitat-
tiitftn 2 rtm
lUt+ttW).

Vtthi* rtm-
fltx 4 duplex

40.

Ammx nam
pttrft umn-
jtra *d neti-
tiomDet frt-

friem.

370 Quodlibee.

[OMMEXTAT^iyS.

p "TN .E fecundo articulo principali , vbi vl-

JL^dcndum cft dc cognitione perfeda, fic
immediata , an fcilicet anima pro quocunque
ftatu poflic cognitione pcrft & immediata
attingere Trinitatem. Dicit, quod licet notitia
per Je & propria & immediata pojftt difimgui in
vuuitiuam , & al>ftr*ttinam, de qua fuprd habi-
tum efi. Abftradiua pctfeda Trinitatis cft no-
titia diftinda , fle immediata , que immediati
attingit ipfam, fle non per aliud obiedum prius
cognitum, excludendo aliud in ratione obiedi
cogniti, non excludendo tamen aliud in ratio-
ne formali cognofcendi , quia fic communiter
fpedes intclligibilis cft ratio formalis caufan-
di huiafmodi notitiam abftradiuam. Similiter
intuitiua propria fle perfeda & immediata eft
illa f qux diftinde attingit ipfam Trinitatem,
vt in (c perfede prxfcntcm, & ipfa immediati
attingitur , excludendo omne aliud in ratione
obiedi cogniti , non tamen excludendo aliud
in ratione formali , fiue aliud potens fupplere
Yicem rationis formalis , fic fic Deitas cft ptx-
Ctsi ratio cognofcendi ipfam Trinitatem , fic
ipfafola, vt comparatur ad intellcdum diui-
num cft ratio moucndi ad notitiam intuitiuam
Deitatis, de Trinitatis. Sed vt comparatur in-
telledui creato voluntas diurna cft ratio for-
malis mouendi , fie in hoc fupplct vicem obie-
di. fiuc rationis formalis obiedi vifibilis,vt cx-
pofui i» prologo, quxft.penult ima. Et loquitur
hic de notitia hmplici tam abftradiua , quim
intuitiua , fcilicet perfeda , fic immediata J &
non loquitur dc notitia complexa mediata , fic
immediata, ita quid illa dicitur incomplcxa,
perfeda, fic immediata, qux terminatur ad ob-
ledum incompletum diffinde , fie immediati
modo prxexpofiro, dc illa dicitur complcxa,dc
immediata, qux terminatur ad complexum no-
tum ex terminis *, quia omnis propofitio imme-
diata eft etiS per fe nota.vt patet per ca.qux cx-
pofui in pnmo ,difi.x.par. t. qu.x. notitia veri
complexa eft illa, qux terminatur ad comple-
xum non notum cx terminis, fcilicet illa, qux
terminatur ad conclufionetn dcmonftratam.
De hac complexa, fiue mediata, fiue immedia-
ta non loquitur in propofito. Sed incendit
de incomplexa primo modo, fcilicet immedia-
ta, fic perfeda tam intuitiua, qulm abftradiua.
£* ponir hanc conclufioncm.

Anima non potefl attingere ad notitiam Dei
propriam , & immediatam ex perfetlione /na na-
turali,ejjet pro quacunque fiat u nat ure, concurren-
tium etiam quibufeunque caufu naturaliter moti-
uue ipftm anima ad cognofcendum. St idem dice-
retur de Angelo.

l}ro maiori intelligenria huius lirerx declaro
aliqua. Primi de caufis motiuis animx rcfpe-
du notitix. De notitia intuitiua obiedi caufx
naturaliter motiux funr intelledi.s,& obiedum
in fcprxfcns , vel aliquod ens creatum virtua-
liter continens perfedam entitatem obiedi, 8c
iftx tantum , & proprie funt caufx naruralitet
motiux ipfius animx caufanres naturaliter no-
titiam intuitiuam obiedi, nulla enim aliacau-
ft videtur poireaflignari.mfi intcllcdus.dc ob-
iedum in le prxfcns, vel aliquod creatum vir-

tualirer continens perfeda ipfum obiedum,
cum notitia talisprxcisc caufetur ab intclledu,
& obicdo in feprxfente, vel aliquo lupplcnte,
vicem illius obiedi , vel ipfum virtualiter.con-
tinente, fic hoc patet i Dodore m primo tdifi .j.
q.y.& difi.$.quafi .5. Sed caufx naturaliter mo-
tiux ipfius animx, fiue ipfius intellcdus rcfpe-
du notitix abrtradiux, funt intellcdus, & fpe-
cies intclligibilis obiedi, qux fpecies intelligi-
bilis.vel cft caufara ab ipfo obit do intdligibi-
Ii» fiue immediate, vt in intclledu Angeli, qui
immediati peteft recipere fpeciem intdligibi-
Icm ab ipfo obicdo , ira quod non requiritur
aliud medium immediate caufatiuum , vt paret
i Dodore in fecundo, dfi.\.q.vltma, & dfi.y.
vel mediate, vt in nobis pro ftatu iflo,vbi ob-
iedum fcnfibilc exci a non immediati mouet
intellcdum , caufando fpeciem fui intelligibi-
Icm , fcd tantum mediare prius caufandofpe-
ciem fenfibilem in aliquo fenfu exteriori, qui
caufati immediati caufatur alia fpecies in vir-
tute imaeinatiua, qux dicitur pbantafma, dc il-
la immediati, cum intclledu agrnte.caufiit fpe-
ciem imclligibilcm obiedi. Vel illa /pccics
intclligibilis cft caufata in nobis ab aliquo ob-
iedo , remoti tamen virtualiter continente
entitatem obiedi intclligibilis. Exemplum
primi in nobis, patet dc albo exttk, quod prifts
caufat fpeciem in organo vifos , fic fpecies ilU
caufai aliam in organo imaginatiux , qux di-
citur phamafma, fic illa immediati caufat fpe-
ciem imclligibilcm ipfius albi , partialiter ta-
men ; fic fic in cognitione abftradiua quidita-
ris albedinis, iftx ponuntur caufx naturales.ita
quid immediatx caufx notitix funt inicllc-
dus, fic fpecies intclligibilis, vt aliis probam,
fic mediatx funt obiedum extra, & fpeciesob-
iedi exteriori, & pbantafma in fcnfu interiori,
ita quid iftx ordinati fc habent modo prxex-
pofito. Exemplum fecundi, pofito quid obie-
dum A nec pro ftatu ifto, nec pro alio habeat
virtucem mouendi intellcdum ad fui notitiam
abftradiuam, fcd quod virtualiter contineatur
fn aliquo fenfibili, & dicatur B, tunc B imme-
diate mouet rcnfiim exteriorem, caufando fpe-
ciem fui fenfibilem, & illa caufat aliam in len-
fu interiori, fic illa caufat fpeciem mtelligibi-
lem primi ipfius B fic pift caufat fpeciem in-
tclligibilcm A fi poteft habete illam, vel fi non
poreft. tunc cadc-m fpecies intclligibilis A cau-
lae vna cum intclledu primo notitiam A fle
deinde notitiam "B fic iftx folx funt caufx na-
turales notitix abftradiu; in inteiledu noftro.

Secundi nota ibi de prxfcntia obiedi in fe,
quod aliud cft loqui de prxfcntia obiedi rcali,
fic in fe, Sc non in ratione adu intelligibil»i,flc
aliud dc prxfentia obiedi, fic adu inielligibilis,
quia primo modo Deus cft perfediftime prx-
fens.curn fit vbique per peifectam ptxfentiam,
fcd non fecundo modo i tunc fecundo modo
dicitur ptxfens, quando adu poreft monere in-
telledum ad fui nouriam intititiium.Loquen-
do de ifta prxfcntia, dico quid hxccft duplex:
quxdam eft formalis , fic motiua quando fcili-
cet obiedum in fe formahter prxfcns in ratio-
ne obiedi actu inielligibilis puteft moucre in-
tellcdum

Tnfmtio

duplex.

Qusftio XIV. 371

tellcctum partialiter caufando notitiam Tai in*
tuteiua n in illo intclieetu. Quzdara cftprx-
fentia tantum formalis,& nullo raodomociua,
vt quando intellectui relatio tealis cft praeiens
in ratione obiccti acta imelligibilis , fic tamen
ipfa nullo modo poteft caufare notitiam fui:cft
tamen pr «iens vmualircr,id cft.qubd ipfa vir»
toaluer continetur in alio potente caulate no-
titiam intoitiuam * vr puta extrema abfoluta il-
lius relatioois»qtiando fune prxfentia in Ce cau-
fant ptimb notitiam iui • deinde relationis vir-
tualicec contenrx. £t loquendo de illa prx-
(entia victuali » dico qubd quoddam obiedum
Continet victualitcr prxfcntiam alterius in ra-
tione obiedi intelligibiiij.iic.qubd non potell
immediati facere obicdum virtualiter con-
tentum clfc praeiens imelledui in ratione adu
intclligibilis » nili prius Ut in fe prxfens in ra-
tione obiedi adu intclligibilis, id eft, nili prius
fit in Ce praeiens. potens immediati cauCare no-
titiam fui intuitiuam , nunquam pollet facere
obi edum contenturo virtualiter prxlens,6cfic
nunquam pollet immediate caufare notitiam
intuitiuamcontenti virtualiter, nili prius , vel
fimul caufaret notitiam fui intuitiuam. Et hoc
modo obi edum naturaliter motiuuro per mo-
dum naturas non poteft facere aliud obiedum
virtualiter contentura cfreprxfens potentis in
ratione obiedi adu inrclligibjlis,aifi pribj fue-
rit in Ce prrfens prxfentia obiedi aduintelli-
gibilis i fic lic non potell immediate caufare
notitiam intuitiuam obiedi virtualiter contenti
in aliquo iutclledu , nili prifts caufaret notitia
fili intuitiuam. Et lic fcquitur qu6d eflentiadi-
uina.qux virtualiter continet omne obiedum,
non potell facere aliquod obiedum conten-
tum clle prxfens prxfentia obiediua alicui in.
tclledui, etiam d:u;no# nili prius lic in fe prx-
fens prxfentia obiediua eidem intcllc&ui',ncc
potell immediate caufare notitiam intuitiuam
obiodi contenti in aliquo intelledu, nili prius
in eodem caufaret notitiam fui intuitiuam , ve
alijU expofui fupri in quodlibctis, Sc hic , Sc
etiam patet a Oodore i» pnmot& tn quodl. Di-
co lecund6, qubd quoddam continet virtuali-
tcr prxfcntiam alterius obiedi , lic, qu6d im-
mediate potell facere illud concentum eifc in
Ce prxfens prxfentia obicdiua,& tamen ipfum
continens nullo modo erit prxfens prxientia
obiediua , Sc tale concinens ell concinens vo-
luntarium » & non per modam naturx ; de lic
voluntas diuina continet hoc modo omne ob-
iedum.ita quod in quocunqne intcllcdu ( ex-
cepto diuino) potell immediati caufare prx-
fenciam obiedi uam cuiufcunque obiedi, e tum
c flemur diuinx, noncauGmdo.fmenon facien-
do fe prxfcnrem tali incellcdui prxtcmiaobie-
diuai Sc fimiliccr potell immediate caufare no-
titiam intuitiuam cuiufcanq-, obiedi ctia ipfius
edentix diuinx, non cau findo notitiam lui nec
intuitiua, abftradiuam.de hoc eft, quia cft obie-
dum mete voluntarium. Ec lic dicimus quod
Deus non fub ratione Deitacis.frd fub ratione,
qua cfl volens,c(l obiedum meri voluntarium
refpedu cuiufcunque inteiredus crcari/ed rt-
/pedu fui intclledus ell obiedum mcii per
piodura naturx.

Dico vitra quod ipfa voluntas diuina non
tantum continet omne obiedum , voluntarie
cau fando prxfcntiam rcalcm illius , rcfpcdu

aotitix intuitiux, fed etiam potell immediate
caulate prxfcntiam cuiufcunque obiedi , qua
obiedum fit prxfens prxfentia obiedi intcili-
gibilis abftra&iue : quia potell immediate cau-
iare fpccictn imelligibilem cuiufcunque obie-
di, etiam eflemix diuinx , vt patet in fecunde,
d1ft.i-q.9- Potell etiam immediati caufare no-
titiam abitxadiaam cuiufcunque obiedi , non
cat^ando notitiam abilradiuam fui, cum fit ob-
iedum mere voluntarium ; fccus ell dc obiedo
non voluntario , fed naturali , & raoucnte per
modum naturx, quia tale non poceft immedia-
r£ caufare fpeciem intclligibilem alicuius oh-
iedi , virtualiter contenti in aliquo intcllcdu,
nili in eodem intelledu, fimul vel pritls caulec
fpeciem fui,fiue mediate, fiue immediati modo
prxexpofiro , nec limiliter potell immediate
caufare notitiam abilradiuam virtualiter con-
tenti, nili pritis mediati, vel immediati caulec
notitiam lui,

q Deinde nota ibi j Nec etia aliqua natura crea-
ta, qua eft naturaliter alliua poteft tffe caufu hu~
im vifionu , & perfert* prtfentia ol/ierti, quia non
poteft continere in fe perferte ejfentiam illam fe-
cundum entitatem fuum , igitur uec fecundum fua
inteBigibiliratem , Hoc patet , quia potens vic-
cualiter continere cftedum proprium alicuius
caufx , potell perfedi continere emitatem il-
lius caufx , quia ex quo talis etfedus fcquitur
entitatcin propriam , non videtur pofle imme-
diate caufari,nifi vel acaofa propria, & libi adx-
quata , vel ab aliquo perfedi continente enti-
tatero illius caufx , vt expofui 1 n fecundo, dtft.x.
Cum ergo notitia propria alicuius obiedi, fiue
intuitiua, fiue abflcadiua prxeise fcquatur cn-
titatem obiedi fic intclligibilis, patet, quia illa
notitia non potell clle notitia alterius obiedi,
fed prxcisi illius, cuius cft , ftatim fcquitur
quid a nullo poterit immediate cau(ari,nifiab
ipfo obiedo.vcl ab aliquo perfede continente
entitatem illius obiedi. Nec fimiliccr prxlen-
tia obiediua peifcda^uz runccll, quando ob-
iedum adu potell intucii,non poteft immedia-
ti caufari, nifi vel ab ipfo obiedo , vel ab ali-
quo perfede continente ipfum. Et inteliigo
fic , qu&J caufare prxfcntiam obiedi refpedu
nociti x intuitiux cft facere obiedum tale clle
adu imelligibileintclledionc intuitiua, id eft.
quhd adu poflit immediate caufare notitiam
illios intuitiuam i fierrgo ./f.poife caufare per-
fedam prxfcntiam B. in ratione obiedi adu
intuibilit nihil aliud cft,qoim A. polle imme-
diate caufare notitiam intuitiuam ipfius A.qux
ponitur propria ipfi B.Sc fic propria qudd nul-
lo modo poteft alteri competere, & fic firqui-
rur quod A petfcdc contineret entitatem , Sc
inrclligibilitatem ipfius B. Quando ergo obie-
dum immediate dicitur caulare prxfcntiam
fui in ratione obiedi intuibilis , tunc cft ipfotn
B. immediati polle caufare notitiam fui intui-
rinam , quia vt fic prxfens , eft pars memori x
perfcdx , vr expofui iu primo. dift. a. parte l.f.
j.tf- dtft.\. q.7. exponendo titulum quxftionii
Se hoc idetn in i.dift.).q.$.q.t),q.tO.& d.io.fcd
fi aliud poteft caufare prxfemtasn obicdiuam
modo pr;dtdoobiedi adu imuibilis.hoc nihil
aliud cft, quam polfe adu caufu e notitiam in-
ruiiiuam illius obiedi , & per conlcqucns
peifede continebit entitatem, Sc intclligibili-
tatem illius obiedi. Cinn cigo nulla «catura

poflit

Nito.

Veta.

571

Quodlibet.

UmS* crtx-
tur* ‘fmtft

fi onnetf tu-
lit AI tm Dii.

S Petit t iutil-
Itgibtlu pro-
pris obitiit
ifl Jnflrx.

A» uaimu

fftit toguof-
tffi Deun i
dijhniir.

Obi* Rho»
primum ha
tur*Up*tiflj
dupUttUruu
tcdlgl.

44-

poffit virtualiter continete enticatem Dei , fe-
quitur quod ncc poterit caufare prxfcntiam
obicdiuam eius modo prxcxpolito , ncc ciiu
notitiam. •

Dciode nota ibi : Per idem etiom puta quid
nihil creotum potcfl ejfe confio emi prejentio ob-
fir ollius apud intclledtan , &c. Proprium reprx-
{entatiuum in cognitione abftradiua efl /pe-
des intclligibilis obiedi propria.vt patet k Do-
dorc in i.dift.}.t].6.& tn lAifi.q. Hic tamen no-
ta , quod fpecics intclligibilis propria obiedi
cfl duplex, qoxdara dicitur propria formalitcr*
Sc cfl illa qux immediati cll rcprxfcntatiua
obiedi i & immediate caufatiua notui* obic-
&ii & fic omne obicdum potens habere ali-
quam fpecicro prxeise ipfum rcprxfcntantem,
dicitur habere proprium rcprxfcmariuum for-
mali ter , quanao adu rcprxfentatur per illam,
& illa immediate potcfl caufare, partialiter ta-
men notitiam abflradiuam obiedi, cuius e fl.
Alia ell fpecics obiedi propria non formalis,
fcd tantum virtualis . Sc cft quando obicdum
non habet propriam fpecicro , quia tamen fe-
cundum fuam entitatem virtualiter continetur
in aliquo obiedo habente propriam fpecietn,
tunc illa fpecics cft propria illi obicdo con-
tento , quia cale contentum prxeise natum efl
cognofci abllradiuc per iUam,quamuis non fic
formalitcr fpedes illius contenta. Species pro-
pna.fic formalis obiedi, vel caufatur ab ipfo ob-
iedo , & hoc mediati , vel immediati modo
prxcxpolito ; vel fi non caufatur ab ipfo obic-
do , non porefl tamen ab aliquo caufari , nifi
contineat virtualiter emi tatem obiedi propter
caufatn fuperius didam , quia talis fpecics cfl
ica ctfc&us proprius obiedi,ficut notitia intui-
tiua,& hoc mediati. vel immediati. Similiter
loquendo de fpeciefccundoroodo.fcilicer vir-
tualiter, illa non parcfl caufari, nifi vel ab obie-
do , cuius ponitur fpecies propria fornraliter
continente ipfum obicdum virtualiter , vel ab
alio fimul virtualiter continente fic vttunque
obicdum , cuius ponitur fpecics propria for-
malitcr , Ac obicdum , cuius ponitur fpecies
rcojrii* virtualiter, quia dA. continet viitua-
itterS. ndxqoaic. C. non pofFcl continere vir-
rualitcr 'B. nifi etiam continerer virtualiter -ip-
fum A. Et fic patet expolitio huius literx.

f ContTA iflnd. Dodor inflat , probando
quod anima poflir naturaliter cognoiiccrc ipsu
Deuro, ctiain dillindc, & hoc ram abftuidiuc,
quam iutuitiuc , Sc probatio efl ifla : Sinu quid
per fi continetur Jub pruno obiedo rtoiuroli olir
cuihs potentis, Scc. Maior dl nota,& iam probar
ta a Dodorc snprohg.q.i. Minor.cria oflnora,
Sc probata a Dodote in u dtfi.\. q.$. 'vbi vulr,
qu6 j ens , quid ponitur adxq natum ©biedum
intcllcdus , ptzdicctur in quidde Dcq. Hoc
idem dtfi.S. q i. 4

t Diceretur. , Hic Dodor refpotxkc huic
taiioni,qux- etiam refponfio habita cft in proh
q.i. Et dicit, quod obicdum primum naturale
porefl dupliciter iotclligi. ...

U 4m nendo de obit flo. odoquoto , primo mo-
do, p/pjifcfcdicet ad quod potcutia babet natur
talem inciinationem: i nw, tomen de obutloodn-
quoto , fecundo modo , quod, feil.fir naturaliter
attingtbile cx concu;fu caufarum naturalium.

ime fic loquendo de tali ebieHo ottingibtli notu-
roliter pro quocunque Jfoiu cniufcunque inteVe-
Uus creoti.procise ens lirntiAtum efl obicdum nd-
AquAtumtquu procue pote fi Attingi virtute confio
noturolitermotino imelUDus, id quod omne

ens creatum porefl naturaliter moucre , Sc per
modum naturx potentiam, cuius ponitur obie-
&um, imo tale, vt cll prxfens in ratione obic-
dli,nccellarib mouet, partialiter tamen, ad no-^
titiam fui,&: omnium virtualiter, Ac cfTentiali-
tcr contentorum, vc alias expofui in primo%difi.
j. q. j. Sedens illimitatum , & fi moueat per
modum nacotc intcllcftum proprium , Sc per
confcqucns fic dicatur obie^um eius naturale,
tamen vt comparatum inrellcdlui creato, nullo
modo cfl obie&um naturale eius motiuum.qnia
non mouet per modum nature, fed tantum li-
bere : accipitur ergo htcobic&um naturale po-
rcncix.non prout noturolt diflinguitur contra
fupeTuorurole \ fed vt diflinguitur contra vo-
iun torum , Sc fic accipitur obie&um naturale
potentix, quod mouet per modum naturx ip-
fam potentiam, vel fi non pollit monere prop-
ter fui imperfc&ionem , faltem fufficit quod
virtualiter contineatur in alio obie&o , quod-
moueat potentiam per modum naturx ad no-
titiam ipiius obiedi vittualiter contenti. Dicit
ergo, quod loquendo de obie&o naturali, iflo
modo omne en* enatum mouet naturaliter
inteiledum creatum ad fui notitiam, & virrua-
litcr , & el/entialitct concentorum i vel fi non
porefl formalitcr moucre , faltem continetur
virtualiter inalto ente creato, quod mouet na-
turaliter , fiueper modum naturx ad notitiam
virtualiter contenti. Mouet dico ipfum intei-
lcdutn creatum , faltem loquendo dc omni
ente cieato abfoluco, quia omne tale , vel for-
tnahtet mouet per modum naturx intcllcdum
creatum , vel virtualiter continetur in alioob-
icdo creato per modum naturx motiuo intel-
Icdus creati ad notitiam illius virtualiter con-
tenti. Et dilide ente obfoluto , quia fune aliqux
telariones, qux terminantur ad Dcum,& fi fine
entia limitata , Sc per fe intelligibilia , tamen
non pofTunt moucre intcllcdum ad fui noti-
tiam i ncc fimiliter prxeise virtualiter conti*
nentur in alioobicdo creato , quod poflic per
modum naturx mouere intcllcdum creatum
ad earum notitiam, quia etiam dependet carit
notitias termino, ficot eriaab ipfo dependet in
entitate ; non poliunt ergo cognofci cx folo
concurfu caufarum naturalium ; ad ea-
rum cognitionem requiratur cognitio termini:
modo Deus non mouet intcllcdum creatura
naturaliter , id cfl , per modum naturx, nec ad
notitiam fui, ncc ad notitiam contentorum in

co fed. vc fic. prxeise mouet intelleduro pro-
prium,vt magis in&i patebit prxfenti articulo.

x Sed nee ens odhucut tonto communitote
oeceptnmjHicstciui opinionem D.Thomxde
obicdo aJxqu.no intellcdus humani, loqaen-
do dc mtclledu ex natura potentix. Et dicit,
qu^d obiedum adxquatum imciUdtis huiuf-
modi loquendo dc obicdo adxquato motiuo
natutalitci,non cft. ens limitatum, vreft com-
ipuncomci enti ci caco,fcd cfl prxeise qiriditas
rei materialis. Er hxc opinio fuic pertradau in
primo, dift.*,q.j. Acin 4.difl^(,

St ob"
itUom oit-
auAium i». \
ti Hiitus.

SCHO

Quxftio XIV. 373

S C H O L I V M.

Impugnat ppinioncm D.Thom.dictntis quiditatem rei materialis effit obieCIum adaquat um
tsoltri uitcllctlw pro boiJIaluf.de quo i.difi. }.q.}.& 4 .dtfi 4^. qu.i 1 jtu yt'bl Ttfnlal opti-
mi hanc tpin tonem , £T ratione etut .) Primo, quia Beati tantum viderunt materialia, vel atci-
fcrent aliam potentiam. Sectando, quia D.Thcm. ponit dependentiam mtellellus nojlri a phan-
tafmatthtts,effc poenalem, non naluralem.quod videtur D. c-eduguihn, de quo i.difi.yp.yn.

34 & 1. d.u. cj. I . arguit quadruphciter 1 Eni ilhmilatum e(fc obicclum monuum, vel Jub
motiuo mlcllc clue nostri.

Eli contra argtiicur a quia fi illud incedi geretur de proprio obieflo inte'k&us D.Thora.
y_) humani, vt cil talis potentia , icqucretur quid imcllcftu- B au haberet qadica- i.pJiim.q.
tem rei materialis pro obic&o adxquaco : vel fi non , non maneret eadem poten- 1
tiaqux modd: quorum, vtrumque eft felfum- q- ) ■ • •

b Nec valet dicere, quod eleuatur per lumen gloriar. Nullus enim h. b tus cle-
uans potentiam poteft habere obiefhim , qviod tran cendat primum obiefl im po-
tentix,quia ille habitus non eflet illius poteiuixded vel eflet in fe potentia, arci face-
rct potentiam efle aliam ab ifta > ficut habci et aliud obitftum primum.

c Dico igitur, quod obie&um naturale, hoc ex, naturaliter attingibile adaequa- Idem abie-
tum intellectui noflro , ctfi pto ftatu iilo fic quiditas rei materialis : vel forte a ..huc &um w,el-
fpccialius , quiditas rei feniibilis , intelligcndo, non de (eniibili proprie foum i fed
etiam de inclufocflcncialitcr, vel virtualiter in fenfibili : tamen obnet m 'dxqiu- lt
tum intellcftui noftto ex natura potentix non eft aliquid fpeciahu, obiefto intelle- ‘vM
£tus Angelici.quiaquicquidpotcftintelligiab vno,£c ab alio : fc hoc faltcmconcc- hgere mfi
dere debet Theologus, qui ponit iftumft-tuin non cflbn.iur.lem, neciftam impo- perphan-
tentiam intelligendi.refpcftu multorum intellig bilinm , efle naturalem 'cd pxna- tajmata,
lem luxta illud 1 5. de Triiv 17. Certa, inquit , «aelu tuis interioribus lux illa manjlra-
uit, illa, (cilicctxtcrna, de qua ibi locutus eft. Etfubdit : £u* igitur eaufaefi,cur acie
fixi lucem ipfiim videre nonpofiit t mfi vtique infirmitas : (f-quis eam tibifieett ! nifi ini-
quitas i Et d c hoc fupra ibidem. O tu anima mea,vht te fiemtt tffe ? fbt /aces ? ^equitur: Luca 10.
Kslgnofits redite effe m hocftabulo,qtto Samaritanus i/le produxit t/lum, quem repent mul-
tis a latronibus inflitfis vulneribus femininum relictum.

Tamen Philofophus,quiftatum iftum diceret fimplicitcr naturalem hominimec
alium expertus crat.ncc ratione cogente conci rit.diceret forte illud efle obicfttim
adxquatum intelleftus humani fimplicitcr ex naturalibus potentix, quod percepit
fibi efle adxquatum pto ftatu ifto.

Contra ifta arguitur * quod ens non tantum limitatum , (ed illimi>atum fit rbie-
ftum naturaliter motluum inccllcfhis creati , & ita ens vt eft indifferens advtrun-
quc.crit obieflum adxquatum naturalc,fcilicetpcraiftioncmcau x naturaliter agen-
tis attingibile.

Et arguitur pruno fic. Eiufdem obiefti primi accepti fecundum fuam tot: m in- Arguitur
differentiam , ad potentiam, quam primo rcfpicit accepiam fecundum fuam tot m V.yir_
indiderentiam , eft idem modus fc habendi in mouendo , fcilicct naturaliter, vel ^
non naturaliter s nunc autem ens illimitattim mouct naturaliter aliquem intellt ftum, Wltgfaut
vt diuinumtigitur fimili modo mouct quemlibet inte'!eftum. Aliaeft minor ifta, ali
«piod ens mouct natura'iter intclleflum caufatum Et feqoitur : Igitur qiiodlibec
fimili modo mouebir. Maior ifta probatur, primo inducendo de potentiis, fle obicflis'
carum primis, & per fc obicflis contentis fub illis primi . Prob tui fecundo, quia
obicclum proprium fecundum totam fuam indifferentiam cftadxqu tum obicclu,

8 1 rclpicit potentiam fuam fecundum totum genus fuum , vt proprium cxitenium :
aliquis igitur eft modus proptius fecundum quem hoc extremum rcfpicit illud. Ille
igituridenr modus fatuabitur inter quxeunque extrema particulariter co; tenta lub
illis primis extremis i quia particularia extrema, 5c fercfpiciunt fecundum hoc quod
includunt prima extrema. Se ita fc refpidunt eodem modo, quo illa prima.

Prxtcrea. * Omnis aftusprxccdcns artum voluntatis eft meib naturalis i nuirc au-
cem artio effentix diuinx, etiam vt cftobicrtum mouens intellcftum creatum, pix-
cedit artum voluntatisrigitur.flec.Probatio minoris, quia eflentia, vt cflcntia, eft ub-
iefiu bcatificummon autemcfTcntia vt voluntas, vel vt volensjigitur mouctc ad artu
Scoti Oper. Tom. X U. Ii bcatifi

374 Quodlibet.

beatificum conuer.it c flenti* ratione , qua eflentia eft : & per confcquens illa erit
prior a&ionc voluntatis.

Confirmatur, quia fi per impofiibile Dens non e flet volens, eflentia fua naturali-
ter moucrcc intclle&um ad videndum ipfam : igitur & modo fimilitcr mouc-
bic , cum non moucat inquantum volens , ficut nec eft primum obieclum in-
quantum volens. f

Prxeerea. Obic&um omne gignit notitiam aclualcm fui, Se ifta gignitio eft natu-
ralis, propterquod genitum dicitur proles fecundum Auguftinum 9. deTrin. cap.vlt.
igitur ifta vifio e flenti* in inccl!c&u Beati naturaliter gignetur ab illa eflentia.

Prxierca. ^ Si voluntas ncccflarid concurrit cum eflentia in ratione principij mo-
tiui ada&um beatificum intellcftuscrcati:qu*ro quis eft ordo cflcnti*,&C voluntatis
ili moucndo? vohmtas enim non potcftdici ratio motiua potent»*.& cflTcntia fecun-
da quafi virtute cius moucns. Oportet igitur dare b conuerfo, fcilicct qudd eflentia
fit prima ratio motiua, fcd prima ratio Inotiua in moucndo tenet fuum proprium
modum moucndi. Non enim determinatur ad mouendum illud quod fecundum
eft, fcd determinat ipium ad mouendum : ficut videmus , quod aftiuum naturaliter
quantum eft de fc , ncccflario agit : in illa tamen a&ionc, in qua fubiacct voluntati,
jion ncceflarid agit : fcd poteft contingentcr agere, Se non agere, non quidem e jt fc :
fcd propter contingendam in vo'untaccad agendum.

Similiter, fi voluntas in agendo b fubiacerec principio, naturaliter a&io determi-
naretur ab illo ad dcccrraiuatc agendum.

COMMENTARIVS.

a ^EdfttlUd inttlligtrttur. Hic improbat
O opinionem D.Thomx dicens quod fi in-
telligerer de proprio obie&o inrclle&us hu-
mant, ve ell ulispotentia/equt rctur quod in-
tclle&us Beati haberer pro obie&o adxquato
quiditatcm rei marerialis , Se tunc nullum im-
materiale poflet naturaliter cognofccrc, Se Ijc
vna anima non pollet naturaliter cognofcere
nec fcipfam, nec aliatn , cum non contineatur
fubqftidirate materiali, vt patet, quod ell valde
inconueniens , vel fi non , no>t tH.tnttcu.uiem po -
tenti a, qut modo, id eft. quid fi intclleilus Bea-
ti haberet aliud obic&um , quam quiditarem
rei materialis, tunc fequercrur qubd non elice
eadem potentia hic,&: in patria , quia eadem
potentia femper manens eadem , habet : idem
obie&um adxqutcum,cum quxeunque poten-
tix habeant fuum proprium obic&ura , Se po-
tenti* diftingtuturetiam per adhjs,& a&us per
obic&a ; fi ergo hic haberet vnurn obie&um,&
in patria aliud , tunc non elTcc eadem potentia
hic,& in patria,quod eft abfurdum.

b Nec valet dicere. Hic Do&ot improbat
vnam refponfionem Thomx ad rationem con-
tra opinantem qui dicit quod intclle&us,vt in-
tclle&us, licet non poflit attingere ad lubftan-
tias feparatas.tamcn vt cleuatur per lumen glo-
rix poteft attingere ad huiufmodi fubftamias,
& intelle&us Beati eft eleuatus per lumen glo-
rix.Hanc refponfionem Do&ot improbat,quia
nullus habitat eleuant potentiam , poteft habere
obieflum , ejuid tranfeendar primum obieflum pa-
tenti t, &c. Et patet hoc , quia potentia priiis
intclligatur habere habitum , habet fuum ob-
ie&um adxquatum ; patet » quia habitus po-
rentix , quicunque fit ille , neceflarib prxlup-
ponit potentiam, & obie&um, quia talis habi-
tus potenti* inclinat potentiam ad eliciendum
a&um circa obie&um , circa quod ponitur ta-
lis habitus inclinari, & fic potentia pritb habet
Ordinem ad obicclura fibi adxqtfatura , quam

intelligatur habere habitum inclinanrem ip-
fam circa aliquod obic&um ; fi ergo habitus
luminis glorix rcipiccrct aliud obieClum.quatn
obie&um proprium, quod habet ex natura po-
tcntix.fcqucrct ur ncccflario vel qudd talis ha-
bitus e liet potentia aliqua cogniriua , Jubens
pro obie&o fubftamias feparatas , quod ell ab-
furdum ; vel quid non eflei eadem potentia
qux nunc, quia vt nunc ex natura talis poten-
tis habet prxeise pro obie&o adxquato qui-
dirate rei materialis, Se tunc per illud lumc ha-
beret aliud obic&um, fcd diltindUobicda at-
guut diftinttas potentias, loquedo de dift indis
obicdis aJxquatis > vr patet intuenti. Hxc c-
tiam rcljpOnfio eft improbata in ijtft.},
in 4. dtp 4 j. vide ibi multa, ad iftanr materiam
pertinentia.

e NuncDo&or aflignat obieflum intellc-
&us ex natura intcllcflus , & etiam pro flatu
illo alfignat quale fic obic&um.loqucndo fem-
per de obic&o motiuo intcllcflus per modum
naturx,vt fupti dixi. Vide in primo, d.j. q-j.
vide ibi multa lingularia.

d Contra ifta arguitur. Hic Do&or arguit
probando quod ens non tantum limitatum, fcd
etiam iilimitatnm, fit obieflum naturaliter mu-
tJUumintelle&us creati, & ita cns.vt eft indiffe-
rens ad vuumquc,fcilicct limitatum, Se illimi-
tatum,etit obieflum adxquatum naturale, fcil.
per aflionemcaufxnaturalitcr agentis, fcihpcr
modum naturx agentis attingibilc. Et fic in-
tendit probare quod etiam eUentia diuina fic
naturaiiter.id eft, per modum naturx motiua in-
teilc&us creati , cauiando naturaliter notitiam
fui.Et arguit fic piimbiSiufdcm cbulti prtmi ac-
cepti fecundum totam fuam indtjferc/niam ad po •
tenttam. Declaro prius maiorem antequam in-
ducam probationemDo&oiis.Cum dicit :b'tttf-
mdem obteflt accepit fecundum fuam totam indtjfc-
rf/m«m.Hicobieflu acceprft fecundum fui in-
differentia non accipitut pro illo conceptu c6-
muni.

QuasftioXIV. 37$

mutv.puta loqucdo de obiero imcllc&us.quod
ponitur ens inquatum cns,n6 accipitur ens pro
edeeptu entis indifferenti ad omne ens ; fcd ac-
cipitur ipfum pto quanto includitur in omni
per fe intelligibili,fiue pro quanto comprehen-
dit omne per ic incclligibilc,ita quod non prx-
citc cale ens>vcl tale, fcd vt includitur in om-
ni cntc,vt cxpolui in prologo q.i.& deprimi. Ec
potentia accepta fecundam totam fuam indif-
ferentiam non accipitur prxeisi pro potentia
in communi , fcd prout ipfa potentia includi-
tur pro fe in omni potentia, fle vt comprehen-
dit omnem potentiam, qux refpicit illud obie-
ckum.talc obi edum fic acceptum prout, fcilicet
includit , vel comprehendit omne intelligibile
habebit eundem modum mouendt potentiam,
quam primo refpicit. Ec btcuiccr ifta maior ftac
in vna propofitionc Do&oris in prol.quefi.\.ctr
tn i. dijl 9. fcilicet, Quando extrema alicuius
proportionis comparantur ad inuicom in ratione
notius , & mobilis ,fi aliquid vnum extremi eft
motiuum alterius extremi , quodlibet contentum
fub illo extremo poterit effe motiuum contenti alte -
ritu extremi contenti fub extremo primo , & ada-
quato. Exemplum , fine iftacxtrcma.fcilicet ca-
lor fit extremum motiuum.fed aliud extremum
tnobile fit calcfa&ibiic , qux dicuntur prima
extrema.fi calor in ratione motiui refpicit pii-
m6 calefa&ibile in ratione mobilis , ftatim Ce-
quttur qu6d fi vnus calor contentus fab calo-
re pofllt calefacere aliquod lienum per mo-
dum naturx, qu6d etiam quilibet alius calor
contentus fub calore poffit idem calcfaftibile
calefacere. Et victi fcquicur quid fi aliquod
calcfa&tbilc comcntflm per fe fub primo cale-
fa&ibili poteft calefieri ab aliquo calore, quod
quodlibet calefa&ihilc contentum per fc fub
primo calcfa&ibili poffit calefieri ab illo calo-
re:& eodem modo poteft calefieri.quia fi vnum
calefit naturalitcr.Ae reliquum, cum omnia par-
ticipent naturam primi extremi. Sic cft in pro-
pouto, obicdum intellc&us ex natura intellc-
&us, & ipfc inrelle&us omnino indiffciens ad
omnem mrclle&um , funt exfrema prima pro-
portionis in ratione motiui , & mobilis , quia
primum obie&um intellc&us cft motiuum per
modum naturx ipfiusinrclle&us, & intcllc&us
cft mobilis ab illo obie&o , fequitur quid fi a-
liquod ens moucat vnum inteUe&um per mo-
dum naturx , quod etiam quodlibct aliud ens
contentum fub obie&o primo eodem modo
poterit monere eundem intelledhim. Et fimi-
liter fi aliquis intelleftus natus eft moueri ab
aliqao obie&o , quilibet intcllc&us contentus
per fe fub inrelleftu, poterit moueri ab eodem
obie&o. Ec fic credo quid illa maior Do&oris
teneat virtute illius propofirionis. Et maior fic
declarata probatur 4 Do&ore fic : primo in-
ducendo dc potentiis.de obic&is earum primis,
fiue adxquatis, & per fe obic&is contentis fub
illis primis.

e Secundi arguit probando quid Dens
monet intellectura creaturo per modutn natu-
rx & arguit fic : Omnis alius procedens alium
voluntatis eft mere naturalis , id eft» elicitus per
modum naturx ; fcd a&io clTentix diuinx.etia
vt eft obiedhira moucns intelleCkum creatum,*
praecedit adtum voluntatis ; igitur, & c. Maior
patet, quia cantum funt duo modi agendi, vnus
per modum naturx, dc alius per moduni volun-
Scoti Oper. Tom. X 1 1.

catis,& non funt plures,nee etiam modus agen-
di indifferens , fcilicer, qui nec fic per modum
naturx, nec per modum voluntatis, veextac
probatum i DoCtorc in primo, d.x. parte i.q. 4.
& d.io. modus autem agendi per taodum vo-
luntatis cdcntialiter competit (oli voluntati, li«
cet participatiuc poffit aliis conuenire, illis fci-
licet duntaxat, qux fubfunt imperio volunta-
tis,vt patet i Do&ore in primo d.i^equitur er-
go quod nullum aliud agens poteft agere per
modum voluntatis , fic, quid per naruram talis
agentis poffit competcre.Et fi aliquod ens aliud
participatiuc libcr£,ficut aliquando incellc&us
imperio voluntatis elicit aCtn, tamen ille altus
fic elicitus, neceffario eft pofterior altu volun-
tatis immediati elicito , cim ille fit altus im-
peratus, vt expofui in prolo. q. vir. Sed fi altus
fit (impliciter prior altu voluntatis, ita quid
nullo modo eliciatur imperio voluntatis ille
(impliciter erit elicitus per modum naturx.

f Tertio arguit fic i obiettum omne gignit
notitiam aclualiter fui , loquendo tamen de ob-
iclto motiuo,8<: primo, & formali ter, vel laltf,
continetur in alio virraalitcr, quod roouct per
modum naturx ad notitiam contenti obiclH,
fiue obie&um formaliter ,hoc eft, ex ratione fua
formali gignat notitiam fui.fiue contineatur in
alio moucnte , fiue gignente notitiam illius,
fempeulU gignitioerit naturalis, fiue per mo-
dum naturx clicita,& quod fic nacuralis,pater,
uia genitum hoc modo dicitur proles fccun-
um Auguftinum 9. de Trin.c.vlt. Dicitur au-
tem prolcs.fiue filius, quia per modum naturx
produltus : eft enim dc ratione prolis, quod fic
per modum naturx vt (upra patuit in primo%
dift.i.& 10.& in tertio jhft.SAgiuiz ifta vino cC-
fentix , curo dicatur proles in intellc&u Beati,
naturaliter gignetur at> illa Client ia.

g Quarto & vltimo arguit probando idero.
Si voluntas neceffario concurrat cum effentia in ra-
tione principif monui ad alium beatificum mtclU -
Oms creati, Scc. Icitur oportet dare e conuer/o, fci-
licet, quod effentia fit prima ratio motiua , patet.
Tum, quia edentia eft pcrfeltiflima entitas tam
formaliter, quam originaliter i non fic volun-
tas, vt fupra patuit, q. i.& q.^.& in primo, difi,
1 .q.i.difl.S.q.',. eft enim origo omnium perfe-
ctionum ad intra. Tum, quia ipfa ponicut prin-
cipium magis vniucrfalc : cum concuirac tam
cum inrelle&u, quam cum voluntate, & fic cft
commune principium rcfpcltu imcllcltus , Oc
voluntatis, & ideo edentia non mouet, nec vir-
tute intclle&us , nec voluntatis , imo magis e
contra. Tum fpccialitei, quia tam intcllcltus,
quam voluntas habent virtutem moucndi ab
effentia, vt patet in locis prxallcgatis, & fic ef-
fentia erit principale moucns.

h Sunliter fi. voluntas in agenslo fubiacet
principio naturaliter allino, determinaretur ab il-
lo ad determinate agendum. Ctim ergo C flent ia
diurna fit prima ratio motiua , & voluntas fe-
cunda,fequitur quid altio voluntatis fubiace-
bit a&ioni edentix diuinx,& fic effentia deter-
minabit voluntatem ad fic determinate agen-
dum^ cum ipfa edentia, vt effentia agat meri
naturaliter, & per modu naturx, fequitur quid
illa qux fimul erit a voluntate, & edentia, erit
meri naturalis, & per modum naturx clicita.Q-
cut eft aiftio qua elicitur aftus beatificus.

M x

SCHQ

$76 Quodlibet.

SCHOII VM.

Pro folutione argumentorum, qua fecit framittit quadam \ primum, quid f rimam molile
natatili motione ia diuinm,tfiinteieBus Dii ■, dr primam mouens ejfentia einr, monet tutem
prius ad nomam ingenitam, poj! ad genitam. De tjat i .dif.x.q.j.nu.q. dr xx- Secandum,
eadem ejfentia moaet naturaliter ad inte/ligeadum omne inielligibileftmplex ( non loquitur
de complexa ) fed non pote/l mouetc ad hac, donec prius ft in tribus. De quo late x.d.i.q.t.
Tertium, duplici motioni intellelius corre fpondct duplex motio voluntatis necejfaria ; fed non
naturalis , operatiua filice t , dr produci tua. gnartum , poli ordinem motionis necejfaria
fequitur motio contingens per voluntatem , qui facta , videt intelleUut diurnus alteram
partem complexionis contingentis. De quo i.dtft. )%. num. i. Crdilt.. 39. nu. xy cr 40.
eguintum , omnem inlellelfionem diaina ejfentia , quam non caufat ipfa naturaliter , caufat
voluntas Dei. De quo q. dijl. q$. quali. 11. nu. 9. quia ad extra omnia funt immediati
a voluntate.

DigrtJJio T_TIc intelligendum eft , ' quid motio omnino primi in entibus cft neceffarib *4-

profundif- J7i naturalis : quia omni motioni voluntatis eft alia prarfuppofita. Et ii aliqua
fina Tueo- motio in entibus eft non naturalis s maximi motio voluntatis cft non natu-
Wa/»»- ta|is-

vbiaue* “ *tcm 1 aliqua motio 1 poteft intelligi effe ad terminum Cmpliciter inii nitum.ali-
tanda. quaautcmad terminum finitum, vel ad infinitum includentem finitum : te. illa,qux
fumum cft ad terminum infinitum (impliciter , eft ptior : quia non poteft infinitum prxexi-
enobile ut- gere finitum. Sicut igittir loqui polTumus, licet improprii 1 accipiendo motionem
tejb&mdi. extenfiub, aftignari poteft ordo motionum in entibus, SCiic loquendo, omnino pri-
uinm, pn- mum mobile motionenaturali, extenfiue loquendo, eft intellectus diuinus , & ideo
«««Sn primum motiuum motione naturali eft ciTcntia diuina , vt cft primum obic&um in-
tiatdHuna. relleftusfui : igitur omnino prima motio cft naturalis motio tntellc&us diuini i l uo
obiedoiSccutn naturale mouens moueat mobile inquantum poteft , illud autem
obieftum poteft monere ad intellcflionem aSualcm fui,8c hoc intclligentia ingen-
nitaillius pcrfotix," in qua primo cft edentia i & ad a&ualem notitiam fui genitam :
ad vtramque naturaliter moucbit.licit ordine quodam, quia quod eft alicui princi-
pium operandi operatione immanente, & producendi productum diftin&um, quo-
dammodb eft prius principium operandi.

Si dicas, qubd produftio " immanet in diuinis ficut operatio.

Re(pondeo,produ£tio non immanet quantum ad terminum, operatio autem om-
nino immanet

Similiter "edentia eft naturale motiuum ad intelligendum quodeunque intelli-
gibile fimplex , led non nili prius illa edentia fit in omnibus fuisluppoliris, non qui-
dem quod fine hoc cflct defefhis principij aftiui > fed ex parte termini requiritur
de hoc x. °rdo. Sic igitur completa eft aflio mere naturalis, Se ad terminum omnino primum,
d.i.q.r. fcilicet infinitum, vbi motio omnino prima cft elicere , vel quali elicere intellectio-
nem in intclligentia pjterna , 8c huic proxima cft gignere verbum.

Morio vo- Hancfequitura£tio,quxnatacftefleadtcrminumomninoprimum,putaadef- ij.
lautam ad fentiam primam communicandam , qux licit non lit naturalis , tamen eft omnino
iutranectf nccc(Taria. Et hxc eft motio voluntatis ; te hxc quali eft duplex , fcilicet ad amare
^tarntn na" » Se etiam ad amorem procedentem , Sc hxc duplex motio voluntatis cor- ' 1

ruralis tft rclpondet duplici motioni naturali ', quxdi&a eftelTc in incelle&u ad intellegere 5i
dnolixopo. dicere.

rutina , & q Contra ta&io naturalis in eodem prxccdic adionem non nacuralcmmuncau-
frodutli- tem, per tc , actione naturali intellecftus diuinus intelligit creabile : igitur ifta aftio
“• prxccdic omnem aftionem voluntatis, & ita fpirationem Spiritus fandi.

atllio na- t Rcfpondeo, maior cft vera .loquendo in eodem ordine ex parre termini , hic
ruralta autem eft alius ordo ex parte primi termini, & fecundi •. U idei naturalis in vno or-
quando fe- dine fequitur non nacuralem in alio ordine : prima enim dtftindio ordinumatten-

qmtur mn djtur cx partc terminorum i fecunda ex parte principiorum quantum ad modum
taruratm. principundi_

Contra: ‘ordo principiorum eft prior ordine terminorum, ficutJe principium
termino : nam per principium terminus producitur, vel communicatur.

Rcfpondeo,

Quxftio XIV.

177

i*.

4»-

Rcfpondco , antecedens Verum eft de termino totali , qui fimplieirct capit ejfe ■, A* unni.
Sion autem de termino forrr ali , qui folummodb capit tjfe fecundum quiri. ’*« f*«-

Cotnpleto auc^m * toto ifto proceflu originisrcfpccftu primi termini, fcilicet eflen
lix diuinx communicandi : fcquicur ordo alius refpc&u termini iccundi clTennx, fn"c,Pu-
fcilicet creabilis : Si quidem edentia ipia diuina in ifto Iccundo ordine mouct primo
adifuclle&ioiicmdmpliccm oinnis intelligibilis i Si h*c intclligcntia, vriam eft in
tribus fuppofith , non autem mouetad diftinftam notitiam veritariscuiufcunqoc
complexionis , quia fi moneret determinate ad cognofccndtim alteram 'partem in
futuris contingentibus, cum naturale moucns necefiario moucat, Equitur quidin-
telle&us diuinus necefiario intclligctet hanc partem contradictionis fote veram , Sc
ita vel pofict crrateivel oppoficum non polfct eueairc,& tunc non edet contingens
1'cd ncccffariumillud.quod ponitur cllc contingens. . .

u Si quaeratur, ctiimdcm videatur elfeordocuiufcunque intclligibilis ad pri-
mum intelligibile i quate primum non xqui necclTario mouet ad cognitionem
cuiufcunquc. *

Refpondeo.natutaliter mouct : Sl per confcquens nc cellario ad cognitionem cu- aLooh W4
iuicunque , qudd cil poftibile naturaliter , Si necedatio cogoofds huiufmodt eft “*'**• ®
quodcunque obieftumfimplex, Sc etiam quodcunque complexum verum neceda- ue™
rium , non autem tale eft aliquod complexum de cxtftcmia contingentis : quia non
efi natum ede determinatum ad veritatem.

x Etfiquzras, quare non necedatio mouet ad talem cognitionem de com-
plexo habendam, qualis podct haberi de eo ! v4

Rcfpondco , auctnoucicc ad cognofccndum fub diftinftiouc hoc fore , vel non ■Er
fore , Si hxc cognitio non eft determinata de altera patte : aut fi mouerec determi- z‘~

nati ad cognofccndum alceram partem, illa necefflirid edet determinata. uHtSmvi

y Completo igitur toto ordine motionis ncceflarix, lcquitur motio contingens i in
illa non poteft ede pcc principium naturalis motionis, quia illius non eft nifi nccclTa- ?ms , dc
rio moucrc igitur oportet illius morionis principium ponere voluntatem Et fit hu- quo I . d I ft.
iufmodi morio contingens ordinati, primo ad intra: quiamfiipfa voluntas determi-
netut in fe ad volendum alteram partem , nunquam determinabit aliquid ad extri. na'j
Primi igiturdeccrminat fc ad volendum hoc fore determinati : fccundd , cx hoc
intelle&us videns idam determinationem voluntatis infallibilem, nouichoecdc
futurum i i conuerfoigitur eft in motione necedaria,& contingente t quia in necef.
faria primum principium eft natura, Se ideo primo naturaliter determinatur ad pro-
priam aflionem. In contingence autem primum principium eft liberum, cuius asio-
nem in primo ordiqe (equitur naturalis. Completa verti motione contingente ad
intra, fequitut morio ad extra. Illa igitur tota eft contingens, Se per confcquens im-
mediate ipfiusvoluncatis , vtprincipij. Nullum igitut intclleOum creatum mouet
edentia vt edentia tanquam motiuum per modum natutx,fcd omnem intelleftione
illius edentlx.quam non caufat aliquod creatum, caufat immediati voluntas diuina.

Per hoc patet ad argumenta iam fafta in contrarium. Maior enim primi argu-
menti debet fic intelligi, quamcunque potentiam immediate mobilem a tali obicftd
ipfumobieftum vniformiter mouet.

C 0 M M E N T A %1 V S.

a T T Ic intelligcndttm eft , <jhoJ motio. Hic
JL 1 Docior intendit declatare ordinem mo-
cionum.& qux fit (Impliciter prima motio. Et
recitando I iceram , exponam eam. Dicit ergo
qoafi prxmittcndo vnum, fd licet , qUod motio
omnino primo in en tibia , eft nectjfario natur ala,
quia omni motioni volunt at a eft alia ptafuppofita
patet, quia voluntas nullo modo agit , nifi in
prxeognituro , id eft , quod nunquam elicit a-
<fbum circa aliquod obic&um, nifi illud fit prx
cognitum ; nec fimilicer elicit a&um volendo
aliquod complexum contingens , nifi termini
fatem prxcognofcantur,& fic patet quomodo
motio voluntatis ad a&um necefiario prefup-
ponic aliam morionem > fclicet, motionem ad
aft«m intelligendi , qui neccfiari5 ptxfuppo-
. Scoti Oper. Tim. XII.

nitur, & talis motio ad a&um intelligendi ne- Sipwdolfc
cellario prxluppofitum motioni voluntatis, clt
fimpliciter naturalis, vt fupri pttoit in (ecunda iIJUh° *'
ratione. Et fi aliqua motio in entibus efi non
naruralis,maxime motio voluntatis efi non na-
turalis * patet , quia fola voluntas efi libera per
clientum^ per modum libertatis mouci>imc
agit.

k Item dltqua motio pottfl intelligi ejft ad
terminum fimpliciter injuntmttr\ &c, t erminus
ihfinitus mftplicitcr in diuinispoteft multiplici-
ter intelligi, vel pro inrellc&ione aquali efwte»
diuinx,qua intelleltusdioina* formaliter in-
telligtt ellentiamjvcl pro vdltcione, vel pro ef-
fentia , qux ponitur primus terminus formalis
tam generationi» , quam fplrationi» diuin*.

Ii | Tet

378

Quodlibet.

Terminas finitus fi mpliciterfunt cieatur*, fiuc
Trrmim jn ejre obicdiuo „fiuc in tffe exiftentix.Tcrmi-
'Tfrminu ' nns infinitus iucludcm finicu erit forti ipfum
im/iwinu ‘ Verbum, tenendo tamen qu<Nd includit rcfpe-

f miJ. dium ad crcaturam,dc ejuo fupra diximus. $.8.

licet hoc Dodtor improbet, vt ibi patet. Dicit
•crgo,qu6d illa motio, qux cft ad terminum in-
finitum,firaplicitcr cft prior#& fic motio, quo:
cftad itura, ctit (impliciter prior motione ad
exua , cum prima Iit iimplicitcr ad terminum
infinitum ; fecunda tantum ad terminum fini—
nutri, duc adterminum infinitum includentem
« f ntJ» refm‘n,iitt fi»>fiu,n » puta ^ idea <lu* ponitur
iiUagonfef- ‘ fe cognitum rei ponatur infinita parcicipati-
fu.mjmit*. ue,i|u.r tamen includit terminum finitum, vel
(oiu ndo,& melius ad propofitum, quod intcl-
I nttUitt.o " croann*. qua Deus intelligic ipfam crea-

‘touwuLLi* turain.Jc fi fit in fe formaliter infinita , terrai-
git n i*t uri natur tamen ad crearuram finitius; Sc fimiliter
yJir •"finit», volit io cieaturx.qua Deus vult i piam, licet in
&<fw>mrd0 j*c pJC fornjiiiccc jnfiima , terminatur tamen ad
creaturam volium hui tam; & ifte vltimus mo-
dus videtur magis ad propofitum. Dicit ergo
quod motio qux cll (implicitet adterminum
Infinitum, eft prior fimplicircr , illa veto qux
efl ad terminum finitum cft pollerior , vt pro-
bat Doclor fubtiliter ut fecundo Jift. i .tj.i.la tllo
f prxmifto fecundo de termino, fcilicct finito, Ce

infinito, non fic aliqua comparatio motionis
>. • per modum naturx, & per modum voluntatis;

•> • fed motio per modum naturx, qux cft ad ter-

•>- minum fimplicircr infinitum , efl prior motio-

> ne, qux cll ad terminum finitu, Sc tamen vtra-

que per modum natutx , quia motio ad noti-
v eia cftencix diuin* in intcllcdu diuino cll per

modum naturx ;& firx^iliter ilia, qux cll ad ge-
nitum diuinum; led motio per modum naturx
ad terminum finitum cft motio ad creaturam
in ejfe coghito,& Itxc fecunda neceflarid prx-
fnpponic primam, vt patet i Dodorc «» fet tut-
Similiter motio per modum vo-
luntatis, qux cll ad terminum iimplicitcr infi-
nitum, puta ad volit ioncm.qua voluntas diui-
na vult eirentiam diurnam , fiue ad Spiritum
fandum, cft Iimplicitcr prior motione per mo-
dum voluntatis, qux eft ad«^#vo!itumcrcatu-
rarum.fiae ad tfft exiftemix earum, Sc fic patet
(itera.

yo.

1 Sic igitur loqui pojfumm. Hic intendit
oilendere ordinem motionum in diuinis, acci-
Hk pjentj0 umen motionem exrenfiuc ad intra,

W 0 * f ■ , ■

quu (impliciter loquendo proprie de morio-
ne, ad intra nulla cft motio , improprii tamen
Sc extenfiue ponitur non motio , fed quafi mo-
tio ; nara vbi eft motio proprie, ibi cll reccpti-
uum teale. Se rcalirer rcceptiuum aticiiius rca-
liter diftin&i, vt patet in creaturis , modo nec
inrellcdus diuinus, nec volutas diuina aliquod
rccipiunr.nec quafi recipiunt, cuih illa fonenc
impetfedioncm , vt patet a Dolore in primo,
di/t.f. q.i. tamen eo modo,quo poteftfibi nomi-
nari motio.fuo modo nominetur, intdligendo
(emper excludere omnem jmperfcdioncin,vel
quafi impctfedionem.

ro Et %oc inte&tgentia vigent t a illitu perfo-
. na, in quA primo rjl ejjentia , id eft in inccliedu
paterno , qui iutcllcdus , vt in barre dicitur
ingenitus , id cft non communicatus PaUi per
produdionem , iicut communicatur Filio pet
generat ionem, Sc Spiritui fando per (piratio-

nem, Sequitur , & ad aiiu.tlan moturum fui ge-
rutam, id cll quod cllcntia cft tatio n.oucndi fe „”*/*, **”
motione naturali, (cilicet communicandi fc Fi-
lio genito; tunc enim ciTcntia inouct Ic in mo-
tione genita, quando per generationem cft ta-
tio communicandi fc gemto. Dc quo prolixi
didum eft in pnuio , dift.j aj.a. Sequitur. Ad
vtramque moutbit,Ucet ordine qnodam,quia quod
ejl alicui prtmtpiHtn opcrarrdt cp nat une nnnta-
nente,& produrcf.di proftuclum difhntlum, quo-
dammodo cft pnutprincifiuM operandi .quam pro-
ducendi. Et hoc faiisparet a Dodotc in ptimo
dift.a.pai.x.q.j.&in lccundo,dift.i. Ciim dicit gff*ntia eft
quod circum, vt circntia»cft primum monuum frima enn-
intcllc&us diuini per modum naturx; prxfup- r*.
ponit au6d prius probamt ,dift.f. qu i. fdlicec
quid fimplicircr prima cnticas in diuinis eft ef- inuUoBm
(eutia,vr cllcntia.qux ponitur prima in tfte rea-
li perfeftilfimo , St ideo fequitur quod ipfa fit
Iimplicitcr primum obie&um mottuum intel-
lcdus diuini. Siroilicerquiaintciloftus dtuinps
cll iimplicitcr prior volunrate diuina, vc patet,
fequitur qu6d primum mobile ab ciTcntia dtui-
nacrit ipfeinccllcdusrprima enim niotioclTen-
rix diuinx , Sc omnino prima cft motio ad fui
notitiam,- Sc illa non poicft immediate efle, nlfi
iu inte!l6<ftu diuino, lequitur quod primum
Iimplicitcr mobile ab edentia diuina firit inccl-
Icdus diuinus • Sc hoc loquendo pr.txi^c dc
motionecllentixdiuinxad operationem ,com- ,

parando fimpliciter operationem ad operatio-
nem. Prima operatio ,& fimplicircr prima, eft
intclle&io eflenti* diuinx , Sc illa ell iniritel-
lc^hi diuino ab edentia ip(a:c:go primum ato-
tiuum naturale cft cllcntia diuina , dc primum
mobile eft intellcdlus diuinus : fed comparan-
do ad frodu&ioncm.non fequitur quod intel-
lc&os fir priiis mobile relpe^iunotitix genit*,
quiun voluntas diuina relpcdu operationis, fi-
ue volitionis.quia volutas piius mouetur, quafi
recipiendo volicionem cilcntix diuinx , quam
imelligatpr produ^ionotitixgcoi^.Sed com-
parando proprie prodtaftioncin , ad prudu&io-
nem prior cft produflio noriciy genicx.qux cft
permoddm naturx , «mim produdlio Spiritus
fandi , qux cft pa: raaadto voluntatis , Sc fic
debet imelligiifta litcra Dodoris.

n Si duae. Hic Doclor inftat , probando J I, .
qu^d etiam produdio fit immanens , iicut Sc
operatio ponitur immanens , vc patuit quacft.

1). Relpondet , quod produElto non immanet
quantum ad terminum, operatto autem omnino im-
manet. V uft dicere, quod adio immanens pro- i*telUBio
pri£cft illa.cui non cotrefpondcc aliquod pro- epaBUm-
dudum,vt terminus ralisadiouis,& fic opera- mtumi»
tio/ciliccr inccUcdio,vcl volitio , dicitur adio ♦
immanens , quia per ipfam non dicitur aliquid
habere tjft prod udum, fed piodudio, puta ge-
neratio diuina non dicitur iramancni.quia pcc
ipfam produdum habet efti^d quod termina*
tur,& fic diftinguituradio immanes ab adione
tranfeunte fecundum vnum modotu ponendi,
dc quibus vifum cft fup. q. i $ .vide ibi quomo-
do diflinguit ur adio immanens a tranleunte.

o Similiter tffentiA eft naturale mottuum ad
inteUigtndii quodcunque mtelugiirile fimplex,StC.

Hic nota prim6 quod dtcir,quod ipfa cllcntia
mouet ujturalitct tmellcdum ad notitia om-
nium inteliigibilium incoroplexorum , quia .
forte intcllcdio complexi etiam ncccfiaripteric
\ \ ! ■ ab in

Quaeftio XIV.

io mcclIcJtj componente tecminos.Sed dehoc
emat fpccialia dubia. Deinde dicit quod non
poteit immediate moucre inrcllc&tt diu i nuru
ad notitiam creaturarum, nili prius iit commu-
nicata eribus per fonis. Hoc probatum eft tn a.
dsft.i. if. i . quia produ&io nccriTaria» qualis eft
diuiiu,prz fitpponicur contingenti i Se quam-
uis productio obie&orutn incomplexorum in
«^cognito (it etiam ncccllaria, tamen eft tan-
tum fecundum quid , Ce talis prxlupponit nc-
ceirariam fecundum ejfe (impliciter, nonqubd
ex fui ratione prxfupponat illam , led quando
'comparamur ad inuicem , fcilicct produ&io
necclTaria iimpliciter , Se nccciTaria fecundum
quid ad idem principium produ&iuum vtriuk
que per prius eft necctfiria fimplicitcr »quam
ncccllaria fecundum fwiiriqudd ergo lapis non
producatur in «Recognito ab eflentia diuina,
ni fi prius ipfa fic tribus communicata, boc non
eft ex defc&uipfius cflentix , quafi non pofitt
producere normam lapidis, fi priAs non fic
communicata tribus ,quia fi , per impoifibile,
non elTct tnbuscomraunicata,adbuc ipia eflet
perfeftiflima ratio producendi notitiam lapi-
dis. Sed ordo ifte peioris, & poftcriorts eftpic-
ci<A ratione termini , quia tam pcoda&o per-
fonz.quam ptodu&io notitix lapidis.efl ab ea-
dem ellcntia , vi i principio formali produ£tt-
uo , ita qubd non comparantur ifti termini ad
muiccm, Teii icet perfona , & notitia lapias, vt
caufatum ab alto, fic, qubd prodti&io notitix
lapidis neceftariA prxfupponat perfonam , vt
rationem formalem prodbcendi.fcdcft fimpli-
citer comparatio vnius cffc&us pofterioris ad
alium priorcra.ira quod quando ranfa compa-
ratur ad duos ctfV&us, vel quafi effettus , fic,
qu^dvuum immediatius rcfpicic,& alium roe-
.diatius , non poreft ptoduccte mediat iAs nifi
producat immediatius. Ce rame» fi pcc irapot-
fibilc immediatius non elTcr.poflct tairirn pro-
ducere mcdueius,& hoc vide clarius in iccun-
do • dift. i . q. Ce vide ibi dubia aliqua ad
ptopoiit um-

p Hic duplex meti* voluntatis carrefpwdtt
duplici motioni naturali qn< ditia eft in inteHeun
ad inteUifcrt,& eheert, \ d eft, quod eft talis coc-
relpondcncia , quod ficui inotio ad suieltigae
eft prior motione ad dicere tcfpe&u ciufdera
imclle&us, fic motio in volunntead amare eft
pxior motione a Afpirart. Et vitta ficut ad pri-
mam motionem inintelle&u immediate fequi-
lUt prima motio in voluntate,! J eft quod ficut
operatio voluntatis immediate fequitut iotcl-
le&ioncm intelle&us dimni.fic produ&io Spi-
ritus fan&i immediate fequitut ptodu&ioncm
verbi.

q Centra .alit* naturalis m eodem procedit
ali tonem non naturalensJlic Doclor inftat pro-
bsndo quod produ&io ctcaturx io effe cogni-
to fit fimplicitcr prior omni morione volunta-
tis , cuius oppoficum dixit fupea , quia dixit
quod eftrt»tia diuina non mouct ad notitiam
creaturarum, nifi fit prius communicata tribus,
& fic eft necefleriA prior motio voluntatis ad
inuA , quam motio eflentix ad exna.Ec arguit
fic : yltho naturalis in eadem procedit a&tanem
&c-Maior patet, quia fupia dixit qudd morio
'naturalis eft omnino prima , fequitut quAd fi
in codcmfint motio naturalis.Ac motio libeta,
quAd motio naturalis erit (impliciter prior mo-

tione non naturali. Er dicit io eodem opeian.
te quia iualio operante potcftcllc A comicrib,

3uia Deus ad extra fimplicitcr mouct per mo-
um voluntatis, & multx crcattuxpu modum
narurx mpucot vt ignis. Deinde dicit in eo-
dem operante , Ce non in eadem tat-onc for-
mali operandi , quia impoifibile eft idem ede
rationem formalem mourndi per modum ua-
rurx,& per modum volunta(is,vi pater A Do-
Ckorc in i. d«y?.a.fcdbcnc idem, operans poteft
habere duas rationes formales operondi, vnaiu
per modum uatuix , Ce aliam per modum vo-
luntatis, vt patet de eodem fiippofito habente
intellectum, voluntatem. * \.r

r Rclpondet ad hanc rationem , quod ma- tjp; ' i

ivr eft vera loquendo de eodem ordine ex pane "

eehmmJCcc.Pto imclligcntia hujps litcrx nota,
quod duplex eft oido morionis na ruralis indir
uinis , qux przcise diftinguitur ratione tcnntr
notum ficut eft motio cflentix diuinx rcfpcftu
notitix Tux>& tcfpcftu notitix genitx,& mo-
rio eiufdem rcipetftu notitix creatur* > qux
notitia eft utturalis,vt fuprA patuit. Vna tamen
terminatur ad terminum habentem rjjt fimplir
citer. Ce infinitum, vt illa, qux terminatur ad
notitiam cflentialcm, & fimiliter illa , qux
terminatur ad filium, duc ad notitiam genitam:
alia vero terminatur ad ejfe cognitam ctcaturx,
iiuc ad ejfe ©bie&iuum. lftz motiones dicuu-
cllc alterius, de alterius ordinis ratione prxeisA
ict minorum, quia prima ad terminum (impli-
citer,alia ad terminum fecundum quid, te lini-
tum, Similiter in voluntate eft duplex otdo 0 litdufU*-
mouendi per modum voluntatis , qui prxcisd
diftinguitur ratione rccmioQrum) vna eft, qux
terminator ad terminum intioitOm , fide ad 1

amorem infinitum , vel ad aruorem fptutum
alia tantum ad ejfe vel tantum' votitum iplius
ctcaturx, vel ad ejfe exiftentix eiuldero \ & fic
hic ordo eft duplex latione terminorum •, non
cnun diftinguitur ratione principiorum, quia
cll idem ptincipiura,quia eadem voluntas tam
rcfpcdu ptimi termini infiniti, (cilicet vel amo-
ris fpiiati.qulm etiam refpcttu fecundi termi-
ni , fcilicct, vel effe volui ctcaturx, vel ejfe exi-
ftentix eius. Similiter eft de elTctuia, quia eft
eadem , Ce. idem principium producendi per
modum naturae ;, tam rdpcviu termini infiniti,
icilicet, notitix cflentiaiis , vel notitix gcniix, ^

quam etiam tefpc&u fecundi termini , fcilicct ~

e(fe cogniti creatur ± i Ce. ideri ifte oido non di-
ftifiguitur penes principia, cum fit idem omni- j >
no. Ad propofitum.fi fiat comparatio motionis
per modum naturx , Ce rriouonis per modum
voluntatis ad inuicera in eodem ordine , id cfti
vt comparamur ad tetminiim infinitum , Ce
primum fimplicitcr., tunc motio uatouli* eft
(impliciter prior motione non naturali , fiue
motione per modum velum a, is, Bc fic motio
ad notitiam dlcntialem eft jmoc motione ad
amorem cficntialem , vt fupia patuit. Adurite
etiam, quod motio elfcntix dilttuguitur fecun-
dum alium. Ce alium terminUn», quia vt a»m-
paratur tantum ad opcraiiaocm eft alia,vt
comparatur ad notitiam genitam • ita q>md
prima eft ad terminum quafi proilu&utu i ic-
cunda vero ad terminum veseproduchiM.

Similiter dico de voluntate , inqiudUin-

gunur duplex motinaduurA » vna tcrminasuC ***

ad amorem , quafi produtkum»& ^1» ad amo- ,Ul* 09
1(4 (4ra

$8o

Quod libet.

ifi*£

//mto /•«

rem vere produiftum. Et fie adhuc illi ordines

•motionum prxeise dillinguuntur ratione tcr-
minorum. Si ergo fiat comparatio in eodem
operante motionum ad inuiccm.in eodem ot-
dincdctlicet motionis naturalis ad non natura-
lem, comparando illas tantum ad opcratioucm,
p.necquod motio naturalis ell /implicitet prior
morione non naturali, huc motione per modum
\oluntaris. Ec liroiliur H fiat comparatio mo-
tionis naturalis ad motionem non naturalem
in alio ofdsne , Icilicct ad vere produdlum,
tunc cti tm motio naturalis ed ptior non na-
turali , & fic Filius ell prior Spiritu firn&o. Si
tamen morio naruralis vnius ordinis compare-
tur ad motionem nun naturalem , fiuc per mo-
dum voluntatis alterius ordinis , vt puta motio
naturalis ad produdlionem ad motionem non
naturalem ad operationem» non fcquiturqudd
motio naturalis in eodem operante fit prior
motione alia non naturali; & patct.quia gene-
ratio Fili) in diuinis non eft prior.imb pofterior
volicionc diurna , qua voluntas Patris vult ef-
femiam diurnam. Sic in propoltto, quia motio
naturalit.qux eft ad primum terminum infini-
tum , fciliccr ad operationem intrinfetam c£
icntixdiuinx.qur cltc uldcm ordinu cuiu mo-
tione ad operationem non naturalem eft (im-
pliciter alterius lationis , fiuc ordinis cum mo-
tione naturali ad notitiam cteatutx ; ideo non
iequitur quod »»!»*• motio naturalis fit prior
motione non naturali. Si vero motio naturalis,
qux cft ad notitiaroiputa lapidis, comparetur ad
motionem non naturalem , qux cll ad volitio-
nem lapidis, tunc motio talis naturalis in eo-
dem operante cll prior morione tali non na-
turalijpatec , quia cognitio lapidis, ad quam cll
motio naturalis ellcmix diuinae cll prior voli-
tionc ciufdcm,*ad quam cft morio non natura-
lis voluntatis diuinx. Er fic patet quomodo
motiones naturales iu eodem operante , qux
fune alterius ordinis diftmgnuniur rationceer-
minorum tamdm ; fic funilitcr motiones non
naturales in eodem operante, qux funt alterius
ord:nisdiltinguunrur tantum per diftin&os ter-
minos , vi fupri patuit. Et hoc cft quod dicit,
Icilicct quod prima diftmdlio ordinum atten-
ditur ex parte terminorum , vt fu pra patui t; fic
fecunda dillinfttoartenditur ex parte principi-
orum , fciliccr diltin&io mouanum naturalis,
Icilicct , fic libcrx , attenditur penes principia,
quia illa dicitur motio naturalis, qux ell a prin-
cipio agente, fiue monente per modum naturx,
illa vero dicitur motio libera, que cll a princi-
pio moucnre per modum voluntatis.

f Centra, ordo principiorum e fi prior ordine
terminorum, fictu & principium termino. nam per
principium caoit cllc , fiue producitur fiue com-
municatur. Cum ergo principium per modum
oaturx fit prius principio per modum volunra-
cis/cquitur qutid motio per modurn naturx fit
prior motione pec modum voluntatis, & fic ter-
minus termino.

Rcfpondet quod illa propoli t io , ordo princi-
piorum efi prior ordine terminorum , ell vera dc
termino totali , qui vere producitur; fednon
cll vera dc termino formali , qui folummodo
capit cjft fecundum quid ; modo quia Spiritus
fandius capit rffe (impliciter per morionem per
modum voluntatis , fic fimilicer filius per mo-
dum naturx , beni conceditur qu&d. motio per

modum naturx ell prior motione permodulm
voluntatis ; fcd quia motio ad notitiam lapidis
cll tantum ad terminum fecundum quid , ideb
motio ad Spiritum (an&um per modum vo-
luntatis cft limpliciter prior ifta morione.

c Completo toto proce fu origutie rtfptBu pri-
mi termini. Scc. Aduerte in hac litera primb.ctim
dicit qu6d e f entia diurna monet ad tntebelhonem
fimpUtem omnu iuteSigibtli» , & hac intelligen-
t*a,vt tam efi in tnkut fuppofttu. Si dicit, vt iam
clientia cft tribus fuppolitis , patet fupri quia
cflemu non mouet,nifi,vt in tribus.Si veri ac-
cipit inrelligcmiam , vteft aAualis imcllcOio,
fenfus cft ,qufid talis intdle&io non termina-
tur ad creaturas, nifiprifts ipfa fit formalirerin
tribus, auia tantum cft vtu inrelle&io in Deo,
qua intelligu omnia, & non diucrfificatur in f»,
icd lanium fecundum aliam, fic aliam tranfirio-
nem.fiue terminationem ad aliud, fic aliud ob-
iecbxin , vt patet in primo , dtft.}9. Non poteft
ergo intcUedlio diuina eile refpcdlu creaturx,
nili prius eadem intellcdlio diuina fi t formali-
ter in tribus fuppofitis, fiue perfonis.

Nota fecundo, cum dicit Do&or quod efen-
tia non motut ad dfiintbun notuiam vtritatie
cuiufcunque complexionis , hoc inferius declara-
bitur , rcfpondcndo ad quxdam dubia circa
hoc dittum.

u SiqneraturMic mouct dubium circa di-
fta paulo ante , quxrcndo quare edentia diui-
na non xqux neccdarib inouet ad notitiam cu-
iufcunquc obiefti intclligibilis, cum idem vi-
deatur ede ordo cuiufcunque intclligibilis ad
primum intelligibile, ex quo enim edentia di-
uina pooitur adxquatnm obic&um intellc&us
diuini in ratione rootiui , vt paruit in primo,
quxft.pcnulc.prolog.fic diftinft.jj.fic fupri in
quodllb.

Rcfpondet Doftor quod naturaliter monet ,
ficc. non autem talo efi aliquod complexum de
exifientia contingentis, quia non efi natum effe de-
terminatum ad veritatem , cum repugner con-
tingenti , vt contingens, «fle veritatis determi-
narx.fcilicct, neceltarib.

x Et fi quaras , quare non monet necefari*
ad talem coenu tonem de complexo habendam, qua-
lu pqfjit haberet de eo , puta, quare contingens,
vt huiufmodi , non ell determinari verum , vt
expofui de dererminate vero , fic per confc-
quens non poftit.vr fic cognofci,cxquo tamen
luo modo cft cognofcibile, quare edentia diui-
ra non poteft mouere ad hanc cognitionem,
vtquairmcu lique.

Rcfpondet qu6d moneret ad eogno/ctndum
fub dtfiunil tone, hoc fore, vel non fore, pura,mouet
ad cognitionem huius difiundiux : Antichri-
ftus erit futurus in tali tempore, vel Antichri-
ftus non erit futurus in tali tempore , non ta-
men mouer ad alteram partem determinati,
puta non mouet intcllc&um ad cogndfccndum
determinate, qubd Amichriftus pura foret,quia
tunc, vel intcllc&us diuinus pollet errare, pura
fi oppofituin polfet eucnire i vel fi oppofitum
non poder eucnire, tunc non edet verum con-
c ingens, vt fupri patuit.Si enim moueret deter-
minati ad cognofcendum alteram panem , illa
necedario edet determinati vera , fic fic Anti-
chtiftum fure.cflct (impliciter necedario : Sed
an hoc concludat , fciliccr in edentia diuina
nccedarifi mouct ad notitia huius Antichnfim
em, ergo

MeJbmfio

Hota,

Quxftio XIV. g8i

rffcf , ergo hxc eft determinat* , & ncceflarid
vera • hoc apparebit in dubiis circa hanc ma-
teriam.

y Completo toto ordine motionis necejfaria,
[equitur motio contingens Scc-

In illa iiteranoca primd, quod lic*t motio-
nis contingentis principium (it voluntas , non
tamen (equitur quid omne volitum , vel pro-
ducum (it contingc^imi aliquod eft (implici-
ter ncccllarium , vr patet de amoie cilcntiali,
& fpiraro in Diuini$,qux necetTarii funt i vo-
luntate diuina , Sc ratio huius eft aflienata i
lUtUeentix. DoCorc in primo dift.io.Sc apparebit intra q.16.
pmi fit fri - ncc fi»quitur,eft PtoduCu ncceilario,

ergo per modum naturx;quia Spiritus SatKtus
eft produCus necelTatio , non tamen per mo-
dum natur* , vt patet in primo, dift. io. C fui-
frn. queft. 1 6.

Secundi nota, quomodo motio contingens
fit primi ad intra,quia creatura primus produ-
citur in ejfe volito , quam in cfte reali , omnia
enim quxeunquo funt volita , funt ab xccrno
volita » ita quod cx tempore nihil eft volitum.
De quo vide in pnmo,dijl.yj.& 40. & prolixius
in. 4f. nam voluntati diuinx proponuntur ter-
mini , vel oppofira fub diliunCione , Sc runc
ipfa fola nulla ratioie diCante determinat de
altera parce. Et de buiufmodi determinatio-
ne , vjde D.oCurem in primo, dift .39. & qux cx-
pofui.

Tertii nota, cum dicit, quid intelle&us di-
uinus videns determinat ionem voluntatis, no-
oic hoc cllc futurum, quia quxritur i quo im-
mcdiatccaufatur jftavifio in intcllcCu diuino.
Dico quid pofita tali determinatione volun-
tatis diuinx , vifio illius determinationis cau-
fatur ab edentia diuina, de quo vide qux fupra
•xpofui m primo dift. y t;.vbi DoCor exprefte di-
cit quod immediati eft ab edentia diuina , Sc
j 8. hoc magis apparebit in dubiis.

Quarti nota cum dicit in motione ncccf-
faria primum principium eft naturalc.hoc fira-
. jdicircr non debet intclligi , quia ad Spiritum

ian&um eft motio necellaria , & tamen eius
Uotic nt#f- principium eft liberum , vt patet dift. 10. primi,
furi* dnfltx. led intclligitur de motione necellaria , qux
prxeis* relpicit principium ex fola natura prin-
cipi) , ita quid circumfcriptio quocunque ex-
tnnfcco, neceirarii produceret quicquid pro-
ducerer. Sed voluntas diuina , vnde voluntas,
etiam vnde diuina , non vult aliquid neceda-
rio, Sc hoc ex ratione abfoluta voluntatis. Sed
fi vult aliquid nece darii , hoc eft, quia ipfa, vt
formaliter infinita , comparatur ad obic&im
formaliter infinitum, ideo non poteft non velle
illud, vt patet a Dolore in primo dijl. 1 o. & in -
frn q. 1 6. Quando veri comparatur ad obic-
&um finitum, vult illud contingentcr,& poteft
non velle. Sed principium naturale ex parte
ipfius principi) refpc&ti euiufcunqoe obic&i
ex foa ratione ncccdario producit , quicquid

producit, & de ifto necedario loquitar Do&or.

De hac differentia > fcilicet , nectfsnrq quare
vnum fir prxeisi a principio naturali , Sc aliud
a principio libero, patet infra, q.i(.

Quim 6 nota ibi: /n contingente primum prin-
cipium eft liberum , huiut allio in primo rrdmc.

[equitur naturalis, id eft,qu6d accipiendo con-
tingens,vt eft 1 principio libero, feinpcr (equi-
tur principium mer£ naturale : & patet, quia
voluntas non poteft contingenter velle lapi-
dem, nifi lapis prius i principio naturali/cili-
cct , clTcntia dinina fit produ&us per modum
naturx in efse cognito, nec fimtlitcr principium
liberum poteft ponere Aixieffe reali, nifi ipfum
oA fit prius pomum per modum naturx in ejfe
cognito ab edentia diuina. • JJ?.

Nota etiam pro maiori declaratione inft5tix
fuperius fa&x de ordine principiorum , & ter-
minorum, quid ordo principiorum, vt compa-
ratur ad terminos accipientes fimpliciterq/e,
principium per modum naturx eft (impliciter
prius principio per modum voluntatis ; Sc ltc
motio vnius eft (impliciter prior motione alte-
rius , Sc fic motio edentix diuinx per modum
naturx ad producum reali ter, puta ad Filium,
eft (impliciter prior motione volutatis ad crea-
turam fecundum cj/crcale,& fecundum ejfe vo-
litum.Si modd motio per modum naturx fit ad
terminum accipientem ejfe fecundum 9*id,quia
communicatur , fiuc prqducitur fecundum
^u/d,puta motio per modum natui x ad ejfe eo-
gniruni lapidis, quod ejfe cognitum eft pr du-
dutu , fiuc lapidi communicatum fecundum'
quid, quia lapis, vt fic.lubct tantum ejse dimi-
nutumjloqucndodc tali termino, non fcquicur
qu6d motio naturalis ad illum terminum fic
prior motione non naturali, fiuc libet a,qux eft
ad terminum fimplicitcr , vt dia qux eft ad
Spiritum fan&um , vel amorem cltient ialcm.
Comparando ergo principium pet modum na-
turx ad terminum capientem (impliciter ejfe
per tale principium i Sc firoiliter comparando
principium liberum ad terminum (impliciter,
pater quod motio per modum naturx eft prior
motione libcra,& fic Filius necdfario eft prior
Spiritu fantto , Sc etiam creatura capiente efse y

rcale. Si vcrA principium per modum narurx
compxiccurad terminum capientem efse fecun-
dum quid , fcilicet ad ejfe cognitum lapidis, &
principium liberum comparetur ad terminum
habenrcmr^e rcale , Sc limpliciter , Sc hoc ad
intra, tunc modus principiandi libere eft prior
ifto modo principiandi per modum naturx. Si
veri principium liberum compatetur ad extra
ad terminum capientem ejfe fecundum quid,
puta ad lapidem volitum , vel capientem ejfe
(impliciter rcale , puta ad lapidem in ejfe reali,
tunc modus principiandi libere ,& fimiliter mo-
rio eius libera eft pofterior modo principiandi
per modum naturx ifto fecundo modo,& fimi-
liter motio eius eft poftcriior,vt patet.

S C H O L I V M.

t^Ad Argumenti pofita nu. \ 3 .primum fundatur in quadam propofitione Doti oris q. 3 prol.
&t'd.9,q-4 fcilic.quAtido extrema alicuius propofitionts comparantur ad je inuiccm, vtmoti-
uurn , dr mobile , fi aliquid vnius extremi efi motiuum refpefltt contenti fub altero extremo,
idem erit de quolibet contento huius jcfpetfu cuiujlibet contenti i litus. Exemplum de calor c,&

calefit

Quodlibet.

fibitEiam
f reatum,
naturaliter
fatum mo-
ucrt&<ju.i-

EJftnn.i di-
vina , obie-
Elumttrmi
vannum no
motiuum
Ueautudi-
nu ncjfre.

Fifio nojira
non eflpro-
I es tjpftu
tjuia no n
rnortft a(L
«"gigni-
^fcncm.

calefa&ibili. Hinc fequi videtur , j i e fena diuina naturaliter mtuet fuu intelleflu,quodffmHi -
ter mouebtt dr creatu. Refpodet propofittone hicintelligi ratione intelleClus,quem cjfentia diui-
na immediati monet, quia naturaliter eum mouet , dr non aliter , fecus de intelleiln , quem
monet media voluntate, qualis eit omnis creatus; vl explicatum efi.jpnod ft obiedum creatum
intellectum creatum femper naturaliter moueret,idet fi, quia voluntas creata non poteft elicere
intellcdum vilius ebiedi.tsfd fecundum, explicat quomodo beat it udo uotlra non eil ab ejfen-
tia,dr ab obiedo mottue, fed vt a terminatiuo : quta nihil agit ad extra naturaliter i vndefi
per tmpofjibile non effit volens, nullum beare poffet,nullumqut contingens producere. Ad ter-
tium vifio nojira non esi proles ejjentia , quia non mouet ad eam naturaliter . Explicat clari
quomodo voluntas ejl principium molinum ad videndum effentiam, licet hac Jit prior jquia est
infinita ,dr perfett ijfime ipff eadem, negat vifionem beatam ejfe Verbum, quia non gignitur na-
turaliter,quomodo autem gignitur Verbum, vide i . d.f.qu.vlt.dr t-.di6.dr 14 -Ad quartum
non reffondet ,quia ex dtilis conila I e(ientiam nullo modo monere ad fui vifionem in nobis j £T
ffc non es! rattt prima,dr fecunda motioni', fed tantum terminationis.

Nunc autem * quantum ad primam minorem , edentia diuina eft mociua imme-
diate fuiintcllcdus, fed non intelledus creati : quia intelledus diuinus eft primum
mobile omnino. Et idc6 primi mouctur a prima forma mociua : H nihil aliud eft im-
mediate mobile a prima forma motiuaiquia no poteft immediate moucrc.nifi primi
modo motionisiSc nihil aliud natum eft fic moucri Si igitur concludas, quid c flentia
diuina eodem modo mouet omnem intellcdum ; concedatur, quem immediati mo-
net j fed ille eft ioltis intellectus diuinustvc patet cx dictis.

Alia autem minor, fcilicet quid obiedum creatum naturaliter mouet, vera eft de
intelledu, quem immediate mouetifalfa autem cdcc,fi aliquem intellcdum mouc-
rct mediante adu voluntatis , quia illum non naturalicer moucree , iicut ft voluntas
mea poflit liberi caularc intclledionem edentix mex in te.Sed ifto modo forti non
eft de aliqua edentia, & voluntate creata: quia quxlibet cflencia eft immediati mo-
tiua inccll edus creati, & idt i motione natutaliinulla autem voluntas creata eft mo-
ciua ad intclledionem perfedam alicuius e dentix, vc cflentia eft quia nec perfedi
eam continet eminenter , vel vnitiuc , & qualitcrcunquc fit de obicdo creato mo-
nente intellcdum naturaliter : patet prius quid eft eadem ratio de edentia diuinat
quia ipla non eft immediate mociua alicuius inccllcdus,nifi primi.

b Ad alii id dico, quod moucre ad adum beatificum non eft proprius adus illius
edentix diuinx : neque eft prius adu voluntatis: imo eft proprii adus illius volunta-
tis.Eflemia enim vtquodammodo prior v fluntacc, licet ftc obiedum primum, & im-
mediatum il iusvifionisin racione terminantis , tamen non eft obiedum immedia-
tum in ratione monentis , fed tantum moucns remotum, pio quanto mouec intclle-
dum d uinum ad vifionem prxcedcntem illud velle , quo mouctur intelledus Mi-
ch.ielis ad vifionem.

Et per hoc patee ad confirmationem ibi pofitam i quia ft illa edentia non edet
formalicer volens , nihil omnino poflet cauiare ad extra , quia nihil poffet caufarc
nili naturaliter Arquodcunqueextrinfccum, cum fit formalicer pudibile, non podee
ede a ncccflario.nifi contingemer.

Ad tertium dici poteft , quod edentia non habet rationem mociuiad vifionem
fui in intellcdu creato , nift inquantum prxfupponitur ipfam mouide intellcdum
diurnum ad vifionem . qux prxfupponitur ipft velle diuino , mociuo intelledus
creati : non igitur fc habent edentia , 8c voluntas , vt mouens fuperius 5c inferius,-
proprie loquedo , ftc intclligendo , quod vtrumque attingat ipfum motum j fed
cantum voluntas attingit intelledum creatum : camen prxfupponit motionem in-
tellcdus diuini ab ipfa edentia , fine qua ipfa voluntas non haberee illud velle,
quo mouet.

Si arpuitur contra hoc, quia voluntas, vt voluntas , non poteft moucre nift ad vi-
dendum voluntatem , vt voluntas eft inon autem advidendum eflentiam.vt eden-
ti ammunc autem videre voluptatem, vt voluntas eft, Se non cdcntiam.vt edentia eft,
non eft videre obiedum beatificum.Probatio minoris, quia idem eft obiedum bea-
tificum intcledus creati, & intclledusdiuiniiintelledus aucem diuinus non beatifi-
catur in videdo voluntate, vt volutas efttquia voluntas non eft primu obiedum inccl-
ledns fuiifc no beatificatur nift attingendo primum obiedum. Probatio maioris, quia
f-um voluntas fit quali poftcriot ipfa natura: quia proprietas no poteft ede principiu

paufandi

1».

Quxftio XIV.

caufandi pcrfefkam vilionc eflentix, vt eflentia eft , (jux quodammodo eft prior, 8c
pcrfc&ior.iuxta illud Damafccni n. Totum, inquit, tnjcip/o comprehendens habet ejfe,
velat quo. iilam pelagis/ /ubs/antta, infinitum , Sec.

Ad iftud dico, quod quia voluntas eft perfc&c idem cum eflentia: ideo potcftcf- Volnntae
fe principium motiuumad videndum eflentiam. vt cflentia eft : neganda eft igitur efiprinei-
illa maior : verum quidem eft quod ibi affirmatur, fcilieec quod voluntas potcftcf-
fe principium motiuumad videndum voluntatem vt voluntas cftif.dfum autem eft,
quod ibi negatur, fcilicct quod nonpoceft cfle principiumad videndum eflentiam,
vt cflentia eft.

Ad probationem maioris rcfpondeo, quod prioritas illa eftquafl prioritas funda- 1'olumai
menti : fed illud fundamentum nonfoum eft perfcile idem cum illo, quod intclli- diam. sion.
gitut fundati in co 1 fed etiam illud habet perfc&ionein formalem formalitcr infini-
ram. Propter quod perfeifte idcnticc Si vniliuc continet pcrfciftionem fundamen ‘ ~

ti, & propter iftam rationem poteft voluntas cfle principium communicandi eflen-
tiam : quia ipfa eft idcnticc omnino ciufdom perfctftionis cum cflentia.

c Ad aliud po(T.t dici, quod Auguftinus loquitur ibi de notitia, qux eft verbum. Tifit bea ■
Vndc cum dixilfct: Uafcttur proles ipfa Trinitatis notitia , fubdit in fine capituli. Eli tanonefi
nued.un.mdoo Trinitatis ipfa mens,dr notitia citu, qua ef proles e tue, ac de feipfa verbi eius, 'J flans,
& amer tenta/. Hxcille. Non igitur quxeunque notitia a&ualis obicefti eft verbum 'j^raliter
cius, fed illa fola.qux de ipfo nafeitur tanquam proles : hoc eft, nontancumeft na- gtgmiur.
turalis fimilltudo cius, fed naturaliter gignitur ab ipfo nafccndotnotiria igitur aftu -
lis , qux producitur immediate per voluntatem non eft vcibum obicftiiquia etli fic
flmilitudo naturalis obieftimon tamen eft naturaliter genita.

Ec propteriftud pollet dici, qubd beatus non habet verbum de Deo, quia ctfi illa
vifio Iit imago diuinx eflentix ipfatn naturaliter rcprxfcntans , non tamen eft imago
naturalis naturalitcrab ipfa procedens , fed illius eflentix eft tantum vnicum ver-
bum, & hoc in folo intcllcftu inercato , in quo lolo poteft cfle notitia iplusobndVi
naturaliter genita.

Aliter pollet dici 1 ad illud 9. de Trin.cum dicit Auguft. quod omnis res quam co- Cap.vlr.
gnofismus pongencrat in nobts votitum /i/, quod vel intclligitur dc re, quam npturaliicr Loquitar
cognofcimus, hoccft, ex caulis naturaliter motiuis intellectus noltri. Illa quidem
in Icipfa , vel in caulis luis congenerat : hoc eft naturali fcecunditate te. ncccflitatc lis
eaufatin nobis tanquam naturalem (imilitudinem notitiam lui : Se fic verbum non
gignitur nili de memoria : nunc autem obie&um.quod fit cognitum per .istum vo-
luntatis, non oportet prxefle m memoria : vel falcem non agit vt prxcxiftcns inme-
moria. Sic igitur modo di&o laluatur proprie ratio verbi

Vel Ii hoc, quod ait omnis res, extendatur etiam ad eflentiam diuinam , tunc il- RfentiaJi-
lud, quod fequitur, fcilicct congenerat notitiam (ai , deb t intclligi vel formalitcr pro umd i‘"c~
obiefto naturaliter motiuo. vel xquiualenter pro obiefto inercato : quia ipfum vel ”"‘M
pctfe vel per aliquid fibi idem, eaufatin nobis notitiam fui : qtixxquiualet inperfi-
ciendo inccllciftum.ac Ii cllct proles naturaliter genitaiquia eft limiiicudo naturaliter s/ninaUn-
duccus in obicdum : Gcut fi eflet ab obicSto naturaliter exprefla. tci , quta

e Hinc videtur fequi , quod eflentia non eft rcprxlcntatiua lui Michacli prius peralt<iuoi
natura, quam vifio ciuscaufaturin Michacle 1 igitur mxlro magis non cftrcpixfen- A" “><m'
iatiua alicuius alterius, fed tam ipla,quam alia contingcntcr rcprxfcntantur per aflu
voluntatis: ita quod ipfum rcprxlencarc non eft pixcedcnsquomodocunqucipfam
inccllcftionem obiefti. quod dicitur rcprxlentari.

f Sed fi quxracur hic rcprxfcntatio quodammodo prior aiftuali intellc&ionc.ilU
tantummodo inuenitur in memoria : & in memoria diuina nihil proprie eft nili ob-
ic&um.quod quali tribuit altum primum, flue immediatum adui fetundo, fcilicct
intellciftioni aiftualhillud autem fic aiftuans eft prx entia completa primi obic£ti,(ci- Repra' 'en-
licet eflentix diuinx. taiupnor

Contra : quomodo igitur Beatus videt obiefhim fccund.irium in ipfa eflentia , fi
non eft aliquo modo ibi tcprxfcntatum, Se non reprxlcntaiur fibi in voluntateiquia ,

voluntas non eft fpdculum in quo videatur, liccc per voluntatem mamfcftctur ; . d.uq.7. &

Rcfpondeo : lapis videtur in eflentia diuina, non vt in fpcculo, in quo reluceat
obiectum prxfcns ; fed ipfa cifcntia fe folam , Sc foli fuo intellectui fe reprxfentat £utonsedo
ance alium imclligendi : (ed lapis videtur in cflentia diuina , veobieftum fecunda- l f r~

rium in primo obic&o, non quidem motiuo ad inccllc&ioncm fecundi, ficut mouct

intellecturo

584 Quodlibet.

mtelleQum proprium , U ficuc intelle&um noftcum monet principium *d conclu-
fionetn ; fed ordine primi obiefti , U fecundi terminantis , quodam alio fcili-
cet voluntate , mouente ad illa duo obicfta ordine quodam a&um intellc&us
terminantia.

COMMENTARI? S.

60.

blnttrt d*

fl»X,

61.

AD argum.tafa&a in ifto articulo, quibus
ptobauit qu6d edentia diulna poteft im-
mediate moucre intcllcdtu creatu ad liii notitia.
Sed ante rcfponfionc prxmiuo vnu, quod mo-
uere aliud immediati, & moucre aliud media-
tc, poteft intclligi multipliciter. Monere imme-
diate aliud puta.cum dico A immediate mouct
/?,c(l fenfus, quod A caufat aliquid, quod ira
mediati recipitur in B ab iplo A.ScCic ignis im-
mediate mouct materia ligni ad formam fub-
ftantialc ignis, nuia in tali marcuadifpo(ira im-
mediate caulae formam ignis.Sed ignis calefacit
lignum mediati, id clt, mediante calore, quem
habet, & iic mediante alio calefacit, id eft, me-
diante adionc alterius prxcisi.Potcft etiam ali-
tet intelligi mediati,& iramcdiatiifcd ifte mo-
dus fufHcic ad propofitum.Cum dicitur de ob-
IcQto immediati, & mediati motiuo, nota be-
ne i quia aut loquimur de notitia abflra&iua,
aut de incuitiua.De prima polfumus dupliciter
loqui, fciliccr ,vel de abftta&iua in nobis pro
ftatu ifto;8c tunc dico,quod nullum obie&um
immediare mouct intcllcSum noftrum ad fui
notitiam, nrc etiam immediati mouct ad fpe-
cicm fui intclligibilcm. Sed immediate mouet
fenfum extra: loquendo de obiero fcnfibili, fle
poft mouecur virtus phintaftica , & vltimo
phantafma producit fpeciem intclligibilcm, vc
expolitum lupra art.t. in dubijs. Vel loquimur
de abftra&ione in intellc&u foluco. Dico tunc
quod nullum obie&um mouet immediati ta-
lem intellcdum ad fui notitiam abftradtiuam,
quia prim5 caufac fpccicm intclligibilcm, qux
poftea immediate partialiter caufat notitiam
abftradtiuain obiefti. De hoc vide Do&orcm
m fecunde. dijl. 5.7.11.0' i» 4^»/?. 4 f •

De intuitiua dico qudd fi obie&um fit mo-
lilium formaliter quid immediate mouct in-
telle&um , quem poteft mouerc. Si vero non
tnotiuum , (altem continetur in alio vircua-
liter , quod mouet ad notitiam intuiriuam il-
lius i Sc tale (ic virtualiter contentum non di-
citur mouerc mediante alio , quia rnouens me-
diante alio , non dicitur virtualiter contineri
in illo > (icur ignis calefacit lignum mediante
calote , non continetur virtualiter in calore,
quia tunc edet clTcntialiter in petfc&ior. Sed
Do&or hic quando loquitur dc obicdio imme-
diate motiuo amoto omni impedimento , (ic
occipit , qu6d talcobie&um ex natura fua vn-
de prxeise talis entitas obiedtiua , a&ionc pro-
pria mouct inrelle&um ad fui, & omnium vir-
tualiter vel eflcntialiier contentorum notitiam.
Er cale obiccfcum dicitur prqpric immediate
tnotitiu,quia vt tale eft caufatiuum falcem par-
tialiter notitix fui , & omnium concentorum.
Et hoc patet in notitia inruiciua. In abftradti-
ua etiam illud dicitur immediate mouerc in-
tellc&um ad fpeciem intclligibilcm , & om-
nium contentorum, quid ex natura fua poteft
Illatu caufarejquod mod6 non immediate cau-

fet hoc non ex natura obieAi, fed vel propter
ordinem potentiarum ; vel propter peccatum,
vt patuit in prime, diJt.^.q.ySi enim edet pro-
portionale prxfeos » immediate pollet caufare
fpeciem intclligibilcm ,vt pateri» fecunde.d ijf.
j.f.t i.Obiedkum vero dicitur mediate mouerc
intellectura, quando no adtione propria com-
petente ptxcisi taliobie&o, vt tale obic&um,
fed mouct a&ione alterius, & tunc dicitur mo-
uere mediate , id eft , mediante a&ionc alte-
rius prxcisc.

Aduertc etiam quid omne obie&um moti-
uum intcllcdus quodcunque fit illud poteft
moucre ipfurn intellectum , vel mediate , vel
immediati;& intelligo fic quod obie&um mo-
tiuuui immediate ex fc formaliter eft princi-
pium immediate roouendi, fiuc caufandi noti-
tiam fui , & contentorum. Sed obie&um mo*
liuum mediate unium eft illud,quod licet ex
fc formaliter non fit principium mouendi im-
mediate , tamen in le fuo modo continet ali-

3uam cntitaiem, qux fit ratio formalis imme-
tate mouendi , & non continet illam tantiim
pcf accidens, ficuc ignis calorcmifcd (ic conti-
net illam , quod circtimfcriptio omni per acci-
dens, adhuc ineft habens ergo talem entira-
tem, dicitur obic&um per fc motiuum intclle-
dus,licct mediate tantum. Dico vitri , quod
omne obiedtum , quod eft motiuum mediate
modo prxexpoftto , alicuius intellc&us eft ex
fc formaliter , & immediati motiuum intellc-
dius fibi proportionali, cum tale (it maximi in-
tcliigibilc,&: quod non moueat immediate om-
nem imcllcdtum , (i alium poteft mouerc , hoc
non cx imperfectione talis obiedti , fed quia
motio ad extra (ibi repugnat , quia (ibi repu-
gnat agere neceftario ad cxtra,vt probat Dodtor
1 n primo, diJi.S. q. vltima.

His declararis. Dicit Uodtor ad primam ra-
tionem gloftando maiorem , fciliccr, qu6d eft
vera de obicdfco immediate motiuo, quod ha-
bet eundem modum mouendi, fciliccr, vel per
modum naturx , vel libere. Et (ic obie&um
comparatu ad quemcunque intellectum, quem
immediati poteft mouerc , prxcisc habe eun-
dem modum mouendi pater, quia modus mo-
uendi fequitur naturam obiedki , & (ic fi ali-
quem poteft per modum naturx moucre, etiam
quctnlibec alium, quem immediate poteft mo-
ucre, moucbit per modum naturx. Et (imilitcr
fi aliquem iniellcdtum , quem mediati poteft
mouere.moueat per modum voluntatis,quem-
ltbc-c alium.qucm mediate mouet, moucbit prx-
cisc per modum voluntatis,^ fic patet ifta pro-
pofitio maior.

a Nunc tutem quantum ad prinum mine-
rem ejftntia, Scc.

Nora aliqua in ifta litcra. Primd , de primo
mobili (impliciter,*,: primo motiuo fitnplicircr,
quod mouec tantum per modum naturx, vc fu-
pri patuir, & illa funi prxcisc intellectus diui-
nus, Sc

Ct.

AAfrimem

nutuum.

Una.

FmttSi.Tm
VmtMM-, r?
ejftntia Di

MUS , Vt •{•
ftn-i 4 , tfi
frior tmm
attributo. CT
V» Imi tale.

«3-

' Fjfentia non
habet ratis-
ntm moitmi
sd vifionem
fui mteOtHu
ertate.

64.

Exfejitil li •
Vt4

Qusftio XIV 385

nus , & edentia Jiuina, vt-cfTcntia , & vt prior
omni etiam a'ttibuto,& etiam vt prior volun-
tate. S e. undo , quod omne obiedum creatum
mouct n it (iridi ter incclledum , nue immediate
mouti.S J tunc ed dubiu de voluntate creata,
qux cuara ponitur obiedum inrellcdus,& im-
mediate moriuum. An modtS tnoucar illum na-
turaliter, vel libere, dic vr dixi in fecundo, vbi
adduxi opinionem Ochatn , quam improbaui.
Tertibnora, cutn dicit qubd qualibet edentia
creata cd immediate motiua intcllcdus creati,
& iJco motione naturali ; hoc non videtur ab-
foKr.c vcrum.quia edentia cclatiua nullo modo
mouct imellc&um ad fui notitiam ; intelligituc
ergo de omni eifemia creata abloluta,qui4 om-
nia talis cd immediate caufatiua notitix fu i, fle
contentorum, vt patuit in 1. dtft. j.y. 3. Vide
qux ibi expofui, vbi dixi qudd etiam quantitas
mouct incclledum creatum ad fui notitiam, dc
adduxi ibi D odorem in quarto , in materia* de
Eucharidia. Et nota cum dicit, qudd nulla vo-
luntas cd motiua ad intclledioncm perfedam
alicuius cdenrix. vc cllcntia cd,quia nec perfe-
deeam continet eminenter , vel vnitiul, quia
hoc videtur concludcte etiam de voluntate di-
uina.qudd non poflit caulare notitiam ellentix
diuinx , cum proprie non contineat eam , nec
eminenter, nec vni: uc. Sed ad hoc dubium, vt
fupra dixi in quodl. vbidc hoc fune motx lin-
gulares difficultates.

Ad fccundutn dicit quod mouere ad nilum
beatificum non eft primus nilus ejfenut diuina,
bcc. Et non inrelligas hic dc mouentc remoto,
quod etiam attingit terminum principalem ;
ncuc dicimus qudd moucns principale dici-
turmoucn* remotum rcfpedu agentis inflru-
mcncalis, dc quo vide Dodorem vt +.dt) f.Lq.i.
Sc fimiliter in 1. dift.f. Sed nec incelligitur dc
tnoucnte remoto non attingente terminum
principalem , fcd difponcntc ad ipfum , quia
vifioelTentix diuinx , vr in intelledu diuino,
-non cd difpofitio ad vifionern,qua Micbael vi-
det clienti am diurnam quia fi , per itnpoflibile.
non edet talis vitio adhuc Micbael pollet vide-
re edendam, fcd incelligitur fic, quod voluntas
diuinx nullo modo podet caufarc vifionem ef-
femix diuinx , niti edentia diuina fuilfct prius
vita ab intelledu diuino , per quam vifionem
edentia ed prxfens voluntati diuinx, dc vt fic,
elfcntia dicitur caufa remota rcfpcdu caufa-
tioms voluntatis diuinx caufantis vifionem
illius in intelledu Michaelis , id cd, quod ipfa
caufat naturaliter aliquod ncccflario requifi-
cum ad hoc vt voluntas diuina poflit caufare
vifionem in Michaclc.

C tAd illud siuguflini dicit 'Do flor quod
ibi loquitur Augudinus de notitia, qux cd ver-
bum, dc illa duo requiric,fcilicct,qu6d fit natu-
ralis fiinilitudo obicdt, dcqudd ut naturaliter
genita ab obicdo. Et fic notitia effemix cau-
lata a voluntate diuina in intelledu cteato, etfi
fit naturalis illius fimilitudo,non tamen ed na-
turaliter caufata ab obicdo. Expono tamen li-
ccram, recitando illam. Cdm dicit, loquitur ibi
de nontin , 7 ut eft verbum , dc quo fatis patuit
in 1. dift. 17. Vnde cdm dixi det , nnfeitur proles
ipfa Trimi Atu nontin , id ed, ipfa notitia , qux
gignitur ab obicdo, dicitur prolcs.Et fubdit in
nne capituli : Eft quadam imago ipfa mens.&no-
ritin eius, qun eft proles eius , ac de ftipj 'n verbum
citu, & amor tertius, id ed, qubd mens , id ed,
Scoti Oper. Totn. XII.

memoria fycunda.qux includit prxfentiam ob-
iedi. (Sxpe enim Aueuftinus accipit mentem
pro memoria , qux includit obiedum prxfens,
vt aliis patuit,) ipfa mens cd quxdam imago,
paffiul tamen ; ficar etiam in Deo accipitur
imago, cum diciruc, factamus hominem ad imao>
gmem, & fimilitudtnem noftram.ee notitia ipfius
mentis, id ed, obiedi relucentis in memoria ed
proles cius , dc cd verbum cius, dc illa notitia
nafeitur de ipfa mente, hoc ed de obicdo relu-
cente in memoria, 6c ainot certius, id ed, qubd
amor nafeitur dc prole, intelligcndo fit ut dicit
Do&ori* 1 .dift. $ quaft.vltima^nbd tertia pars
imaginis dicitur edici fecunda partc,pro quan-
to prxfupponit ipfam. Er in propofito accipit
mentem non tantum vt includit obiedum , d c
incclledum , qux pertinent ad memoriam fx-
cundam; fcd etiam vt includit voluntatem, &
obit dium ipfius, quod ed obiedum cognitam;
dc fic de eodem obiedo cum intelledu dicitur
nafei vcrbum.de cum voluntate diiitur produ-
ci amor.de quo vide in l.dift.y quaft.vltima, &
in i.difl.i6.& dtQ.x 4. Etcx hac audloritatc pa-
ter quod non quxeunque notitia adualis obic-
di dicitur verbum illius obiedi , fcd illa fola,
qux de ipfo nafeitur tanquam proles, hoc cd,
non rantumcd fimilitudo naturalis cius, fcd na-
turaliter g guluir ab ipfo nafcendo , dc ideo
adus voluntans non dicitur proprie nafcijquia
nafei cd a principio per modu naturx ; notitia
igitnr aduilis , qux producitur immediate per
voluntatem , non cd verbum obiedi, quia etfi
fit fimilitud^ naturalis obicdli , non tatnen cd
naturaliter genit a, id cd,pcr modum naturx, fcd
cantum libere. Et propter illud poifet dici quod
Beatus non babee vcibum de Deo, quia etfi illa
vifiu fit imago diuinx dfcnux.ipfam naturali-
ter rcprxfentans , non cam^n ed imago diuinx
«dentix, ipfam naturaliter reprxientans , non
tatnen cd imago naturalis natuialitcr ab ipfa
procedens. Sed illius cffcnti^ cd tantum vni-
cum verbum , dc hoc in foloinccllcdu merca-
to , in quo folo potcd cite notitia naturalis ip-
fius obicdi naturaliter geniu. Aducrtc quod
non intelligitur proprie genita imnscdiati ab
ipfo obiedfco , cuius ponitur notiria ad hoc vc
dicatur verbum/ed fufificitquod fit naturalis G-
militqdoobiefti, genita immediate ab ipfoob-
iedo per modum naturx, vel gmita ab alio ob-
icfto continente virtualiter ipfum, cuius poni-
tur notitia genica; dico per modum naturx, &
fic notitia lapidis in Dco.dc fi non fic genita ab
ipfo lapide, dicitur tamen vcibum, quia ed ge-
nita ab Hlcntia per modum naturx ipium lapi,
dem virtujliter conrinentc.de hoc fufficit.

Dat cui alii rcfponfionem ad illi automati
Augudiqi.Et ida fccuda refpfifio didinguitur a
prima, quia hic accipitur verbu, prout prxeise
genitum a caufis naturahbus . fiuea memoria
creata, qu^ memoria requirit pr^sltia obw di, ita
quod obicdum adiue concurrar , dc fic accipit
omnem rem, vt pr^cise extenditur ad creaturi;
fed in prima ratione accipit rem, etiam prout
exrcndirut ad cifentiam diuin-m, vt ibi pater.

Hinc videtur fcqui quod ejfentta non e 11 repra -
fent Atina fu\ jLitchaeli prius natura , quam vt fio
eius caufa ur in MichaeU,\\oc patet, quia obicdu
ptoses intcllcduiex natura fua.fiuc quoded ra-
tio repr^sctandifeintellcdui in ratione obiedi
adu intclligibilis.d icitur adu pertinete ad mc-
moria.Et etiam pofito qudd adu non pertineat
Kk ad me

6$.

KHU.

*86

Quodlibet.

Qttmad* '[•

(tuti a no* jit
rtprdf<Ht*ji-
u* mlttriut
obifQi.

ad memoriam produltiuam altus, tamen fequi-
tur quod in re erit ratio reprxfentandi (e per
modum nacurx;& <ic ft edentia, vr edentia, fa-
ceret fc prxfentem intelldtui creato , faccrcc
fe prxfentem per modum natura: , & per con-
fcquens ncccllarid, & defem peredet neeetPa-
rio prxfcns in ratione obiceti altu intelligjbi-
|h i przcisc ergo in eodem inflanti, quo caufa-
tur vi flo cfTentiz in intelldtu Michaelis , fit
przfensipfi in ratione obiclti viflbilis , & talis
przfentia cft prxeise a voluntate caufante hu-
iufmodi viflonem ■, pollet tamen voluntas di-
uina prius caufare prxfentiam edentiz in ra-
tione obiclti viflbilis, id eft, facere ipfatn prius
prxfentem intelleltai crearo , quam caufer vi-
Aonem eius : de Pado tamen creditur quhd
przcisc in eodem inflanti iit prxfcns quo caii-
farur viflo eius, quia cius prxsltia per prius no
videtur nccelTaria.tunc enim pr^fcmia obiclti
prior vifionc efl neceflaria , quando obieltum
pertinet ad mcfnoriam,vc memoria, qux vc fle,
cft veri produltiua.vc expofui ut i.difi.yq.j. tn
titulo in i.difi.yq.q.& 10. Si crgocf*

flentia, vr efleom, non efl flui, flue flux prxfcn-
tiz reprxfcntatiua,multc> magis non eft reprz-
flentariua alterius obiclti , nam quod cft caufa-
tiuum prxfcntiz alterius per modum naturx,
multi magis erit caulatiuum prxfcntiar flui per
modum naturx, imi eft limplicitcr impodibile
quid elTentia.vt edentia, per modum naturx flt
cauflariua, pura przflentiz lapidis, & non flmul;
vel prius flt per modum naturx fux prxfcntiz
cauiatiuj. Sicut efl impodibile ipflani podeper
modum naturx caufare notitiam in intellc&u
fluo refpdtu alterius obiclti, quin prius» vel fl-
mul caufer per modum nature notitiam flui :
fle efl impodibile quod cauflet in intelldtu fluo
preflentiam lapidis in ratione obiclti , altu in-
telligibilis.quin flmul, vel prit^s, caufer permo-
dum naturx prxfentiam lui. Sed hoc idem efl
dicere refpedu intellegas creati. Si ergo nen
poteft caufare prxfentiam fui in intclletflu crea-
ro , multo minus poterit caufare prxfentiam
alterins. Tam ergo ipfla edentia, quam alia ob-
iclta flecundaria contingcnter rcprxfentantur
in intelleltu creato peraltum voluntatis diui-
nz , ita quid ipflum reprxflcntate, flnepixfcn-
ciam caufare in ratione obidti,altu intJligibi-
lis.non cft prxccdens quomodocunque iplam
intelleltionem obiclti ,quid dicitur rcprxflen*
tari, & boede falto, licet de podibili , v teredo
podec.vt fupri dixi.

Sed fiqusratur , quare luc rtpnftntatio quo-
dammodo prior attuali inte/leQione,Et patet quid
proprii completa prxfenria obielti potr nrix.ft
obieltum, fi motiuum cft, quando obieltum cft
altu mtelligibilciid cft, quod altu poteft caufla-
te notitiam flui in intelleltu, cui efl fle prxfcns,
& vc fle, pertinet ad altum primum immedia-
tum altui fecundo. Altus primus immediatus
altui fecundo eft , quando eft in potentia pro-
pinqua ad eliciendum altum fecundum , quod
tunc eft.quando obieltum eft pcrfdtc ptxfens
potentix.quia tunc habetur memoria pcrfdta,
qux dicitur altus primus completus, 6c imme-
diatus , altui fecundo. Sed altus primus, non
immediatus altui fecundo eft , quando princi-
pium operandi, quod flemper dicitur altus pri-
mus, eft tant&m in potentia remota ad operan-
dum. Et quando obieltum non eft altu prx-

fcns intcllcllui in ratione obiclti, altu intclli-
gibili, dicitur altus primus remotus ab altu fe-
cundo, flue ab operatione.

In ifto’ articulo occurrunt aliqua dubia. Pri- 67.
mum in hoc , quid ft potentis imeMeStua ex na-
tura potentis non elinat * per aliquod lumen , non
haberer idem obtectum, quod habet vt denata per
lumen gloria , tunc non t(ftt eadem potenna.

Secundum in hoc fbicOum aeUquatum intel-
letlui nojlroex natura potenti * non ejl aliquid fpt-
cialini obielio intclltllus Angelici.

Tertium eft in hoc quod motio, omnino prima
in cnitbui, ejl necejfano natur alit.

Quartum in hoc , quid motio, qua ejl ad ter-
minum infinitum , ejl prior illa , qux ejl ad termi-
num finitum, ^

Quintam eft in hoc , primum mobile motione
naturali ejl intellctiui dtutntts , & primum moti-
uum motione naturali ejl ejfentia diuina , & jic
ilfud obtetium potejl monere motione naturali ad
notitiam fui ejftntiahm , & ad notitiam geni-
tam.

Sextum cft , quod ejfentia diuina ejl naturale
motiuum ad int tlUgendum quodeunque inttlligi-
bile fimplex , fed non niji prius illa ejfentia fit iit
tribus fuppofitts.

Septimum eft in hoc, quod ejfentia, et fi mo~
meat ad dtjlinttam notitiam jimp licium /um tamen
mouet ad di/Hntlam notitiam veritatis contingen-
tis , licet moneat ad dijlintlam notitiam veritatis
complexa ntceffarta.

Oltauum , efentia monet ad difiinttam noti-
tiam cognofcendi fub dijlmihone hoc fore , vel non
fore , & hac cognitio non ejl determinata de alte-
ra parte.

Nonum eft, quod motio voluntatis ad extra
sttceffario prafupponit aliam tpfuts voluntatis ad
intra refpeflu etufdem obietli.

Decimum eft in hoc , obitVtum monens poten-
tiam immediate habet eundem modum monendi
reffdlu cumj cunque potenna, quam mouet imme-
diate, & fic ejfentia diuina mouet naturaliter om-
nem inteHtSum, quem immediate mouet.

Vbdrcimuui cft in hoc , quod qualibet ejfen-
tia creata ejl immediate motiua tntelUQus creati t
& ideo motione naturalr.

Duodecimum cft in hoc, quod nulla voluntas
creata ejl motiua ad mtelleUuuem per feliam ali-
cuius ejfentia, vt ejjenna ejl, quia nec per ftHi con-
tinet eam, nec vnitiue.

Tcrthimdccimum eft in h ocjlfent 'ia,vt prior
voluntate , licet firobullum primum , & imme- *
diatum vifionts Beati in rasione terminantis ta-
men non ejl obielhtm immediatum in ratione mo-
uentu , fed tantum monens remotum pro quanto
mouet inteUeUum diuinum ad vifionem proceden-
tem illud vdie quo mouet ur mteileiUu Beati ad
vifionem.

Quarrumdcoimum cft in hoc , quia voluntas
dmina ejl pcrfcRe idem eum ejfentia , ideo potejl
ejfit principium motiuum ad videndum «jfentiatn,

Vt ejfentia ejl.

Quintumdccimom eft ibi, quia voluntas di-
uina ejl formahter infinita, ideo per feti e, & vni-
tiui continet ejfenttam diiunam. Et ifta dubia
pro nunc fufficiant. $8

Contra primum inftarur, primo fupponrn- lnfhtMr t»n
do quod Doltor intendit dc obiclto motiuo, trafrimmm^
fcilicet , qudd li hic haberer obieltum moti-
uum , quod non haberer in patria, vel ft in pa-

tria

Qua’ [lio X I V.

rAa haberet aliquod obie&um , ad quod non
.pollet attingere ex natura potenti*, icd tantum
.per aliquem habitum additum potenti*, quid
tunc non ellct cadent potentia. Initatur lic.pri-
nu>,quu potentia ex fenon poteft attingere ad
aliquod obie&um » ni/i eleuetur per aliquem
habitum, Sc ad aliud poteft attingere cx fe, Sc
tamen non (equitur quod non fit eadem po-
tenua. Antecedens pater» quia attingit quidi-
tatem , vt quiditas ctt tanttiin per fpeciem in-
telligibilcm * Sc tamen poteft aliud obicdtuin
attingere ex fe *» patet , quia ex Tua natura at-
tingit a&um re&ucn. Secundi diceretur quid
non portet immediati atringere Angelum, ni/i
mediante aliquo lumine lupcmaturali.

Secundo indatur fies mouerc per modum
rtece/fttatis,& permodum v6lumacis,font mo-
di magis arguentes diueriiratcm principi) ope-
randi» quim aliud, Sc aliud obie&uni, ita quod
vnutn moucac potentiam, & aliud non, licet fit
ex Te motiuum, tamen non poteft monere ean-
dem potentiam ; pitec hoc, quia ilii modi vi-
dentur repugnantes. VndeDoclori*pn»w,di/?.
i. (jniji. 4. dicit quod li voluntas noftra vellet
finem de neccflhatc,& ordinata ad finem con-
cingenter, non elfct eadem voluntas, fed elfcnt
dux voluntates ; modo eadem voluntas vult
aliquid nccertatii , Sc aliquid contingentcr.
Patet i Do&ore in primo, inf/d <\h i j.

de volui »ute diuina, qux vult necelfatii cften-
tiamdiuinam , Sc contingentcr creaturam.

Tertio inftatur ficf Idctn ignis poteft pro-
ducere calorem in aliquo cilefa&ibilr»& in alio
non poteft, rufi per calorem fibi idditiim i pa-
ter, quia producit calorem in fcip/o, vt patet i
Do&orc in quartoin materia de Euchariilia,&
tamen non poteft immedure calefacere lignu,
nili mediante caiote,& tamen propter hoc non
negatur quin ignis fit eadem potentia tcfpicics
$alcfa$ibrle» ne videtur dicendum inpropo-
fito, quod quamuis tntelleiftus.cx natura intel-
lectus, non pofficattingctg aliquod obicclum,
nili mediante aliquo fibi addito, quid omnino
fit eadem potentia, licet aliud obic&um ex na-
tura lua po/Ht attingere.

Quarti. Si potentia dicitur diuerfificaci cx
hoc, quo J vnum obie&um pota materiale, ex
natura potenrix poteft attingere , Sc Gibftao-
tiam fcparatain non poteft, nili per habitum fu-
pcrnatutalem fibi additum , fic videtur dicen-
dum G ipfa non attingat obic&um cx natura
potentix fecundum totam foamcocitatem, Sc
intclligibilitatcm , cum tamen, vt fic» ponatur
obie^um potenrix. Sed hoc non poteft » niti
mediante aliquo habiti) i patet , quia potentia
habituata » agens squali conatu » intcpfiorcm
producit inrclleclionem, quam, non habituata,
vt patet a Do&orc, in primo fj .&w tertio,

4tjt- a7.fi ergo obie&um fit inccUigibilc vt de-
cem, Sc ipfa non poftsr fic inteiligere fine habi*
tu , &: aliud intcliigibile vt quacuor fine habi-
tu poteft inteiligere i ergo fecundim hoc yidc-
rctur diuerfificari,i8c tamen non diueriificatur.

Quinto inftatur , certum eft quid eft idem
iotellcdkus hic , Sc in patriamullo modo varia-
tus , Sc tamen hic non poteft attingere aliquod
mcreintelligibile fub ratione propria, vrpatet
pDo&orc tn pnmo

Re/pondco,pr*miitcndo aliqua-Primum eft.
quodconclufio Doloris intcliigitur dc obi edo
froti Oper . Tom. XII.

moriud in fc formalircr, Uel de obil&o virtini*
liter , vel eilentialirer indofo in alio obieddi
quod po/fit mouerc ad notitiam fui^c incluio*
rum. Secundi premi tto , quod conci ufio itu
teliigitut de pcrfc&ionc a<tus pertinente pt*j
cise ad obibam , quia bene aliquando obie-
ftum minus perfedum intenfiul intcliigitur ii>
cclle&ione intenfiori. & hoc propter maiorem
conatum potentix, quam intelligatur obie&uth
pctfcdlius propter minorem conatum, & atten-
tionem potenti*. Tertii prxmitto , quod ha-
bitus non ponitur propter obie&um , fed tan-
tum propter potentiam, quia ipfiim magis fad*
litat ad operandum.

Illis prxmillis. pacet refponfio ad inftantiar. 7°* 1
Ad primam dico , quid fi obic&um rtfei in fc
przfcns , flarim nullo alio addito po/Tct actin-
gere. Sed quando non eft in fe przfcns , rana
ponitur fpecies intclligibilis, qu* facit obic&&
prxfens, non in (c,fed in repr*fentariuo,vt cx-
pofui. Et ficut poteft inteiligere omne obie*
litum, quando eft in fe prxfens, ita ipfo abfen-
re poteft illud intrllirere pet fpeciem. Er vitri
dico , quid omne obic&um motiuum ad fui
notitiam imuitiuam , quando eft in fe prz-
fcns, poteft etiam caufarr, Sc hoc mediati, vd
immediati fpeciem inrelligibilem modo prt&s
expolito. , •

Ad fecundam patet cefponfio , quomodo Ad fitunti.
concludit de voluntate creata, Sc non conclu-
dit de voluntare diuina. Vid* quz dixi in pri-i
mo,d .4. refpondendo ad rationes Ocham con-
tra Do&orera.

Adccniam.Dico,qtiid >gais>vcignis,non're- ** tenmm.
fpicic omnccalcfaftibile.vi huiufmodfinifi me-
diante calore, nec proprie feipfum calefacit.

Ad quartam patet refponfio. Dico enfto, AJtpurtim,
quid obicdluni perfede przfcns cau/at aiftum
peifeclifiimum quem poteft, CSC quantam eft in-
telligibile , loquendo de caufitiooc pertinente
ad obie&um. . .1. a . Mcdhlk

Ad quintam. Dico , quid eft eadem poten- 1 *

tia hic , Sc in patria i fed non eodem modo di-
fpofita , quia vt hSccft alligata ordini poten-
tiarum, ibi non, vt pater a Do&metj i+.quod.

& in pnmo , dtft.yquoft j. tdei hic taotim roo-
uetqr 1 fcnfibihbus , ibi veri etiam ab inielli-
gibilibus.

Contra fecundum inftatur, quid intdle&us
noder non habeat prxdsl idem obiedluro mo-
tiuum, quod habet inteliedus Angeli. Et pri-
mi fic; fictu intelle&us diuinus habet tantuirt
cifcntura fuam obieUo adzquato rootiuo,quil
eft formali ter infinitus , vr patet 1 Do&ote iq
pluribus locis , quia fi haberet plura obi£&
inotiua, vilefccret : fic videtur quid imcllc&us
Angeli, rarione fu* fuptemz perfedionii, ha-
beat tantum feipfum, vt motiuum omnis intcl-
ligibilis ; aliter fi haberet , puta lapidem oro
obicdlo motiuo, ficut habet intelkuqs noltci,
quid tunc multum vilefeeret.

Secundo inftatur ; ficut intellellus diiunuj),
quia infinitus, habet aliquod obieftum , quod
tantum eft immediati motiuum inn llettiudi-
uini.icil.eiremiam diuioam, quz nullum aliutq
intelleUutn immediati mouct.nifi diuinuni, vi
infri patete. 15. fic videtur quod fa/tem fupre-
mus Angelus habeat aliquod fpeciale obicdlfi . - -
nullo modo motiuum, faltcm intellcAus huma-
ni. In hoc enim awmbtut perfe&io potenti*. ' '• *

K k 1 ^uia

7'-

Gradus fufr.
ritr Intnti-
km tenti» et
gradum infe-
ri er im.

InttUcRut
Angtii , (y
innlUHu i
hnmaouidi-
fli nguuntur.

71.

K-fmfie ad
infimum.

Quodlibet.

Quia habet aliquod pgftftint pro obiero,
quod non habet potentia impcrfe&ior , illud
ciit edentia Angeli fuptemi. Et confirmatur,
quia talis intelledut maxime appropinquatur
inccllc&ui diuino , quod non eflet , nili refpi-
ceret aliquid perfccbns > qood nonrcfpiceretur
a potentia inferiore pro obic&o motiuo.

" Tcrtid indatur fic » edentia Angeli fuptemi
continet pcrfo&ionem totius creatura* \ ergo
edentia Angeli ponitur adxquatum obie&um
illius intcile&us. Antecedi tis patet, quia fecun-
dum Do&orem ut quarto/Utt. 1 jq.r. gradus fu-
perior in entibus continet gradum inferiorem,
irad videtur qudd eminenter, quia infupiemo
Angelo eft petfedho. correfpondens perfedioni
omnis creatur», fic perfettio etiam, fecundiun
quam excedit omnem creaturam .aliter non te-
neret lupremum gradum in entibus creatis.
Confirmatur , quia Angelus fuprecnui menfu-
rar pcrfedlionalucr omnem Angelum inferio-
rem , & per confequens omnem aliam crcaru-
tam.T t pater, quia ponitur Dius (impliciter pri-
ma mtnfura c(Tcntialis,fic pcrfcftionalisomnis
creatura; ergo propinquior eff. mia nici.lurat
alias remotiores , picet , quia ficut in genere
animalis humo cd menfura omnium anima-
tiiim,(ic animal propinquans homini, mcnlurat
alii remotiora i paret ergo antecedens. Conlc-
queutia probatur, quiacllentia diurna ponitur
adxquatum obieram intcllc&us ditiini in ra-
tione inormi cc (pecto omnium inrcMtgtbilinm,
vr paret a Dodtorc, quia rpfa vc gradus finipli-
cirer fuprcinus in entibus , continet omnia in-
tcHigibilu; ergo luminer edentia Augeli,qua
fic continet omnia intclligibilia , erit adxqua-
tum obic&um fui intellcftus in ratione moriui;
ule aurem non ponitur cefpc&u intelliltus
humani, quia multa obic&a inferiora immedia-
te monent imcllc&im humanum.

Qumb indatur fic; quia intcllcftus Angeli,
fic intdlc&us humanus diftinguuntur etiam
genere (altero proximo i ergo oportet adignati
aliud. &t aliud obiedtum rcfpe&u idius Sc ifthis
mrrile&us. Antecedens patet, quia elfciuiar il-
lae diftinguuntur , ergo fic potentix , cum fine
idem realicer fuis edent iis , ' vi probat Do&or
tn ftc*ndo,dijl.\6. (Jonfeq xrmia patet .quia idx
potcncix fic (e habet , qu&d vna non fubordi-
natur alteri, ficui icnfiriua intcl ic&it»x,fcd ma-
gis videntur dnparatx, ficcoutcmx fub diuer-
lis generibus , ergo videtur quod neceilarid
habeant aliud & aliud obiedumveum diftin-
guancut per diucrlaobic&a, fnut pacet de po-
tentiis fenlmuis dilparatis.

Quinrd indatur ; potentia fupetior fecun-
dum perfe&ionera habet aliquid pro obiefto
motiuo, quod non habet inferior. Sed poten-
tia Angeli eft eflcntialiter fuperior potentia in-
ceilc&iua humana ; ergo ipfa habet aliquid pro
obiefto , quod non habet intellegas humanus.
Maior patet , quia fenfus communis ed poten-
tia fupetior vifu.ideo refpicic aliquid pro obie-
dfo.quod 116 refpicit vilus fic Intellcftus huma-
nus ed fuperior fenfueommuni j ideo refpicit
aliquid pro obie&o , qudd non refpicit fenfus
Communis, ergo, fice. Minor patet, quia 6cut
edentia Angeli ed fuperior , ita fic potentia.

Refpondeo ad iftaj indamus , prxmittendo
aliqua. Primi) , quod aliud ed loqui de aliquo
ita petfe&o forroaliter , cui cx fua prffc&ione

formali repugnat fimpliclter omnis impetfe-
ttio ; fic aliud de illo inter aliqua entia perfe-
ttiflimo, eum quo tamen dat aliqua imperfe-
ctio, cum non fit fic neceflarid pet fcftum.quod
excludar omnem imperfc&ionem, lic£t multas
ncceflarsd excludat. Secundo prxmitto, quod
continere aliud contingit multipliciter ; ali-
quando continet fient cauia tffedum ; fic hoc
dupliciter, vel continet fic , quod tota en-
titas (impliciter dependet i caufa , fic qudd
illa remoia impoflibile edet ab alio depen-
dere.

Stcundb quando fic contiflet quod tamen
fecundum luam entitatem ab alio etiam de-
pendet, imd principalior ab alio. Primo modo
lolus Deus continet omnem creaturam. Sccun-
rundo modo cauf.tr fecutidx continet fuoscf-
feidus, fic non loquor hic dc paflione fubiedi,
qux ponitur quau elfciftus luoiedi adxquarus,
&c idem rcaliicrilli.ficlicfubii&oremoto.paf-
fio non polfer ide.

Tcitio prxmitto , qudd continere eminen-
ter aliud potcd dupliciter tntclligi ; vel qudd
contineat aliud fecundum totam rmitafcm di-
minutam,vel qudd conrmear fe.undutn toraos
entitatem peifc&am. Primo modo omnis cau-
ia fecunda xquiuoca conrinet e ftcdkum. Secun-
do modo caufa prima conrincr cminemer om-
nem cffe&um. Et proprie continere aliud emi-
nenter non eft ex hoc folo.qudd continens fi«
perfedius in fe, fcd quod contentum etiam
dependeat a continemeTVel fi ciiam ponatux
quod continere eminenter fit , qn6d continetis
iit (impliciter perferius contento, tunc feien-
dum eft quud quando dicimus , qudd conti-
nens aliud eminenter potert cauQrc notitiam
contenti, non debet ita abrolur^intelbgi.fcili-
cct quod tantum fit perferius ilio , fcd quod
etiam contineat illud fecundum rotam fuam
entitatem, vt cxyofai in fccmuio, dtf}.). q.io. fic
iufclquxft. 14.

Quarto prxmitto, quod aliqux potentis
dicuntur ciufdem rationis , quia Ium ciufdcm
fpecici, vt dux potentis vifiux in duobus ho-
minibus ; ali qux dicuntur ciufdem rationis,
quia licet dillinguantur fpecte vt vifiua in ho-
mine, fic vifiua in booc , tamen conueniunt in
hoc conceptu quiditatiiio, (ciliccf, potenti a vi -
ftud , fic quod vtraque eft vera potentia vifiua,
licet vna fit efientialiter perft&ioralia , quia
fpocies funt ficui numeri,cx Z.Metapb. Et ali-
qux dicuntur eiufdcm rationis fecundiim ge-
nus, quia conueniunt in aliquo genere, vt po-
tentia vifiua fic auditiua, fic tamen nullo modo
conueniunt in aliquo cooeeptu , puta audiri-
ua , vel vifiua , quia tunc vel vifiua c(Tct au-
ditiua, vel i contra. Vel vna eflet vnum mem-
brum diuifiaum rcfpe&u diuifi , &: ctfct ipfum
diuifum ; non dicuntur ergo ciufdem rationis,
ficut primo modo. Sic dico de fenfu commu-
ni, quia licit fenfus communis in homine , fic
in afino differant fuo modo fpecic tamen di-
cuntur eiufdcm rationis pro quanto conae*
niunt in hoc conceptu , qui eft fenfus com-
munis. Hoc idem dico , qudd intclle&us Ho-
minis , fic intelledus Angeli , . polito quod
non fint eiufdcm rationis , quia non ciuf-
dem fpecici , nec generis proximi , tamen
dicuntur eiufdcm rationis, quia realitet con-
ueniunt io hoc, quod eft potentia intellcOiaa.

Et hoc

Cehtimrt 4-
liudceuft»-
git multifit,
ater.

Centinnt e»
minent tr *-

latd ftttfl

dupliciter^

ttStgt.

73-

Quseflio XIV

389

IatiStilut

iirnirmi »*•

fthft

hm<UMT*.

74*

JntrllieiMs

imintH tx-
tlmJit omni
untirfciho-

jln[rlut nuU
UmtrtntmrS
1 tntirttt vir-
tunbttr.

Et hoc modo, qu* ponuntur ciurdem rationis,
quicquid rcfpicicurab vna pro obie&o » refpi-
citur etiam ab alia- Et fic quantum ad hoc, om-
nis potentia intelle&iua habet idem obie&um
adxquatum, faltem loquendo de illa., quxcll
creata , ficuc etiam omnis potentia vifiua ref-
picit idem pro obic&o adaquato. Et quod di-
uinus intrlle&os non habeat lapidem pro ob-
iero motiuo immediate hoc non cft ex ratio-
ne inrclledus, fed ex hoc, quod cum fit forma-
litcr infinitus non poteft moueri a creatura, re-
cipiendo ab illa aliquam pcrfcdlioncm , quia
tunc vilcfcerct. Dico etiam , quod licdt lapis
non poffit immediate, Sc formaliter moucre in-
tcl lectum diiunum, continetur tamen virtuali- .
ter in primo obie£ko adxquato motiuo intcl-
Icdtus diuini, fcilicet in «flentia diuina.

Illis prxmiflis patet refponlio ad inftaotias.
Ad primam negatur fitnilitudo , quia iniellc-

&us diuinus, quia infinitus, nccefTario excludit
omnem imperfc&ionem, & ideo repugnat libi
pofle immediate moucti ab aliqua creatura ad
iui notitiam- Sed intelleikus Angeli cft perre-
&ionishnitx. Sc limitatx , cum qua (Ut multi-
plex imperfectio, Sc fic poteft habere etiam la-
pidem pro obie&o motiuo,ficut etiam habet in-
tcllc&us nofter , vt patet a DoOorc mu J-
tjuefl.i 1 . Qc cum arguitur quod tunc vilefccrct*
dico qaod non eft formaliter infinitus , Sc ideo
non habet in fe realiter omnem perfectionem,
tc per confequens poteft perfc&ionem libi conf.
petentem ( loquendo de perfc&ione fecunda )
ab aliquo recipere. Eft enim maioris impeifc-
Aionis dependere ab alio fecundum totum
fu um ejfe,CiCin nunc dependet ^ Deo,ficut ctia
alix creatucx , quam dependere fecundum ali*
quam perfectionem fecundamquam recipit, ab
obie&o , partialiter tamen , & a caufa minua
principali-

Ad fecundam patet refponfio , quia intelle-
ctus diuinus cft formaliter infinitus, ideojno-
uerut ab clfcntia fua refpe&u omnium intclligi-
bilium. Sed non eft fic de intellectu finito , &
limitato.

Ad tertiam. Dico qu6d Angelus nullam
creaturam continet virtualiter , vel eminenter
fecundtim roratu entitatem illius^jualis conti-
nentia requiritur ad hoc vt fit ratio caufandi
notitiam cuiufcunquc contenti, imd pro nunc
dico (non aflcrendo) quod nuila creatura quan.
tuncunquclupreina, continet altam creaturam
abfolurara rcaliicr diftinftam fecundum totam
luam entitatem, cum quxlibct primo,8c prin-
cipaliter fecundum totum fuumrffc, fic depen-
deat i Deo , quod ipfo per impoflibilccircuni-
fccipro.eftct impoflibilc ipfa aliquo modo ede.
Et dicit DoOor ut iJtfl.x. qu*{l. 4- q«<>d geni-
tum ab aliqua caufa fecunda tantum dependet
ab illa in ejft pro illo inftanti in quo accipit tj[t
ab illa caufa, licit principaliter tamen a prima,
fcd in toto tempore fcquenti immediate a Deo.
Licet ergo Angelus quin gradus fupremus in-
ter creaturas,aliquo modo contineat pcrfc&io-
nem illarum, nunquam tamen continet fecun-
dum perfectionem totalem, qualis continentia
requiritur ad hoc , vt podit caufare notitiam
peifcftam contenti • Dico fccundd, quod etiam
• cafu illo polito, id eft.quodclfentia fupiemi An-
geli fic contineret omnem creaturam, adhuc

n6 haberetur intcmutn.quia licet ipfa edentia»
Scoti Ofer. Tom. X l f.

vr prxfcns imelle&ui Angelicoin ratione obie-
Ctia&um incelligibiliscaufatct nccelTario noti-
tiam fui,& contcntorum,tamco non necaretur
quin lapis contentus ', li elfctin fc prxfcns tali
incclle&ui, pofiit ipfum moucte ad fui notitii.

Sicut etiam Cx illa edentia Angeli «flet prxfcns
intellectui humano caufatet notitiam lui , Sc
omnium contentorum •, tamen lapis fi ponere-
tur prxfens illi incelle&ui in ratione obic&i in-
tclligibilis, a&u poflee ipfum mouerc,&: fic pa-
tet quod etiam ifto cafu pofito.licet fit iitipof-
libilts , ratio nihil concludit.

Ad quartam. Dico , quod licet diftingaan-
tur etiam genere remotiori, qui tamen habent
idctn obiccLim , ficuc patet de fcnfu communi
in homine, & in boue, requiritur etiam qudd di-
ftiuguantur eo modo, quo dixi fuprk , fcilicet,
quando non canueniuni in potenti* intcllc&i-
ua,& calis diftin&io arguit diftindtionera obie-
&orum primorum, ficuc patet de vifiua, & audi-
tiua i modo intellt&us humanus, Sc intcUc&us
Angeli coueniuc in ratione formali inielleitus.

Ad qujntam natet refponfio ex fuperius di- *
&is,& fic paret folutio.

Tertib principaliter inflatur contra tertium, 7J.

probando quid motio omnino prima non fic
motio naturalis. Et primo fic, pr.rfupponcndo
quod moucte fequitur entitatem. Tunc fic,
quanto ponitur ens motiuum perfedtius fim-
pliciter , tanto cx natura rei primo natum cft
moucre, quia ficutpcffe&ius eflcntialiter cx fua
ratione natum cft efTc prius impcifc<ftioce,ita fi
eft motiuum, natum cft prius moucte, & fi cft
infinitum , & prxfcns mobili , necclfiirio mo-
uebic illud ponendo quod necelfario fit moti-
uum. Secundi fuppono.quid ficut intclIe^US lntta»au:
diuinus, & edentia diuina concurrunt, vt dux •&

quafi caafx partiales ad intcllettioncm edenti* ^
diuinx , fic eircntia diuina , & voluntas diuina r*nt, vt JuA
concutiunt aJ volitioncm cllcntia: diuini. rn».

Tcctit) prunitto.qu&d voluntaj ex fua fotinali
ratione eft pctfeflioc intellcflu, vt patet a Do-
iftote m i-diji ,9.

iftis prxfuppofitisarguitut ficivoluntas 11 10-
la ponatur motiua ad aikii fuu, cft ex fua ratio-
ne formali pctfciftius mbtiuu, quini intclleiftus
diuinus, ergo voluntas prius mouct fc ad a*ftura
fuura , quam iotelleAus, Antcccdens-paiet cx
tertio prxluppofito. Si dl^aiut , quidintcl.c-
dusdininus eft ita infinitus i ficui vo^uitas.

Dico, quid hoc non foluit.cjuiafcmpcr volun-
tas cx fua ratione formali ponitur perfc&ior
mtclle«ftu. Sicut etiam elfentia diuina «x fua ifntu Mi-
ratione formali quiditatiua ponitur perfodior
omni attributo , licet attributa hnt formali-
ter infiniti , fic in propofito. Conkq^entia
ptobaturex ptiroo piifuppollto. fcilicet, quid
petfcdiuis fraipliciter eft piius motiuuru nn-
pctfciftioic. Si dicatut quid concuttit clienti*
cum voluntate , fcd piius concuttit cum in-
tclleflu, ideu intdleOus. & ellcmi» funt ptiu»
motiuum. Dico etiam, quodhoc non foluu.;
quia hoc polito , rtat quod totum principium,
motiuum Iit perfeftius » quia edentia cft ea-,
dcni.vt conctutit cum vttoque. & tunc volun-
tas ex fua futmalt talione eft petfcOiat intelle-
au i ergo principiant motiuum cft perfectius,
vt includit eflcnnatn.fc voluntate.quam vt in-
cludit eircntia, & intcllcdum. Si dicatut, quod
voluntas ptifupponit opetattonem intcllcttu»

Kk 3 Cko.

Quodlibet.

390

Dico, quod hoc non foluat, quii perfe&ius, vt
perfr&ius (impliciter non prxfupponit necef-
uriA imperfe&ius.S: maxime quando imperte-
Alus non eft de imrinfisca latione perfectio-
ris,ficut ncc infinitum prxfupponitur nccciia*
lio finitum, vt dicit Do&or.

Secundi inftatur fic ; fi motio naturalis ne-
cefiario eft prior motione per modum volun-
tatis, 6c in eodem operante fit vtraque motio,
fcquicur quod ipfa erit (impliciter prior omni
motione voluntaria,* ficprodu&io Filijindi-
uinis erit fimpliciter prior omni motione vo-
luntatis refpc&u volitionis cfientiz diuinx;
confequens eft falfum, patet, quia talis volitio
eft edentulis ,&e(Tentialia dicentia pcrfe&io-
nem funt priora notionalibus , vt patet a Do-
lore fupra q 1. Confcquentia probatur, quia li
motio naturalis in eodem ex (c<ft prior mo-
tione voluntaria, fcquitur quAd ex fc ctit prior
omni motione vqluntatis in eodem operante.
Si dicarur.quod non eft verum, nifi de motione
naturali ciufdem ordinis,* de motione volun-
ratis eiufdcm ordinis , qua: rcfpiciunieundem
terminum. Coima.quia motio ad notitiam ge-
nitam per modum naturx , * motio per mo-
dum voluntatis ad volitionem cfientiz diuinx
habent eundem terminum, quia vtraque refpi-
cit c fient iam diuinam , vt patet : eadem enim
efieneu eft obic&um primum, iam motionis,
quz ad notitiam fimpliccm fui , * qu* eft ad
notitiam genitam, qulm ^notionis voluntatis,
quz eft ad amorem efiemialero, & ad amorem
(pirarum.fiuc procedentemjergo fcquitur pro-
pofitum,fcilicct,quAd motio ad notitiam geni-
tam cum fit mcrcnararalis , erit pofterior mo-
tione voluntatis , fiue quxeft per modum vo-
lunraris rcfpc&u amoris cftentiaJis.

Tertii inftarur fic ; aliqua motio per mo-
dum naturx rcfpedlu ciufJem termini eft fim-
pliciter pofterior motione per modum volun-
tatis,quz eft fimpliciter ad idem obie<ftum;er-
go motio naturalis in codt m operante refpciftu
ciufdem termini non eft fimpliciter prior mo-
tione per modum voIuntatis.Confequentia pa-
ler. Antecedens probatur fupponendo quod
dicit Do^or in preltgo.q.vh.& di/?.j8.j9.cr
primi, & infrAprtftnti <ju<J!fcUictt , quAd con-
tingens de tcrminojfiue alrcrapars contingen-
ti* determinate vera eft immediate a voluntate
diuiua.fic determinato volente ; * hzc deter-
minatio eft fimpliciter prior cognitione jiufi-
dem complexi contingentis,vt paret a Dodorc
ia locis prxallegatis. Ex hoc fcquitur quAd
motio voluntatis, quz terminatur ad hoc com-
plexum contingens , eft prior morione intclle-
dus a i^otitiam einfdem complexi ; ergo mo-
tio naturalis, vt huiufmodi, etiam in eodem o-
perante, eft fimpliciter prior morione pex mo-
dum voluntatis.

Quarto indatur fic; quia idem Pater in di-
ninis prius per modum voluntatis moueturad
generationem Filij.id eft, quod prius vult illam
generationem elfc , quam a&u generet Filium
per modum naturx ; ergo morio uaturalis, fiue
per modum narurx in eodem operante non eft
fimpliciter prior motione per modum volunta-
tis.Confcqucnria pacer, quia confequens ineju-
<utur in antecedente. Antecedens patet per Do.
fiorem in primo, difl.6j]iufl. vmc*,\bi oftendir
quomodo pater vult generare.

Qufintd inftarur fic ; quando in eodem ope-
rante concurrunt principium per modumnatu-
rz^c principium per n.odumvoluntatis, prin-
cipium per modum naturx eft perfe# i (fimum,
imA formaluer infinitum , * habet obic&ura
perfctftiflimA prxfcns , circa quod natum eft o-
perari per modum naturx. Et nullum extat im-
pedimentum, poteft in eodem inftanti, quo po-
nitur principium fic pcrfedhiro.pcrfedtc operari
operatione fibi conucnicntc circa illud tale ob-
ie&um , * maxime quando obiedum ponitur
alia caufa partialis per modum naturx , imo ne-
cefiariA ftatim agit per modum naturx.Sed in-
rcllciftus diuinus, & edentia diuina funt huiui^
modi, rara rcfpc&u cognitionis cfientiz fimpli-
cis, quam rcfpciftu notitie genitx.vt patet. Si
ergo tale principium per modum naturx poni-
tur prius mouere fecundum totum conatum,
quam principium per niodum volumaiis, (equi-
tur quAd Filius erit ncccfiariA priof omni actu
voluntatis.

Rcfpi ndeo ad inftanrias.prxmittendoaliqua. -j-j,
PrimA , quando eft natura perfe&a imellcCtiua
includens intelle&um , * voluntatem , femper
voluntas ad hoc,vt aiftum eliciat circa obie&um,
pr^fupponit operationem intelle&us circa idem
obicdium incoinplexum, fic, quod eft impoffibi-
le illud obic&um pofic velle , nifi ab intelicdhi
ciufdem naturx fit prxeognitum. Er hic nulla
videtur ratio afiignanda , nifi natuia potentia-
rum, puta. quia intclIeOus eft talis natura , ideA
poteft clicerc a&um circa obicdum abfolute,
etiam nulla operatione alterius potent x prx-
mifia circa illud idem obic&unu* voluntas eft
talis natura, quod non poteft elicere aiftum ar-
ca obiciftum.nifi fit fibi prxiois, v tactu cogni- /
tum ; * fic motio voluntatis dica obie&um
femper prxfnpponit motionem intellcftus ar-
ca idem obiciftum caufantis cognitionem eiuf-
dem obic&i.

Ex hoc patet quomodo voluntas in operando Voluntm m

neccfiario fit pofterior intclle&u in operando, *frr4nd* #/
non quod intelledus in eadem naruia fit ex na- /*Ar,‘*r »-
tura rei in fe prior voluntate ; imo fimpliciter
in epdcin inftanti.quo eft iiitellc&us, eft ctiani
voluntas, qux funt perfciftioncs abfolurx natu-
rx. Sed intclle&us dicitur prior voluntatem
in opcrido,quia piius ncccfiariA operat ur, quam
voluntas circa obiciftum. Er quia morio intel-
leftus circa obieftum , * obic&um intcllc&um
eft ncccfiariA per modum naturx,* fimpliciter
natuiaiis , * motio voluntatis tantum Ubere,
ideA in eadem natura, in qua fiim iftx potemix,
motio per modum naturx eft fimpliciter prior
motione per modum voluntatis; motio ergo
per modum naturx non eft prxcisA ratione per- V
feiftionis ptincipij adliui,fcd prxcisA dicitur na-
turalis .quia eft a naturali principio ncccfiariA,

& per modum naturx moucnte. Se non videtur
afiignanda alia ratio, vt patebit infra, q.i6 Jmo
ftat quAd principium per modum voluntatis
raotiuum iit fimpliciter perfeiftius, vt patet de
voluntate refpcdlu cxli.vcl ignis. Patet etiam
quando vtrunque eft in eodem operante , ficur
in nobis , voluntas cftpcrfcdior intclledu, vt
probat Do«ftor 1« 4 tamen ipfa exna-

rura fua prxfupponic operationem intellcdus,

& hoc non eft nnpcrfeGiQnis in volutate, quia
non haber a&uin circa obic^um , nifi prxeo-
guitum ; efie bene altqualis iropctfceliOrfi in-

tillc

Qu^ftio XIV

39i

tellc&us portet haber^adum circa aliquod ob-
ie&um, circa quod non pollet voluntas habe-
re a&um.quia fient intclledus non habet ad&
circa obie&um, nifi adtu prxiens in ratione in-
tclligibilisa&u, ita voluntas non habet aCturo,
m(i circa obic&um aftu cognituro ; quia aliter
non poteft fibicifc praeiens in ratione obiedi
a&u amabilis.

78. Secundi prarmirro, quid natura fimpliciter
Natur* f*- fuprema > qux eft Deus , nccelTaril elt intelli-
prtma tfl gens,& vilens. vt fubtilitcr probatum eft a Do-
°tMt' &orc tn primo dtjl.i.pArit prnnj, qtufl. I . in illi»

prcambulis,& ipla in agendo eft fimpliciter in-
dcpcndcns.fSr omnia alia in agendo ab ipfa de-
- pendent \ Se fic eft fimpliciter primum effeCti.

uum, 5c eft impolTibilcali"deiic prius co.Hxc
omnia siit oftcnft a Do&ote in primo,vbi lupra.
Ex quo fequiturquid fi eft fimpliciter primum
raotiuum.&no poteft velle aliquid, niu prxeo-
gnicum a tuo intclleClu,& nihil ad extra poteft
aliquid immediati velle ,nifipruls velit eflqn-
tiara luam, quia volitio clTentix eft fimpliciter
ncccfiaria.vt patet hic, & in phmo/lift. 10.& in-
fra,q. 16.& volitio creatur* cantum contingis,
vt probat Do&or in primo, infecundo,,

dtft.i.& ut cjH$li^.7.& prdfcntt , 8c volitio con-
tingens prxfupponit neccilariaro , vt probat
Do&or »« t .dijt. 1 .7. 1 . Cum ergo volitio eflen-
ti* fit fimpliciter prima motio voluntatis di-
utnx , & illa volitio necelTario przfupponit ex
natura talis potentiae intclle&ioncm ciuldcm
c(lentix,fequittir quod fimpliciter ptima motio
eft motio naturalis,fiuc per modum naturz.Ec
cx hoc patet rclponlio ad ptimum argumen-
tura,quia pofiro quod voluntas in eadem natu-
ra fit cx ratione formali pcrfe&ior inccllc&u,
tamen ex hoc non fcquitur quid agat primi
rAuntu tfl per modum naturx, quia hoc non procedit cx
AI*} frrft- fola pcrE-Hione.vc dixi fupra. Tamen dc fa&o
uhtOnt d£ v*°lunuse,t p«fclka , aut intclledhis di-
Zitun* uiuus Pf°Ptcr infinitatem.

Ad ieomdum dico quid quando in eadem
natura fune dux porcnrix ; fcilicet intelle&us,
& voluntas. Si pcrfcdx , & non impeditx, 6c
circa idem obie£kum, ita quid operatio volun-
tatis naceffaril prxfupponit operationem in-
tclleftus circa idem obic&im & fimilitee pro-
duftio voluntatis neceftarll prxfupponit pro-
du&ionem imelle&us circa idem obic&uim
fic fc habent, quid voluntas immediati poteft
habete adtum circa obic&um cognitum , ita
quid operatio voluntatis tantum prxfupponic
operationem intelle&os circa idem obic&um,
& fi necelTario operatur tn eodem inftanti,quo
habet obic&um prxfens , fiue a&u cognitum,
necelTario vult illud , aliter non e flet perfc&a
potentia. Sic fimiliter fi ponuntur irtz poten- '
tix veri produ&iux, circa idem obiecfcum pri-
mum, voluntas non poteft efic a&u produ&i-
ua, circa eftcntiam, nifi intclle&us priils fuerit
prodtt&iuus. Et hoc cftprxcise cx natura po-
tentiarum , quod ficur in operando voluntas
prxeise prxfupponit operationem intclle&us.
Si no produ&ioncm ipfius, fic in producendo
nccclhrio prxfupponit produ&ionetn intelle-
ctus circa idem obie&um. Et idecS fimpliciter
prima motio per modum nacurx eft operatio
incclle&us dmini circa eandem efientiara \ Sc
prima fimpliciter motio per modum volunta-
tis eft operatio , fiue volitio voluntatis diuins

circa elfcntiam diuinam.ira quod ifta motio in
ordine omnium motionum eft fecunda , licet
prima fit per modum naturx , & fecunda per
modum voluntatis.Sed fecunda motio firapli- KHt'
citer mtelle&usdiuint eft generatio Filii, qux
eft per modum nacutx , & eft tertia m ordine
morionum, fecunda vero motio per modum vo-
luntacts eft productio Spiritus lanlti » & eft
quarta in ordine motionum.Tettia fimpliciter
motio intellc&us diurni, fiue memorix dtuinc
per modum naturx eftprodu&io creaturarum
limplicium in tfsc cognito, fiue in cfst obicch-
uo , Si hzc eft quinta motio io ordine morio-
num. Et tertia motio fimplicicct per modum
voluntatis eft produdio creaturarum in e/se
volito, & hxc eft fexu motio in ordine motio-
num. Quarta fimpliciter morio, etiam per mo-
du natur^.eft cognitio imcllcdus diuini rcfpe-
du obicdorum voli torum; & hxc eft feptima 1
in ordiue motionum. Quarta motio fimpliciter
per modum voluntatis eft produ&io creatura-
rum in efte realiscxiftencix , & eft o&aua in
ordine motionum. Ec fic pater quomodo vna
per modum nacurx eft prior alia per modum
voluntatis, & vna per modum voluntatis eft
prior alia per modum naturx , fimpliciter ta-
men prima , Sc omnind prima eft morio per
modum naturx. • \

Ad tertium concedo, qu6d aliqua morio per 80.

modum voluntatis eft prior , IciUcct volitio
complexi contingentis, Sc cogntio eiufdcm eft
pofterior, tamen morio per modum naturx rc-
ipedu terminorum complexi , necelTario eft
prior volitione circa illud complexum , Sc hoc
eft, quia voluntas non prxfupponit cognitio-
nem complexi contingentis, leduntum cogni-
tionem rcrminorum,vtdixt fupta. Loquendo
ergo de morione incellcdus , qux femper prx-
fupponitur motioni per modum voluntatis,
femper illa eft prior, teddendo fingula lingulis,
vr fupra patuit.

Ad quartum.Dico quod illa volitio non eft An vtfiih
principium generationis Filii , qua Pater vult flt
illam generationem , (ed eft volitio qua Pater ST*"
complacet ftbi generare Filium, & illa eft prior,
tamen prxfupponit altaro,fcilicct cognitionem
cftcncix , Sc etiam cognitionem generationis
diuinx.de hoc videDo&otcin in 1. dtjl.C.

Ad vUimumpntesrcfponfioexdtdisadpri-
mum argumentum, quia hoc totum procedit
meti ex natura potentiarum, & nulla alia caufa
allignari ptteft.

Quarti principaliter indatur contti quar- - f ^
tum , probando quod motio, qux eft ad termi-
num hnitum.Priml fic:mocio ad paternitatem
indiuiniseft prior motione ad generat ioriem
Filii, patet quia elTcntia prius quafi otigmat pa-
ternitatem in feipfa.vt patet a Dodor c in pruno,
dtJl.iH. Si tamen motio ad paterniutem eft ad
terminum , faltem non infinitumj & motio ad
Filium eft ad terminum infinitum.

Secundi indatur fic i quia fi motio, qux eft
ad terminum infinitum ItrnecclTarilpnof mo.
tione,quccft ad terminum finitum , hoc erit,
quia quan Jo agens perfedhim comparatur ad
peifcftius,& minus perfedum, prius erit mo-
tio ad pcifedius,quiim ad impcrfc&tus ,-quia
impetfcdius prxlupponit pertedius , & none
contra. Si fic , ergo fcquitur quid intelk&us
diurnus prius mouctur ad producendum per-
Kk 4 fc&ius

XttM.

«i.

Xtfrtnfi».

Mtti» m»«
tft Mi poter •
mitMttm.

Quodlibet.

fe&iuc in tjf« obiediuo , vel in tjfe cognito,
quam moneatur ad produccdum imperfectius,
Bc fu piius erit homo incite coguito,quam bos,
& Iic ordinate erit motio ad aliud, Bc aliud fe-
cundum magis, Bc miniis perfectum, fic fic ef-
fentia nccclfarid prius mouebic intcJlcdum
fuumad notitiam hominis, quam aliorum anr-
malium.quod videtur omnino inconueniens.

Tertio initatur , quia ptiiis producitur pro-
prietas Fili), quam communicetur e lient ia diui-
na Spiritui ian&o ; ergo illa motio , Huc com-
municatio termini infiniti prxfuppomr necet-
farib terminum non infinitam.

Quartb jnllatur , qnu Ii pofGbilc foret infi-
nitum caulari a voluntate diuina contmgcn-
ter.tuoc voluntas pultet immediate catifarc fi-
nitum A' p6ft infim tum,& fic poterit prius elie
motio ;id finitum, q.iim ad infinitum.

Qu nib indatur, Bc quxio. quate motio ad
tenui mm fin. tura, non potcd clfc prior motio-
ne ad tam num infinitum , fed ncccftario po-
ftcrior i Aut hoc ell.quia repugnat mouentt ad
terminum infinitum, Bc finitum pode attinge-
re terminum hni tum, nili prius at ingat termi-
num infinitum ; aut ideo cft.quia repugnat ter-
mino finito pol fi: produci, non ptius produ&o
termino infinito ; aut td.o cft , quia terminus
finitus in Cuoejft incliidintenninum infinitum.
Sed nullum illorum eft neci (Varium. De primo
patet .quia Ii raouens habet in vittute lua viru-
que terminum , ita qubd vnus te; minus non
pon mr ratio formalis refpc&u produdlionis
alterius termini .quantum cft cx natura talis
mouenris , pocell vnum line altero producere,
Bc fic vnum prius alio , Bc iic prius terminum
finirum , quam infinitum. De fecundo parer,
quia non ponitur terminus finitus in aliquo
genere dependere i termino infinitoi ergo non
repugnat fibi polle produci, infinito non pro-
duco per ptiusJDc tertio etiam paret, quia fi-
nitum non includit in fu oejft formali infim-
tura»vc paiet,etgo,&c.

Rcfpondco, prxmittendo vnum , qu6d erit
foluiio armamentorum , fcilicct, quod Dodtor
quando hic dicir.qudd motio ad tci minum in-
finitum cft priot motione , qux eft ad termi-
num fioirum, hoc dicit comparando infinitum
fim, licirei ad finitum limpliciter.quod edens
didfn&um tcaliter ab infinito,quia vult, quod
motio fecundum voluntatem, qui cd ad c(fi:n-
siatn diuinam , ed fimpliciter prior omni mo-
rione,liue per modum nacurx,liuc per modum
volunratis , qux terminatur ad creaturam , Bc
hoc intilligit,& non dc motione ad intra.cdtv
ibi nihil fit finitum.

Refpondco ramen ad rationes , etiam abfo-
lut^ conclufione inrelle&a. Ad ptimam dico
quod non ed aliqoa motio ad paternitatem
cum nullo modo producatur vt pateti Dolo-
re tn prtmtjtfi.if. & s8.de polito quod pullu-
let ab elTcntia , tamen non cd motio ad ipfurq,
tc polito quod iit aliqua morio, vel quali mo-
tio,dico qudd iila erit ad cetminum infinitum,
quia clTfcrria fuo modo communicaretur Patri
per talem motionem.

Ad fecundam patet refponiio.quia gcncra-
tio J;ilij oereiTarib eft ad terminum innmrutu,
quia ad ellcntiaui , qux proprie eft terminus
formalis generationis,vt probat DoCCottapn-
ad Filium ,vtad terminum

totalem, tamen ipfc Filii* includi t elTentiam^c
terminum formalem.

Ad tertiam patet rclponlio ex prxfuppofito.

Ad quartam patet fimiliter rc pon fio , quia
primi cafus eft tmpollibilis. Secundo polito ca-
lu, diceretur quid intclligitur de motione per
modum nacurx. Tertii dicitur, & melius, quod
Do&or loquitur de termino infinito, & finito,
vt lunt duo effeftus ordinate procedentes ab
eadem caufa*, quod tunc infinitum erit prius
ptoducibilc, quam finitum.

Ad quintam. Dico quod ratio eft,quia qua-
do principium. eft produ&iuum per modum
naturx alicuius infiniti , Bc alicuius finiti , ira
quid tam finitum, quam infinitum cft ptxcisi
ab eodem principio , Bc maximi quando prin-
cipium nullo modo cft inqicditum , ptius ne-
cefiarti producit infinitum, quam fimtunt,quia
prius relpicit infinitum, vt elfedum immedia-
tiorem ; li tamen, per pollibilc, vtl iinpoflibile,
illud infinitum non produceretur , non repu-
gnaret tali principio polle immediati produ-
cere fini tum ■, non eft ergo ex repugnantia prin-
cipi) produci ui.necex repugnantia teimini fi-
. niti ; fed prxciscquia productio termini infini-
ti nata cft eile prior produ&ionc termini finiti,
quando vtr jque produ&io comparatur ad idem
principium produiftiuum , licut duo ctfe&us,
quorum vnus cft immediatior caufx , & alius
mediatior.Er de hoc fatis didlum cft wfccmndo
diji . i .<j. i. vide in dubiis.

Quinto principaliter initatur contra quin- 8j.
tum dubium , probando quod primum mobile F,,Tn»r»i+-
motione naturali non lit inrclledlus diurnus, & *'*?*:
primum motiuum natutalc edentia diuina. i™!?? *
Primo Iic : Etprxluppono vnum, fcilicct quid det.
infinitum fimplic.tcr nullo modo dc-pcndc. ab
alio , nec quali dependet , led cft /impliciter,

BC omnino independens. Hoc patet a Dolore
tunc ficiomne mobile, vel quafi mobile ab i-
Jio,nccelfari6 dependet , vel quafi dependet ab
illo. Sed inullc^tus diuinus nullo modo dc-
pendermee quali dependet} ergo non el\ ab ali-
quo mobilis. Maior patet ,quia mobile ab alio
aliquid recipit > vel quafi recipit ab illo , aliter
non circi mobile, & qu.iiido.*^/.recipn aliquid
i B. tunc, A in eo , quod recipit a H. dependet
i B. 8c hoc patet a Dolore •» primo , dijl. jo.

Minor patet, quia intclic&us diuinus eltfor-
roalixer, Bc fimplkiter infinitus.

Secundo initatur , probando quod intclle- Secandum.
dus diuinus nullo modo Iit mobilis abal.quo,

, quia tunc haberet tatioiicm tnatetix.vel quafi
maccrix , patet , quia tunc haberet rationem,
quali ic cptiui,\- qu.ih palliui. Sed liucfimpli-
Citer negatura Do&orci/» i.di/f.f fl.a.vbi vulc
qu6d elTcntia diuina in generatione Fili) non .V?
habet uriooeni, nec mater i x , ncc quafi mate-
rix,quia h*C fonant inipcrfcdionctn in clfen-
tia diuina , Bc boc idem (equitur in intellectu
diuino.

Tertid initatur , quia fi intcllcdus diuinus Tatium.
cft primo mobilis » vel quafi roobihs relpc^lu
notitix cftcmix diuinx , fcquitur quod quafi
recipit illam ab ellentiadiuina.Scd hoc cft im-
polhbilc^quia aut illa notitia eft rcdiftindla,
auc ratione i alterum oportet dati , aliter uiciu
omnino re, & ratione indillin&um ofiet rcce-
ptiuumA receptum. Sed talis notitia non di-
llinguitur rc : pater, quia cft fimplicitcr eadem

«4-
f(»w» ».

Quseftio XIV.

res cum eflfcntTa diuina ; nec ratione, quia illa
intelledio elt prior omni adu collatiuo , cum
iit fimplicrtcr pdma.

Quarti) inflatur , quia fi intcllcdus diuinus
cfl mobilis ab elTentia diaina ad nocirii genita»
tunc qurro quomodo illa notitia genita c£i in
inccllodu,aur lu intellectu abfoluteA comuni
tribus pcrfonis;aur prxeise in inrdicdu Patris»
aut in iutcllcdu Filij;no prmAquia tunc talis
notitia effet communis tribus per Ionis, licut fic
intelledusinon fecund6,quu tunc ipfa kotma-
liter denominaret patrem , ficat etiam infert
Dodor pio inconuenicnri contra Hernicum
in i.difl.i. pnrt. i. &dtj}. 17. Nonxeriid , quia
tunc intcllcdus prxfupponcrctur elfc in Filio,
& (ic Filius haberer r/J^rius.quam notitia ge-
nita,quod elt unpo(libile,cum hliusA notitia
genita tantum nomine differant, vt expofui in
1 .dtjt. i.pdrt. 1 .qujfi. $ .

Quintd tnltacur.quii tunc intclledus diui-
nus poirec mutati i patet, quia in eodem inflan-
ti, quo elt intelle&us , llon habet notitiam cf-
fentiz , patet » quia ipfa notitia , ex quo quali
producitur ab cflcntia,vtfuprlpatuit,</*</f.i j.
prxlupponic iatcUcdutn; (i ergo in illo primo
inflanti , quo intcllcdus diuinus intclligitur,
non intclligitur habere illam notitiam , & poft
intclligitur habete, ergo mutatur.Probo confe-
qucnciam.quia tunc tranfiit dc contradidorio
in cutcadidorium.quia tranfitus nopotell fieri
fioemucuionc.vt patctaDodorem i.dift.}?,

Scxt& atguo.ptobando qu6d cfTcntia diuina
non fit primum motiuum , & primo fic; Idem
non poreft effe principium quo fic quod produ-
ccndiipatcr,quia principium quo cfl ratio for-
malis produccudi. Principium ver6 qnod cll il-
lud, in quo ponitur talis ratio formalts.vt pa-
tet, difeurrendo in omnibus. Sed cfTcntia diui-
na cil principium quo producendi noritiamin
inulledu diurno ; ergo non mouet primo in-
tcllcdum diuinura , fic tamen in illo priori, in
quo perfona non intclligitur , cfl vera intcllc-
dio effentix diuinx

Septimo initatur fic : Si elTentia mouet in-
tellectum diuinumad Tui notitiam , ctgo mo-
uct propter finem , cum mouens per modum
naturx.fi elt per fc mouens, mouear propter fi-
nctn.vt patet i. Phyfic. fi ergo ipfa mouet pro-
pter finem , & finis prim6 mouet efficiens, vel
quaficfficicns.crgo elTentia prius rtsoucrur, frit,
a fine, fic tunc quxro, aut a Te ipfa, aut ab alio»
quocunque dato habetur quod motio finis erit
prior morione effentix diuinx relpedu intcllc-
dus fui A- fic motio ipfius per modu naturx re.
fpcdu intcllcdus fui no erit fimpliciter prima.

Odauo initatur fic : Si effeniia c(t primum
motiuum per modum naiucr tam ad notitiam
ingenitam, quam ad notitiam genitam, aut elt
primam mociuufn7lhqa*ntum eflentia , fic vt
ptior infinitati, aut vt adu infinita, aliud non
■ videtur dandum', non primd , quia tunc non
haeretur notitia formaliter inhniu , quia a
non infinito formaliter, non potell formaliter
effe infinitunnnbn f£cund&,quia riinc elTentia,
non effer primum motiuum. Tum ctiam.quia
cffentia,vt cfTcntia, ponitur primum fubiedum
Theologix in fc , fic non lub ratione infini-
tatis , vt patet fupra in prolo. q. j. fic eo modo,
quo ponitur primum fubiedum Theologix in
fc ponitur obicdum intcllcdus fui

Non& inflatur » quia qtssro » qnuc noapo-
nitur fic primuoi motiuum per modum natu- MjUtimA
rx ipfc ntcllcdus . cum ipfe ponatur ita caufa ?****(&
inteiledionis efl'emix»ficuccifcaua,aamcircn-
tia fic i ntcllcdus apud Oodorcm ponuntur duo
principia partialia ados intdligcndt » vt p*ct
m pruno , dilt.i.

Decimo initatur fic » quia tunc (cquerctur
quod fi effentia eff motiua pec modum nature ,
ad notitiam Uti cilcmialcm. quod talis notitia - '.
cn£ fimilitudo naturalis ipfius clienti^ per imi-
tationem, fic fic erit vere menfurabilis ab clien-
ti* » icd hoc videtur clTc contra rationem in-
finiti intcnliuc.

Rcfpondco ad omnes inflandas prxnmtcn-
do aliqua latis occedam. Primi , quia rt. t f ,

uuiics, vel falcem piures videutui tenere ex illa
vulgata propoficionc Oodoris , Icilicct, Quslu
ejt ordo mttr aliqus , vbi nnliter dijitn^untmr
i*ln tJitvbtjfoUr Attont dtjhngimntnr ne, fi in-

tellectus eflet realiter diftindus ab iotelledio.
ne diuinx elTcntix.cfrcr realiter receptiuus no-
tmxab elTentia ; cum ergo non rcaltccrdiffin-
guaturco modo , quo dUUnguucomodo re-
cipit nocitiiiam illam. Hanc propofitionem
aliqualiter declara, vitra ea qux fupra expofiii
quxff ionc prima. Et hanc cxpofiiioncm pono»
laluo fem per meliori iudicio;nec intendo quo-
uis modo contradicere nec verbis , ncc inten-
tioni Dodoris, ncc hic , ncc alibi. Dico ergo,
quod quando aliqua comparantur ad inuitjcro»
qux vt diffinda realiter, habent talem ordinem c

icalrtcr.illura cunJcm habent , vbi diff mguun- *

tur ratione, vel cx foia natura rci.Er fic fi com- ;
parantur duo finita, quibus formaliter non re-
pugnat aliqua impcrfcdio.puta, qma iubiecto
accidentis non repugnat formaliter iltaimpcr.
fcdio.qubd fi tcccptiuum alternis, tunc quado
fubiedum, fic accidens compatitur ad inuicem,
vt realiter diftinda , talem ordinem habent,
quod fubiedum cft icaliter recepriuum talia
aCcidcntisA realiter perficitur ab illo i li ergo
tantum ratiouediftingucrentur , talem ordi-
nem haberent, fcibcct, quod fubiedum, labem
fecundum rationem , effec recepriuum , fi c hoc
elt, qoia vt tcalucc diffindo, talis imperfcdio
non repugnat. Sed fi ponatur fubiedum for*-
maluer infinitum imenliue.cui vtlic.fimplici-
tcr repugnat omnis impcifedio , fi compare-
tur ad aliquid , quod eff derfominaritium illius
ex natura fua, ita qubd illud fit realiter diffin-
dam,nunquam effer realiter receptiuum; pater»
quia infinitum,cui formaliter repugnat omnis
icaperfediQ,non poteff effe realiter recepriuum
alterius realiter diffindi; ergo fi illud aliad non
fit realiter diffindum, fcd untiim ranouc.tunc
non erit recepriuum fecundum rationem, quia
ordo inter aliqua fecundum rationem prxei-
sc accipitur inter illa per compaiationem ad
realiter diff ind», inter qux eff talis ordo rca->
lis.Ex hoc fcquitur, quod intcllcdus diuinus
nullo modo eff recepti uus, nec quafi refpedu
uotitixelTcntix diuinx, quia per poffibile, vel
impoffibile, eflet realiter diff indu», nullo ftio-
do effer realiter receptiuus illius, quia infinito
inrenfiui realiter repugnat omms imperfcdio»
fic per confcquens,nec modo cft aliquo modo
receptiuus iioticiz etiam fola ratione dtffindx,

Si dicatur , qubd Dodor multoncs applica! ffi,
hanc propofitionem diuinis , vt patet **</? a.

( 'H'-

394

'Quod libet'

prologt.vbi dicit, quhi (i attributi effient tcali-
f • ict dillmdiab cffentia , quod citent reaUtct

caufata ; ergo vbi fola ratione diftinguuntur
' lalicm mtciiiguntur fecutiJum lationem cau-

fiua.Patcr etiam lupra.quxftionc prima.de fe-
cunda, vbi hanc propouuonc applicat diuinis.
Attributa ^ico faluo meliori ludteio, quod temper Do-
im*n*nr, fr dorimelljgit fi eis non repugnat impctfcdio,
fluunt ab *f- ni in prologo no accipit at uibuta.vt formali-
femtia diui- ter inhain,qi»is vr licii clTcmtpcr impoffibile,
04' rcalitcc diitinda , repugnaret eis polle caufcri,

& realncr ab alio dependere, ergo vt fic repu*-
gnatctidcis (alte polle c aulari iecudurnratio-
r.Cifir ergo cdparatio ablolute.copat ado auri-
buiu abfolute, non vt infinituni.Etfiitulitct fit
• ? ' comparatio ini cilcdus abfolute (uoipri cui, vt

realiter diftindo,n6 repugnat h$ c impctfcdio,
quod fit tealitet rcccpuuustctgo vbi lola ratio-
ne diilinguitur,fic Iccundum rationem entre-
ccptiuus.&t fic pollet de omnibus aliis dici.

Si tamen hxc expolitio non placet , quam
credo cllc veram, poteft dici breu iter,quod vbi
realiter diftinguuntur, realiter vnum eft rcce-
piiuumi*: lc habet per modum materi*, flclrc
dicit iinpcrfcdionem , vbi tamen vnum tran-
firt in perfedam identitatem alterius, ficutcft
in diimm.tunc nulla in re eft impcrfcdio,licct
fecundum nomen appareat ahqualis impciic-
d<o,q<uanon habemus vocabula propria, qui-
bus explicemus quomodo intellectus dluinui
dicitur mobilis ab cllcnria.

87. Ex bis patee folutio ad plurcs rationes. Ad
Inuitam primam dico, qufid intclicdus non depeifdct,
drpmj *°n nc.c ^ual* a^ e^cntia»S,,u perfede idem, Hc
• atfen u' cllcntix, fic notitie, quali produd; , tenendo
fecundum modum exponendi propofitionem.

£1 quod dicitur in alio argum. quod Dodor
negae tn pnrno.dtit.f. quoji. x.cdcntum cllc qua-
li maceriam. L)ico qudd non negat ibi preerse,
Suu b natura diuina ctlcc realiter diftinda i
propricta(e>puta a generatione. fiuc adnu.iiuc
palliua , qudd tunc elTet veri marcria , vt dc
qua generaretur Filius, 6t ficntic fu quafi ma-
teria rcfpcdo generationis, quia non diltingui-
tur effentialitcr a generatione. Sed negat ibi
ablolutc lubcrc fc quali materiam , quia nec
eilcc vere materia , (i effer realiter diftinda. Et
ratio , quia ipfa cffentia eft terminus formalis
generationis ■, ergo nullo modo, negraateria,
nec quafi materia, *vidc ibuNcc vult ibi quod
generatio , fiucadma , fiuc paffiua denomi-
nent cJientiamuicc fiot adus adorntes ipfam,
nec quouis modo informantes , fcd funt adus
pcrfonalcs determinantes , non naturam , fcd
hypoffales » dc Ium adus non peificicntcs na-
turam diuinara, fed rationes fubfiffendi in na-
tura diuina. Et de hoc vide prolixi ** i.d</?»f.
quafl.x.dtjt. ad.Si tamen teneatur prima expo-
litio propofitionis vulgat x , patet quid dicen-
dum , quia infinito imcnfiue repugnat fimpli-
ciccr omnis imperfedio. Et fic patet refpon-
fio ad tres primas inftantias.

..Ad quartam. Dico quod notitia genita po-
tapntl^mui ^ mull>plicitcr «ccipi , licet tamen impto-
t* fUmer* at- Pfo conlbtuto cx proprietate , 6c

*»>». edentia diuina , puta pro condituro ex cflen-

tia , & didtonc paffiua, qua dicitur Verbum,
fioe notitia genita. Secundo pro ipfa proprie-
tate abfoluti(fcilicet pro didionc paffiua jiam
tuUu pajjiua, generatio pajjiua, verbat 10 paffiua.

& fiUauo,iu re idem prxeise importanr,fic folo
nomine , vel fota ratione differunt* ficui fliutt, .
genitum ,Verbum , notitia genita ,qux expofita
funt m 1. di/l.x.parte Tertio modo acci-
pitur notitia genira , pro notititia clientuli,
qux dicatur genita , id cft communicata Fi-
lio per generationem , dcanpropriau Filio.

Primo modo, patet qu&d nihil prxfupponit,
in quo fit fortnaliter , quia eft perforw perfe-
&a per fe fubfiffcns , dc quamuis poUii con-
cedi , qu6d clTcntiamouct ad hanenothiam,
nou debet taracn intelligi, quod moueat qua-
fi producendo illam ifi aliquo quafi recepti-
40 , quia repuenat fuppofiio polle recipi , vel
quafi recipi s fci dicitur mouerc , accipiendo
monere pro producere, dfc tunc fcnlus eft , mo- $uomodi •[-
uet ad noiitiant gcbium , id eft , eft ratio for-
malis producendi notitiam genitam per fe /rlinfc
fubfiftemcm * fcd non fic dt notitia cffentiali.*

Cum dicitur mouct ad notitiam effcntulcm,
intcllig tur tunc , quod mouct intcl!e&um ad
illam notiriam , quali ipfam recipiendo. Si
fecundo , dico, quod talis proprietas primo eft
in cftcntia, nouauictq vt actus prcficicns, nec
determinans , !cd vt ratio fubfiftcndi, vtfupra*
dixi. Quxritur , aut eft in cllcntia abfolute
fumpta i Dico, quod eft in cffcniia.non vt ab-
foluta fumpta , ncc etiam , vt ipfa eft in patre,
fcdin ipfa . vc communicata Filio , quia tunc
intclligo communicari quando ponitur termi-
nus formalis generationis, non enim intelligi-
rur communicari Filio.vrprxcxiftcnti.de ht)c
vide Do&oicmini.dtfl. 5. tju. 1. in illis dubiis
qux iplcfacir. Si tertio modo accipitur , paret
qobdillc notitia cffcmialis eft in tribus perfo-
uis , tamen eft appropriata Filio , 6c per gene-
rationem (ibi communicatur.

Ad quintam. Dico quod quamuis in aliquo
pripri figno iptcllc^us diuinus non incclliga-
tur habere notitiam clfcntialcm , 8c in aliquo
figno pofteriori intclligatur illam lubcic , ta- et

men cx hoc non (equitur qubd muretur. Cum fnttlhitmU
probatur per hoc, quid tranfitus dc contradi- Ul*
florio in contadidFotium non eft line mutatio- ria, Trifita*
ne. Dico quod non quilibet tranfitus facit mu*
taiionem , fcd quando lubicdum tranfit pro- tudifto-
pric a priuatione ad habitum , vel c contra, & tiara, &c.
priuatio propriceft prior du ratione habitu. Et
dc hoc vide Dodotcm tu 1 alifl. x.parte
vbi fimiliter arguit * efientu diuina noi^haoec
generationem Filii in aliquo priori figno , &
poft habet i ergo mutatur , non fcquiiur. Vide
ibi refponfionen,& expolitionem refponfionls.

Et clarius, vide m 1ai1Jt.39.vbi ptolixc expofui

illam propofitionem Dodoris qua (xpi vri-
tut,fcilicct tranfitus de contradidotio,&c.

Ad fextam dc elfcntia diuina. Cum dicitur, Qbo, <7

qubd cllcntia diuina non poteft elfe primum 9“°®
motiuum^juiaidcm non poieftelTe principium
tjuo, Sc quod producendi. Dico brcuiicc , quod
(jaa ,& quod differunt ab inui^cm ncc pono
quid edentia, vr effentia fic abftradiui accCp- ,ji

Utut , vt
quod.vrqao
“ tffentis.

quod mouendi eft Deus, qui mouec *, & princi-
pium quo , fiuc ratio formalis eft Deitas , fiuc
cllcntia diuina , vt patet in limili i Dodore in
uLjl.4. quajt. 1. Secus poftea dc principio qua,
Sc quod notitix gcnitx,quia principium prxei-
sc qut

CniUM^mi

tfit pnfttr

patm ]ut-

mUo i

■

?»•

trimum di i
iimm.

Quseflio XIV. 3Q5

si iaa eft edentia, Sc principium jocdcfl ali- tat ad fuumobicOum, itaintelleOut ad fuum, Struato»:
qujd fuppolicutn , vel Dcus.cr przcise fuppo- cum line potentias circa idem obicaum.de fub
nit pro fuppoluo Patris, vr expofui iv t.ljl.*. cadcra ratione conlideratum.vt patet i» prino,

Ji , ‘ d>J?.j.j.). Sed voluntas diuina, ficui potcfl pro-

Ad fcpiimam. Dico primi quid illa propo- ducere omne ptoducibilc in efe vol to.ua & in
fitio, fcihcer ,omsu d^cu a en propter JJ.rm.vrra <fit exiftenti*, vtpatet i ergo fimiliter intellc-

Cft quando pioptic agit cffeOum , qui veri eft itus diuinus.Sc edentia, ,ficuc poteft producere
ordinabilis ad finem, quia lunc ago proptetfi- omne producibilcmrfrcognno, ita poteft illud

nem ipfiutcdeOus,vt prolue expofui io iJiJh idem producere in e/,cxiltcntijrtcum nonfint
a. Dico fecundo quod primum agens per mo- minoris vittutis.quam volum at, & eadem ob-
duro natura agit tantumex ncccLUratc nalurq. icOa ex natura fira funr producibiliamr/r exi-
etiam il piopier nullum finem ageret adhuc ne- flenti* ; nec hic apparet ratio.quarc magis vo-
ceiTiiiA ageret, vtpatet i DoOorc to i.dtH.i. luntas^uim clTcoua.Sc imclleOus.

««aff.r. in illis preambulis; modo ertentudi- Tertii iuftutur. Si eirentia per modum na-
uina vt cllent ia . ponitut fimpliciter piimum turx producit hominem in r/e cbiciliuo, ergo Trrtuwi.

acens per modum natur*. Dico tertii , quid producit ipfum perfcOe in tali efe quantum
pofiro , quid edentia diuina ageret propter fi- poteft, «c tunc qu*ro, aut poteft ipfum perfe-
ucm , quid tunc ageret ptopter fc communi- Oi producere , autpriciri producit fccunditn
eando notitiam fui mtclleaui fuo.qua vltima- perfeftioncm.quam nunc haber in tali e/se 'Si
re beatificetur in ipfo primo moucnte.Curo di- primi i ergo homo ab aterno habuit petfc-'

Utur, quid motio finis eft prior motione pro- clius ej]i quiditatiuc , qulm de faOo habuenr,

pier finem. Dieo quod illa motio edet tantum patet.quia ab *tetno produxit totam virtutem

mctapborica , vt parci a DoOorc « i.?.diff.r. fuam , Sc mne li habuit pe.feOius quidiutiui;

«. I gc tunc talis motio edet unium amor natu- ergo non fuit homo, quia gradus quiditattuus
ralis.quo cdemixfearoat. «dditus fpcciei vatiat ipfam. Si fecundi , ctgo

Ad xxOauam. Dico quid eft primum moti- edentia przcise producit hominem in tali efe,
uuin inquantum edci.tia.id eft.quid ratio fot- fecundum quid homo fuit producibilis , etgo
malis moucndi eft ipiaedcntia,iamcn ariu non prius habuit eJJe ptoducibilc, quam fuerit in
mouct , Oifi vt infinita , non quid infinitas fit tali efse prtxhiOura.Sc tunc quarto, m quo futfc
tatio moucndi, vt alias expofui. datut illud efe ptoducibilc. Non in Ic.vt patet.

Ad nonam. Dico quid idci edentiadiuina, etgo in cj/efaltctn obitftiuo praccdcmr, & fic
dicitur fimpliciter primum motiuum .quia eil prius habuit efe o b ; c fl i. i .1 iri , quam fiictii pro-

rooueniintellcOum diuinum.Sc non mota.fed . duOum in tali efe , quod ell impofiib lc apud
non fic eft de intcHcOu.vr patet in i.di/j.9.7. DoSorem , vtpatet i»prmt^a.M.& dift^s.

Sexti ptincipalicer inflatur contra (extum, & in i.dift.i.ej.i.& infra in ejuoli.
ptobando quid cllcotia non moueat ad intcl- Quatto inflatur fic ; Si cflcntia diu. na pro-
feOionem omnium fiinplicium. Et primo in- ducit per meduronarur* omnes tc.tmnos fim- ?}•
ftamr . quia fi edentia diuina moueat intcllc- plices in efe obicOino,crgo abxtcrno.fc fimul E*"'"”-
Cium diuinum ad notitiam omnium fiinpli- produxit illos, fcd illi funt infiniti ; patet.quia
cium , fcquitur quid huiufmodi fimpliciaha- in(iniias,indtuiduorum non repugnat in eadem

bebunt prius aliquod c^c.quia non prxcischa- fpecic, quia fpeclcs ex fua natura poteft ede in
bent efe cognitum. Et qu*ro time . quod efe infinitis mdiuiduis.vt patet a Doriotc 10 i.di/t.
babcnl.opottet dicere quid efe obieOiu uni, vt a. pane 1 ,/juaft ,vltima,& parte ftinodarfHa/lio-
expofui ne tafiff.t6.ersn a.dtff.t^«aff.ialij?.l. ne +.& in ejuodl.<inaJt.i. ctgo aftu fuere ntodu-
ejttaiUone I. Et tuncquzro.aquo habent illud Oa infinita fimul inr^cobicOiuo.Scine/tepol-
cfc, oportet dicere quid ab edentia. St intelle- fibili.quod fiidatut in efe obieOroo.ergo it vo-

fku. vt expofui m t.dtfl.ej.i. in quibnfdam du- luntasdiuina poicfl fimul velle infinita indiui-
biis.ic fic edentia diuina prius mouebit ad ede dua ciTcin cfle volito i ergo poteft fimul velle
obicQiuum fimplicium , & pi ft ad notitiam eflcinfinjtainr/!«cxiftcnti*,ic ficaOu polftint
eorum. Sed primi probo quid non moueat efie infinita in aeluali cxitlemia. Si dicciur,
ad efe eorum obieOiuum.quia caufa naturalis quid repugnat timui ede aflu infinita in ejse

caufans per modum natur* , lc non impedita, exiltemix , qu*ro vnde fir ifta repugnantia!

eauCtt effodum petfeauin quantu poteft cau- Aut cfl ex patte voluntatis diuinz,aut ex pane
fare , quia caufat fecundum totam eius virtu- creatur* i Non primi.quia voluntas diuina eft
tem. Hoc patet a Deflore 1» i. diff.j. infiniti vigoris. Tum etiam , qui i Dodone 1.

difi.S^tuft.vItima . ergo fi edentia cum intcl- difi. 1. parte 1. tjuefi.t. ollcndit q -omodo ipfa
letlu monent naturaliter ad efe creaturarum, poteft fimul caufarc infinita , ita perfcflc fiiuul
ergo producit illa pccfcftiiis quantum poicfl caufarc infinita, ita perfe&climul infinita, ucut
producere i etgo producit in efe exiftenti* ab quodlibet feotfum.Non fccundb.quia non rc-
*tetoo, q, lia efe totum rcale . St exiftentix eft pugnarer patre cteaiur* quin aftu fint fimul
pcrfeaiut efe, qulm efe podibile tantum. Nec mhnita in efse obieOiuo.Sc in ej/epofllbill fun-

eft dicendum, quod ipfa edentia cum intelleOu dato in efse obicOiuoietgo ncc repugnat quan-

non poffit producere, quia ell infiniti vigoris tum ad colum efe exiftenti* i opottet enim af-
intenfiuc i ncc fimiliter dicendum cfl quA3 re- fignate rationem diuerliiatis , qux non facili
pugnet eir habere efe exiftenti* ab xterno, videtur adtgnari polle. _ * tnoiatam.

quia probatitm eft in fecundo, dijl.i.qu.}. quod Quinto inftatur (ic:Etaccipio rationem Do-
non repugnat permanentibus pofte cauGiti ab &ois, quam facit in i.difl. 8. pro-

xterno,& hanc pofttioncm tenet ibi Doftor vt bando audd Deus non caufat aliquid ad catra

paret intuenci. per modum naturx,quia tunc cauUrctcffcdlum

Secundd inftatur fic : Sicut fc hab« volun- perfedliflimum.quem poflet , & libi non repu-

gnat

91.

9 4-
ttxium.

simum.

P iUnnm.

Stilum.

jg 6 Quodlibet.

gnat caufare infinitum effertum t ergo caufabit
illum nccc/Tano, ergo omnia entia erunt illud
vnum infinitum. Et iatiocft,quia caulabit om-
nia caufabilia piopccr hoc, quod caufat omnia
caufabilia.quz poteft caufare, & itapetfertidi-
mum , & ita omnia ilia erunt illud vnum cau-
(atum,& tunc omnia erunt vnum, vide ibi. Ex
hoc arguo , elTcht ia diuina cft arque infiniti vi-
gori$,iicut voluntas diuna i ergo producit effe-
rtum perfertum quantum poteft , & hoc in efe
obiertiuo.fie fibi non repugnat polle producere
infinitum in tali tjfe ; ergo artu producit , cum
necellario fecundum vltimum virtutis fu.r pro-
ducat ; eigo artu erit infinitum ens produrtum
in ejje obiertiuo \ ergo omnia entia in tjfe ob-
iertiuo erunt prxcisd illud vnum cns,quod vi-
. detur impodibilc > ergo edentia diuina non cft
produrtiua per modum naturx fimplicium ter-
minorum.

Scxi5 inftatur, probando (pccialiter qu6d efi-
fentia diuina non moneat ad notitiam fimpli-
cium,quia quito, aut notitia cdentialis eflentix
diuinx ,quaintcllcrtus dininus inrelligit eden-
tiam , efi de fe omnium imclligibilium , id efi,
qndd iu fuo ejfe pcrfcrtiotuliincludit.qubd artu
iit omnium intelligibilium,aut non.Si fecundo,
prgo non efi infinita , quia vt oficnfum efi ut t.
diji.i.ptrte t .quejl.i. & infra, i j tjnodlth.
ad notitiam foimaliter infinitam concomitatur,
qu6J fit artu omnium imclligibilium Si primo,
ergo i pia pofua artu habetur notitia omnium
intclligihilium.cfgo non producitur noiitia om-
nium imclligibilium ab dTcntia diuina illa c-
nim notitia habetur ante [ rodurtionem perfo-
narumjpofitis <rgo obiertisintclligibilibus, fta-
tim mediante illa notitia e (Tenti ali intelligumur
ab intellertu diuino.quomodo ergopoft produ-
rtionemnerfonarum caufatur ab edentia diuina
notitia fimplicium.

Septimo inftatur, quia fi edentia mouet ad
notitiam obiertornm fimplicium, ergo illa noti-
tia etit naturalis fimilitudo illorum obiertornm,
& hoc per imitationem : patet Cupri , qu-tji. i j.
vbi habitum efi quod notitia obierti efi natu-
ralis fimilitudo obierti per imitationem,^ tunc
vitra fequirur quod talis notitia dependeat de-
pendentia reali ad obiertum artu exifiens,vt fu-
pra patuit,

Ortauo inftatur fic : Si edentia motierper
modum naturx ad notitiam fimplicium ; ergo
talis notitia in intellertu diuino fundat relatio-
nem rationis ex natura rei , qux tantum efi ex
parte fundamenti efi relatio rcalis , vt fupri pa-
tuir a Dortore tjusji. i quel. ergo fi illa relatio
rationis terminaretur ad ob'crtum artuexifiens,
Sc rraheer diftinrtum.ellcr vere realis, quia tunc
extrema edent vere rcalia,&: illa oritur ex natura
e\tremorum,vt pacer fupti,4M«/?.i).ergo notitia
diuina includit relationem realem ad creaturam,
/altem quantum efi ex parte notitix , Sc fi obie-
rtum cognitum edet artu exifiens edet vere
fealis.

Nono indatur : Si edentia diuina, mouet ad
notitiam omnium terminorum fimplicium, aut
mouet ad eandem prxeise , qux cft clTenri* di-
uinx.aut ad aliam. Non primi>,quia tunc eadem
notitia cllet bis ptodurta;non fecundo, eo qu&d
in intellertu diuino fit tantfim vna notitia , vt
probatum cft in i .difl.x.perte \

pecimo indatur fic, quia tunc /equitur quid

obiertum fecun darium habeat ejfe cognitum ab
xtctno ; fcd ejfec ognitum efi relatio rationis,vt
patet a Dortore in pluribus locis. Quxto tunc
in quo fundatur f Sc forte non efi dabile,& vitri
omnis relatio rationis caufatur per artu alicuius
porentix collatiuz , & hoc non per artum re-
ditum , fcd per artum collatiuum ; fcd illa obie*
rta habent fimpliciter ejfe cognitum per artum
rertum intellectus diuini , vt patet , & non per
artum collatiuum , quo comparatur vnum co-
gnitum ad aliud.

Rcfnondco ad iftas inftantias. Ad primam,
concedendo quod huiufinodi intelligibilia funt ad

ab edentia, Sc intellertu , quia ex quo producit **

notitiam illorum/equitur qubd cotineat ea vir-
tuahter fecundum totam entirarem eorum , /al-
tem obicrtiua.&fic poteft, imo necedarib pro-
ducit illa in cdcobiertiuo,& poflibili. Cum in-
fiatur, quia tunc produceret , fiue caufaret ea in
ejfe realis exiftentix , negatur. Ciim probatur,
quia edentia efi infiniti vigoris, ergo poteft illa
producere fecundum ej/e exiftentix. Dico quod

non fequitur , nifi quod poUit producere perfc-
rtidime in ejfe obiertiuo, in ejje podibili, Sc in

JJe cognito , quia non poteft aliter producere;
oporteret enim probare qubd podit producere
in ejfe exiftentix , Sc tunc ben£ /equitur qubd
tunc produceret in perferto ejfe exiftentix fibi
competente, /ed non probatur quod podit pro-
ducere in ejfe exiftentix. Cum quxritur, vnde
efi repugnantia , qubd non podit producere in
ejfe exifientix/Dico quod poteft poni repugnan-
tia tam ex pane efientix diuinx , quam ex pane
obierti proJucibilis ,ex parte edentix efi repu-
gnantia, ex hoc quod cft caufare aliud i fe.quia
ex hoc qubd caufat, fequirur quod contingenrer
caufat, id cfi,non neccdarib (impliciter : ex hoc
vero quod caufat per modum naturx , fequitur
quod fimpliciter necefsarib , Sc fic caufaret ne-
ce/sarib , Sc non ncce/sarib. Vnde Dortor in a.
di/l.i.q.) dicit quod efi implicatio contradirtio-
nis.caufiire & necefsario caufare. Hoc idem in i.
diff.K.q.vlt.modb efsentia.vt cfscntia.fi caufaret
tantum per modum naturx, Sc necefsario , /im-
pliciter caufare, vr ptet hic A' /upri. Ex pane
verb effcrtus,eft etiam repugnantia/cilicet qubd
fit caufatus fimpliciter per modum naturx, quia
hoc includit manifcftam contradirtionem, quii
tunc idem cfsct podibile, & reccfsaiium.ncccf-
farium inquantiim per modum naturx, &■ meri
neccisarib caufaium ; podibile inquantum ha-
bet r^rciufatum fic idem cfset necefsarium,
& podibile- Hoc torum patet I Dortore vbi
fupra. Et dixi caufau per medum ndturet& ne-
cejfnrio {impluit er ad differemiam fecundarum
caularum,quia liclt multx , quantum efi ex na-
tura fua, caulent effertus fuos per modum natu-
rx,& necefsari6,non tamen necefsarib fimplici-
ter, cum caufcnt invittuie voluntatis diuinx,
contingenter caufanus.vt paret a Dortore in i.
dtji ..p.i.q.i. & patet, quia caufans fimpliciter
necefsarib I nullo poteft impcdiri;cfsentia vero
diuina. ficau/aret.cau farer fimpliciter necedario.

Ad fecundam inftanriam concedo illam fi-
milirudimm , vt prxeise ilix potennx compa-
rantur ad fua obierta , Sc non plus habetur, nifi
quod ficut intellcrtus poteft producere in ejfe
cognito . ita Sc voluntas poteft producet e in ejfe
voIiio,& hoc modo proprie ic/piciut.c lua obie-
rta, quia poccnticilix, vc operatius hoc modo
coropa

» •

96.

Ad ftcanii.

Quseftio XIV. 3Q7

comparantur adinuirem, quod ficur intciledus imo magi* fcquitur » quia eflentia diuina adu
poteft opctari drca aliquod obiedum.puta in- producit hominem i nejfe obiediuo, ideo homo

tclligenio illud ; ita voluntas circa idem ob- habet tale ejfet 6c non c contra. Sed dc exiftcn-

}cdum,& fub eadem ratione volendo illud. Si tia aduali, aliter dicitur, quia tunc illa non eft

vero comparantur vt putenti r pcodudiuz,pa- vera, ideo homo eft producibilis in ejje adualis
tet qubd hoc non conuemc etiam voluntati, cxifttniir.quii voluntas diuina.potcft cum fic
vnde voluntas:quia tunc competeret omni vo- producere. im& e contra fequitur > ideo volun-
luntati , modo voluntas creata non eft produ- tas poteft producere hominem in aduali exi-
diua alicuius entis abfoluti prztcr aduro vo- - flentia , quia hoino eft producibilis in aduali
lcndi.Sc nolendi- Tamen fi accipiatur voluntas exiftentia, prids enim habet illud cfle pofiibile
vnde infinita , & inrcllcdus vnde infinitus, 6c per adum intciledus diuini,& c (Tentis diuinar.
ad intra, adhuc eft vera comparatio, quia ficur Si dicatur elle contingens, fiuc cilc pofiibile eft
intciledus poteft cfle produdiuus alicuius i voluntate diuma.quia ptirna contingentia eft

fiippofiti infiniti . ita voluntas potert cfle pro- a voluntate diuina , vt patet a Dodorc i n prcl.

duckiua alicuius fuppofiti iufini(i;& paic.quia ^J.vU.in i.ti i.q.i.di/i S^ vhima, dijl.^.dij). 44.

producit Spiritu fandu. Si veto compatatur ad & 4 S'in quodl.q. 7. Dico qu6d a-

extra, adhuc eft aliqualis comparatio. quia ficuc liud eft loqui dc altera parte contingentis de-

volumas producit A in ejje rcali,8c e/fc c\i(iiii$ terminati, puta quod homo erit aliquido adu

aduali^ta intciledus producit idc A in ejfe rea- exiftens ; & aliud eft loqui qu6d pofiibile eft

li^c in ejfe exiftentia: pofiibili tanium,& obic- hominem aliquando exiftete. Primo modo at-

diiao.quia vd.ptuccdit ab iterno (ccudum efse tenditur contingentia voluntatis diuina: , quia

obicdiuum,& pofiibile, & fecundum exiften- ipfa adu fuo determinat de altera parte illius

tiara in ejfe obiediuo , Sc pofiibili ipfum ejfe difiundiuq.fchomoetitaliquandocxiftcns.vcl

sealc aduale, Sc hoc tam fecundum ejse cfscn- no exifie >,lcd fecudo modo hoc eft (impliciter

tiz , aduale, quam fecundum efse exiftentia: a- ab intclledu diuino.concumnte eflentia diui-

diule, qux omnia patenr*» x di/?.j.f.i. Sed na, & hoc patet cxprefsc a Dodorc tn idij}.^.

quare intciledus non poteft producere in efse & vide qua ibi prolixi expofui. & fiinilitcr tn

reali aduali, X in r/ic exiftentia: aduali. Et ego i.tLJl. 3 .7.4. delineetis veritatibus,

quzro, quare voluntas diuina non poteft pro- Ad quartam , concedo quod i flentia diuina 98.

ductre creaturam quantum ad ejfe cius obicdi- *du producit infinita indiuidua in */re obiedi- Ai^uumum

uam, dc (impliciter pofiibile i Dico ergo , quia uo, & pofiibili , dc e/ te cogni to.qui .1 que t fune

intciledus eft talis emitis, & voluntas talis, producibilia, fiuc quot funi polfibiluabfolute,

ideA vnuin conuenit vni.quod tepugnat alteri. & ncceflariA ab iterno fuerunt in «fit obicdi-

Dico tamen qudd quia intclUdus agit mere uo,&: pofiibili produda.quia hoc totum intel-

per modum naturi , & non pollet ptoducete ledus uiuinus , & eflentia diuina agunt quic-

aliud a fc , nili caufando illud . ftatitn fequitur quid agunt per modum naturi , Sc nccefiarii.
repugnantia , lcilicct , quod eaulct per modum Cuin infertur qubd etiam voluntas diuina po-
uaturi , vt fupra expofui. Voluntas veto agit terit illa eadem producere in aduali exiftentia,

metd libere , & contingentcr ad extri , ideo & fimul inadu, &: per confequens infinita in

conuenit fibi polle caufarc aliud a fc, quia, vr adu , quia eft ir finiti vigoris , ficuc & dico tia
ficcaufat pofiibile. diuina , Dico primo quod fottehocnon cficc

97- Ad tertiam. Concedo quod eflentia produ- impoffibilc ( quicquid Philolopbi dicam) quia
Adttrtmm. cit illud in caii cjfe,(c\\itcx obiediuo peifedius non apparet foitc mamfefta rcpugnantia,quod

quantum poteli. Er eum qucncur . an pofiit adu fint infiniti bomines. Certum eft quod

homines producere in perfediori tffe obiedi- nulla apparet repugnantia ex parte voluntatis

uo, dico , quod non poteft perfedius produce- diuinx.cum fit formalitcr infinira,& contineat

ic, quia li homo in ejfe obiediuo, & quiditati- eminenter , Cc virtualiter caulalitatcs omnium

uo haberet pctfcdius ejfejnn nonerfet homo, fecundarium caularum etiam infinitaium , vt

vt fupra patuit. Cum iufircur , ergo producit paret a Dodorc tn 1. dtjl.i.q.i.c dijl.8.q.vtt.

hominem , fecundum quod eft pioducibilis. imo quantum eft cx parte (ua poteft fimul pio-

Dico quod cfle fic producibile.aut comparatur ducere Infinitas (pedes in adu, etiam equeper-

ad caufam produdiuam , aut ad ipfum ptodu- fede infinitas, ficuc vnam illatum , vt patet a

cib:!e. Ptuno modo concedo , & tunc fenfus Dodorc in 1. diff. a. tj. x. pertis prime. Sed de

cft.homo in ejfe obiediuo eft pricis^ fic pro- hot an iim poffibiiia infinita in adu fimul, vi-

ducibilis , fecundum qu6d eflentia diuina eft de qui expofui fuper dift.14.tcmj.

ratio producendi , & tunc non fequitur quod Dico fecundo qu6d voluntas non poteft
prius fuerit in tali «Jft produc ibi lis , imo ante fimul producere infinita indiuidua in adua-

«fsc cius obicdiuum, nullo modo crar produci* li exiftentia , quia talis infiniras (impliciter

bilis, ita quod e//e producibilc priceflcut , fic repugnat in entibus. Cum diciturralisiofi-

hocpaffidc, fic intclligcndo, idc6 eflentia po- nitas non repugnat tn tfse obiediuo, fiuc

teft hominem producere in ejfe obiediuo fic, in tjfe pofiibili. Dico qudd talis infinitas in

ficut eft pioducibilis , imb c contra fequitur ; fffe pofiibili poteft dupliciter intelligi. Pri-

idc& homoell producibilis in ejfe obiediuo, n>6 , quod (int infinita indiuidua in ejfe

quia edentia diuina poteft cum nc producere. pofiibili , & in ejfe cxiftrntiz , non adua-

Sicut etiam de *j/rcxiftcmiz,non fcquitur, idcb Ii, fcd pofiibili, id eft , quod illa infinita

Deus poteft producctc honvncm in ejfe exiften- indiuidua habentia ab iterno ejfe obiedi-

tizaptitudinali , fiuc pofiibili , fiuc obiediuo, uum, & pofiibile, qudd fint fimul pcflibilia

quia fic prius eft producibilis in tali ejfe , fcd e in ejfe exiftcntii. Secundo, quid illa infinita in

contra, ideo eft producibilis in tali ejje exiften- efse pofiibili abfolut^, & obiediuo poflint efic

ti* obiediuo , quia Deus fic poicft producere, in aduali exiftentia, non fimul, fcd fuccefliuc.

Steti Oper. Tom. XI/. Ll Primo

398

Quodlibet.

Primo modo , eft (impliciter impoflibile , fcd
non fecundo modo , quia voluntas diuina pof-
fet perpetuare fucccflionem indiuiduorum in
infinitum, quia (ic fune pollibiliacxiftcre. Sed
quare eft impoflibileprimo modo ? Non vide-
tur forte alia ratio aflignanda , nili natura entis
creati , qux non compatitur talem infinitatem,
limulin aduali exiftentia. Sicut etiam quAd
albedo, Acnigtedo fine compoflibilia in eodem
lubiedo, non videtur alia ratio aflignandi, nila
ratio terminoruminam quxeunque repugnant,
fuis rationibus formalibus rcpugnant;(icut etia
quxeunque conueniunr, fuis rationibus forma-
libus conucniunt.vt patet a D odor e iniMfl.i.
& difi. t $ .«« i. & in j. difl.i.qutf. i.& m quodl.
Cum dicit ut, pofliintefle infinita in adu in efse
obicdiuo, cigo A: in ede cxiftcntix.Dicoquod
in illis, & multis aliis,lic£t lint rationes a prio-
ri , non tamen nobis funt notx pro flatu illo ;
tamen aliqua fttnc compoflibilia in aliquo fe-
cundum e//t diminuturo, & fecundum quid, qux
tamen non funt compoflibilia fecundum efse
eorum reale, & perfedum, & patet, nam albe-
do A' nigredo, etiam in fummo,funt compofli-
hno, bilia in efse cognito in eodem intelledu , & li-

militcr flmilituJo albedinis , & (imilitudo ni-
gredinis funt compoflibiles in eodem fubiedo,
lcilucrin eodem intclLdu, & tamen nigredo,
& albedo fc. u idiira efse earum intenfum, non
funt coinpoifibiles in aliquo fubicdo.A quare
de hoc non potcll cuidcm ciufa A priori afli-
enari.be videtur di ndum in propoflto,quod
Dene poflunr liinul «.fle , imA de fado funt infi-
niti homines, fimul in f/ir obicdiuo, & in efse
poflibili, & fimiliter in efse cognito, & tamen
eft repugnantia quAJ infiniti homines, lintli-
mul in adu, in duali cxiftenda. F.t hoc fqfficir,
mulrx tamen congruentix , & perfualiones
polT ncad hoc adduci quas brcuicatis caufa
tranlco pro nunc.

99. Ad quintam. Dico primo quod ratio illa
AJqhiurom. Dodoris non concludit forte ibfoltire , vrex-

pofui in 1 . dtjl. 8. quefl. vlnma. Tamen polito
quAd ibi concludat, loquendo dc efse cxiflen-
rix effedus , tamen in propoflto nullo modo
concludit , quia quamuis producar atbedinem
infinitam in efse poflibili , polito quAd albedo
poflit intendi in infinitum , tamen , vt fic, nul-
Jara perfedionem adualcm includit , fed tan-
tum porcnrialem. Sicut etiam licet fimul fine
produdi infiniti homines in efse poflibili , &
obicdiuo , tamen fecundum efse adualis exi-
ftentix non poflunr fimul efle ; fic videtur di-
cendum in propofito. Er vitri, quAd in tali ef-
ft obicdiuo, nihilpoteft efle infinitum, nec qui-
dicatiuc,quia fi eflet aliqua fpecies infinita qui-
ditanuc in efse poflib li, & obicdiuo, illa pollet
ptoduci in efse redis exiftenrix.quod tamen eft
impoflibile', non potcll ergo efle aliquid inten-
fiuc nfinimm ia eft* obicdiuo , fiuc in efse co-
gnito, liuc in efse poflibili, cum fu efle diminu-
tum, & fecundum quid tantam , vt patet a Do-
dorci» \.di(l.i6.queft.vnica,& dijl.$f.&

•n i.d.i.q i.& in quodl.q. 14. Sed noncft.lic ac-
cip £d i tc in fuo e jse rcali & adualis cxilletix.

100. Rcfpondeo ad aliquas inflandas , qux funt
Rtlfonfi» sd contra notitiam. Ad primain, qux eft fexta m

ordine, prxroitto aliqua. PrimA, notitia Deita-
tis, qux immediate, & primA eft fuo modo cau-
fua a Deitate, vt obieda, & intclledu, vt po-

tentia formaliter infinitis, eft fotmaliccr infini-
ta , & eft (impliciter idem eflcnrix , ficintclle-
dui, 6c eft cantum vnica re, id eft prxtcrom-
ne opus intelledusA eft id quo intelledus di*
uinus eft perfede beatus , cum fit optima eius
pcrfcdio,qu{ confidit io adu lccundo,quo per-
fediflime coniungitur obicdo infinito beatifi-
co. Et ex fe eft tantx perfedionis , quod ipfa
nullo modo variata prxter opus intelledus eft
non tantfrra (dentix diuinx , fed omnium ob-
iedorum intelligibilium,imA in infinitum infi-
nitorum obiedorum relucentium tamen in fo-
la eflentia diuina, vt patebit infrA 9. ifatrticulo
vltimofiue Articulo fecundo frincipali.

Secundo prxmicto , quod quando didtar,
quod edenda diuina mouec ad notitiam om-
nium aliorum intclligibilium, quod hoc poteft
intelligi multipliciter. Primo , quAd quot funt
iutelligibiliaincomplexa , tot fint notirix , fal-
cem prxter opus intelledus diilindx , 6c hic
fenfus non folftm eft falfus,fcd iimplicitcr im-
polfibilis.vt ollcnfum eftfo i.dtf. i.part. 1.9.1.
Secundo, quAd tantum fir vna notitia omnium
intclligibilium, nec re, nec ratione in fe aliquo
modo diftinda.ita quod non referatur ad obic-
dum diflinda aliqua relatione rationis, fed ipfa
in fe fota fine aliquo relpcdu primA fit percep-
tiua formaliter omnium obiedorum, & nic fen-
fus eft poflibilis , quia non apparet manifefts
ncceflitas, quAd Deus includar aliquem refpe-
duroad cxtra,nec tealem.ncc rationis, vr patet
A Dodote in 1. difi. jo. & tunc quando dicitur
quod edentia mouec ad notitiam aliorum obie-
dorum , non debet intelligi , quAd adu caufet
nouam notidam, aliam ab illa, qux eft cflenrix
diuinx ; aliam dico nec re,nec ratione, fed quia
caulat obieda fc. undaria , qux concinet in fe
virtualiter fecundum totam eorum cnciratem,
fine quia facit ea adu inreltigencia, quibus pco-
dudis in cfsc obiediuo,& adu intelligibiliDas,
eadem notitia, qux primA eft cflcndx, eft etiam
illorum obiedorum.

Sed tunc eifet difficultas de contingentibus,
qux immediatA continentur in voluncare diui-
na,& non in eflentia, vt cflcntia,vt patet ,9«^.
prefenti, quomodo tnnccflcntia moucat intclle-
du diuinum ad huiufmodi obiedorum noti-
dam, quia in 1 M$.\ 9. dicit cxptefse, quod hu-
iufmod i notitia cll ab eflentia diuina. Dico
quAd quamuis eflentia. vt eflentia non conti-
neat immediate hoc contingens , jlntichrifhu
erit tuli hora, quia hxc mere dependet a fola de-
terminatione diuinx voluntas , tamen ipfo
contingenti iam polito, & determinate volito,,
eflentia continet illud , quo ad cius notidam,
quia facit illud efle prxfcns in fua efllndain
ratione obied> adu intelligibilis , Ac fic polito
prxfcnti inrcllcdui diuino in ratione obicdi,
adu intelligibilis , ipfc intelledus diginus ea-
dem penitus non da, & te & ratione indiflinda

[uacogno('cireflendarodtuinam,cognofcu etia
!a obieda complexa contingentia. Et hoc pa-
tet A Dodorci» 1 dijl.}6. vbi fic, dicit ad lite»
ram : Potejl poni uliter , quod intellcthes dtuimu,
uut off ert fmplieU, quorum vmo cjl contingens in
re , aut Ji offert complexionem , offert eam fient
neutram, & volunt 41 elige ns vnum partem, fcdket
comunflionem i forum pro aliquo nunc m re, facit
illud determinate effis verum , hoc erit pro A. hoc
autem exiftente determinate vero , qf tentia rfi -4x1®
intellcUui

QuuftioXIV.

399

101.

1 jtnti* di mi-
ti* contineat

lOJ.

,S*A,

'intelltfiki di Mino intelligendi ijlud verum , & hoc
naturaliter quantum eft ex parte ejfentta, ita quod
ficut naturaliter intelbgit omnia principia necejfa-
na quaji ante alium volunt atu diurna , (juta eo-
rum veritas non dependet ab illo allu, & effcnt co-
gnita ab inteHeClu diurno fi per unpojfibile non ef-
fet volens , tta e/fentia diuma ejl ratio csgnof con-
di ea in illo priori t njlanti natura , tjuia tunc funt
vera , non quidem , quod illa vera moneant inre/le-
[lum diurnum , nec etiam termini eorum ad appre-
hendendum talem veritatem \ quia tunc inteBe-
thu diutmn. vile fceret, quia tunc pateretur ab alto
•ab ejfentia faa } fed ficut ejfentta diurna ejl ratio
cogno/eendi jimpltcia, ita cr complexa talia, Sic.

Ex qua Iirera, patet exprefse quomodo elTen-
tia diuina continet contingentia quo ad eo-
rum notitiam. Et fi c patet quomodo eadem no-
titia non producatur bis. Tertid, poted intcl-
ligi fic> qudd fit tantum vna notitia re penitus
indidinda, fcd ratione diucrfificata fecundum
obicdorum diftindionem ; & fic quot funt
obieda intclligibilia, tot fint rcfjicdus fundati
iu tali notitia, & terminati ad didinda obieda.
ficut etiam Dodor videtur tenere in x. dijl. 3$.
& tunc diuina edentia inrelligitur mouere ad
noriciam horum obicdorum quatenus facie
eandem nociua ede aquiliorum obiedoru,non
quod caufet immediate illos refpcdus rationis,
fcd quia quaficaufando ilia notitia, caufac illos
refpcdus quatenus immediati caufat funda-
mentum, in quo fundantur illi refpedus ratio-
nis ex natura fundamenti , & adu caufat illos,
quatenus adu caufat terminos illorum rcfpe-
duum, qui termini funt in adu , quando adu
relucent tn edentia diuina , vt obieda adu in-
tclligibilia,quibus altu politis, dat im in notitia
illa oriuntur cz natura fundamenti huiufmodt
refpedus , Sc terminantur ad illa obieda fc-
cundaria,non vtinfe.fcd vt relucentia in eden-
tia dtuina,qui tamen refpcdus dicuntur ratio-
nis* pror quanto terminantur ad obieda fccun*
daria,non habentia ejfe in fe,fcd vt tantum ha-
bentia ejfe ofiiediuum,& relucentia in edentia
diuina, qux,vt fic,non habent ejfeteule aquale,
nec exiftunt in exiftentia reali aquali > Sc per
confcqucns dicuntor habere ejfe rationis, prouc
relatio rationis dicitor omnis illa» qur diftin-
guitur contra rcalem relationem , qux proprie
ed inter extrema realia, & realitrr didinda, Sc
oritur praecisi ex natura extremorum, vt expo-
fui fupra iju. 1 3. non quid fit relatio rationis,
prout relatio rationis diciturilla, qua: caulator
per aqum collatiuum alicuius potenti*.

Illis prxmidis, patet refponfio ad primain
rationem, fiue tenendo vnam viam, fiuc aliam.
PolTet etiam dici, & forte melius ad euirandas
aliquas difficultates, quhd notitia diuina, qua
intcllequs diuinus iotclligit omnia intclligibi-*-
lia ante aqum Collatinum intcllequs diuini,
cd fimpliciter eadem rcfpcqu omnium intclli-
gibilium, & omnino iodidinqa rc, Sc ratione {
poted tamen dici alia , & alia pro quanto ipfa
poccft adu intcllequs diuini copararead aliud,
Sc aliud obicdum, vt adu cognitum, ita quod
intcllcdus diuinus illa vna , & eadem notitia
omnino indiftinda te, Se ratione intelligit om-
nia obieda, Sc ipfis podea intcllcdis, poted in-
tcllcdus diuinus iplara comparare , vt co^ni-
tam.ad alia,& alia obieda cognita, Sc tunc ipfa
notitia, vt cognita ab ihtellcdu diuino.cd ixn-
Scoti Oper. Tum. X / /.

mediatum fundamentum , fundans relatione^
rationis terminatas ad alia , Sc alia obieda co»
gnira, vt cognita ; Sc hoc modo pored inrelli-
gi didinda adu per aliam , Sc aliam compara-»
tionem, ieporentiali ter poted intelligi dirtin-
da,quia ipfa.vt cognita, cd porens potctia pro-
pinqua comparari ad aliud, Sc aliud cqgntturot
Sc ipfa, vt adu non cognita.cft potens potentia
remota comparati ad aliud, & aliud obieduft),
Sc fic paterquomodo c dentia diuina poted m-
telltgi mouere pcc modum natare ad notjtiatft
omnium intelligibillum.

Ad feptimam indanriam. Dico prim£>, quid
fi intclligatur quid notitia lapidis inintcllcd*
diuino , fit fimilitudo laridis in Ce per imita*
tionem, hic fenfused falfus , quia tunc aliquo
modo imitaretur creaturam. Si verd imclhga-
tur quod fit fimilitudo naturalis lapidir,vt prx-
«ise relucentis in edentia diuina , hoc modo
pofler concedi accipiendo tamen fimilitudinem
declarationis, quia fic eft dcclatatiua ipfius la-
pidis, vc in edentia diuina relucentis. Tertii,
poted intelligi, quid ipfa fit prim&, Sc imme-
diate fimilitudo naturalis efiemiardiuinx, Sc fi
edet realircr didinda ab ipfa, & non eflet for*
malitcr infinita, tunc perfede imitaretur cfieo-
ciam , quia ab ipfa proprie in fua entitate de-
penderet ,& haberet efse > & hoc modo proprie
cd cire fimilitudinem per imitationem , rcfpc*
du veri aliorum obicdorum relucentium in
edentia diuina, edet fimilitudo naturalis pet
imitationem fecundum quid tantum.ciro nui»
lo modo dependetet ab illis i edet enim fccun-
duria fimilitudo pro quanto efiet declaratiua>
iV manifcftatiua 'talium obiedorum.vt expofui
in i.dijl.l par. tJ0r dijl. in 1. di jl.i. quoji. i\
& fupra in quodl. qtsoft. 8.

Ad odauam. Uico primo , quid non hlbim
pro inconuenicnti* quid talis notitia fundet ex
natura rc» relationem ad omnia obieda fccun*
daria, quatenus ipfa ed fundamentum 'realc » 6c
concedo quod fi ipfa notitia diuini, rcfpiceret
obieda fccundaria in fuo tfti reali •, & aduali*
cxidencix, id cd, quid terminaretur ad illa, Vt
adu exiftentia in fe, tunc talis relatio dfet veri
realisi fcd cafuscd fimpliciter impolfibilis^uit
tunc intcllcdus diuinus vilefeeret i terminatut
enim prxeise ad obieda fccundaria , quatertuf
ipfa prxdsl relucent in eilcntia diuina > vt fu-
pia dixi. Dico fecundi , 6c forti melius, quifi
talis notitia nullam relationem includit ad ob-
ieda fccundaria>& hoc ex natura rei, quianort
apparer aliqua rario, quod talis notitia infiniti
includat huiufmqdi rciationem,ficutapparetiii
notitia creata, propter lui finitatem ,Sc limita^
tionem, vt patet in fimili a Dodore in t.diJi.joi
vbi oden Jit quomodo omnis caufa creata dicat
relationem realcm ad efFcdum.dc tamen canfi
prima nullam includat relationem rcalem;

Ad nonam patet refponfio ex fupradidis.

Ad decimam. Dico qubd tale efse cognitum*
fi accipiatur pr^cisc pto relatiorte rationis,qUOd
fundatur in efle obicdiuo , ita quid lapis pri-
mi producitur abeflTcntia diuina in r/hr obic-
diuo , & poft raouct intcllcdum diuinlim ad
notitiam illius,&' tunc dicitur lapis cognitus/C
fic ipfum coenofci,fi fit aliquid faltem rationil
fundatur in efse obicdiuo lapidis, & hoc fufficit.

Alia dubia ab aliis fubriliis inucfiigCmiiri
funt enim ibi nonnulle lingulares inftamlx.

L 1 x SCHO

400 Quodlibet.

S C H O L I V M.

Conclufto, Animam, vel Angelum nulle flatu ex natur Mus pojfe cognofeere ejfentiam di-
urnam fui ratione propria immediate, id ejl , per aliquod medium cognitum, feu rationemco-
gnofcendi. De quo i. dijl.j.q.q. Ratio ejf, quia in nullo medio continetur ejfentia diuina for-
mabit r, vel vtrtualiler. Inflat tripliciter primo contra rationem, fecundo & tertio eonlrf eon-
cluftoncm. c-Ad primum explicat , quomodo ratio cognofeendi cognita debeat continere cogni-
tum Virtual iter, enlilatiue j fecus de ratione cognofeendi non cognita, (eu Jpecie. De quot .difl.
3 . qusfl. 9. num 3 . esid alia duo rejponfto efl , animam pojfe fe , fuumque allumbeatifcum
ex naturalibus cognofeere. De quo i.dift.q.qt.fjr d.^.q.i.tjr f. non tamen inde /equi , quod
videat relationem imaginis infe,vel attingentium ejfentia diuina in fuo aflu.

Efsentia P\ E tertio principali dico , quid anima ex naturalibus in quocimquc flatu , vel

imina fub J ) Angelus non poteft cognofccre cflentiara diuinam fub rarionepropria media-

ratiane pro ti ; fic incclligendo, quod per obictkum cognitum medium, vel in obic&o cognito
pna nequit medio cognolcatur ratio cius : quia nihilpoteft per fe diftin&d intelligi hoc modo
‘atuU “eo" ! nili in illo medio contineatur cllencialiter, vel virtua'itcr, U hoc perfe&d,

gnuum d- Scilicet fecundum totam rationem cognofcibilicatis fux : c flentia diuina in nullo alio
quare ’ dc fic continetur i igitur, &c. Minor probatur quia nihil aliud a diuinitate continet eam
quo i. d.j. perfede fub ratione cniitatis ; igitur nec fub ratione cognofcibilitatis. Maior proba-
q-7.u.;. tu[ . qU[a obic&um h quodcunque, ii moueat ad aliquam notitiam, tunc Iccundum

vltimum virtutis motiux mouet ad propriam , 8t perfe&am notitiam fui i igitur nec
poteft mouere ad notitiam funpliciter pcrfcdliorcra illa, nec per conlcqucns ad no-
titiam propriam perfc&ioris obicfli.

i Contra iftud inftatur, primo contra rationem fictSufficit quod caufa virtuali—
ter contineat illud,cuius cft caufa, ita quod ad hoc quod iit caufa, non oportet quod
contineat illud , cuius non cft caufa ; nunc autem quicquid moucret ad diftinftjm,
&perfc&am notitiam eftentix dminx.non propter hoc oportet, qudd cffec caufa il-
IiusefTcntix , fed tantum caufa illius notitix : igitur licit non contineat illam cfTcn-
tiam, vt probatur, ii tamen contineat illam notitiam : vt puta, quod fit pcrfc&ius ca,
iicut fubftantia cft pctfcdior accidente, hoc fufficit ad hoc, quid moueat intellc&u
ad talem notitiam : videtur autem quod illa notitia poflit eminenter contineri fub-
ftantia Angeli, vel animx, cum illa fubftancia fic multo perfeftior, quam noticia : S l
multo immediatior ipfi obicifto inordinecflentiali.

k Prxrerca. Inftatur contra conclufioncm illam probatam. Primo fic: Per il-
lud, quod cft imago proptia alicuius obiefti , videtur pofle diftintte cognofci illud,
cuius eft imago : fic enim fenfus vifus diftinfti cognofcic obic&um in fpcculo.nunc
autem non folurn A ngelus, fed etiam anima eft imago Dei, fecundum Auguftinum
1 4 .Trin.cap. 8.vccrq; autem poteft diftinfte cognofeere feipfunneria ex naturalibus,
ficut dc ipfa anima, de qua minus videtur , vult Auguftinus 14. dcTrin.cap.vlt.
fttuoniam femper fe nojfe , JemperqueJeifJam velle comprehendebatur. Simul etiam femper
fui memini (fe , femperque feipfam intelhgere , & amare comprehenderetur : quamuit non
femper fe cogitare difeeretamfiiz. Et eodem Iib. 1 4. cap.4. vel 9 . Diximus mentem nofeere
femetip/am : nihil enim tamnouit mens , quam illud , quodfibi praflo eft : nec menti magis
quicquam praflo eft quam ipfaftbi : tc dchoc ibidem multum, Mp 6 .& 7.

Vide 10. Secundo inftatur ad idem pet hoc, quod intelle&us creatus beatus poteft nacu-
Trin.c1 0. raliter cognofeere fuum aftum beatificum : igitur per illum jmteft naturaliter co-
gnofccre obieftum. Confcqucntia ifta probatur : tum, quia aftus cft naturalis fimi-
litudo obieftirimo videtur elfc expreflior fimilitudo,quam cflet fpecies intclligibilis
ipGus obiefti, fi poneretur : igitur obie&um diftindle poteft cognofci per ipfum , vc
pet naturalem fimilitudinem fu, i : tum, quia non videtur quod aftus poflit cognofci,
vc cft huius obiefti , nili cognofcerctur hoc obieftum fub ca ratione , fub qua ipfius
cft aftus.

ai. ^ Ad ifta. 1 Ad primum dico, qudd nihil fufficientcr continet continentia virtuali
Specus eo- ipfam notitiam, nili contineat obieftum cognofcibile.tanquam proprium teprxfen-
Oumreprs cat'uum e'us> fcilicetfotmalc, vel eius reprxfentatiuum virtualctfpccies autem pro-
femaium Pr'a °bie&> , ctli fit refpeQu cius diminuta in entitate tamen continet iplum pri-
firmate. J110 "todo , tanquam , fcilicet rcptxfentatum per ipfam formaliter : fed quando

non cft

Quaeftio.K-I V. 401

non eft rcprzfentaciuum formale obie&i , oporccc quod vircualiter continear ta-
le reprzfcntatiuum proprium) 8c quando cft rcpntfentaiiuum , iicut obieftum co-
gnitum : tunc oportet qu6d contineat illud obieftum , quod per ipfum debet
cognofci.

Ad duo alia argumenta , negaretur forte quod anima vel Angelus ex naturalibus dn animt
poflec cognolceie feipfum, Sc etiam aflum luum beatificum. Sed quia ysrunque "‘"•mluer
videtur contineri fub proprio obicclo intdlcftus liums.Sc illius, & hoc lub primo na-
totaliter attingibili, fcilicet lob ente limitato j idcb dici poflet alitet , quod ram ani-
rna, quam Angelus , licit poffit naturaliter nofcete fe quantum ad illud ablolutum,
quoJipfum eu: non tamen poteft naturaliter riofcere le inquantum eft imago* Dei,
fige fe eile imaginem Dei : quia non poteft naturaliter cognofc» tclaciotqifi naturali-
ter poifei eognolci virumque extremum.

Pro ilfnselponfione videtur effe illud Auguftinit;. deTrin. 14. vel70. Angclut

dem. inquit, mentem : & ineaTrimtatcm ijlam^feilnei memtrri4m,inlelligeilliam,ei' vident u-

valumarehi : tamen credunt e 4, qua intelhgunt ijft imaginem Drr.Jfetulam quidem vi- dum beati

Hentifed vfjue adeo non vi dati per Jjtcculum . vl /i ilicei ip]nm fpeculum, qnod vident, fiianl
ejfc Jpeudum, id. ej! , imaginem. cml

COMMEUTARIVS.

g pv£ tertio principali dici: Doftor qu&J
1 OJ. * I J.tmma ex naturalibut in efuocunejue fla-
tu , vel i/t rtielut non poteft cognofccre eftennam
dhtin.im , fub r *i torre propria mediate fc intelh-
tendo, ijuod per obielhim cognitum medium , &c.
Maior exponirur prius,& deinde probatur. Co-
HuUfiuom griofci per medium cognitum proprii loquen-
ftr do eft, quando tale medium vt prius cognitum,
n' cau fat nctiriim illitos, & fic dicimus proprii lo-
quendo,qu6d conclufio dcmonftratiua cognof-
iinrt’ per priricipia non abfolurc fumpra, led vc
c6|hita. Et fimiHrcr dicimus qudd veritates
contentxin aliqua fcicnria cognofcuntur per
fubiertum.vc cognitum, in quo continemur, vt
paret iu prologo, tjtoft. * . An mod6 requirarur
cognitio artualis an fola habitualis , de quibus
• * - : fupri dixi in prologo refpondendo ad rationes

* Gregorij,vidc ibi. Si artualis ponatur, tunefen-
fus eft quid veritas contenta cognofcitur pe^
notitiam mcdij,fcilicct fubierti, ita quid noti-
tia fubierti eft formalis ratio caufandi notitiam
veritatis contcntx. Si habitualis fufticir, runc
fenfus eft , quid verius contenta cognofcitur
pcrfubicrtum.vt habitualiter notum, & dicitur
li tne, vel habitualiter notum, non per aliquem habitum,
^ 9Qando eft perferte prxfcns,vel in fc.vel in
^uieuprA- 5»fiq«o reprxsitatiuo in ratione obierti,artu in-
ttlligibilis.tiic eft habitualiter notu, quia eft in
i». potentia propinqua ad cognofci, n6 tamen artu

cognofcitur veritas contenta, nili prius mediu
continens artu cognofcatur , quia necclTarii
prius mouet ad notitiam fui, quam ad notitiam
contentorum ; tdcb contentum non poteft artu
ly per quid cognofci,nifi limul.vel prius artu cognofcatur
tmfoTtn. continens. Er de rigore fermonis lyper , im-
portat formalem rationem cognofccndi , cum
dico, .^.cognofcitur per B. nocatur,qubd B. iit
. formalis fatio cognofccndi ^.Cognofcere vc-
A. in A. cognito, proprii non notatur, quod
^.fit formalis ratio cognofcendi A. fcd magis
notatur, quod A. reluceat in B. iicut dicimus,
qudd imaginatum relucet in imagine, idci co-
gnofecndo imaginem alicuius , ipfum dicitur
% cognofci in imagine cognita,quia cognita ima-

gine,cognofciiuHm*gtnatum, & tamen imago
non ponitur ratio formalis cognofccndi ima-
ginatum. Sed aliquando accipitur lA cognof-
ci in 'B. vt in ratione formali cognofccndi, fcd
Scoti Oper. Tom. XI t.

non accipitur tunc ita de rigore fcrmonfs.Do-
rtor autem, vt videtur, accipit mcdiurfi, vc.eft
formalis ratio cognofcendi , quia illud proprie
virrualiter, Vcl ertenrialitcr concinet entitatem
fecundum totam cognofcibjfirait m illius qiiod
l?c cognofcitur. Expolita fic maiore dc medio,
probatur qui>d rale medium non corincac vir-
rualitcr,vel cjrcmialitcr entitatem talis cogno-
fribilis ; & probatio eiusfatet in litcta-, & dc
hde vide qux dixi ih ijlift.jft.\c'.'

Et hic adducit probationem maioris, dicens, lo6,

eJUia obidhtm /juodcuntjur fi moueat ad aliquam
rrotitiam.kc. Hicfunt duo. Primum eft, qtidd
obiertu mociuum intellertusadfui hbtiri^ pro-
ducit illa perfertam quitum poccft,qtoia .mquee
ad illam fecundtim toram virtotem ftiam |>rx-
cisc : ergo fecunddm pctfertiorem entitatem,
quam habet in fe formalircr continet totam
cognofcibilitatem fui, ita qu6d non miitftctri;
patet,quia cognofcibilitas Icquitur emiratem,
ita quid periertior cognolcibilitis fcquitur,
vel cll entis perfertiorisifi ergo contineret per-
fert i orctrt cognofcibilitatem.neccirarid conti-
neret perfertiorem entitatem. Cum ergo prx-
cisc moueat ad notitiam fui fccundiim totam
virtutem, fequitur qubd prxeise caulet cogni-
tionem perfertam, quantum obicd^utn eft prx- c c •

cisc cognofcibilc , & fi c.iu farct perfertiorem
neccfTanb elTet maiorfs perfertionis , 6c entita-
tis. Secundum eft,qu^d fi A. perfertam prx-
cisevr duo , non poteft caufarc, nifi nocitiad»
corrc^joiidmtf pcrferti&iii A.vi duo, fequitur
‘quod ipfum xlfttnsprlrdrse perfertionis vc
duo, non poterit caufarc notitiam perfert^ ob-
ierti perfertioris, puta.vr qttaiuor, quia iftfm-
pofTiDile A corititodre’ cognofcibftiratem ciijs,
nec perconfequens entitatem cius,& fic patet.

Dortor indat primcV contra rationem, probf-
do quod non fcquirur qu?»d fi ^.continet no-
titiam, A qubd propter hoc contineat entitatf,

B quia fuflicir quiid caufa contineat virttulitcr
illud, cuius eft c.iufa, Itiqubd ad hoc, qu&d fit
caufi,n6 oportet quod 16tinc.it illud, cuius no
eft caufajnunc aotenfquicquid moderet ad di—
ftinrtam,6c perfertam notitiam c(Tcntixdiqfne,
no ptoprer hoc oportet qudd clfer caufa illius
‘cifcntix.fcd tatura cadfa illitis noiitixrluct igi-
tur noncontineat illini cficnria.vtprobabitur,

L 1 ) fi ta

i*7-

*«.x.

£*** fu *•
tt*4 tffit r«-
frtfmtati-
uunt ferm »•

OkiiSit.

(08.

401

fi tamen contineat illam notitiam, vtputa, quod
fit pcrfcdius ea, ficut fubftancia eft perfcdior
accidente, boc fufficit ad hoc,quod moucatin-
tcllcdum ad talem notitiam , videtur autem

J|u6d illa notitia poibe eminenter contineri in
ubftantia Angeli, vel animx.cum illafubftan-
ria fit multo perfcdior, quim notitia.-k multi
immediatior ipfi obiero , fcilicet diuino , im-
mediationc clientuli , ficut dicimus quid vna
clfcntia eft perfcdior alia efTcnrialitfir^uja im-
mediatior prima: fubftamix, dc qua immedia-
tionc vide Dodorcm in 4. dijl. 1

Rcfpondec Dodor * quod ntbil fujficienter
continet continentia virtuali ipfam notitiam ,
dcc. .

Pro maiori intelligentia huius Iiterc , nota
prjind,qu6d in cognitione abftradiua, reprz-
Jcntaciuura formale dicitur proprii fpecics in-
tclligibilis, qux ponitur cius iimilirudo natu-
ralis, dc per imitationem, vt fupra patuit $.i j.
Sed propriinon dicitur rcprxientatiuum for-
male, ex hoc folo,quod eft fimilitudo naturalis
obicdi , fcd ex hoc quid obiedum eft per ip-
fam prxfens in ratione obicdi , adu intclligi-
bilis , non quid obiedum fic prxfens pcrfpe-
ciem fit ratio formalrt cau fandi notitiam lui,
fcd fimplicitcr fpecics ipfa , quia obiedum, vt
fic prxfens , non habet tftt reale aduale , fcd
tantum diminutum ; dc fpccies ibi habet ve-
rum tfse reale, vr paicc a Dodore in 1
dc fic ponitur fpecics crte formalitcr rationem
formalem intclligendi obiedum abftradiui,
fic hoc modo dicitur obiedum per iplam efle
prxfens potentix , vt adu imclligibilc } ipfa c-
nim fpecics continet obiedum tantum forma-
litcr,quia ipfa eft immediata caufa cognofcen-
di obiedum.

$1 dicatur , quod etiam videtur quid ipfum
contineat virtualitcr , quia continet notitiam
eius i ergo dc cntitatcm cius.vt patet per illam
maiorem Dodoris,fciIicccqu6d continens vit-
tualiter notitiam alicuius,virtualiter continet
cntitatcm cius i modi fpecics eft pofterior ob-
icdo pcffcdionc. Ad hoc pater refponfio in
ijtft j. <7.9. Vide ibi fingularh dubia, vbifpc-
cialitcr inoracft hxc difficultas dc fpccic in-
tcliigibili cfTcniixdiuinx in incdledu Apgeli,
& hoc non oportet aliter replicare.

Secundi nota, quod reprxfcntatiuum vir-
fualitcr in notitia abftradiua , eft illud , quod
habet iq virtute fua polTc immcd'aie cau fate
jcprxfcntatiuum formale , fcilicet fpccicm in-
(clligibilam illius obicdi. Si ergo A. continet
propriam fpccicm S.vittualitcr.fcquitur quod
A. continet virtualiter «ntitatem. B. Proba-
rur.quia A. quando caufat fpecicro fui , fiuc
mediate, fiue immediate, caufat eam fecundum
fotam virtutem fuam.ita quid ficut A. narum
fft rpprxfcntari per fpccicm vt quatuor, fi non
Cft impeditura, producit eam petfcdam vr qua-
tuor , quia fic A. prxeise eft imclligibilc vt
|uot , dc fic illa fpccies tunc reprxfcntat A . vc
fiuelligibile vt quatuor, quando eft tantxper-
fpdionis , quid poteft producere ( partialiter
famen ) notitiam abfttadiuam vt quatuor ip-
fius A. quia tunc A. eft perfede prxfens ip
ratione obicdi, adu incclligi\>ills , roodoprx-
dido. £t dixi mediato,vc\ immediate ; mediati
quia pro ftatu ifto nullum obiedum caufatim-
tncdiatf fpccicm fui in intcijcdu.fcd primo in

Quodlibet.

fcnfu exteriori , vc txpofiri fupri . quoji. 19.

&mi. difi^.qttafi. j. & 1. & 1. lmmedit*
ci , quia vt comparatur ad inteJIedum fo-
lutum , puta ad intelledum Angeli poteft
immediate caufare , (altem partialiter fpe-
dem inteliigibilem fui , vt patet i Dodore in
a. difi. j. <j.u. Si ergo obiedum prxeisi caufat
immediate, vel mediate (pcciera fui perfedam
quantum poteft/equituc quod prxeise erit ip?
fum obiedum rantx pctfedionis , quautx re»
quiritur ad caufandum illam fpeciem i ergo fi
caufat pcrfediorero fpccicm , neceffc eft qu&d
fic maioris perfedionis in fc, aliter non poftrc
eam caufare. Sequitur ergo quod fi caufat fpe-
ciem alterius obicdi, qux necclfario in proprio
obicdo requirit tantam pecfcdioncm , quod
non poterit ipfara caufare , mfi contineat vir,
tualiter, vel eminenter perfedionem illius ob-
icdi i fic hoc fecundum totam cius cntitatcm’,
vr expofui in l.ditf.j.^.io.Patet ergo quomodo
reprxfcntatiuum virtuale obicdi, aut continfis
virtualitcr reprxfcntatiuum foimalc obicdi,
opottet quod contineat virtualitcr totam cn-
titatem obicdi , fic fic fi A. pollet caulare fpe-
ciem propriam c flent ix diumx , que dicatur
B. ipfum A. contineret virtualiter entitare B.
quia fpecics illa, cum fit proprium. & formale
reprxicnutiuum prxeise ipfius 3. ita quod illa
fpecics nara eft caulare notitiam B. ita perfe-
dam , fic diftindam quantum B. eft cognofcf-
bile abftradiuc ab intellcdu , (equitur quod
fpecics illa requirat tantam perfedionem, vej
maiorem in obicdo virtualiter continente ip-
fam, quantam requirit in proprio obiedo.Sed
obiedum proprium fi immediate produceret,
ipfam produceret prxeise fecundum totam vir-
tutem , ita qu£>d perfedius non pofTct produ-
cere.

Dicit ergo Dodor quod nihil fufficienter jo$,
continet, continentia virtuali, ipfam notitiam Nota.
nifi contineat obiedum cognofcibile.tanquam
proprium reprxfcntatiuum cius,fcilicet forma-
le, vel virtua!e,id eft, quod obiedum fic conti-
nens notitiam , neccflario , vel eft formale re-
prxfentaciuum obicdi , ficut ponitur fpccies,
vel virtuale, id cft,qu6d polTit caufare fpccicm
propriam obicdi, cuius dicitur continere noti- g

tiam. Dixi tantum dc reprxfcntatiuo formali,
vel virtuali in cognitione abftradiua obiedi,

Eodem modo videtur dicendum innotitia in-
tuitiua , rcprxfencatiuum formale obiedi ia
notitia intuitiua cius.cfl illud, quod immedia-
ti poteft caulare notitiam intuitiuam cius,quia
pet illud tale obiedum eft prxfens in ratione
adu cognofcibilis intuitiuc : virtuale vero eft
quando non immediate caufat notitiam , nec
eft immediate caufat iuum eius , fixi continet
viriualiter aliud, quod eft formale rcptxfenta-
tiuutneius. quod immediate eft ratio formalis
caufandi notitiam eius intuitiuam. Exemplum isomtlmm
primi, lapis in fc prxfens potentix* eft fbtmale
reprxfcntatiuum fui , quia vt fic prxfens , eft
adu coenolcibilis intuitiue, fic adu poteft no-
titiam fui intuitiuam immediati caufare, vel fi
aliud immediati caufarct notitiam intu>tiuan>
lapidis diceretur formale reprxfcntatiuum cius
modo prcexpofito.Exemplum fecundi, volun-
tas diaina non caufar immediate notitiam lapi- n

dis intuitiuatp , tamen immediate caufat ali- +
quid ,quod continet virtualitcr fecundtkm co-

Quxftio XIV.

Um cius*cntitatem, quod caufatum poteft im-
mediati caufare notitiam intuttiuam lapidis,
fiue poteft elfe eius formale reprxfcntatiuutn;
tunc volantas diuina ponitur prxcisc reprx-
fernatluum virruale ipllus lapidis. Vfquc huc
dixi dereprxfcwariao formali, vel virtuali.fiue
fn notitia abftradiua , Huc intuitiua, quanJo,
fcilicec tale rcprxfentatiuum non cft reprxfen-
Utiuum.vt ubicdura cognitum , fed ablolutc,
patet , quia Ipccics in tclltgibtli* non caufat no-
titiam obic&i, vt cognita, nec fimiliter conti-
nens ipfam virtualiter caufat eam , vt cogni-
tum, & fic de aliis.

Deinde nota, qubd aliquando reprxfentati-
uum icprxfcntat, vt cognitum, videlicet, qubd
ipfum.vt cognitum caufat notitiam obicdi rc-
prxfentati, &; hoc modo tale rcprxfcntatiuum
continet aliud, quia, vt cognitum non reprx-
fcm.it fe.quia tunc, vt cognitum, caufaret noti-
tiam fui.quod non eft intelligibile *, oportet er-
go quod contineat aliud,quod pofllt cognofci
pcc ipfum , vt cognitum. Siue loquamur de
cognito abftradiuc , line intuitioe. Sed de re-
pi xfenratiuo, non vt cognito, non eft neceifc,

* qubd aliud contineat ; pater, quia obiedum in

le prxfcns, & motiuum ad fui notitiam dicitur
reprxfcntatiuum fui, id cft, qubd vt lic.eft adu
intelligibile, & vt fic, poteft immediate caufate
notitiam fui. Et hoc cft, quod dicit. Et fic pa-
tet iftaliteta.

! j 0> k Secundb principaliter arguit contra con-
clufionem , probando qubd Angelus, 5c anima
poflint cognofcere Deitatem diftindeex pro-
priis naturalibus, & arguit fic primo, Ter illud
quod eft imago propria alumni obteQi, ficc.

Opimio ali». . 1 Rcfpundct Dodor primb fecuodbm opi-
r-IWi nionem aliquorum, negando qubd anima , vel
Angelus poflint ex fuis naturalibus cognofcere
fe dfllinde, nec fimi liter adum beatificum. Et
hoc Dodor improbat, quia anima, & Angelus,
dc adus beatificus per le continentur fub obie-
ro primo motiuo intelledus tam animx, quini
Angeli, ideo fcquitur qubd ex putis naturalibus
poliunt illa cognofci diftindb ab intcllcdu tam
animx, qifem Angeli. Secundo , dat relponfio-
MtAn ^onera propriam, concedendo vnum,& negan-

ft ipfum di- do aliud, concedit qubd Angelus poteft feipfum
fimiii c. diftinde cognofcere , id eft , quod poteft eflen-
gmfa tiam fuam fecundum totum (uum e fit abfo lu-
tum perfede cognofcere. Etprobauit in fecun-
do,dt ft.\o-q%. fupponendo qubd obiedum adu
intelligibile habet parrialem caufarionem refpe-
du intclledionij , dc fimilirer intelledus aliam
partialem. Et hoc arguit, probando qubd An-
gelus poflit cognofcere lcipfum per eftentiam
r* t fuam.

Et primb fieiomnis caufa partialis.qux eft in
adu ubi perfedo ptbprio, fecundum qubd talis
caufa poteft caufere caufalitatc fibi corrcfpon-

4°$

dente efte dum, dt quando eft vnitaalrcri caufx
partiali infuo adu, poteft cum ca perfede cau-
fere * fed cifcntia Angeli ett dc fc m adu pri-
mo, correlpondenteobiedlo, quia de fe cft adu
intclligi bilis , dt etiam de fe eft vnita intcllc-
dui . Iicut obiedum in conitindionc vtriufque
caufx partialis ; ergo poteft immediate cum
alia caufa partiali vnita habere adum perfe-
dum intcllcdtoni* rcfpcdu fux eflentix.

Prxicrea fecundb , in imelledibus habenti* III*
bus fpecies intclligibiles , iftx fpecies virtute
obiedorum cum intellcdu caufant intcllcdio-
nem,in quibus tamen obieda habent efte dimi-
nutum ; ergo fi in fe habent efte abfolutum, de
efte (impliciter ,fcilicet,adu intelligibile, poli cm
melius, & verius caufare eundem cffcdum;quia
quicquid poteft cauferi ab aliquo diminute tali
in aliqoo efte vmute alicuius fimpltcitcr , talis
poteft ab illo (impliciter tali caulari , fed eden-
tia Angeli , vt in fecft prxfcns intclledui fuo,
qux cftentia eft fimpliciter rale (ciliccr ,adu in-
telligibilis in fe , qualis ipfa eft fecundum quid
in fpecie intelligibili •, igitur fi in fpccic intolli -
gibili,vbi habet elfe tale, fecundum quid poteft
caufare imellcdionem.multbmagis hoc poteft,
vt eft in fe fecundum efte (impliciter. Et vide
qux ibi expofui. Hoc idem dicendum cft , dc a-
nima, vt patebit m 4. dift. 4 y . Sed negat altud,
fcilicet.quod Angclus,vel anima poflit cognof-
cere fe fub illo refpcdu. fiuc relatione , qua re-
fertur ad ipfum Deum fub ratione Deitatis, quia
non poteft naturaliter cognofci rcIatio,ni!i na- Sota.
ruraliter prxcognofcatur terminus , vt patuit
in prolog.queft.tffr permltima,& dift. 8. quasi. 1 .&
fic fequitur qubd non poteft fe cognofccta fub
illa ratione formali,qua eft imago, quia fic pof-
fet cognofcere relationem, qua refertur, vt ima-
go ad imaginatum ; & fic oporteret prius co-
gnofecre ipfem Trinitatem diftinde , ad quam
terminatur relatio imaginis/cd Trinitatem na-
turaliter non poteft cognofcere, vt patet j ergo
nec feipfum , vt imaginem. Et pro ifta rcfpon-
fione videtur e(Te illud Aoguftini ty. dcTrin.
cap.X4.vel 7: Qui vident (.nquit) fkam mentem,

&m eaTrinitatem iftam SciMcct, memor iam,mttl-
ligent tam, id cft.adum intell’gendi,& volunta-
tem , id eft , adum volendi ( memoriam petfe-
dam accipit prout comprehendit intclKdum,
de voluntatem cum obiedo, vr p .tct in primo,
dift. j. q.vltima ) nec tamen credunt ea,qm intel-
hgunt efte imaginem Dei , ffeenlum quidem vi -
dent ; fed vfque adeo non vident per ffeenlum. ve
feilieet, ipfum fftculum, quod vident fetant ipfum
efte fpeculum.id eft,imagtnem,id cft, qubd quatn-
uis vidcaiu memoriam, intclligcn t lam ,& volun-
tatem, qux funt vere imago Dei , non tamen
vident eam fub illa ratione r qua funt iipago
Dei , fiuc fub illa ratione , qua referuntur ad
imaginatum.

L I V M.

S C H O

lnfitt J» flidler, quod imaginis relatio naturaliter cognofci poteft. csfd primum, o flendi!
non omne qnod necejfarto confequttur aliud, per illnd cognofci ; fallit enim ,Ji eft refellar, ad
enim notitiam reqniritnr cognitio termini. Ad fecundum , docet obicllum adaqualum iutelle-
liut creati ejfeent limitatum , non relatum ad illimitatumivnde relatio imaginit Dei non
continetur fub hoc obielfo.

M 4

Contra

404

Quodlibet.

xirc ,ue
extremo,

Includens

COntra illam refponlionem ® dupliciter argui poteft. Primo fic : relatio imagi-
nis, vel eft idem cum elTentia anima: vel Angeli , vel (altem neceff.irid conle-
quens naturam eius ; igitur per iplam cognitam poteft ipfa relatio cognofci. Ante-
cedens probatur lic : quia relatio dependentiae cflcntialis , vel cft idem natur* de-
pendenti, vel nCceflano coni equitur : quia (i eontingenter aduemret naturz, natu-
ra poflet elTe fine illa dependentia , Sc ita non eflentialiter dependeret ; relatio au-
rem itn ginis videtur efle relatio dependentiz imitantis ad illud, qtiod imitatur.

Secundi fic.Potentia poteft naturaliter cognoleere quodcunque contentum fiib
fuo primo obiefto naturali : nunc aurem fubente limitato, quod eft primum obie-
iftumnatur.de intellr&us creati , cohtinetur illa relatio imaginis : quia ipfa noneft
infinita , cum iit in fundamento finito.

Kelutio no “ Ad primum : relatio non poteft cognolci nili cognolcatur vtrumque extre-
eopnojeinr^mam : quando igitur fundamentum non includit terminum in ratione cognofcibi-
r.ificogtuo |jt „ jS] jpfum nun cft caufa fttftitiens ad cognofcendum relationem : ita cft hic.

” Et cum arguitur, quod ncceflaridconfcquitur fundamentum. Ex hoc non
fequitur,quod per ipfum poflet perfeci c cognofci, nifi eflet entitas abfo!uta,ad cuius
cognitionem non requiritur aliud cognolci in ratione termini.

r Contra hoc, quod includit aliud in entirate ,& in cognofcibilitatc : funda-
&“cvno£ mentum autem illud includit in entirate relationem iftam , fi neceflanb confequa-
aiiUuiim turipfum s igitur &i includit ipfam fn cognofubHftatc.

exponitur. Refpondeo , ’ non includit eam in entirate vt totalis caufa eius , fcd vt proxima
caufailuppofita tamen alia caufa, fcilicet tetminorquia Sc ipfum fundamentum illam
aliam caufam lupponit.

Confimilitcr concedo : quod includit eam in cogrtofcibilirate , prxfuppofita alia
Cu, funda. caufa cius ;n cognofi ibilitate, 8c hoc, fi iimpiicitcr, fimpliciter: fi alicui, alicui > fed
mofahle cogn°fccnt*> fcilicet Angelo, vel anima, Sc hoc naturalitcr,fiuc cx caulis natura-

uouideort. liter motiois, non prxfupponitui obicSlum fiue terminus efle natui aliter cognofcibi-
U i,o. lis i Se ideo fundamentum , licet fit huic naturaliter cugnolcibiic s uon fcquitur re-

lationem huic efle naturaliter cognolcibilcm

Ad iccundum, ens limitatum Se ad fe, vel fi etiam cft limitatum , & ad alteram,
tamen limitatum cft naturale obieffum intcllcSlus creati , led entitas limitati in fc,
qua: cft eflentialiter ad alterum illimitatum, non cft naturaliter iutclligibilis ab in-
tclleflu crcatOjficut nec terminus.finc quo nec ipfa intclligi poteft.

Licec iftx relponfioues probabiliter videantur lalu.ire, quddabfoluta entitas ani-
mae , vel aftus beatifici poflet naturaliter intclligi ab anima , litet non naturaliter
poflfit intclligi ab ea relatio ad terminum , nec per conlcq . iens oporteat Dcumintcl-
D.ihia in ratione termini illius relationis : Tamen rationes illx de anima , Se dc aftu vi-
fiibuliOi- dentur habere aliam difficultatem, vnam communem : quia per illud quodeft natu-
ma. ra'is imago obiefti poteft iplum obieftum cognofci , licet per hoc , quod cft imago
non cognofcatur relatio imaginis.

Exemplum : per fpcciem albi in oculo videtur album, licir non cognofcatur re-
latio illius fpccici ad album •• & itu cft de intellectu, ponendo Ipeciem tnrclligibdem.
Per Ifecie Et ratio eft : quia illa relatio fundata in fpccic fcnfibili , vel intelllgibili non cft for-
a/ii vide malis ratio cognofcendi obicctum ; fcd illa forma, in qua fundatur relatio ; igitur ira
ner altum. propofito, licet non naturaliter intelligatur relatio anima:, vel aftus beatifici ad
non eu, nue pcurn . tamen quia cft tale fundamentum, quod ex fecit lirjulitudoobiccti, perip-
fum poterit cognofci obieft nm.

Videtur etiam ftare ratio priils faiftadc aftu : quia aftus videtur efle formalis fi-
mihrudo obiefti : Se aftualior , quam fp.ecics intelligibilis, fi poneretur : igitur fi per
fpcciem poflit obiciftum diftinfte intclligi, vel cognofci, mjgis vel atque poteritin-
telligi per aStum.

Videtur etiam ftare aliud quod fuit ibi uftuna; quia quod aiftus intelligatur ,vt
eft obiefti , Sc non intelligatur obicStum fub illa ratione , lub qua terminat artum
videtur efle contradictio : nunc autem cx naturalibus anima , qui Jbcata cft , poteft
cognofccrc ex natura fua actum beatificum, vt eft bcatificus.pcr confequcns, vt cft
obiccti beatifici ; quia ctfi non habeac aftura illum cx natura Iqaitanacn fuper illum
aftuni iam Sxifteotem poteft reflecti , Sc hoc virtute fua naturali. Quod probo,pri-
m6 per illud if.dcTnn. cap.a. vbi dicitur. Qui dicit frio me vivere : unum aliquid fe
Jcire ditit , proinde (i dicat, feto me Jcire mc vtucre , duo funt. Et fcquitur : ftc poteft addere

tertium

»4-

- A

a«l

Quxftio XIV.

4P5

terliiim, & quartam, &ixxamirabilia,fi fafficiat, fotrJl,mqaam, tx viriate nttnrtlr.fi It.
mtn fuffiut ad continuandam iflos aflui reflexos'

Hoc probatur fccunddi quia Ii ad actum reflexionis requiritur aliquod foperna-
turale.p ari ratione ad nouumadura, notium fupcrnaturalc , & tunc ficut in infini-
tum poteft procedi in aflibus reflexionis, fic in infinitum requiritur aliud , & aliud
iufrernaturale.quo rcfle&atur.

Confirmatur :qu ia aflus tertius haberet fe ad fecundum, ficut reflexus ad reflum
fi igitur pufiro aflu reflo, non poteft anima refiefli fuper illum , nifi virtute alicuius
fupernaturalis ad hoc eleuantis i pati ratione nec per tertium reflefli poteft fupet
fecundum, nifi per aliud fupctnaturale.

Hoc probatur tertii : quia intelleftus aftum , quem habet poteft percipere , tc
experiri, & hoc fecundum propriam perfeflionem illius aflus, & ex natura ipfius po-
tenriacficut quando video ex virtute potenti* naturalis, percipio me videre, & pof-
icm illud ex rationa virtutis vifiu* percipere, fi effet reflexi ua, ficut intelleflus.

COMMENTARIIS.

HI» ni / ' Ontra hanc reffonfionetn , &c. Quia fi
continenter aducnirtt natura, natura
foffet e fic fine ilia dependent 14, & ita non efientu -
liter dependeret ,Sc hoc fotis probatum cft a Do-
tioic in fecundo , dift.i .q.f. vel 4. ‘Relatu au-
tem imaginis videtur efie relatio dependentia imi-
tantis ad iUud,ejuod imitatur , vc expofui in pri-
mo,diftin&.}.q.vlt Confeqoentia patcr.quia fi
ralis 1 elatio cft idem tcalitcr natnrz, fcquitur,
quod natura, & relatio fum (impliciter vna res
realiter,fic pet confcquens cognofccns diftinflc
naturam, diftinde cognofcet illud, quod cft ea*
dem res cum natura.

RtUno ron n Rcfpondct Doftor ad primum, quod re-
eVn9 latio non poteft egnofei , nifi cogno/catur vtrun-
lueextre"' ^ut extumum : quando igitur fundamentum non
tnum. includit terminum 1 n ratione cognofiihilitatu.ip -
f um non eft caufa fufiiciens ad eognofcendum re-
lationem , quia relatio in ratione fu* cognofci-
b. luatis includit tara terminum, quam fiinda-
incntum,id cft, quod fundamentum, & termi-
nus funr ,qu* prarci.c , & immediate inoucnt
jntclicdum ad notitiam relationis : Oporteret
ergo quod fundamentum includeret virtualiter
terminum relationis fecundum totam fuamen-
titatero,ad hoc vt cftet caufa fufficicns moucn-
di intellecturo ad notitia relationis; ficut Deus,

• qui ponitur terminus relationis cieatur* , po-

teft immediate tnoucrc intcllcChnn creatum ad
notitiam relationis tet mi nat* ad ipfum,& fun-
dat* incrc.-uura.ipfacrcaturanon concurrente,
quiaipfe Deus virtualiter continet totam emi-
carem fundamenti, lic in propofito, fundamen-
, tum non eft. caufa fufficicns.nifi contineat vir-
tualiter totam entitatem termini; modi eft im-
poflihilc quod ci eatuta contineat Deum fub ra-
tione dciratis.

o Ft cum arguitur quod ipfa relatio necefiano
confluitur fundamentum, Ex hoc non fetjuitur,
quod per ipfum pofftt perfe&i cognofii , nifi efie t
entitat ab joluta, ad cuius cognitionem non requiri-
tur aliud cognofii tn ratione termini , quia (alis
entitas abfoluta poteft diftindi cognofei , quo-
cunque alio extrinfeco non peninentead ratio-
nem formalem cius,tfc intrmfccam circumfcri-
pto. SeJ non eft (ic de relati onc,qu* ncccftarid
includit teinunum,non vt aliquid fibi intrinfe-
cum,& pertinens ad ) uum efie quiditatiuum,fcd
requirit , quia ipfa relatio eft formaliter ten-

dentia in terminum.

p Contra. Hic probat quod foluin funda-
mentum (it fufHciens ratio cognofccndi rela-
tionem.

q Rcfpondct, quid non includit eam in en*
titate,vt totalis caufa , &c.Aducrte tamen quid
fundamentum eft caufa illius (elationis funda-
mentalis, quia immediate recipitur in ip(o , 8C
etiam caufa , fuon.odo , immediati cfT&iua;
terminus veri et (i ponatur caufa in ratione ter-
minandi, cum fic fimpliciter impofTibilcipfam
eire a&u, Sc non c(fc ad talem terminum , cum
ipfa fit formaliter tendentia in terminum, tamen

2uid terminus fit caufa cffc&iua ipfius totalis,
uc partialis , videtur fatis dubium per ca,qux
dixi fupth.quift.it. ncc hoc cxprcfsc habetur h
Scoto : fuffitir ergo quod relatio in fua emira-
re, & in cognolcibilirate dependeat i termino
in ratione prxeise termini, tu ipfum neccffari&
ad fuit efie tcquirat.Vnde C,pcr poflibilc.vel im-
pollibile, pollet imnudiarc caulari ab alio.qulm
ab extremis, adhuc neccflario requireret extre-
ma ad fuu fjJijjertinCtia.quia ex quo cft foima-
liter ad aliud,u illud aliud n6 elfct.nec i pfaeller.
De buiufmodi materia prolixe didhim cft fupri
f.t 1. in dubiis ibi pofitis. Ponitur ergo funda-
mentum, vt caufa eius proxima , vt ipfam ter-
minans in ratione fundamenti , & ponitur alia
caufa terminus , vt terminans neccftari6 eius

neccfTarto dependet in fuo efie a termino , idcd
quantam ad hoc ponitur fundamentum caufa
partialis , 6c terminus alia caufa partialis , non
faciendo mentionem de caufa cfte&iua. Sed
quia teneo qudd caufetur effcCtiuc etiam ad
mentem Dodtoris & quod tantum cfTc&iu£ k
fundamento, h*c dicere volui.

r Si tamen fufiiciat ad continuandum iftos
aRus reflexos. Et hoc dicir,quia non poftet hu-
jufmodi adus continuare, nifi femper prxfup-
ponendo omnes alios prxmilTos fitnul c<7e,pu-
ta,fi habeo centefiroum aCfcum reflexum, fimul
habeo nonaginta noucm pr.r cedentes , tc fic de
aliis , & propter hoc dicit (i fufficiat ad conti-
nuandum in infinitum buiufmodi aCtus re-
flexos.

ZrM-

SCHO

406

Quodlibet.

s C H O L I V M.

Pc/lendet ad tres Mintits fesaientes ex nenti* anime, vel ali « , ngnefes Bems ctgm-
none ipflt proprii. ^d primam, oftendet bene rau.nem cognofiend, cogm tam , non diceres
in notitiam alienus propriamus contineat lotam cognofitbil, talem esu, -. & conflat animam
non fic commere cognoJabiUtatem Dei. ride t.dtfi. yepuaft.c, i^id fecundam , ex eodem
p „„ e/l ratio coznofiend, rognila. Ai ternum , fine rejolunene an, mam noespofe re-
fi, (fi fllper alium beatificum ex naturalibus. Ner eji incouucnecn, admittere precefum ,n-
tenturn m argumentosa idem fupe, naturale, nempe -voluntas Dafiuffiut ad alum rcrt.m
M omnes reflexos, admittendum tamen videtur, pojfe ammam ex naturalibus, refieCfere
-fuper aclum beatificum , ficui potes! artu rerto videre artum beatificum alterius an, mu. De
cpno i. dii!.).i]uail.t.& 9-

AD ifta 1 aliqui d e(Te medium cognofccndi , vel in cogno/cendo poteft intelli-
ei dupliciter. Vnomodo, qubd fic medium cognitum, fic quod pcripfum
cognitum cognofcatur aliud : ficut cognolcitur conclufio per p.mcipium. Alio
' modo, quod non fit medium cognitum , led ratio cognolcendi folum :ficut f{«aes

(cnhbilis in fcnfu eft ratio fentiendi. Primo modo n.h.l poteft effe medium cognof-
cendi obicaurn aliud, nifi contineat in fe cognofcibilitatem illius ob.ea., fecundum
quam illud cognofciturpcrillud : quia fiiftud excedat il.udm cognofcibilitate.tunc
illud qualitercunquc perferte cognitum deficiet ab ifto cognito m cognolcbilitate.
U..:. „ Secundo modo b bene poteft aliquid effe medium cognofccndi aliud , licit co- -
gmfendi gnofeibilitas fu a propria deficiat a cognofc.bilitate illius, dumcamcn fit natum du-
cJmsa ni ccre in illud, vt cognofcibile. Per lioc patet ad primum : quia licet anima fit imago
fac,, CO- £>c; tamcn non cft nata cflc medium cognofccndi Deum, fecundo modo, led tan-
tum primo modo , vt haberi poteft cx aurtoiitatc Auguftm. pnusaddurta.
det fluam mentem, kc. Medium autem cognofccndi , iecundo modo refpcau iftius
imcafZ' medijvt cogniti , eft aliquod proprium formale repr^cntatiuum qif.us anim^ Et
nem c,m per illud cngnofcitur anima fub propria ratione tanquam peifcaiffirnum reprxfen-
eognofcdn- tabilc per illud, Sd pcf confcqucns per illud non poteft intellig» Deus <ub ratione fu*
htatem. intclligibiiitatiSjfed tantum in aliquo diminuto intelligibili imitante, k participante

Coguino a- “ ei^fdem adfecundum : quia aaus eft fimiUtndo^gnita. &tahsnonfuto
ai nifluf. ad cognofccndum illud . cuius eft artus , ficut fpec.es intell.gibil.s in vno umfeftu
fici, adeo- vifa , alij intcileaui videnti eam non fufficcrec adperferti cognofccndum obie-

Contra , aaus in illo intclleau * cui ineft , eft ratio perfert* attingendi obScrtum
Xgxl' tanquam prxfens per illum aaum : igitur ei.cui ille aaus eft P^naW
additio m. le per illum aa.im notum , poterit attingere illud obicaurn : quia per illum aaum ,
fri ad fi- Cc in illo habet idem obie&um fibi prxfens.

remhuiu. Rcfp0ndco, intcllea.is, cui aaus ineft , pcrillum , vt rationem proximam attin-
. . ... gendi ; attingit obicaurn : fuppofita tamen prxfcnt.a obierti propna i cu.autem il-
Tuaiiti lo aaus cft cognitus, non habet illum , vt fib. ptopnam rationem attingendi , fcd ad
% rmiocl hoc , quod haberet aaum, quo formaliter attingeret , oportet habere alium aaum,

onofcendt k cum hoc propriam prxfcntiam obicai. _ a _ (

nifi ei , cui Ad aliud , cum arguitur , quod anima cx natura fua poteft reflerti fuper aaum

n i /n* nnnsri •. v^mm mndem cft , anod reflecti

fjKtpCHi Ad abud , cum arguitur , quoa anima cx r * „ (, a

teP- beatificum , vt beatificus cft : hoc poiTct negari i verum quidem cft , qu6d reflexi
ltg P“n' poteft, fcd non nifi virtute illius, virtute cuius habet aaum tertum. Nec plus pto-
bat auaotitas Auguftini : quianon dicit qu6d poffit femper ex fola natura, fcd fi ba-
Zi- bet aaum tertum, poteft . efferti fuper illum , vel ex virtute natur* , vel ex v.rtute
. v nnn renuitur inconucmens de proceftu ininh-

itur faci- bet aaum tcaum, poteft rcRe«. lupct umm , vc. cx «muii »». , ... ~
liter cx di- illius, per quod habet artu milium, k non fequicur inconucmens de proceffu m.nfi-
ais. ideo nitum quia idem fupernaturale fufficit ad aaum reaum,& ad omnes reflexos,
omifit ! do A<1 ii|ua etiam de fcnfu patet, quia quod percipio me videre, efto quod hoc non

W“* r°' fit per poccmiam v.fiuam, tamen non eft per potentiam aliquaminferiorcm.fcdFor-
|U^oncin ^ pcr a|iquam fuperiorem, cuius eft cognofccrc aaum vifus.

COMMEN

QuatfioXIV.

407

COMMENTARIIS.

1 1 ^ a TJ Efpondcc Do&or ad inftantias , prx-
iv mittendo vnaro diftindlionem,fcilicet
quid aliquid cflc medium incognofcendo po-
teft intclligi dupliciter , dee. Pnmo modo mbil
efi medium cognofcendi obieQum illud, mfi conti -
neat in fc cognofcibilitatem tlltm obielh , &c. Et
hoc pacct.quu fi A. cognofcitur per B. vt co-
gnitum, ita quid B vt cognitum , fit ratio co-
gnofcendi A. fiue caufandi notitiam pcifc-
Clatn, & diftinftam A , fcquitur quod ^.con-
tinebit A, fecundum totam eius cognofcibili-
tatem patet» quia 'B. vt fic , eft caufa lux co-
gnitionis, & caufat ipfam fecundum toti fuam
virtutem, & per confequens caufat illam quan-
tum cft cognofcibile. vt fupra expofui. Si ergo
vt fic cognitum,caufat notitiam alterius quan-
tum ipfum eft cognofcibtlc.fequitur quid con-
tinebit cognofcibilitatcm illius , &: per confe-
quens cmitatem.Scd non poteft continere co-
gnofcibilitatcin obie£i pcrfedhous>patct,quia
tunc,vt cognitum caufarct notitiam perferam
illius quantum cft cognofcibile » hoc autem
cft fimplicitcr impofilbilc , quia vt caufat co-
gnitionem fui, caufat pcrfedUm quarum poteftt
ergo ad caufandum illam requiritur tota eius
Xot*, pcrfcdto.5evirtus.Si ergo ponatur caufare per-
fediorem , qualis cft illa , qua: eft perfedioris
obiecii, non poterit caufare per pcrfc&ioncm,
quam prxcis£ habet ad caulandurn cognitio-
nem fui perfc&am 1 ergo per maiorem perfe-
dionem, 5: per tantam perfedionem , quanta
requiritur ad caufandum notitiam perfedam
perfedioris obicdij (e J obiedum imperfedius
non habet tantam petfcdionem.quanta requi-
ritur ; ergo fi portet caufare , ve cognitum co-
gnitionem perfedioris obicdi, nece Ifarii con-
tinerer illud fecundum totam eius cognofcibi-
litatctn , & per confequens fecundum totam
cius enticaeem, & fic patet ratio.

b Sed loquendo de medio fecundo modo,
quod fcilicec cft ratio cognofccndi.non vt co-
gnitum , dicit , quod aliquid potefi ejfe medium
cognofcendi aliud, licet cognofciviliteu fu a propria
deficiat 4 cognofcibilitate ilUui,dum tamtn fit na-
tum ducere m illudat cognofcibile , Ce fic fpecies
intclligibihs hoc modo ponitur medium co-
gnofcendi , quia poteft ede ratio formalis co-
gnofcendi obiedum cuius cft talis fpecies , ve
lupta patuit. St per hoc patet reffonfio ad pri-
mum, quia licet anima fit imago Dei, tamen non
ejl nata ejfe medium cognofcendi "Deum fecundo
modo , quia fi vt cognita, cflet fic medium, ne-
cclTario contineret cnticaiem Dei peifedam.
Sed fi ponitur medium , tantum ponitur me-
dium primo modo, ve haberi poteft ex autori-
tate Auguftini fupra adduda , Oui videt fuam
mentem , &c.

J iy . e Contra alitu in iUo inteBeSu , cui inefi efl
ratio perfecta attingendi obiedum t an quam pr< -
fent per iUum ollum , fice.

ReffontUo mtelielhu , cui allui inefi per illum,
i/t rationem proximam attingendi , fice. Nota,
quid aliud eft erte rationem propriam intelli-
gendi.liuc caufandi notitiam obiedi ; Sc aliud
cft cflc rationem propriam , fic proximam at-
tingendi obiedum ; quia primo modo ponitur
caula adus intclligendi ■, fecundo Ihodo poni-

tur prxeiso ipfc adus intelligendi, quia poten-
tia habens illum formaliter attingit obiedum,
fic adu per illum pcccipic obiedum in fc. Ec
idei poluo quod nunc habeam adum, quo in-
telligo lapide in fc prxfcntcm, fi cognofco il-
lum adum in me , non propter hoc cognofco
obiedum, cuius eftipatec quia ille adus fecun-
dus non terminatur ad obiedum in fe,fed pix-
cisi ad adum redum, quo intclligo obiedum
in fe; fic ided folavifio adus non Tufficit ad vi-
dendum obiedum illius adus, quia oportet vi-
dere obiedum per adum immediate ad ipfum
terminatum ; hcet ergo adu redo immediate
terminato ad obiedum videam obiedum, qua-
do eft prxfens , non uroen (equitur quod per
illum adum, fiue in me , fiue in alio , videam
obiedum, quia adus ille redas, ctfi fit firaili-
tudo obicdi cognita, non tamen cft ratio cau-
fandi notitiam diftindam obicdi.cuius eft.

In ifto articulo funt aliqua parua dubia.Pri- j , g
mi in hoc , quod nihil poteft intclligi per ali- frimumdu-

2uid , vt per medium cognitum , mfi tale me- itum.

ium contineat illud virtualiter,vcl efTcntiali.
ter fecundum totam eius cognofcibilitatem.

Quxro primi, quid , intclligitur per medium
coguitum,vr cognitum. Aut intclligitur de me-
dio, cui ineft cognitio propria , aut dc cogni-
tione, qua cognofcitur ? Si pt imi, ergo non eft
ratio cognofcendi , vt cognitum , fed eft ratio
cognofcendi, vt prxeise cniiias talis. Si fecun-
di, contra, quia talis notitia non cft ratio cau-
fandi cognitionem alterius , quia tunc conti-
neret illud fecundum totam cognofcibilitatem,
quod no videtur de cognitione, maximi quan-
do per medium cognitum cognofcitur fubftan- ..

tia aliqua.

Secundi inflatur, quia cum accipitur per me-
dium cognitum, vt cognofcitur aliud, aut ly vt
accipitur rcduplicatiuc, & iuiic (equitur quod
tjfe cognitum illius medij eflet caufa cognof-
cendi aliud, quod eft falfum, quia vt fiejubet
tantum ejfe diminutum ; aut accipitur fpccifi-
catiui, fic tunc fenfuscft , quod tali medio , vt
fic cognico.no repugnat quod per ipfum aliud
cau(erur,& tunequxto vt pnus. quia aut cau-
(ar,vt habet prxcisc4t//fcognitum,aur abfoluti,
aut vc eft aliquod cotum peracciden»,quocun-
que dato, fcquirur inconucnicns.

Tertii inftatur , fic accipio aliquod princi*
pium per quod,vc cognituro,cognofciiur con-
cludo,puta ifta conclufio i homo efi nftbtlu , per
hoc principium cogniti.m ammal rationale efi
rifibile. T unc quxro dicatur principium. A fic
conclufio B. notitia. B. a quo immedjate cau-
fatur , aut a notitia W.fic hoc non, quia talis
notitia contineret conclufionem fecundum cn-
titatem fuam totam i aut caufatur ab A ablo-
lutc, fic tunc A contineret totam entiratem B.
fic per confequens extrema -pfius B. & fic con-
tineret entitatem hominis , qui punitur vnum
extremum, quod non videtur, quia contineret
fcipfum, aur caufatur ab A. includente tam
principium, quam conclufionem, dc hoc eft tan-
tum vnum per accidens.

Quarti fic , quia ponitur Deus fub ratione -
Deitatis cflc primum fubie&um Thcologix in
fc,vt primi noturo,vt patet in prologo q.}.6c fic,

”7-

SfreuivUtl-
ItgUilit e*-
/at natuum
•ktlh.

408

Quodlibet.'

vt primi notus, continet omnem veritatem ir\
illa fcicntia contentam . & fic per ipfum » vt
primo notum , poteft caufari notitia omnium
ver iratum contentarum in Theologia in Te.Tue
(ic , iple , vc primo notus ponitur fubiedum
Theologiae beatorum *, ergo vt primo notus
continet notitiam omnium veritatum Theo-
logicarum relpcdu intelle&ns beati creati , &
tunc mouebit neceilarii talem intclledum ad
notitiam non tantum fui, fed 6i omnium con-
tentorum i patet, quia non ponitur voluntas (ic
fubiedum, vt Cupra patuit.

Refpondeo promittendo vnum,qu6d quan-
do Dodor dicit , quid per medium cognitum
cognofeitur aliud, nc debet intellig',quod A Ci
ponitur ratio formalis caufandi notitiam B.
quod nunquam poterit cauCare notitiam '£. nili
priis fecundum rotam virtutem fuam caufet
in eodem intelledu notitiam Cui perreda, quia
obiedum motiuum per modum narurx prius
neceilarii monet ad fui notitiam perfedatn,
quam ad notitiam alterius ,<iuia non poteft A
caufare notitiam B. in intelledu C. nifi A (ic
perfede prxfens C. 8c vt fic, priis neceilarii
caulae notitiam fui perfectam quantum poteft,
vt etiam Cupri expofui » & non poteft perfe-
diorem cau(are,quia fecundum rotam eius vir-
tutem , & perfectionem , quam habet , caulae
perfectiorem caufire non pollet , nili haberet
in fe maiorem peife&ionem.&per confcqucns
non poteft caufare notitiam B in C , fi B eft
perfedtus incelligibilc.quam A , nifi contine-
rer totam intclligibiliraiem, (iuc totam entita-
tem B. cum ad perfedatn notitiam B. requi-
ratur ranra perfedio. Dicitur ergo medium, vt
cognitum , caufare notitiam alterius, icc. quia
per cognitionem ipfius medi} arguimus dc co-
gnitione alterius, vel perfectioris, vel imper-
fedioris, quia (i A vt ptxfcns C. caufar ncccf-
fari i cognitionem fui perfedam vt quatuor,&
perfectiorem caularc non poteft. Si caufat co-
gnitionem B. vt duo , perfedam , lignum c(t,
quod ^.continet perfectionem 5,qnx requi-
ritur ad ctgnitionem ipfius y. Si veri B fu co-
gnofcibild vt fex , qux cognitio requirit in
caufa pertedionem forte vt feprem , tunc talis
cognitio non poterit caufari ab A. quia runc
contineret entitatem B vt feprem , fed tantum
habet perfedionera vtquatuor, quia non po-
teft caufare notitiam, nifi perfeda vt quatuor.
Hoc modo debet intelligi per medium cogni-
tum, no quid cognitio cius (it caufa, nec quod
necelfirii requiratur, fed quia cale medium no
poftec caufare , vc obiedum notitiam alterius
obie^i , nili prius caulatet fui uoticiam. Sed
non cft (ic de fpecieintelligibili,quiaipfa cau-
fat notitiam obiedt,£c tamen non caulae prius
notitiam fui. Si etiam dicatur quod notitia ob-
iedi, virtuaiiter continentis aliud,eft ratio cau-
fandi notitiam illius,non requiritur tunc quid
talis notitia contineat virtuali ter entitatem il-
lius obiedi, fed fuflicit quid fic notitia perfe-
da talis obiedi vircualiter continentis aliud
obiedum, ficut etiam dixi ut prologe , j.refpon-
dendo ad rationes Gregorij : vide ibi, prima ta-
men rcfponlio videtur raclior,& magis ad pro-
pofitum,fcilicer,quid obiedum lit notum ha-
bitualiccr, & ramen non caufat notitiam ahc-
rius.nifi adu lit prius cognitum, non quid co-
gnitio lit formalis ratio caufandi,fed ipfum ob-

iedum , vt adu notum habitualiter , id eft , vt

{uzfens intclledui in ratione altu intclligibi-
is,vi expofui tn prologo, vbt fuprk.

Hoc prxmilfo , pater rcfponlio ad primum
argumentum • & fimilirer ail alia fcquentia.

Curo dicitur in tertio argumento, Dico fccun- Prianfrm
dum primum modum,qubd principiumconti- ttmthutuK-
net conclufioneih, id eft , quid medium in tali
principio , Icilicet animal rationale concinet
conclulionem,id eft, inhzrcmiam pafliunis ad
fubieduminon enim inrclligo.quid contineat
fubiedum , led fuflicit quod contineat prxdi-
catum, & inhxrentiam iplius ad fubiedum} &
hoc modo eft ratio cognofcendi huiufmodi
inhxrcnriam.quam vircualiter courinec. Nam
cum dico, quod principium concinet veritatem
conclulionis , nihil aliud inreiiigo , nifi quod
continet conformitatcro,!iue inhxteriain prx-
dicati ad fubicdum.vt expofui m prolog. qu. $.

.rrr.i.vide ibi fingularem expolitionem.

Ad quite uni, patet refponfio,quia non poni- 1
tur Deus , vt primi notos , clfe ratio fotmalis
continendi omnem veritatem, ira quid notitia
illa contineat , fed dicitur continere, vt primi
notus habifualiter, id eft , vt perfede prxfens
imelledut in ratione obiedi , adu intclligibi-
lis tamen in aliquo intelledu non poteft im-
mediati cauGrc notitiam alicuius contenti, nifi
prius caufet notitiam lui , in intillcdu creato
non caufat notitiam fui . & per confcqucns ncc
alterius, led voluntas diurna poteft fupplcrc vi-
cem talis obiedi, vt expofui tn f.j.

Secundi principaliter dubitatur , quia Do-
dor videtur concedere quid quando medium
cognitum continet aliquid virtuaiiter, vel c C-
fentialiter , quid poflit caufare notiriam illius
perfedam. Comr£,primi, quia caulaefFtdiua, Caufa tft-
fiue cquiuoca.fiue vniuoca continet viitualitcr aili*
efferum, & tamen non omnis cft&uscognof- *n
citut per caufam tanquam per medium cogni-
tum,pater de mulcis.nam per Solem cognitum,
non cognofciintur omnes clfcdus Solis. Nec
valet dicere quid Sol non continet aliquem cf-
fcdum fecundum rotam cius entitatem , quia <

ad omnem cffcdum folis principaliter concur-
rit caufa prima, imi plus dependet a caufa pri-
ma.vt pater. Contra. Tum, quia non fcquitur, *

Deus continet omnem iftedttm fecundum to»
tem entitatem , ergo cognofccndo Deum fub
ratione propria poterit cognofcere omnem c f-
fcdum pcrledi.non fcquitur ,vt fupra patuir.

Tum etiam , quia Deus continet etiam palCo-
nem hominis , & tamen non cognito Deo, po-
teft immediate cognofci pallio per fubiednm
cognitum, & hoc cft , quia virtuaiiter contincc
illam *, ergo lic erit dcSole-

Sccundi' inftarur, quia voluntas Diuina
continet virtuaiiter omnem efrcdum,& tamen
pcripfam.vt cognitam etiam perfediffimi non
cognofeitur omnis c ffcdus, imo nec poteft co-
gnofci, vt patet de Beatis pctfcde cognofeen-
tibus ipfam voluntatem diuinam qui tamen
polTunt dc nouo acquirere cognitionem multo-

rum , vt patet a Dodore ut 4. difi. 4^ . & in 1.
dijf. i.q.vltima. •

Tertii inftatur, quia homo continet dTenifa-
litcr omnia fuperiora,& tamen homo cognitus
non eft ratio cognofcendi omnia fuperiotaper-
fcdej patet , quia ftiperrora /unr ratio cognof-
ccndi hominem difttnd^ , vt patet a Dodorc
1 H prvaa

Quxftio XIV. 409

'in 1. fi. aliter fequeretur circulus, quia
tunc idem idem refpefhi eiufdcm puta ^.rcfpe-
<fku Zf.dTec rauocognofccndi 'B. Bc c contra H.
ellct ratio cognofcendi W. Similiter hoc idem
videtur de homine rcfpeflu partium cllentia-
liu.quia homo continet cfTentialiter anima, &
corpu5,& tamen per hominem cognitu non co-
gnofmur didin&c anima, non enim humanitas
cognita caufar notitiam didin&aipAusanimx.

Quarto indatur , quia paternitas in nobis
continet edentia! iter omucm conceptum As-
periorem , & tamen ipfa cognita non cft ratio
caufendi cognitionem Asperiorum.

Rcfpondco. Ad primam concedendo de il-
lo,quod continet fecundum totam cius entira-
rem. Cum indatur de Deo. Dico quod Ac de-
bet intclligi , quod quando obie^um continet
plura virrualiter fecundum totam emicarem,
quando caufar notitiam fui per modum natura:
in aliquo inrelle&u.qu&d etiam potcd caufarc
notitiam omnium virtualircr cotcmoium, imd
amoto impedimento.necedarid caufa t,& Acef-
fentia diuina , qux necelTarid mouet intelle-
dum diuinum ad fui notitiam , etiam oeceda-
rid mouet ad notitiam omnium contentorum i
intelligitur ergo quando obiednm fub ratione
propria immcdiatccaufar notitiam fui : fed nou
quando illa notiria caufatur ab alio Acur cau-
lator 'viAo & voluntate diuina. Cum dicitur
fecundo de pallionc. Dico qudd ideo dicitur
fubiedum conrincrc entitatem padionis , pro
quanto continet fccundum.quod ponitur caufa
nccc(Airia,& immediata &prxcifa ipAas.Ec di-
co,A; per impodibile, Deus non edet, 8c homo
eder , adhuc contineret homo fuam paffionem,
& ided per hominem cognitum pollet cognofe
ci padio , fed non cft Ac ac Sole, quia A Deus,
per impoffibile, non eflee, & Sol ellct, Sol, non
podet producere aliquem cffc&ura , ciim talis
c(Fc&us neeeirarid dependeret iprimacaufa.tc-
nendo ordinem edentialcm fic.fcil.quod At im-
polAbile (ccundam caufam aliquid caufare non
concurrente prima caula.

Ad fecundam. Dico quod A voluntas diuina
ncccdarid moneret inrellc&um creaturo per
modum obicdi ad fuam notitiam, qudd etiam
inoucrct ad notitiam omnium contentorum.
Sed quia tantum mouet contingentcr ad fui
notitiam, non fequituf,quod cognofecns volun.
tatem diuinam cognofeat omnia contenta.

Ad tertiam. Dico quod A homo pollet im-
mediate caufare notitiam fui didin&am pollet
etiam caufare notitiam didin&am omnium As-
periorum i fed talis notitia didin&a non potcd
haberi Ane notitia fuperiorum.Dicoergo quod
homine cognito pcc Ipcciem intclligibilc pof-
funt omnia Asperiora cognofci, vel per candens
fpecietn.vel per aliam.de aliam Acut expofui /n-
pra f.t ;. quz tamen dependent i primo obic-
<fto eo modo,quo expofui.

Ad quartam. Dico quod conclu Ao Do&oris
intelligitur de illo medio cognito, quod cd mo-
rsuum alicuius intellc&us ad fui notitiam} quia
tue poteft moucrc ad notitia contentorum; fed
relatio nullo modo cd motiua ad fui notitiam.

Tertii principaliter dubitatur de hoc, quod
dicit quod (i fundamentum includeret termi-
num fccunddm fuam cognofcibilirarcm , qudd
tunc includeret relationem focundum luam
cognofcibilitatcm.quia pono qudd ^.includat
Scoti Oyer. Totn. XII.

B. fecundum coeoofcibilicatem B. & tunc fe-
quitur, quod podit caufarc relationis notitiam
une B ■ hoc autem ed fallum , quia ipfa relatio
ed formalitcr habitudo ad B. ergo nun poteft
perfede cognofci Anc B.

Secundd indatur, quia idem videtur quod A
terminus includeret fundamentum fecundum
totam cognofcibiiitatcm fundamenti , qudd
tunc cognito termino podet datim cognofci
fundamentum, quod non videtur.

Tertio.quia Deus fub ratione Deitatis poni-
tur terminus relationis crcaturx.vt mcnlurabi-
lis eflcntultter adipium, vt ad menfuram;etgo
cognito Deo, vt termino talis relationis ncccf-
farid cognofccrctuc ipfa relario. Nec valet di-
cere quod talis notitia caulareiur a voluntate,
quia iplanon ponitur terminus talis relationis,
nec vt terminus coutinec ipfara relationem,
quia terminatur ad ipfam.

Rcfpondco, prxmittendo vnnm.qudd quan-
do dicicDo&or quod A fundamentu contineret
rerminum, Intelligitur Ac, quod fundamentum,
vt prxfens imcllcdui in ratione obiedi adu
intelligibilis , nccelfarib cauCtrcc notitiam fui
pcrfeda,& immediafe pod caufaret notitia ter-
mini contenti, & pod notitiam relationis, & Ac
relatio illa non polfet adu cognofci non prx-
cognitis cxcremis.Et Ac patet ratio ad primam,
cum dicitur quod tunc pollet cognofci relatio
Ane termino ; A intelligitur Ane termino cau-
f.intfc.vcl concaufante notitiam relationis, cou-
ceditur,quia ipfa tantum ellct caufaca a funda-
mcnto.Si vero intclligatur Anc termino, vt prx-
cognito , tunc negatur , quia requiritur faltcm
tcrminu$,vt praecognitus.

Per hoc paret refponfioad fecundum. Coa-
ccdo enim quod A terminus contineret vittua-
liter fundamentum rclationis,quod primo cau-
farec notiriam fui ; fecundd notitiam funda-
menti; detertid notitiam relationis, & quod
polfet caufaret notitiam relationis fine Aroda-
menco.vt concaufante, fed non Anc Amdamcn-
to,vr faltcm prxcogtiito,& Ac patet.

Ad tertium dico, qudd etA Deus fub ratione
Deitatis ponatur terminus relationis depen-
dentix menfurahilis, &c. Non tamen fequitur
quod caufec notitiam fui. Nec requiritur ad
hoc qudd cognofcatur talis rclatio,quod noti-
tia At caufata a Deo fub ratione Deitatis , fed
fufficit quod voluntas diuina in aliquo intcl-
Icdu caufec hocitiam termini fub ratione pro-
pria, Bc notitiam fundamenti fub ratione pro-
pria, & notitiam relationis talis , &r tunc bene
verum cd quod relatio illa nou poted didiud£
cognofci extremis non prxcQgnitis, licit non
caufantibushuiufmodi cognitionem, nec aliud
requiritur, vt patet conAdcrami,& Ac patet rc-
fponAo ad idas indantias.

Quarto principaliter dubitatur dc hoc, qudd
fpccics intelligibilis cd medium cognofcendi
obicftum.Iicet cognofcibilitas fua propria dc-
Aciat acognofcibilitatc obic&i, dum tamen Ac
natum duccrc in illud, vc cognofcibilc. Inda-
tur primd.quia A fpecies ed ratio cognofcendi
obic&tnn,crgo ed caufa cognitionis i Ilius, ergo
continet entitatem obic&i , Aue eiuscognofei-
bilitate,quxcunque At illa. Sed ed impodibile
quod imperfectius (impliciter contineat perfe-
&i9,imd ed impodibile qudd caufetu immedia-
ti ab aliquo cotincat illud ; fed lapis immediati
M m caulat

XII.

A n relatio
fofsit ecfnof-
ti ftnt ter-
mino.

Ili.

< f. . _

410 Quodlibet.

caufat fpeciem Tuam in inteliedo Angcli,fi po-
nitur przfens , imo cifcntia Angeli immediate
caufat fpcciem fui in intclledu luo , vt patet a
Dodorc in fecundo, difl .yqiufl. 1 1 . Sc fic fpecies
Angeli contineret ipfum Angelum.

Secundi inftatur ficjfi caufat notitiam obie-
di,aut caufat notitiam abftradiuam perfedam
fecundum, quod obicdmneft incclligibileab-
ftradiucpcrfcdc.ergo non continet ipfum ob-
iedum deficiendo i cognofcibilitatc cius, quia
caufat aotitiam , ita peifedam quantum obic-
dum natum eft intclligi i aut non caufat per-
fedam notitiam ; ergo per fpcciem aliquam'non
haberetur diftinda , & perfeda notitia obiedi.
Si dicatur quod caufat diftindam,& perfedam
abftradiuam, led non intuitiiiam.Comia.Tum,
quia fpecies fcnlibilis in fcnlu exteriori caufat
intuituum, Sc perfedam , fic tunc, vt prius ar-
guatur,quia fi caufat vifionem pcrfcdlam quan-
tum ipfum obiedum eft vifibile ; ergo fcqui-
tur quM continet obiedum vifibile fecundum
totam fuara vifibilitatem , Sc fic non deficit a
vifibili fccunium eius vifibilitatem. Si imper-
fedam caufat.crgo fcquicur quud nunquam po-
terit haberi vifio perfeda alicuius vifibilis»cum
vi fio taurum cauletur a potentia, Sc a fpccie in
organo. Tum eriam,quia loquendo de abftra-
diua, fi per fpecicm cognofcuur obiedum ab-
ftr.idiuc, quantum , vr lic,cft cognofcibile, fe-
quitur quid f.iltcm.vt fic.contincat totam eius
cognofcibiliratcm^c urocn ipccics ipfaeft (im-
pliciter imperfedior ipfo obicdo , cum fit irni-
tatiua ipfius.

Terti6 inftatur , quia fic conceditur qu&d
fpecics eft ratio ficcognofcendi , Sc per confc-
quenStVt fic, continet cognofcibilitarcm obie-
di , quare etiam non conceditor quod per ip-
fum contine.it, vr cognita \ videtur enim quid
ex quo ipfaeft prxtcns ipfi intcllcdui, & per-
fecte prxfcns, ciim ipfum adu informer , quod
etiam prius caufct cognitionem fui , quam ob-
iedi , Se fic poterit codein modo dici modi-
cum.vt cognitum, ficut etiam conceditur de a-
liis mediis, vt cognitis, vel (altem oportet alfi-
gnare differentiam iftorum.

Rcfpondeo,pr.Tmittcndo aliqua. Primum il-
lud , quod proprii e(l ratio cognofcendi aliud

unquam per medium cognitum, fic virrualitet
continet illud quid nullo modo continetur ab
illo, imo omnino fibi repugnat fic poffc con-
tineri , quia fic cauGms, vt obiedum cognitum
modo przcxpofiro eft effentialiter peifediu*
contento, quod per ipfum cognofcitur tanquam
per medium cognitum , &noc fatis paret ex
fuperius declaratis. Et idci tale medium nun-
quam poteft caufare notitiam contenti , nifi
piius caufct notitiam fui perfedam quantum
pote(l,vt fupri patuit. Secundum eft,quid me-
dium proprii non , vt cognitum, fcd quod eft
ratio cognofcendi primo obiedum , cuius po-
nitur tale medium , ficut fpecics intelligibilis,
fcmpervel dependet in cjj* ab obi edo primo,
vel (altem natum eft dependere : quando enim
fpecics lapidis caufatur immediate ab ipfo la-
pide in intellcdu Angeli , talis fpecies depen-
det adu i lapide fi vero talis fpecies caufate-
tura Deo immediati adhuc eo modo reprx-
fentaret lapidem, ficut fi eflet immediati cau-
feta a lapide, vt patet k Dodorc in primo, & fe-
cundo,^ fic nata eft contineri ab ipfo. Dico er-
go quod tale medium non dicitur continere
obicdum in fe , nec fecundum eius cniitatem,
nec fecundum cognofcibilitatcm , cum vel de-
pendeat ab obiedo, vel fit natum dependere fi
ab abocaufcrur 1 habet enim ab obiedo,quid
fic ratio fic caufandi, quia obicdum caufando
id fecundum fuam enti cacem, caufat etiam illud
fecundum conditiones confcqucntes ipfum.
Dicitur ergo diminuti continere cognofcibili-
tatcm obiedi ex hoc folo , quod immediati eft
ratio caufandi notitiam obiedi abftradiuam,
Sc in hoc , quia fupplcc vicem obiedi , Sc per
confequens non fcquitur quod contineat ob-
iedum fecundum cognofcibilitatcm , imi ip-
fum obicdum continet fua cognofcibilitatcm
abftradiuam etiam perfedam quantum ipfum
eft fit cognofcibile, licet caufct eam mediante
fuo cffedu dando fibi naturam talem , quod
caufct non cognitus notitiam abftradiuam ob-
iedi, & etia notitiam abftradiuam contentoru
in tali obicdo.vt fupra dixi. Non eft cigo fimi-
Ic dc mcdio.vt cognito,& de ifto medio.Multa
alia dubia cfser circa multa alia dida in ifto ar-
ticulo, qu$ ume caufa breuit.it is pro nuc trifeo.

Qv^stio XV.

Virum refpeciu illius verbi creaturs,inte//ccfus pofibilis
fit aci mus , vel paf tuus.

Scot.i.V. 1.&

I j.r.Hen

O N s E qv, E M T E K quzritur dc modo, quo intellectus exit
in afttim, fiue de caufa intellectionis. Et cftquzftio: Polito
quod Beatus in patria habeat verbum dc creatura vifa in cf-
fentiadiuina : Vtrumrefpcclu illius verbi creaturz, intcllc-
£tus pofsibilis habeat fe pure pafsiue.

Arguitur qubd fic : quia intellectus pofsibilis recipit illam
intcllcflioncm : fcd idem relpcftu eiuldcm non rationem
receptiui & aftiui, quod enim rccipic eft in potentia ; quod
autem agit, eft in aflu Idem autem non poteft efle fimul in
potentia U in aftu : cum iftxfint primx differentiz entis : igitur intellc&us pol sibi-
lis nullo modo aftiui fe habet rcfpectu vctbi, & per confcqucus puti pafsiue.

Contra:

SIMM.

Qusffio X V.

4*a

Contra : fi verbum ibi formatur, quxroa qno formatur? Noh 'pordftdifcj , qtiftij Pati» ,*<•
formetur ab obic&o : quia inrelleaio cft aftio Immanens fecundum Philofophum
^.iMeraphificaifi autem eifet actio obieCliin in teli edum , itlacflet aCtio tranfiens. TrttryfJ
Nec poteft dici formari ab intellectu agente : quia inrelleflm agens facit de poten-
tia intelligibili, aCtuinielligibile, fecundum Philofophum, 3. dc Anima . jgirur tota Trx8 ' J
aCtio eius completa cft ante intellectionem aCtualcm -.Sc per confequens ante ver-
bum. Nec poteft dici , qubd memoria former aCtiuc verbum : quia verbum forma-
tur per actum intelligcndi : memoria non intelligit i fed omne inielhgere eft ipfius
intelligenti* 1 j .4r 7V:».igicur relinquitur tandem, quodnihil in anima aCtiui formet Cap.7.
verbum, nifi intclleftus polfibilis. Idem 14;,

Hic non quxritur , fi de obicCto beatifico poflit haberi verbum , nec de obieilo
fecundario vifoin illo oblecto primo j nec ii aliud fit verbum obieCti primi, Se fecun-
di ; fed fupponitur de obiefto (ecundano haberi verbum , & quaeritur qualiter in- ' •
rclIcCtus polfibilis Ic habeat in eius formatione. Incipiendo igitur a manifeftioribu?,
primb inquiretur de formatione verbi fecundum modum intelligcndi, quem nunc
experimur, ac fecundo explicabitur ad intcllcCtioncm in patria.

S C H O L l V M.

Trimi conclufo.in parte intellcilina eft .ili quod principium a/Ziuum intcilccltonu. Troii,
balur primo ex Thilof neque intelhgi potef , quod fit in voluntate , maximi quoad primank
intellctfionem: de quo x.dif.qx. quaf.q neque infarte fenfitiut , quia effefltu aquiuoctoe, ..! i»
nempe inlelle/tio, non ejjct fua caufa imperfectior. De quo 4. di/l.li. qnaj/.y nnrn iq. Se-
cundo, Angelus poteft quodcunque tntelhgtbiU limitatum intclltgtre,& non potes/ omnia fi-
mul ; quia neque % no a/tu , neque mullis i ergo habet in fe principium elicitiuumilliuiin-
telleSiemis : if/que in potentia accidentali ad eam , Dt quo 1. di/l. y quas/. 8. num.1l. &
quali. 10. per lotum. Rci/cit opinionem Gofredt dicentis tanliim ejfe creditum isfngtlum
habere nouam intellectionem i quia quod poteft anima adjuuantefeufu , non esi denegandum
'-Angele, natura perfeliioris,neque petrfl dici, quod habet intellectionem a generante , quii
non eft accidens proprium. Dc quo X, dift.y quafl.ll. Tertio, probat conctuf. e/e variis /ocii
Auguftini , ponentis in imagine rationem parent it & prolis ; de quo /ale , j. difi. n
quaft.i. num. 4. £r I. dtfl. 3. qua fi. 9. (fi.dift. l6.num.xo. quibus locis agit Defler
dc imagine.;. '_) '

DE primo filppofito,quod inrellcCtio perfefla, puta definitiuade obieCto defini-
bili.fiue fit verbum illius, fiue non, laltem non eft fine verbo ipGusiSc per con-
fequens fi quid aftiui fehabeat ad inccllcflioncmillam perfeCtam , ipfutn quodam-
modo aCtiue fc habebit in formatione verbt. Dc caufa igitur intellcCtionis in nobis
pro ftatu ifto tria fune videnda.

Prim6,qu6din parte intelleCtiua eft aliquod principii aftiuu refpcChi intellectionis.

Secundo, vtrum illud aCtiuum fitaliquid anima: imelIeCtiua:,vei tacummodo fitob-
ieftum, vel rcprzfentatiuum obiecti, quod dicatur efle in anima, pro tanto quod fit
in ipfaficut accidens eius, vel repratfcntatiuum,non autem ficut aliquid naturx eius.

Tertii, dato quid fit aliquid animx, inquiretur, fi eft intelledus agens, vel
polfibilis. Prima conclufio probatur fic IntelleCtio aliqua in nobis eft noua.vt ex-
peritur quilibet, Se cft forma abfoluta.vt diCtum eft in quzftione de hoc habiraiom-
nis autem forma abfoluta, cim fit terminus aCtionis, habet aliquod principiu aCtiuuj
per quod accipit ejfe : igitur refpeftu intellcCtionis noftrse nouz eft aliquod aCtiuum
principium i illud eft imtinfecum fuppofito intelligenti : vt patet per Philofophum
fecundo de Anima, am. 6. Differt autem in intelleftu, Se fenfu : quoniam hac qui-

dem a/tiua operationis extra funi, vt vifbile,Sc cxt. Et kqwmiv.Caufa autem quoniam fn-
gularium fecundiim ollum cft finfusfeientia autem vmuerjalmm ,hac autem in ipfa quodam-
modo funt anima. Fnde intelligere inipfa quidem eft cum velil fenlire autem non eft in ipft,
necejfarium autem eft ejfe fenftbilc : Hxc ille. Habetur igicur hasc conclufio tanquam
certa , quod alicuius intellcCtionis nouse principium aCtiuum fulficiens eft incriilfe-
<um fuppofito intelligenti.

T unc arguitur vitra per diuifionemivel illud principifi pertinebic ad Voluritatc.Vel
ad parte fenfitiua.vel ad partem inrelleCtiuam,vrdiftinguitur contra voluntatem, Se
fcnfunijnon poteft dari primum falcem in prima incclle£tionc:quiaipfa procedit orn-
Scoli Oper.Tom. X I / Mm » nem

/n pini
intellefli-
ua eji Ali -
quod Atii -
num rtfpe •
tiu inttllt -
flionu.

3. de AnU
nu cap.
»5.

Tci.cff

TCXX.60.
Eji aliquid
alliuum id
inulleOm ,
quod r.$r%
eji tn fttt*
>•

vi J. inis
4-4*-

4U Quod libet.

„ , / ncm-a&um voluntati s-.nec eft dire fecundum, fcilic. quod illud principium iit prae-

cisi in parte fenficiuairelinquicurigitur quod (it in parte incelleAiua.

Qoafre in Secundum , b fcilicet quid non fit inp.irtc fenfitiua, probatur tripliciter. Pri-
5. d.t.q 6.- mo iic : cftc&us arquiuocus femper eft minus nobilis totali caufa fua atquiuoca , vt
Cap.i j. habetur i x.fupcr Gen. fed intclicAio eft (impliciter pcrfcAior phantafmatc , & qua-
cunque tali pcrfc£kionc,quzcft in parte fcnlitiua: quia intclicAio eft proprii petfe-
Aio naturae intclIcAualis, Vt intellectualis eft, quae inquantum talis , nobilior eft tota
anima fcnlitiua, & ita perfeAior pcifeAione.

j„„lm Secunddprobaturcfic:Angclusnon fempetlubetomncm intelleAionem.quam
nuptu om- poteft haberciquia cim poflit intclligete quodcunque intclligibile, vel haberet vni-
UI4 fimul cam,qui eflet fimul omniu intelltgibiliu.vcl haberet tot diftinAas, quot correfpon-
incUiftrt, detent o.nnibusintclligibilibus, quorum vtrunque videtur clTc impoflibilciquia pri-
tf- juart’ mum poneret nimiam perfeAioncm illius intellcAionis : imd videtur, quod infinita:
quia nec intclicAio diuina excederet eam quantum ad multitudinem obicAoruni.
Secundum videtur ponere nimiam pcrfeAionetn incellcAus , quia ita diftinAico-
gnofeeret omnia per diftinAos aAus fimul : (icut vnum obieAum per vnum aAum.
Sequitur igitur , quod cum poflit quodcunque intclligibile intelligere , qudd poflit
liabcro aliquam intelleAioncm nouam : igitur videtur (ibi attribuendum quicquid
pcrfcAionis eft inintelleAu potente habere aliquam nouam intelleAioncm ; fed in
tali pcrfcAionis eft habere notitiam habitualem perfcAam, per quam inrcUcAus (it
cl. angelus potentia accidentali tantum ad intclligcndum, fecundum Philofophu f.de Anima,

vel habes qui loquens dc intclicAu ^oSb\Wi\eM\Gdsm autem pe fingulapntne[aensdicilttr,<l*ife-
Tc.x.8. eundum achwrboc autem confeftim accedit cimpiftlC operari fer fcipfum.lft quedem ipitur,&

titnc potentia quodammodo, non umen fimihler,<jr unit addifcere.X ul t diccrc, quod quan-
do habet lubitum,pcr quem poteft cx fc operari, licA tunc fit in potentia aliqua.nS
tamen cfscntiali, qui eft ad formam, fiuc ad principium operandi, fed tantummodo
accidentali ad operationem , &. hic eft difpofitio perfeftior eius , quod de potentia
operandi exit in aAum operandi.

_ , Hicdicitut * quod Angelum pofie habere rouam intelleAioncm eft meti crcdi-

< q tum:quia Pliilofophi pticipui hoc non viderunt.

Pntcrca.Hic etiam diceretur, quid Angelus ad quamlibet intelleAioncm, quam

habet, moucvctur immediate ii Deo.

) . «k Ani- Contra hoc, lice t forte Philofophus, qui pofuic intelleAioncm Angeli idem cum

ma. te 1 a. (hbftancia Angeli, diceret confcqucntcr intclleAione efle ab co,a quo eft fubftantiai
Mctaphv- & |ic^t caj,0iiCHS dicens intelleAioncm illam, qua Angelusintclligit fc.efle coquam
"CI’ Angelo, & quafi propriam perfcAionem, ncccflarii confequence natura cius,po(Tet

aliquomodo probabiliter diccrc illa immediati a Deo,iuxca illam propoficionc pro-
babilem : accidens proprium coauum fubftantia , cutm cit, eft a fenerante illam fubftantiam:
tamen de accidente pet accidens , quod contingentcr ineft , non videtur probabile
diccrc, quod illud fic a generante.

Et confirmatur : quia licet Deus pofiit immediati caufare quamcumque intelle-
Aioncm In Angelouamc fi aliquam non caufcc.vtpote huius obicAi.fed derelinquat
jfrifthu Angdum fibiibc ordini caufarum naturaliter aAiuaruminon videtur probabile.quod
Jihircliihti Angelus no pofiit attingere ad intclleAione huius obicAi,cum anima fic fibi Jc cau-
1 fis naturalibus rchAa ad eius intclleAione pofsit attingere naturaliter, licit mediate

leltigere.

fenfu.No cnimvidctur,quid anima pofsit attingere ad imelleAionc alicuius obicAi,
etia mediate scfu :quin adintelligedu ide obieAu pofsit A ngclusattingere fine sefu.

Iftud autem, quod dicitur ex Philofopho.videtur facere ad propoficum noftrum:
quia fi Philofophus vidiflet aliqua intelleAioncm nouam pofle copcterc Angelo, di-
xi Ifct ipsu ahquado c(Tc in potetia accidctali ad intellcAionciquia hic eft difpofitio
pcrfeAiot eius, quod aliquado eft in poteria ad intelligcndfi:igitur ille, qui tcnet,fiuc '
per ratione, fiue per fide aliqua c(Tc intclleAione noua in Angelo, confcquetcr dicat
Angclfi quandoque ad illa cfle in potentia accidcrali/icut Philofophus confequcter
diccrct ad illud, quod ipfe tenet, magis autem concordat cqm Philofopho.qui tenes
aliquod antecedens, concedit confequens, quod Philofophus etiam concederet , fi
illud antecedens teneret s qulm ille, qui tenendo illud antecedens negat illud con-
lequcns,quia Ariftotelcs illud non negaret.conccdendo illud antecedens.

Tcrti6,ptopofitum probatur pet auAoritates, i j. de Ttin.7.vcl 14. dicit Augufti-
nus. Jgucd excedit in anima mens vientur , 6t p6ft 1 Homo non fecundum tmnia,

qua ai

Quxftio XIV.

<]u.t ad naturam ems pertinent,fed fecundum fotam mentem imago dicitur. Lt lib.1 4. cap.S-
Imago iit tnuenienda in netu ell , quo e tum natura nafira nihil habet mcltur.

Exiliis auflorit. itibus, Sc aliis fimilibus habetur, quid tota im.igo eft in parte in-
tcllcchu.i, accipiendo inicllc&iuam pro ea, qua: tranfeendit fcnlitiuam : Sed imago
includ it parentem Sc prolem, vt patet 9 . de T nn cap. vlt. &. alibi multoties : igitur in
parte imcllefliita cft parens gignens illam notitiam, qux eft proles, & per confc-
quensprincipium aftiuum rclpcftu intcllcflionis. Qui igitur poneret phantalma,
vel aliquam formam talem in parte fcnfuiua cflc rationem immediate gignendi
notitiam aflualem, non faluatet, vt videtur, rationem parentis in mente pro.
prii accepta.

Prxterca , Aiiguftinns 15.deTrin.cap.13. -Memoria homini, & maximi illa, quam
jecora non habent, tn qua rei intellegibiles ita continentnr , vt non in eam per corporis Jenfm
venerint , habet in hac imaginem Trinitati j imoarem quidem, fed tamen qualemcunque fi-
rmitudinem patri. Hoc exponit cap. 1 3 in fin.fic : Hoc verbum nofirnrn de [cientia nafira
ruretur, quemadmodum & illud de fiientu patru natum eU , 4ec. 1 1. vel 6 3 . Memoria,
inquit, tribuens omne , quodfcimus.

Ex illis habetur, qu6d illa memoria , quam pecora non habent , hoc cft proprii
intcllefliut, procanto habccfimilitudincm patris,quiadcipfa,vel de fcientia.quz cft
in ea , nalcitur verbum nothum ficut Verbum aeternum nafeitur dc (cientia patris.
Satis exprclsi videtur in ifkis auaoritatibus velle, quod in parte intellcdliua proprii
accepta lic principium a&itium rclpcctu intcllcdkionis.

COMMENTARIIS.

In inopini

ejt potens
& proles -

/n nemori, 4
fo c nudum

A Hgttfl.tjf
rotto ejfc-

iUudtCT lo-
quitur do
tntelleffi-

j Rimo conclufio probatur , fcilicct,
1 qubd rcfpcftu intrile&tonis ui
' nobis llt aliquod a&tuum* Etai-
1 guituc [\cuutc!htho Mt qua tn nobis
* ejt noujyVt iXptritur quilibet, tyxio
nunc comperior rac intelligere aliquid , quod
peius non mtclligebam * ergo imcllc&io noua,
& illa cft forma abfoluca , vt ptobacum cft fu-
pra , quxft. ij. att. i. Hic duo nota. Primum
de imcllc&ione noua, quia accipitur hic intel-
lc&io noua , qux dc nouo nullo alio ptxfup-
pofito habet efse, ita quod non dicitur prarcise
noua propter nouicatetn alterius , licut relatio
intrinfecus aducnicns dicitur prxeise noua
proptet nouitatem alicuius abfoluti» ad quod
ueccllarid fcquitur , vt patuit lupra quoji. to.&
ip Modo intellectio :icinu noua. quia itan-
te obiefto , & intellectu nullo ilio polito , po-
ccft immediate caulari , loquitur ergo dc 110-
uitacc immediata , ita qudd non prxcis& dica-
tur noua propter nouitatem alterius ad quod
neccir^rib fcquatur. Secundo nota de princi-
pio intiinfeco , iiuc de principio otxcisdcxi-
itencc in ip(a anima rcfpe&u intellectionis in
nobis» quia hic loquitur tantum dc intellectio-
ne abftraCliua , quia dc intuitiua non cft prx-
fens quxtlio , quia nunc experimur abftra&i-
uam , «e J non intuitioam , vel faltem eft du-
bium dc intuitiua pro ftatu ifto, Sc dc ifta Pbi-
lofophus, vel parum.vcl nihil loquutus cftjfed
forte iu omnious locis , in quibus locutus cft
de imcllcftionc noftra.loqtmur dc abftra&iua;.
refpectu ctgo illius ponitur principium incrin-
fccum aCtiuum, videlicet fpecies mtclligibtlis,
qux cft fubicCtiud in intclle&u poflibili. Si
teneatur timen quud notitia talis caufetur ab
obiccto, (altem partialiter , tunc ille erit prin-
C.ipium mttinfecum. Sed in proportio loqui-1
cur dc principio Incrinfcco abfolutc , fiucex
pane ammx , Guc cx pacte obicCli, fed p&ft de-
terminabit dc vnoquoque. Et qu6d refpctfku
Stoti Optr. TwioXlL

intcl lectionis in nobis fit principium intrinlc-
com a&uum , patet per Philofophum fecun-
do de Anima, tcx.de. Dijjert itutem.

Nota tamen pro inteliigentu huius au&ori- X,
tatis» quia non ponitur obic&um extra» puta
vilibilc, cfle adiuum immediatum rcfpciftu vi-
iionis.imo cft ipfe fenfus , $c fpecies vilibilis
obiccli exiftens in organo vifus » tamen fenfi-
bili atlu extra non exiftente , Sc approximato
potentix » nunquam ellet viiioinius, quia vi>

(io pctfc&a nccciraiio t cimi natur ad obie^um
extra adu exiftens » Sc in propria cxiftenria
prxfcns » & ideo quamuis fenfus vifus habeip
in fc fpccicm vilibiii?, nunquam pollet caufare
viiioncm, vilibili non prxfcntc in propria exi-
ftcntia» & hoc modo dicitur » quod Icnfus non
habet in fc vnde poflit fentirc, quia dependet i
fenfibili extra, quod tamen feniibile dicitur cau-
(a remota fenfacionis.quia caafat fpcciem fen-
(ibiiem in organo fcnfus,& vitra requiritur pr?-
feotia lenft bilis » vt poflit haberi dc ipfo fenfa-
tio. Sed quia anima cognofcic obieClum ab-
ftraftiu^ , Sc talis cognitio non requirit ext-
ftcntiatu obic«fti,cum non terminetur ad ipfum
inquantum exiftens» vt fuprl patuit, quofl.i j.
fcd fu(5cit fpecies intelligibilis exiftens in ani-
ma. & ideo anima inrclligit ciim vult, quia ctif
obicfto annihibto habet in lc omnia requiflu
ad intclle^lionem abftraftiuam. dc qua eft fer-
mo nunc. Secus eflet dc intuitiua. quam non
polTet habete fine prxfcntia obiccli in propria
exiftemia , vc lopta patuit quoji}}- Sic igitur
hxc concluflo tanquam certa , . fcilicct , qu&d
alicuius intclleAionis noux principium a&t-
uum fufficicus eft luppofito intclligcnti inttin-
fecum.

. . b Secundum ,/ctlicet , quod non Jit in partt
fe nfitiuu» prob-uur , Scc. dc quo vidc.Dodlorera
in 4. dtf.il.

Hic tamen aduerte, quod hxc ratio, non it^ .

funplicitcr (9nel|idit , nifi rcdkc iwcUigatur»

Mni J n*ni

414

Quodlibet.

nam intellego aftuaUs eit «laro nobilior fpc-
cic imclligibiU . te tamen «quiuocc caulator
ab illa, & firoilitet vifio albedinu eft nobilior
ip(a,& tamen xquiupcc caufaiur ab ipra.faltem
V, a caufa remota ; fimiliter fpccies incelligibi-
liseft perferitor phantafmatc. 5i tamen xqui-
uoce caufatut ab tllo.vt patet ^cftumeprxfene.,
tc in primo, dr^T. 3.7-8. Dico ergo . quod ratio
bene concludit de caufa totali zquittoca, ftcut
etiam ipfe dicir in 4. difl. 1 a. & non fanpcr de

partiali.fi ergo ponetettir pWantafma.vel aliquid

exiftens in parte fcnfitiua totalis caufa intelle-
ctionis ratio concluderct.fic ftc ratio debet tn-

tclligi. . , ,

c Secunde prohlur tdemfic eoAnpebu nen
femper hehet emnem micReShencm.tcc.

In i fla litcta nota aliqua. Primum citdc no-
titia habituali, aliquando accipitut habitualis,
pto habitu acqttifito ei frequentatis aflibus de
quo non eft btc fermo. Aliquando acciditur no
habitualis, propter quandam fimilitudmcm ad
huiufmodi uabitu primo modo dictum . quia
ficui habens habitum acquifitum ptompte , tc
fiatim potcll eaite in aftum,fic habds notitiam
ilio fccundomodo. Eft creo notitia hoc fecun-
do modo principium perfc<ftum prodoCtiuum
notitix actualis, tc eft memoria ftreunda, qux
includit ptxfcntiam cbicCli , vel in ic , quando
eft rcfpc&u notitix aiftualis intoitiua , vel ili
alio reprrfentaiiuo , vt in fpecic intelligibili
rcfpeftu notitix aftualis abftra£tiua. Et de hu-
juimodi notitia habituali loquitut fxpc Dodor

in primojifl.c.pertc l.difl.6.& dife.l7-& dijl-l-

7.7. ita in prxfenti loquitur prxeisi de habi-
tuali in Angelo, tc hoc tamen refpcdu notitix
abftraniuxquia habet in fc fpccics quiditatum
inteUigibilitun.de quo vide Dodorctn in a. di-
ftintt.f.ij 10. & difl.9.

Secundi nota de potentia crtcntiali , & po-
tentia accidcnrali.Gitc potentia remota ad agen-
dum,fiue propinqua. Potentia edentulis eft re-
mota, accidentalis propinqua. Et de hoc vide
expolita in e.dift.6.&et'ft-7-& in fecunde. dife. e.
nec oportet hic multii immorati. Et quomodo
Angelus poflit acquirere cognitionem aftualem
nouam de obiedo prius habitualiter noto.vidc
Dodotem m fecundo, d,ft.i.<j.io.lc qux ibi ex-
pofui.

. d Hic dicitur. Hic recitat vnim opinionem,

’’ qux dicit quid Angelum potfe habere nouam
intcllcdibncm, eft mere creditum.

Nota aliqua in illa littera. Primo de intelle-
ctione coxua Angelo , qua (eipfum intejligie,
quid non concotnitatur nccelTarii natura eius,
ita quid pofita natura Angeli nccelTarii fequa-
tur talis intellectio , quia illa caufatur in ipTb
Angelo perefientiam ipfius Angeli , vt pateti
a Dodotc in fecunde, difiF:a.f .8. tc vide qux ibi
expofui , tc licit fu de fado illa intclledio in
eodem initanti , quo ponitur Angelus c ile , non
tamen ponirur nccelTarii, quia portet ellc natu-
ra Angeli fine tali intellectione , non tantum
per potentiam diuinam , fed etiam per poten-
tiam naturalem , quia voluntas Angch portet
intelledum Angeli auertere a conlideratione
fux clTentix, tc conncrtcre ad alind obicCtum,
tc quomodo poflit hoc voluntas, vide qux di-
cit DoCtor in fecunde, diJl.jp\.Sc qux ibi notaui.
litte i £t pofito etiam quod illa fit in eodem initanti

primo>in qdo Angelus accipit eft e , adhuc crtcl

caufata ab ipfo , quia non eft importibile natu-
tain tantum per initans dutamem polle imme-
diati , tc in eodem initanti caulare actum ali-
quem , tc potcll ex natura fua elicere , de quo
vide DoCtoremw i.dijhr.tl.yijueji.i.e^si qux-
ftio eft de Reportatis Patiitis. Si tamen talis
intclledio neccrtatih concomitaretur naturam
Angcli.ficut partio fubiedum.tunc pollet con-
cedi quid cllet a caufante naturam Angeli. Et
quid dicit de accidente proprio coxuo fub-
liantix cuius ctt , tc necertirio concomitailtc,
bocnon debet intelligi.vt aliqui iutclligunt de
aliqua qualitate accidentali abloluta , nec pro-
pric de aliquo accidente abfoluto.quia nullum
tale ncccflarioconcomiiatur fubftantiam, eunt
omne tale fit vere fcparabilca fubrtamia.vtpa-
tet a Dodotc «M-dijl-n.

Et Ii dicatur, quod ignis determinat fibialt- ) •

quem gradum caloris , quo non pofito non eft
lubftantia ignis.Dieo duo.primum.quod calor A qnecem.
in igne fic determinato , caufatut 1 fubttantia {"*,‘*"*
dchocvidcDodoremi«4.dr/T.ii.S: ta.w/tj. 1

pofito tamen cafu quod eiTct tale accidens ne- . .'

cellatio conlcqucus naturam fiibftautix , cuius
eft, dfboc ex natura prxeise ipfius fubftantix, - r
potcll concedi quod tale accidens fit caufatum
i caufante fubftamiatn ; fi tamen non ponatur
immediate generari i lubftantia illius acci-
dentis. . ,

Secundo nota ibi, clfe in potentia acciden-
tali ad iniclleflioncm, eft diipofitio pcifeftioc
eius, quod eft in potentia ad intelUgcndum,
noninielligitur.qudd elTc fic in potentia acci-
dentali (it perfettius, quam non elle.quia me-
lius eft erte tnaclu intclligens, quini in poten-
tia.quia & Deus aCltt omnia intclligit , tc non
eft aliquo raocio in potentia ad aliquam imcl>
leCtionem producendam r intelligit ergo fic,
quid loquendo de intc!ledu.qui eft In poten-
tia ad imclligcndum , quod tunc elt in perte-
Ctiori dtfpolitione ad imelligendum quando
eft in potentia accidentali, fiue propinquare
difpohitllima,quim quando eft tantum in po-
tentia remota , quia primo modo ftattm potelt
exite in aCtum , efttn, vt fic, habeat adu omnia
icquiftuad producendum aftum , fcd ^un“
do modo non poteft fiatim exite ad aCtum,
cum.vt fic, deficiat fibi aliquid necclTanura ad
hoc.ftatim poflit exire in aCtum.

Tertii nota expolitionem autoritacum.l n- 6,
nucum dicit , qu£d homo fecundum mentem
tantum dicitur imago- Et fciendum.quM ima-
go accipitur dupliciter , aliquando lubiruali-
fcMliquandoadkualitcr.qu* diftin&io patet i
Dodo« it. c. dijl.ee. t m a g oad u a 1 it crt n c!u di t JyjAg*
memoriam pcifeCtam ,a£tuale intelletftione , ifr
& a dualem voliiioncm. Ptima pats tncludtt
intellecturo cum obieaoptxfcnte.vcl in re.vcl «,.—>•«-
in aliquo reprxfematiuo.ec etiam includit vo- neeenm.
luntatE.quia tunc rcptxfentat Paire.vt potfeae
fxcundu, quia ratione intellectui cum oblecto
eft ptoduaium Fili) , & ratione voluntatis eft .-

fpiratiuus Spiritus landi . tc hoc patet i Do-
Ctore inulift.i.ej.t.liitnd. Secunda pats, qux eft
actualis notitia obicfli.reprxlentat Filium, ter-
tia pats, qux eft aCtualiivolftio obic-t! cogni-
ti, tcprxfetiut Spititum fandum, & hoc : dici-
tur .mago adualis. imago vn6 P°'cn'lalls'
ue fundamentalis, fiue aptitudinahs, eft memo-
ria fxcunda . qua, includis iuteUeC»^^^

^useitio XV.

Scienti* fu

unitur

teiwwrw.

frimttw da

Secundum.

'nsfUfitrn.*.

Ut ejl nabi-
Itc-r fas e fit-
diti.

bimarem, & obicdum actu pr.tfcm in ratione
obicdi intclligibtlis,& amabihs;& hoc totum
dicitur imago fundamentalis. Ce dicitur hoc
hoc cocum memoria fxcunda, quiallatim po-
teft exire in adurn , liuc in notitiam adualcm
obicdi, & amorem illius* qux funt polle a dux
partes vciinx aclualcs rcprxicntantes Filium»
de Spiritum fandum. bccundo modo accipien-
do imaginem , imago dicitur mens, id cll.mc-
motia ixcuuda, Se perfeda modo prxcxpofito.
Et adilic.quod imago includit parctcm.de pro-
lera.parcns cll mens, qux clt produdiua ratio-
ne intellectus, de obtecti notitix genitx» licilt-
cct, noiitix obicdi, qux notitia perfeda dici-
tut proles. Ime verbum , vt patet a D odore in
frtmOfdiJl.ij, Se ratione voluntatis eft produ-
cliua volitionis obicdi, qux volitio adhuc di-
citur proles. Sicut ergo patens adiuc fc habet
rcfpcdu prolis,cciam loquendo de vtraque pro-
le, vt patet a Dodorco» tertto,dtfi^.S\c memo-
ria fxcuuda eft produdiua prolis. Alix autori-
tates» fcilicct , quomodo verbum nollrum naf-
cituc de fciciuia nullra, accipiunt fetentUm pro
feienua habituali, fcilicct, pro memoria, vt pa-
tebit infra, CT vi i.dt]l.(.<]. 47.

In lito arriculo funt aliqua dubia. Prftho in
hoc.intcllcdto cll proprie perfedio naturx in-
tcJlcduali5,vc intellectualis ctl,qux inquantum
talis nobilior cll tota anima lcnlitiiu.de ira per-
ftdjo inccllcdus perfectior cll perfectione fen-
fitiue.

Secundo dubitatur in hoc,fi Angelus habe-
ret vnicam intcllcdioucm rcfpcdu omnium
intelligibilium, tlladnrclletlio e ilee formalitcr
infinita , quia nec intcllcdio diuina excederet
eam quantum ad multitudinem cbiedoruin.

Tertio dubitatur in hoc. Si intcllcdus An-
geli , ita diflindc cognofccra omnia inteJligi-
4>»h.i per diflindos actus, liem quodlibet eorum
icuruntj.eiler nimia peifedio in ipfo Angelo.

lnflarur contra ptimum.probandoquod for»
nia perficiens peifedtus perfedibile non fit
fimplicitcr nobilior forma , qux immediati}
perficit impcrfcdius uerfcdibile, Et primo fic,
quia fequerctur quod forma accidentalis eflet
perfedior forma lubftantiali ; patet , quia fub-
ilautialis perficit matcriam,& accidentalis per-
ficit fubflamiam cotnplctutn , qux cfl ttiulcd
perfedior materia ergo.

Secundd inftatur,ctiam loquendo in ordine
formatum accidentalium, & arguitur fic;caufa
xquiuoca cll perfedior fuo clfcdu ; hoc paret
(xpeaDodore, fej phantafina caufat fpecicm
intelligibilem, vt patet 1 Dodore pnfeutt aut-
fiunt sti pmoo.dijl.tertu.tjHtjl.S.Sc non cau-
fat > nifi xquiuoce , ergo phamafma e/l perfe-
dius loccic intelligibifi , Se tamen phanrafma
e/l perhedio fenfiuu.T ,vc fcnfitiux. Ce fpccies
inrclligibilis.e/1 pctfedio intcllcdiux, vt intcl-
Jediiuefl , cuin tantum in intclledu poflibili
imracdiw^ recipiatur : Ergo.

Si dicatur , qu6d phautafma eft caufa xqui-
uoca non totalis , feJ tantum partialis, & ulis
caufa, non cll perfedior fuo effrdu. Contra. Se
probo quod etiam caufa xquiuoca partialis fic
fimplicitcr mobilior roto efFrdu, Er ftjppono
|acim5 didtim Oodoris vt prirho, dtfi. 1 7. quod
quando; dilxcaufx partiales concurrunt fimul
jid aliquem ad ura, quod vtraq; attingit adum
fecundum fub/hmiam-. Se intenfionem aduj;

4>S

ira oudd talis adus,& fecundUm intenfionem»
ell ab vtraque caufa paniali. Suppono fetun-
do, quod vna non producit adum in virtute al-
terius^ hoc patet a Dodore prufcnit tjtuflwne,
Cr in primo , dtfi.y tjunfi. 8. & dtfi. 17. Tunc fic»
adus elicitus aut fecundum cotum eft ab vna
ficur ab alia , aut tantum /ecund&m partem i fi
primi, ergo caufa partialis xquiuoca eft perfe-
dior fuo cfiedu. Si fccundb, hoc non videtur)
quia vtraaueprxcise attingit ipfum effedum.
Ce fecundum lubftauriam, Ce fecundum inten-
fionem. Tum etiam , quia pono qu&d effedus
fit fimoliciter indiuifibilis.qualis eft fperies in-
celligibilis,& adus intelligcndi ; ergo fequitur
qnbd phanrafma, quod immediate ponitur ih
(cnfitiua parte fit nobilius aliqua forma irome-
mediatE recepta in intclledu poflibili.

Tertib inflatur , quia forma non dicitur per-
fedior eo, quod communicatur perfediori per*
fcdibili ; patet hoc , quia communicari accidit
fibi. Tum criam,quia talis perfedior eflet ran-
ttira denominatione cxtrinfeca,quia a rccepti-
uo, fiue a fubiedo perfediori , Ce non denomi»
natione intrinfeca.da qua eft ictmo, quia dici-
mus, qudd intcllcdio cll in fc formalitcr perfe-
dior , quim forma recepta in fcnfitiua parte,
aliter fequcrctur quod relatio rationis, qux eft
fuhiediue in fubiedo perfediori, ellct iimpli-
citer nobilior mtclledione.qux immediatepo-
nirurin fubiedo imperfediori» puta, quod re-
latio rationis fit in natura Angelica, intcllcdio
fit in intellectu humano, quod non vidctur;in-
tclligirar etgo de perfectione intrinfcca.&t/br-
mali.

Quartb inflatur fic , quia fi intellectio Idcd
cfl nobilior.quia in fubiecto nobiiiori.fiue quia
eft perfectio fubiectinobilioris^latim fequitot
qu6d omnis intellectio perficiens eundem in*
icllectuin fit xque perfecta ; hoc non videtuf
verum.quia vna intellectio eft nobilior alia,pu-
ta illa, qux eft perfectioris obiecti.

Quiutb inftatur.quia vifio albi videtul fini-
plicircr nobilior notitia ablludiua eiufdcirt
albt, & tamen notitia abftradiutt eft in intelle-
du.& vifio in potentia vifiua. Antecedens pa-
tet , quia illa tetminatur ad obicdum adu cxi-
ftens , Ce notitia terminatur ad obicdum , nort
vt cxiflens, ergo vifio erit (impliciter nobilior
notitia abftradiuaciufiicm albi.

Sexti» inflatur fic; fi intcllcdio eft rtobiliiori
quia perfedio nobilioris naturx, firquitur quod
intcllcdio^uam habet imellcdus de Upide.crit
bobilior intclledione , quam habet horne» dE
eodem lapide;confequens falfum, quia illx itt-
tellediones funt eiumem fpccici.quia ciufdem
obicdi, Antecedens patet, quia natura intclle*
dualis Angeli eft mult& excellentior natura
iutellcduaJt hominis.

Septim6 inflatur fic ; Illa operatio eft (impli-
citer perfedior, qux ell propinquior, Ce imme-
diatior fuxmenlurx pcrfcdionali , quam illa
qux eft remotior; fcdalbi vifio adualis eft pro-
pinquior, Ce Immediatior ipfi aiho, vt obicdo
menfuranti , qutai intcllcdio eiuldem ab lira -
diua ; ergo talis vifio erit (impliciter pctfettiox
intclIedione.Maioc patet, quia perfedio menfu-
rabilium cfl pxnes aecdfum ad luam menfu-
ram pcrfcdionalem , vt paret etiam ^ Do^lore,
Minor patet, quia vifio immediate cauiatur ab
albo,& intcllcdio ciufdem rcmoiillimc ab >)lo
Mm 4 caufa

4i6

Quodlibet.

A:im i}*-
eififMMr di
oktelia.

A(intt*fit

ncktlitattm

obtbitfli.

Amor qui
rebitit Dtk
• ‘jtftrftUai .

10.

Xrt».

caulator , vt fupra patuit, q. i J. ergo vifio im-
mediatius imitatur ipfum album, vtmcnfurain
/uam» quam imelledio eiufdem.

Odbuo indatur iic : Illa operatio cd (impli-
citer nobilior>& perfedior, qux refpicit idem
obicdum lub nobiliori conditione , quam illa,
qt^t refpicit idem obiedum non fub ilia con-
dicione nobiliori. Std vifio albedinisrefpicic
tpfam (impliciter in eifc rcalis cxillcntix, Oc vc
Ungulatis , qux fingularitas , ficut addit perfe-
ctionem uaturx Ungularis , vt patecaDodore
in primo, dijl.f. q. x. in x. dsjl.y. & quoji. 1 1 . ita
cognitio (fingularitatis videtur habere aliqua-
lcm perfcdioncm,fic hoc patet a Dodore in fe-
cundojhfh.\.queJI. 1 1. intelledio v«o eiuidetn
albedinis abrtcadiua non refpicit eam fecun-
dum fuum tjft rcalis cxiftcntix,ncc vt fingula-
rein, qux funt conditiones multi excellentio-
res, quam habere ejft untum obicdiuutn , /iue
poflibilc , quod r/r refpicit proprie notitia ab-
dradiua,vt pater a Dodore in quoji, ij. quodl.
Maior pater, quia adus fpccificaturab obiedto,
vc patet a Dodore in pnmo,diJlinil.tertia,quoJI.
7-& prx/enn quo/iioncjmb adus capit nobilita-
tem ab obicdo,vt patet a Dodore in prirnojU/l.
l.quitt.i.U quanti refpicit obicdum fub con-
ditionibus nobilioribus, tanti nobilior dicitur,
vt patet a Dodore in tertio d.xj. vbi vult quod
amor qui refpicit Deum fub ratione Deitatis
/it pcrfe&us , quia tefpjcic ipfum fub nobilidi-
ma conditione. Hoc idem %n prologo qu. tertia,
vbi vnlc quod notitia Theologica , qux refpi-
cit obicdum Thcologix fub petfcdiflima
ratione , & conditione Iit nobilidima, & per-
fe&iflima.

Nono indatur fic: Si intelledio cd perfe-
dior abfolutc,quia cd perfedio nobilioris na-
rurx, quxro, aut hoc intelligitur, quia imme-
diati recipitur in nobiliori natura , aut quia
perficit nobiliorem naturam ? aliud non vide-
tur dandum. Sed nullo idorum modorum fe-

J|uitur propofirum , ergo •, non primi, quia, vc
iipra dixi, forma perfedior ipu intcllcdionc,
immediate informat naturam imperfediorem,
vc patet de formafubdantialimon fecundo, pa-
ter,quia a natura ignobiliori potrd immediate
eaulari efFedus nobilior, quini intelledio -, pa-
rcr,quia ab igne,qui ed imperfedior natura in-
tellcduali, immediate caufatur fubdaiitu, qux
ed perferior omni accidente,vt patet per Phi-
fofophum 7. A fcuex.com. Imo fubdanriafc-
parata a matcria.quq cllpcrfcdtflima inter om-
nes fubdantias creatas , non potcd immediate
caufare aliqaam fubdanciam , nec immediaid
tranfmutare materiam ad formam, vc fuprapa-
tuit q.j. Non ccrrii , quia aliqua forma cflen-
tialitcr , Sc formaliter perfedior intcllcdionc,
immediate perficit naturam ignobiliorem ■, pa-
tet de anima intellcdiua, qux immediati perfi-
cit corpus organicum , quod tamen cd imper-
fc&ius intellectuali natura.

Decimi indatur Ise : Si intelledio ed perfe-
rior,ei quod nobiliorem perficit naturam, fc-
quicur quod illa operatio eticbinpliciier perfe-
rior, qux ponitur perfedio nobilioris pocen-
rix, fiue intclligatur, quod fubiediue fic in no-
biliori potentia, fiue quid Jit immediate ebeira
i nobiliori potentia , tine quid lit formaliter
perfcdiua nobilioris poreotix. Sed quocun-
que idorum dato, non (equitur quid opccatio

nobilioris potentix fic (impliciter perfectior
operatione ignobilioris potentix. Probatur
quo ad lingulas paries , quia aliqua ed volit io
potentix voliriux , omnino ignobilior aliqua
intellectione, potentix inrcllcdiux,qux poten-
tia intellcdina vt fupponitur,& ptobatum elt in
4.did. 49. ed formaliter imperfedior potentia
volitiua i quod aurem aliqua intelledio fit per-
fedior, pacet in muhis, quia cognitio diilin-
da vlrimi finis ed (impliciter perfedior voli-
rione lapidis. Tum , quia terminatur fimplici-
tcrad obicdum peifedius. Tum, quiaimme-
diatius potentia intellcdiua per illam coniun-
oitur obiedo pcrfedi(Iimo,quatn potentia vo-
litiua volicione , qua vult lapident i modo fic
immediate coniungi fini vltimo ed lingularis
perfectio in operatione (icconiungcnte, vc pa-
tet k D odore fupra 9.1 3. quodl. arr.u & 1 . hoc
idem in 4. dift.xo. & 49. intelledio ergo talis,
fiuc accipiatur, vt ed fubiediue in inrcllcdti, fl-
ue vccaufata ab intcllcdu , fiue vt formaliter
perfcdiua inrelledus , cd fimplicircr per fedior
ipla volitione lapidmiiuc coniidcraturinquan-
tum ed fubiediue in voluntatc,fiue inquam um
caufata a voluntate , fiue inquamum prrfe-
diaa voluntatis. Hoc etiam patet k Ductore
in prole?, quoji, vlt. vbi concedit quod aliqua
intelledio (it formaliter nobilior aliqua volitio-
ne. Patet , etiam , quia nolitio obiedi , que
ponitur adus pofitiuus voluntatis , vt paiec 1
bodorcr»; primo, dift.pnmj, & dijl.+y. CT in x.
dift.6. quajl.x. & dijl. 41. & in tertio , diji. 30. &
in quodlib. qux nolitio ponitur formaliter per-
fcdio potentix voliriux , non cd formaliter
pcrfc&tor omni intclledionc.vt patet per mul-
tas intcllcdioncs difeuirendo.

Pollet etiam principaliter indari conrra hoc,
quod dicit in hoc dido , (cilicct , quod natura
tnteUeUualu tjl Jbnplieiter per ftf lior natura Jtn-
fuiua, quia Iic£t fic verum, vbi inrellcdiua, Sc
Icnfuiua di (Unguuntur , tamen vbi eadem ed
anima, in eodem pollet multdm dubitari , fcd
hoc prxtcrmitto pro nunc alias foxtc declara-
bitur.

Refpondeo ad omnes indantias, prxmitten-
do aliqua. Primt^ , quid Dodor non loquitur
hic de quacunque perfedione (impliciter ac-
tepu/ed prxeise de perfedione iccunda adue-
niente naturx habenti efte perfedum , & fic
non loquitur de perfedione , qux nata cd cile
pars cfientialis alicuius , ficut lunc fotmx fiib-
dancialcs, qux liccc perficiant materiam, tamen
vitta hoc funt pattes intrinfccx compufiti per
ic; de idis ergo non ed fermo, fcd prxeise ed
fermo de petfedionibus aduenientibus naturx
habenti ejje completo. Secundi prxmicto,quid
natura quxlibet habet fuam perfedionem na-
tam (ibi competere , 6c hoc pacer in omnibus
naturis dicentibus pctfcdioncm , quod dico,
quiaaliquod ens cd ita vltimatc imperfedum,
quid non ordinatur ad vltcriorcm perfedio-
nem naturx, vc pater dc relationibus , vc dicic
Dodor. Et ficut ed ordo in naturis naris perfi.
ci perfedione fecunda, ita videtur quod ut or-
do in perfedionibus fecundis, uaquid natura
perfedibilis perfedior nata cd etiam habere
perfedionem refpedus perfediorem , vc parce
difeurrendo io naturis. Et non loquor hic
prxcis& de naturis , qux fpccic didinguuntur,
quia vna potentia vifiua , ipeciedifltnda , ab

•lia

ir.
Rofpompoti'

imna is.
Jiontiot.

Qu^ftio

alia circa idem obieAum non habent vifioncm
fpccic diftinAam , ira quod ficut vna cft perfc-
&ior potentia cflemialitcr , & quiditatiucalia,
ita Bc vifio vntus fic quiditatiue pcrfcAior vi-
fionc alterius refpeAu eiufdcm vilibilis ; pofeft
taincn elle perfeAiot intenfiuc, led de tali non
*ft prxfcns Termo, fed eft Termo dc pcrfeAionc
fecunda edentuli, fic quiditatiua.qux fpccificc.
vel genere diftinguitur ab alia. Eft ergo (crmo
de naturis, liuc fpecic.fiuc genere diftinAis na-
ris habere peiFeclionerfi eiufdcm rationis, ficut
dicimus qudd omnes potenti* fenfitiux con-
ueniunt in hoc, quod naex Tunt habere opera-
tiones fcnficiuas.vt vltunas perfcAiones fecum»

>4 jdas. Et omnes potenti* intcIlcAiux nat* fiint
habere !ntcl!cAioncs eiufdcm rationis Ih.quod
rftchfT conucniunt quidiratiuein conceptu intellrAio-
njg# flc dicimus quod potentia torelle&iila,
'nsfcnfitut*. qUa pcrfc^|:ior omni potentia fcnfiiiua,natl
cft habere pcrfcAioncm fecundam cuiufcun-
que porentix TenTitiux , Bc fic dato quocunque
I | . intellectu , etiam infimo, in natura intclltAua-

!i , cft pcrfcAior eifirmialitcr omni potentia
fcnfitiua etiam pcrfcAillitna, Bc fic ille intelle-
ctus harus eft habere pcrfcAioncm fecundam
excedentem omnem fecundam potenti* fen-
fitiux.

It. Tertid prxmitto , qudd pcrfeAio fecundi
naturx mete intclIcAuaus eft cilentialiter , Bc
formaliter pcrfcAior omni pctfeAiohc Te.un-
da naturx fenfitiux \ Bc non cft fic pcrfcAior,
quia prxeise fundatur in tali natura fic perfc*
Aa, quia tunc fequireturqubd omnis pafcAio
fundata in tali natura ron eflet xque perfcAa \
imi fi per itnpoftibile intelleAio fundatetur
immediate in potentia vidua, & vifio immedia-
te fundaretur in intclleAu, adhuc intelleAio ef-
fer cilentialiter pcrfcAior vifione. Ncc prxeisi
dicitur pcifcAior.qu * i-aufaii i tali natura per-
fcAiorc, quia tuc quodiibetcaufatfi immediati
a tali uatuta ciTct xque pcifcAu.itnb fi eflet im-
mediate ab alio cauiara, ciTct ca le que ndc.quia
kcfpeAus id alia, flc ad aliam cauTahi non vatiat
ratione n formalem rei , vc patet 1 DoAorc in
pluribus locis. Ntc prxeise dicit ur pcrfcAior,
quia immediare perficit naturam pcrfcAiorcm,
quia tunc relatio aliqua eflet xque perfeda,
qux immediate perficit creaturam intcllcAua-
lcm. Eli ergo peifeAior formaliter, quia prx-
cisc talis emicas, fir nulla alia caufa videtur af-
iign.mda . manifcftatur tamen illa pcrfcAioi
quia cft perfc Aio niturx.ita perfere- Intclligit
ergo DoAor.quod natura intclleAualis.vc bu-
iufroodi nara cft habere perfeAionetr» fecun-
dam eJtcellcnriorcm omni perfcAione fccun-
da , nata competere naturx mere fenfitiux,
Bc maxime illa pcrfeAio fecunda prxcipu*
eft pcrfcAior , qua natura nata eft coniun-
gi perfcAilfimo contento fub adxquato cius
obieAo.

Illis prxmiflis patet refponfio ad inftantias.
AI ftimnm Ad primam dito primi , quid intelligitur dc
pcrtcAionc fecunda, qux non eft nata efle pars
eflcntialis alterius. Diro lecundo, quod intelle-
Aio dicitut pcrfcAior omni perfeAione fecun-
da naturx fenfitiux , quia talis entitas » fic non
prxeise, quia eft pcrfeAio talis naturx.

Ad fecundam dico^uod fpccics intelligibi-
lis non caufatur a phantafmatc.vt a caufa rota-
li > quod requiritur ad hoc » vc caufa squiuoca

ffw*.

ii.

A d fotundi.

xv. m

fir perfcAioc fuo effeto. Cum quxritur,* quo
caufatur ? Dico , quid partialiter a phautafma-
re , Bc partialiter ab inrellcAu agente , vc infra
patebit proftnti q. Bc fupri patuit , & in primo ,
dijf. 3. q. 8. Cum dicitur, uuid fecundum to-
tum ejse eft ab vtraque cauu \ admittitur , fed
non feorfura fumptis,fed fimul concurrentibus,
ita quod alia non caufante , effetos non enti
concluderet beni fi prxeise ab vna, ita enim il-
le effeAus cft a duobus fimul fumpcis , quid
quacunque minima entitate illius cffcAus aflT-
gnata, prxeisi cft i duabus fimul iumptisjicic
tamen principalius ab vna.quim ah alia, vc fa-
cis patuit in primo, diftjcrtin, q. 8. fic patctprx-
ftnti qusfl.

Ad rertiim , concedo quid inrellcAionon ddttjtiuib,
dicitur pcrfcAior ex hoc folo, quid communi-
catur naturx perfcAiori , imi fic communi-
cari prxfupponic rorant pcrfoAionem illius,
quod communicatur , verum tamen cft, quod
cius perfeAio aliqualiter manifcftatur , eo
Xjubd natur* perfcAioris ponitur effe per-
fcAio. •

Ad quartaW, pater refponfio ex fupri diAis, Adqumtmk
quia prxeise Iton dicitur pcrfcAior , quia fic
pcrficir. • .

Ad quintam. Dico, quod notitia abllrlAiua AdquMuA
eft ndbilior quacunque fcnfitiua. Cum proba-
tur quid fcnfitiua terminatur ad rxiftens;dtco,
quod cx hoc folo non dicitur perfc-Aior , quia
prius dieftur intelleAio formaliter petfcAior,
quiin mtelligarur ad aliud etnanare.tfc cum di-
citur , quod eftpctfcAioiis obieAi , hoc nihil
eft , quia intelleAio eft a perfcAiori potentia,
flc vitri dico, quod ex fua natura eft perfe-
Aior, vnde etiam dico quid quando ab eoJeftk
prarcisc obieAo caufatur vifio fic intelleAio v-
traque habet ab obieAo clfcAiuc luam per-
fcAioncm libi competentem, fic, quid inrclle^

Aio nlta caufari ab obieAo A. necellario cau-
fatur, vr perft Aibr.quam caufctur vifio ab eo-
dem obieAo , fic tube obieAum illud eit fuo
modo ilhmitarum ad plure& cffcAus , quorum
Vnus neceflarii eft petfcAior alio.

Ad fextara s patet relponfio ex ftipra di- . ij-
Ais. ald ftxtum.

Ad feptimam , dico, quid intelleAio poreft
habere duplicem mcnfuram,vnam efientialcm,
fic aliam per fimilitudinem limitatlonis.De pri-
ma vera cft propofitio , quia proprii mcnfurl
clTcntialis eft menfura fecundum qtiahritatcm
virtutis t fic Hoc modo iu genere operationum
intelleAio, fi non eft prima, falrem cft propin^
quior primx.quam aliqua fentitlua-Er (imiliter
fi omnes operationes comparemur primx ope-
rationi innnitx in diuiniS , intelleAio (implici-
ter eft propinquior, quitn aliqu i fenfitii a. Di-
co fecundo, qudd etiam loquendo de menfura-
bili fecundlam fimilitudinem imitationis, adhuc
intelleAio cft perfcAior fimiiitudo naturalis
obieAi fecundum imitationem, qti$m fcnfitiua.

Et cum dicitur quod fenfuiua terminatur ad
exiftens, vt exiftens ; dico, qu6d prxeise habe-
tur , qubd tunc includit relationem reaictn
mcnfurabilis ad ipfum obieAum, fic intelleAid
quando obieAum aAti non exiftir.tniludit tan-
tbm relationem rellcm aptitudinalcmd»ue po-
tentialem mcnfurabilis ad ipfum obieAum, fic
quando obieAum a Au exiftit, im ludit aAual£
tcalcro, tamen fine includat relationem realcm.

jiJ oBtunm

dubium.

14.

lnfltnttA nt-
**mU.

Trimum du-
bium.

Stcundum.

4l8

Quodlibet.

fiuc non , intcllc&io cx Tua natura eft magis fi-
militudo obtedi naturalis fecundum imitatio-
nem , quam aliqua operatio potentia* fenfitiux.
£c de hac menfura prolue dixi fupra tjut-
fiten. 1 j .

Ad odauam, parce refponfio cx fupra didis»
quia dicitur perfedior ex fua natura intrinfeca,
& non ex hoc folo , qu&d terminatur ad obie-
dum fub conditionibus nobilioribus » btnC ta-
mc veru ell,qu6d It loqu.imur de operationibus
eiufdem generis, puta intcllcdionibus.quod il-
la intcllcdio eft iimpliciter perfedior, qux ter-
minatur ad perfedius intclbgtbilc.fiuc ad idem
intclligibilc fub conditionibus perfcdionbus,
quam alia.qux terminatur, vel ad imperfedtus
intclligibilc.vcl ad idem fub conditionibus im-
perfectioribus.

Ad nonam , patet refponfio ex fupra didis,
quia fcilicct cx natura fua formali eft per-
fcdior.

Ad vltintam. Dico prim& , quod forte om-
nis adtis voluntatis cric perfedior, fi tenetur
quid adus voluntatis cx natura fua fit perfe-
dior. Dico fecundi. & melius, quod aliud cft
loqui dc potentiis partis intellcdiux, vt iutel-
Icdiux , & aliud dc potentiis intcllcdiux , vc
comparantur ad eiifitiuam ; quiajpiirao «nodo
fl accipiatur intelledio perfediffima, & volitio
perfediffitnj.puta v>fio,& fruitio eiufdcm.frui-
tio ex natura lua ctl fimpheiter perfedior vifio-
nc. Et hoc modo dicit Dodor tn frolog. qutjl.
vltitna , quod debet fieri comparatio pcifcdif-
firoi in vua fpccic ad pcrfcdtflimum in alia
fpccic.vidc ibi.lic cil in propuliro. Ex his patet
folutioad omnes inftantias.

Secundo principaliter contra fecundam in-
itatur, probando quod pofito quid idem adus
iotelligcndi fit omnium mtdligibilium , etiam
fi intciligtbilia clFent adu infinita, &: fimul eo-
dem actu intcllcda,qubd talis adus intclligcn-
di non cifct infinitus formalitcr , & intenfiui.
Et ptimo arguitur, eundem adum fimul cllc
plurium obicdorum cft fimul habete plures
rcfpcdus ad illa obieda , quia plures termina-
tiones, fiuc tranfitiones fuperilla obieda. Sed
idem habere plures rcfpedus,fiuc rationis, fiuc
realcs,cx hoc r.on cft perfedius intenfiu^patet,
quia fi idem album includeret adu infinitas fi-
mihtudincsad infinita alba, non clfct infinitum
formalitcr. Sic dico in propofito, qu6d eodem
adu intclligendi iimul imclligcrcm infinita
obieda fimul habere infinitos rcfpcdus ad il-
la, & fic non fequituripfumcfic adu infinitum
intcnfiu£.

Secundi inflatur A* pono quod adus intcl-
ligcndi diuinus non fit in fc formalitcr infini-
tus , & quod tamen ille adus fit infinitorum
obicdorum , non fequitur tunc qudd fic infini-
tus intenfiuc, quia fi fic, tunc cius infinitas dc-
dependeret ab aliquo extrinfcco, quod cft fim-
phciterimpoflibile. Confirmatur,quia fi adus
inrclligendi diuinus non cifcc obicdorum (e-
cundariorum , adhuc eiTct furmaliter infinitus,
& patet de fado, quia in primo inftanti , quo
terminatur ad eircntiam , efl formalitcr infini-
tus, & tamen in illo inflanti non efl ad obie-
da fccundaria.vt fupra patuit in fecundo, diR. 1.
ijuejl.t.dr in prol.tjuuJl.pcnult.& difl.y). fic ergo
non diceretur formalirer infinitus cx hoc,quod
effer ad obieda infinita.

Ttrtium,

Tertii inflatur , & pono quod fiht infiniti
obieda eiufdem fpccici , vt puta adu infinltx
partes eiufdem continui, qux obieda finr xqui
pcrfe&a, & qu6d eodem adu fimul petfedi in-
telligamur , fcd quod non fint intclligibilia,
quxro tunc.aut ille adus cx hoc cft formalitcr
infinitus, aut n6?Si fecudb habetur inter u:Si di-
catur qudd debet mtelligi dc infinitis obiedis
fpecre diftindi*. Contra, quia Dodor tn 1 .d.i.p.
i.f.t.in illis prxambulis,vbi probat inrcllcdum
diurnum effe formalitcr infime u.quia intelligic
adu infinita,& excmplificat ibi dc infinitis par-
tibus continui ; ergo. Si primb , contra, quia
tanta perfedio pnrcisc requiritur ad cognof-
ccnduin plura xque perfeda , & eiufdem fpp-
cici,ficut ad cognofccndum vnuro}patct,quia 6
idem calor produceret duos calores, tanta per-
fedio fufficcrct ad producendum duos gradus,
quanta ad producendum vnurn gradum , fiuc
vnum calorem. Sic in propofito.

Quarto inflatur fic : Idem intelledus creatus, 1 f.
eodem adu intclligendi finito, poteft xqui per-
fede intclligcrcobicda, 6c xque perfede duo,
ficut vnum illorum fcorfum , ergo & infinita,
quia ficut patet +.Phy ficorum, tex.comm.f f. Si
duo corpora poffunt fimul cllc in eodem loco,
ergo & infinita. Et fiiniliicr fi idem corpus
poteft fimul effe in duobus locis, ergo fic in in-
hnitis,vt patet a Dodorc in ftcu/tdojtfi.i.dr in
^Jtjf.io.tjuefi.i. ergo : fic videtur in propofito.

Ergo idcin adus infinitus poteft eflc infinito-
rum obicdorum. Antecedens paret , quia bea-
tus eodem adu perfede videt fc in cllcntia di-
urna , . fic pcrfcdd videt aliam quiditatem. Et
confirmatur , quia voluntas diuina poreft cau-
fate in me aduni intclligendi , quo xqu£ per-
fede videam duo obieda , ficut vnum illorum
fcorfum.

Quinto inflatur , quia adus voluntatis cft §>$intu
formalitcr perfedior adu intelledus, & tamen
fi aliqua voluntas fimul eodem adu vellet in-
finita obieda , ille adus cx hoc non cfTct for-
malitcr infinitus. Patet etiam dc adu volunta-
tis dtuinx , qui coutingcntcr tranfit fuper ob-
ieda volita, & tamen ex hoc non cft magis
perfedus , quod tranfeat fuper mille , ficut
fuper vnum , aliter aducnirec fibi noua perfe-
dio fi cranfirct fuper plura , quod eft impofE-
bile } ergo erit fimile de eodem adu intclic-
dus creati.

Sextd inflatur fic ; intelledus creatus eo- Struam
dem adu formalitcr finito poteft intelligcre di-
flindiffimi obiedum infinitum intenfiuc ; er-
go eodem adu poteft infinita obieda fccunddm
numerum, & in fc formalitcr finita pcrfcdd in-
rclligere , dico eodem adu finito. Antecedens
conceditur k Dodorc , fic confequentia pater,
quia non minor perfedio requiritur in adu,
quo cognofcitur infinitum intenfiuc, quam in-
finitum fecundum numerum. im& maior, quia
fimpliciter maior perfedio obicdi.

Septimo inflat ur,quia fi infinita perfedio cft Itf.
in adu intclligendi , qui ponitur eflc infinito- Sefi
rurn obicdorum fimul , ergo fi ponatur idem
adus intclligendi effe fimul fimpliciter fecun-
dum numerum, vt puta, quod fit adu infinita-
rum partium continui fic infinitarum par-
tium continui#, & fic de aliis, vel quid fic
fimul infinitorum hominum , infinitorum
equorum , ficc. Tunc ille adus adhuc cric
petfcdior,

OBtnnm.

SJtnnM.

r<‘

Dteimum.

ia/liuuiiu

Ejjtnna Di-
min m ifl infi-
MtMfnmAii-
Iir fx ft .mft,

Qusftio XV.

perferior , Se fic perfodior infinito , quod cft
impoflibilc.

Odau6 inflatur fic,inrelledus Angeli eodem
adu perfode poteft intclligerc , puta lapidem
quantum eft inrclligibilis , ita quod iniuititic
perfere videt ipfum lapidem quantum cft in-
tuibilis , & videt eodem adu finito ; ergo eo-
dem adu finito videt iiniul infinitas partes la-
pidistcum fitdiuifibilis in infinitum, Se tamen
ille adus erit (impliciter firmus. Antecedens
patet, quia intcllcdus Angeli poteft intcllige-
re omne creatum, quantum cftintclligtbile, Se
quod vnico aCtu, patet, quia lapis ponitur vnum
obiedum integratu ex omnibus partibus cius.
Confequentia patet, quia non ituclligeret di-
ftinde , Se perfere ipfum lapidem , nili fimul
perfode intclligeret omnes partes, quia totum
non diftinde concipitur, nili fimul concipiantur
parces illius.

Non6 initatur : Sicut idem obiedum fimul
poteft inteliigi infinitis intcllcdiombus , ergo
idem adus poteft efle infinitorum obicdo-
rum. Antecedens pacet , quia fi idem obje-
ctum e flet prxfens fimul infinitis potentiis in-
tellediuis incclligctcrur ; confequentia pa-
ter, quia non appatee maior ratio de vno,quam
de alio.

Decim6 inftatur, quia adus intclligendi,

?[uo intcllcdus Diuinus inrelligit edent um
uam , eft ita perfodus quando terminatur ad
diuinameflentiam (olam, ficut quando termi-
natur ad infinita obie&a', Ce fi nullo modo in-
tclligcrct infinita obiecta intclligibilia , adhuc
cflet formaliter infinitus , vt patuit in primo,
dift, a. tjMtJl. primi , pirnf primi. Ergo ex
his pater , quod altus intclligendi in Angelo,
etiam fi eflet infinitorum obiectorum non cflet
infinitus.

Rcfpondeo ad omnes inflanti}; promitten-
do aliqua. Primo, aliq id didrur ellc infinitum
formaliter, etiam quueunque alio cxtnnlcco
circumfctipto , ftante fola ratione formali il-
lius. Sicut ciTcntia diurna , & breuiter omne
infinitum micnfiuc , & fic intellectio intelle-
ctus diuini , qux cll formaliter infinita, & ne-
ce flari 6 ftante (ola ratione formali illius, omni
alio dreumferipto , eflet formaliter infinita.
Ad tale tamen infinitum aliquid dicitur con-
comitati ncccflario Sicut dicimus , quod vo-
luntas diuina in fe eft formaliter infimta,ctiam
omni alio circumfcripto, tamen ad ipfaro con-
comicantr , qubd polfic immediati producere,
fiue caufare omne caufabile, & fic quafi abef-
feCtu ad caufam arguitur infinitas eius , puta
volunras diuina poteft immediate caufare infi-
nita caulabilia, Se fimul i ergo eft aCtu infinita,
ficut etiam arguit Dodoti» primr^ijift.i.Sicdi-
co de imcllcdione diuina, quia ex quo eft for-
militer infinita , ad ipfam ncccflario concomi-
tatur.quod fit omnium intelligibilium, ita per-
fode omnium ficut alicuius tantum, & fic qua-
fi Ipoftcrtori arguitur ; adus intclligendi eft
fimul infinitorum obiedorum xque perfodi,
ficut alicuius illorum, & fi, per poflibilc, nul-
lius obic&i eflet , Se ftaret tatio formalis intel-
lectionis , adhuc eflet formalicet infinita. Et
patet de intcllcCtione diuina , qux prius eft
formaliter infinita, quam fit alicuius obieCti
CXtrinfeci.

Secundi prxmitto, quid intcllcdio obfoCti

419

habet fpecialiter ab obiedo fuam perfodio-
ncnijpriufquam etiam concurrat adiul poten-
tia.vt cxpolui ut i.dijhi.qu. 10. Ita quid obie-
Ckum , pura A. cft caufatiuum fux notitix , ira
quod talis notitia eft prxcisca tali peifodionu
obiidi, Se nullum aliud obiedum pollet caufa-
re notitiam illam , mfi virrualiter contineret
ipfum ts4. fecundum rotam emitatem e A . vt
vtexpofui fupra^.i*. Et fic oportet quid ta-
le continens lit neceflani pcrfcdum,non dico
tantum inrcnfiue, ficut vnum album cft perfe-
Clius alio,fcilicetcfllntialiter.& fpccifice,& fic
vnum indiuiduum quantumcunq, peifeClum,
nou poteft continere aliud ciuidetn Ipeciei,
cciam impctfcdiflimum fecundum totam fuam
emitatem, vt patet fupia,?.t4.crgo nec focun- KetlL
dum totam cognofcibilitatcro,nec per confe-
quens poterit caufare notitiam illius.H{c om-
nia patent fupra,7- 14. & in {tcmr.doydtft io.
Continens ergo infinita indiuidua fecundum
totam eorum entitatem, ncccflarid erit infini-
tum. Et hoc fi xque perfodi continet fimul
omnia, ficut quodlibet feorfum , Se per confe-
quens potens caufare notitia infinitorum {qui
pcrfodl.ficut notitiam cuiuflibet feorfum fum-
pri , erit formaliter infinitum , cum quodlibet
Libeat propriam cognofcibilitatcm, ficut pro-
priam emitatem.

Tertio prxmitto,quodintellcClio,putaIapi- iS.
dis.lic cft illius, quod ei repugnat, quid fic alte-
rius obii Hi, fiue pcrfcdioris, fiue impcrfodio-
ris.qu a vt fic, nata cft prxeise efle ab ipfo lapi-
de, vel a continente lapidem fecundum totam
cius entiurem. Si modo talis inteliedio fimul
eflet etiam alterius lapniis,<unc haberet aliam
perfeChonem , ficut & illius alcoriys lapidis cft
imclligibilis propria intclligibihratc, & fic di-
co de aliis. Si ergo eflet vmca intclliClio, qux
adu eflet infinitorum obiedorum xque perfo-
de ficUr cuiuflibet feorfum,^ boc fecundum
eorum totam tntclltgibiltratcm, illa intclkdio
eflet formaliter infinita, patet, quia A. cftinr
rclligibilc vt duo , B cft intelfigibilc vt tria;
fiue yf-Tofico qu6d fit intelligibile vt vnum.

Se B. fimiliter , & C. limilitcr , & fic in infini-
tum.adhucadusinttlligendi infinita huiufmo-
di xqul perfidi fimul , ficut quodlibct fcorsu
erit infinitus, quia fic.quodlibct includit pro-
priam intelligibilitatcm,&: <,ntiraicm,ita quod
vnum non poteft contineri in alio lecundum
rotam l*uan>cntitatem,& intclUgibilitatcmdcd
fi continetur , ncccflario continetur in perfe-
Cliori fecundum fpecicm. Et breuiter non eft
aliqua creatura quantumcunque perfida, qux
contineat aliam abfolutam fecundum totam
cius intelligibilitatem.vt fupra dixi^.i^.Si er-
go eflet aliqua intclledio.qux fimul xque per-
fode cflet infinitorum obicdorum,ctiatn ciuf-
de fpecici eflet formaliter infinita, quia quod-
libet includit fuam propriam per fodi on c m, &
intelligibilitatcm concomitantem pcrfiClio-
nem propriam. Et fic talis intcllcdio eflet x-
que petfoCla, imi» plufqi.am clfont infinitx iii-
tcllediones infinitorum obiedoruro, vt pater,

& illa eflet ab aliquo obiecto virrualiter con-
tinente infinita obiecta fecundum curam to-
tam entitatem.&: intelligibilitatcm, ficut patet
de intellectione intellectus diuini.

• Quartb pr xmito.quod fi tcnca«ur,qu6d in- 1 9.
rcllcctio infinitorum obiectorum ciufdem ipc-

ctci

lotetUBiaaJl

farmalilrr
iufiuiia, qu*
tft tojUutru
obitBtrum.

10.

Rtfyar.fr a ad

fr,mnn du-
tium.

410

Quodlibet. .

cici non (it formaiiter infinita, quia forte vna
non addecet ali} intellectioni , fi illa; dlcnt di-
flinctx. Sicut fic.ticm infiniix partes albi cx-
tcufiuc , & tamen totum album cflet tantum
intenforo vt vnum . qualibet parsefict ita in-
tenfa fient torum , fic non edent plurcs gradus
incentionis, fit ficquamuis in cotofmt infiniix
paries inexidentes, quarum quxlibct fit incen-
ia prxeise vc vnum , non fequitut quod totum
fit iotenfionis infiniix , nifi forti dicator quid
fi totum album ertee vnum pet Ic tcfultans cx
infinitis illis,qubd tunc edet infinite inccnfum,
quia in fua entitate formali includeret infini-
tos gradus i fed in propofico, album habet plu-
rcs parces tantum ratione quantitatis, cui ined
albedo intenfa vc vnum , aua vt confideratur
in fe , cfi omnino indiuifibilis. Si etgo edent
tnfinicx albcJincs fcparatx a quantitate , fic
quxiibet edet inteufa vt vnum, fic illae facerent
vnarn albedinem, it» quod tunc edet vnaalbc-
do, illa forte includet et Infinitatem inrenfmam,
quia fic infinitos gradus mtcnfionis, fic in pro-
pofirode intclIcAione, qux ed omnino indiui-
fibilis, vc pacet, it Client infinita; intelleAiones
refpcAu infinitorum obieAorum eiufdem fpc-
cici,quxlibet haberet proprium gradum inten-
tionis,?* fi illae lic vmrcntur,quod eflet tantum
voa, tunc illa edet imcnfiue infinita , quia in-
cluderet infinitos gradus incenfionis : modo fi
a Au ponitur vna, qux fit infinitorum obicAo-
rum, illa videtur eminenter continere infinitas
inrellcAioncs , qux edent infinitorum obiAo-
rum , & hoc forti1 ed probabile. Si tamen nec
hoc teneatur , fcd qubd illa intelleAio fit for-
malitcr infinita , qux cd infinitorum obieAo-
rum fpecic didmAorum , quia intelleAio nata
ede ab obieAo pcrfoAiori elTcntialitcr.ed per-
feAior illa , qux nata cd ctle tantum alterius
obicAi cdcntialt»er impctfcAioris, fit fic fiedet
vna infinitorum obieAorum fpecie d.dinAo-
rum illa eminenter commetet infinitas intcl-
leAiones fpecic d*din&as,fie fic edet formaiiter
infinita, licet lir impodibile ede infinitas fpc-
cies fine fimul,iiue Incccifiuc. Tamen fi aliqua
vna intelleAio cx fe erfet formaiiter obicAo-
ram, etiam infinitorum fecundum fpccicm , fi
edent , illa cliet formaiiter infinita. Sicut po-
nitur , quod voluntas diuina formaiiter infini-
ta ex hoc,qubd quantum cd cx fua perfiAione
formali , pollet cllc fimul produAiua infinita-
rum fpecierum , ita qubd non edet repugnan-
tia ex parte voluntatis, fed tantum ex parte fpe.
cicrum.vt patet in primori]}. a. Vtraquc tamen
via cd fudentabilis , reAd intclligcndo.

Quintd fuppono etiam , qudd DoAor hic
non videtur firmiter adetrere, quod fi intelle-
Aio Angeli edet omnium obieAorum podibi-
lium, fic fic infinitorum , quod edet formaiiter
infinita , fed qubd edet xqualis pcrfcAionis
cum intclIcAione diuma quantum ad numerum
intclligibilium. Sec quicquid fic , fttdinendo
quod edet formaiiter infinita. Kefpondeo ad
indantias. AJ primam d<co , quod quando po-
nitur intelleAio e(Te infinitorum obieAorum,
non pouitur prxeise, ipfam includere infinitos
refpeAus,im6 illi refpeAus prxfupponunt in-
tcllcAioncm , fecundum totam cius pcrfcAio-
nem , fed diceretur formaiiter infinita , vet
quia eminenter contineret infinitas intelleAio-'
nes infinitorum obieAorum , vel (altem per

xquiualentiain contineret, & hoc modo poni-
tur fotmalitcr infinita, etiam pofito quod nui*
ltnn refpcAu indudetet , fic etiam pofito quod
aAu non terminaretur ad obicAum , fuiHcit e*
nim quod fit talis emicas , quod fit nata termi-
nari ad infinita obtcAa ,& etiam infinitorum
obieAorum. Ad fecundam dico , quod intelle-
Aio diuina cd cx fc formaiiter infinita , licic
originatiue, & fundamentaliter hoc habeat ab
edentia diuina, fic fi nullius alterius obicAi cf-
fet , adhuc ftset formaiiter infinita. Ex tali ta-
men pcrfeAionc infinita , neccfsario fcquitur
qu6d ipfa fic omnium inteliigibilium , fic hoc
ed cx redundantia fux infiniix pcrfcAioniSj
quod fit omnium intclligibilium.

Ad tertiam patet quid dicendum ex illis pr$-
fuppoficis. Si teneatur , quod fic infinitorum
obieAorum eiufdem fpeciei,fic vt fic>tic infini-
ta,patet t cfponfio.Si vetb teneatur quod requi-
ratur qu6d fic infinitorum fecundum fpccicm,
tunc poneretur fic fecundum DoAorcni quod
aAus intclleAus Angch fic tantum vnus rcfpe-
Au omnium obieAorum , liue aAu fine, uuc
fucccdiuc , fic tunc ccit infinitus. »

Ad quartam dico primb.qubd forte hoc ne-
garetur , quod xque perfcAc duo fimul ficut
vnum, vt expofui u primo tdift. 2. & in fecundo
dtlftnli.}. quomodo caufa finira non potcd x-
que perfcAc producere duos cflfeAus fimul,
ficut quemlibet fcorfutu. Cum dicitur , quod
Deus potcd illum caufiirc. Dico, quod etfi ipfc
pollit quantum jn fc cie » tamen natura aAus
non ed capax quod vnus , fic idem aAus fit x-
que perfcAc duorum obieAorum fimul , ficut
vnius ran um. Dico fecundo , quod concedo
antecedente illo.ticgattir tamen confequencia,
fcibcet.quod fimul poflic efle infinitorum, quia
hic requiritur maior per fc Aio. Cum enim pro-
batur per fimilede duobus corpoi ibus, 8cc.Di-
co,qu6d non cd finule, fic hoc patuit in fecun-
do , diji.i. quia prxeise requiritur tanta perfe-
Aioagentis, ponentis duo corpora in eodem
loco materiali, (icut ponendo infinita.qbia hic
tantum ponitur penetratio dimenfionum.

Ad quintam dico primo, qudd fi refpcAu a-
Aus voluntatis non concutrit obicAum , ftd
tantum voluntas, quid tunc non cd fimi!e,quia
ponitur aAus incelligcndi dependere ab ooie-
Ao proprio , a quo nabet fuam perfcAioncm.
Dico fecundo, quod etiam talis aAus, qui edcc
infinitorum obieAorum , cllcc infinitus , quia
voluntas non cd rata velle plura obicAa fimul
eodem velle , xque perfcAc iimul, ficut quod-
libct (cor fum;quin requiratur maior pctfcAio,
fic in voluntate, fic in aAu volendi. Si vc t6 re-
neatur quod obicAum concurrit aAiuc ad a-
Aum voluntatis, dico idem dc aAu voluntatis,
quod dico dc aAu intclleAus.

Ad fextam concedo antee edens, fcd negatur
confequencia propter caufam foperius diAam.
Si verA pollet intclligere obieAum infinitum
quantum ed intellfgibile , tunc confequeutia
edcc vera, quia tunc illa intelleAio obicAi infi-
niti edet formaiiter infinita, quia obicAum cf-
fet inrelligibile intclIcAione formaiiter infini-
ta , fic tunc talis intelleAio edet ver£corapre-
hcnfiua obicAi infiniti, vt alias expofui.

Ad fcprimam patet refponfio cx prxdiAis.

Ad oAauaro , dico quod videt diltinAe lapi-
dem,vno aAu, fcilicct , fecundum totum fuum

•fi

Ad ttniam
dubium.

A J antrum

dubium.

ii,

AdquUtm

dubium-

Ad fextam
dubium.

Adfeftimm
dubrum.
Ad n lauia
dubium.

Qiueftio XV.

e^qtudiratiuum , fed non videt a&a infinitas
partes fapidisdu qu&d diftin&c videar ibi infi-
nita a&u,Sc hoc fimui, fiue a&u> fine pluribus j
fuccefliuctsmcnpotcft videre, & hoc diftin&is
. aclibuS , videc ramen ibi infiniras partes inexi-
ftcntes,noni tamen ique diftinfte fimui , Itcut
folumlapidem.Eidchoceric fermo prolixior.
AJ ntnum Ad nonam patet rcfponfio,qu:a noncfl fimi-

tn. loquta qudd cbic&um videatur ab alio, nullam

pcrfe&ioncm formalircr dicit in obiccfco , imd

421

accidit fibi,fcd quod idem aftus inrelligcndi fic
plurium obicdorum hoc cft pcrfcdboius in
a&n.vr fupri patuit in illis przfuppoficis.

Ad decimam. Se vltimam patet rcfponfio ex
pnmiiIIs:quiahoccft concomiuntcr, quod fit dithum.
omnium obie£tor«ni(

Tertio principaliter Client multi boni in-
itanti! contra tettium principale, fed nolo om-
nia in dubium pro nunc rcuocarc , alias erit de
hoclcrmo. ... *v-\

f , 7-

S C H O L 1 V M.

Certum cjfcrfuod. attualem wldlciHomm eae ftttda ccncurruus aliquid ex parte animet,
Crobiettnm perjetv«l perficerem .Virum autem horum eri per fe attiuum,vcl prjnctp.il: ut, cer-
tum non ejl» er pro vtraque parte adducit i^Augtishmim, & Fhslofqpljum.De quo late j .dtjl.
5 .q.y. vbt varias fententia* circa hoc refutat.

DE fecundo f ptitui articuli principalis , certum cft, qudd ad attualem intelle-
ctionem caufandam concurrunt aliquid ipftus anima: inccllcttiua:,&: obiettum
aliquo modo praeiens , fc ilicee vel in fc , vel iri aliquo rcprxfentancc i fed quod ifto-
rum debet poni per fc attiuum, refpcttu intcllcttionis , auttoritates videntur varii
loqui Auguftinus 1 l.fupcr Gen.cap.19. T^en putandum, inquit,?/? corpus aliquod age-
re in fiinrum , qttaft fpiritus corpori facienti , materia vice fubdatur. Omni enim modo pra-
1 tantior esi resana facit illa, de qua facit » necvl/o modo corpus praft antius fpiritu : imo /piri -
tus prafla ulter corpore, guamnu sgitur imago effe incipiat m 'fpiritu, tamen eandem imagi-
nem nen corpus in fpiritu , fed fpiritus in fctpfo facit celeritate mirabili.

Item idem I0.de Trin.c. y ruma conaoluit,& rapit imagines corporum.

Pro attiuiucc tamen obictti, videtur dicere 1 j.dc Trin. 1 o.vcl 24. Formata cogita-
tio abea re, quam /cimus ; v cibum esi, quod in corde dicimus. Ei ibidem. Hxipfa fcieutia
q itant memoria tenemus, nafeitur verbum. £c cap.12.vcl 30 .Verbum cfi jimilitudo rei nota,
de qua gignitur, qjr imago eius.

Philofophus autem videtur loqui pto attiuicatc obictti , quia illud videtur c(Tc
principium attiuum > per quod aliquid reducitur de potentia dfcnciali ad acciden-
talem. Hoc autem cft aliquid ex parte obictti i quia illud , per quod obiettum cft
prxfcns,lub ratione attu inccliigibi!is,cft fpccicscaufata ab obietto.

Pro hoc cft illud fecundi de anima, quod prius cft adduttura , fcilicct : Vniuerfa -
Ita quodammodo funi m anima. Vnde mtelligere tn ipft quidem ejl cum velit j ac fi dice-
ret, qubd quia obictti intclligibiliafunc prxfcntia animx, ideo ipfacft in potentia
accidentali potens intclligcre.cum velit.

Sed pro attiuiucc potentia: videtur aliquibus efic illud 3. Mctaphvf.quod fpecu-
latio eflaUto immanens. Si autem inccllcttio non cft ab intcllcttu? fed tantum ab ob-
icttornon cflfet ibi attio immmanemtfcd tantum tranfiens.

Idem j.dc
Aninn t.
com.19.

Quod ob-
tectura eo-
currar ad-
tntellciiio
ne','fuadt-
tur ex siit -
gufi.&Ph h
'•/. ; ' .

Tcx.do,;

Tcx.16.

CO MMENTARlUS.

Wm4 [tl :

fir* m .i-

■tbutr.

e '1'^ E fecundo primi principalis , certum /fi
JL /quod ad adualou nottti.tm cau fandi con-
currunt , ahjuid ipfiut ‘anima , Se e. Quia ta-
men Dn&or exprefte tenet hic , 5: in primo,
diA.j.q. 7. qaod v t runque concurrit ,duo faciam ,
primo recitabo auiftoritaics declarando eas , Se
ibluam fingulitim , fecundi adducam opinio-
nem Doctoris. Primb arguitur auctoritatibus,
qui videntur probare quoJ Ibla anima fit co-
lum actiuum rclpectu intellectionis. Prima
cll Aug 1 l.fupcr Ccn.cap.»9.JV<>« putandum ej},
Scc. liU auctoritas uia includit. PrimAqubd
corpus , id cft , res corporalis, non agit in fpi-
ncum. Agere in alium cft producere aliquid,
quod recipitur in illo, in quod agit, licut ignis
agit in lignum.prodcccndo calorem, qui reci-
pitur in ligno i fiue agere in aliud eft proprie
inducere aliquid productum ab agente in illud,
iu qqod agfc , Sefie reccptiuum habet vicem.
Seni Oper. Toni. X 1 1.

fiue rationem materia* reccptiui , Se fic habet
rationem palluia. Si ergo corpus ageret iiiipi-
ritttm , tunc fpiritus aliquid reciperet ab ipfu
corporc,&.fic ipiritos haberet rationem mate-
ri* tccepriui, & lic diceretur fubdi corpori a-
ftiuo.proquanro aliquid recipere a corporeagc-
te In illum. Secundo ibi, omni enim modo. Hic
probat primum, fcilicct, qticid corpus non pof*
fit agere in fpiritum.quia tunc corpus eflet per-
fectius fpirituipatet, quia omne agens prrrftan-
tius eft pallo. Et hoc cft, quod dicit quod rgt,
qiu agit ejl prajlantior illa , de qua agit , id eft,
in quam agit; Se patet, quia actiuutn , vt acti-
uum , cft prxftantius pafliuo. Tertio oftcndic
quomodo caufitur imago tn fpiritu , Se dicit
qudd non k corpore pra*fcnrc,fcd a fcipfo fpiii-
tu mirabili celeritate, id cft , lubicA j & fic pa-
ret qupmciilo intellectio non eaufatur ab obic-
cto pxilcttim corporali, fed ab ipiaaninu. .

N n Secun

QHtmadi an

£*1S jlf f U-
flAKIlM

412,

Quodlibet.

a 5. Secunda auctoritas cft. 10.de Trin.c.f.yf/ii-
Anthlttiam in* con noluit , &c. cx qua auctoritate videtur

fit m Sinum
rtfrta* l*-
it&tiUmii.

velle qu6d ipfa anima fit actiua ftix operario-
nis,quam auctoritatem etiam expofui in pri-
mo.dift. j.dift.7.& ibi multx aliae auctoritates,
& rationes pro ifta pofitionc,quas vide ibi.

Deinde addneit auctoritates probantes obic-
ctum e ile actiuum. Prima auctoritas dicit quod
ipfii cogitatio, fine cognitio obiccti, qua ipfum
Icimus, fiue intclligimus, cft verbum, qux co-
gnitio cft formata, id clt, caufata ab ipfo obiec-
to, & hoc verbum, fiue cognitionem obiccti in
corde dicimus, id cft, gignimus, fiue produci-
mus. Secunda accipit feientiam habitualem,
fcilicct, pro obiccto relucente in memoria, fci-
licct pro obiccto prxfcnce, vel in fc, vel in ali-

ncctilentalcm. Hoc tutem ejf aliquid ex parte ob-
ieSit quia illud, per quod ibidium efipreftru fub
ratione alius tntelligibilij. Patet quia dicimus,
quod lignum cft in potentia clientuli, fiue re-
mota>ad calefaciendum , & per calorem recep-
tum eft in potentia accidentali,fiue propinqua,
idc6 calor cft ratio formalis calefaciendi, quia
fine calore non poterit calefacere , & habito
calore calefacit. Sic in propofito , de obiero,
quando inteUedus non habet fpccicm intclli-
gibilcra obiedi , eft in potentia edentiali , fiue
remota ad intclligcndum obicdum.qnia vt lic,
nullo modo poteft ipfum intelligere : fcd ha-
bita fpecie inrclligibili obiedi cft in potentia

? - Vt

/«ri

'dr

quo reptefenrantc ipfi intellectui, & tunc dici-
erbu

r I pott

accidentali, fcilicct propinqua,ad intclligendu
ergo, talis fpccies, per quam obicdum eft prx-

' '%

tur verbum renari in mcmoiia,& ex ipfafcicn-
tia habituali, fcilicct obiccto prxfcntc intelle-
ctui uafeitur verbum, fiue notitia ipfius obiccti.
Tertia, verbum cft fimilitudo, & imago rei no-
tx,id eft, quod cognitio obiccti .qu^ dicitur ver-
bum eft fimilitudo naturalis ipfius obiccti per
imitationem, vt patuit fupra, q. 1 j . Et cum di-
cit, qu6d eft fimilitudo rei notx.id cft, eft fimi-
litudo obiedi prxfcntis intcllcdui.quod obic-
du fit prxfcns , dicitur noiutn habicualitcr dc
quare nota , fcilicct obicdo habicualitcr noto
nafeitur vcibum,fiue potentia aqualis obiedi.

Deinde adducit auctoritatem Philofophi,
primo pto adiuitate obiccti , fecundi pro adi*
uicatc potenti*. De quo primo dicit Dodor
quod Philofophus videtur loqui pro athu itate ob-
ietli , quia illud videtur eji principium alituum,
per quod aliquid reducitur de potentia tjfentiali ad

S C H O

•X

fcm,5t tenens vicem obiedi, eft ratio formalis
ipfi intellcdui caufandi notitiam obiedi.

Pro illo cft illnd a. de Anima quod priAs eft
addudum, fcilicct vuiuerfaha quodammodo funt
iftrfwmtf.&c.Dicurur autem obieda vniuerfalis
eflc in anima per fpeciesintclligibiles obiedo-
rum, qux formaliter funt in anima , vt patet 1
Dodore in r .difi.yq.6. Et accipiuntur hic vni-
ucrfalia in potetia remota, fcil.pro ipfis quidit a-
tihus.vt ibi expolitu eft, qux immediate reprx-
fentatur a fpeciebus mtclligibilibus, vt ibi dixi.

Sed pro adiuitate potenti* videtur aliqui-
bus efteillud9.Met.qu6d /beculatto efi aUio.Scc.
Patet, quia intclledio eft formaliter in intclle-
du;modo fi eftcl adiue ab obiedo,tunctran(i-
rctin imcllcdiuum.non cnimpoffet elfein ob-
icdo intel ledo.Ergo videtur ex ifta audoritate
Philofophi , quod intclledio fit adiue ab ipfo
inte!ledu,& non ab ipfo obiedo intclligibili.

Sicuri, i.

tex.to.

I V M.,

Refiluit\tam tntdleclum^qnam obicdum per fe}vtl aliquid eius vicem fupptens , ejfediu}
concurrere ad tntcllecHoncty>quod late tradat. 1 ,d. 3 .q.y.n.xo. Probat primo ex Aug.Secundbf
quia quando obiedum adefl prafens intellectui , poteft ejfe actualis intclledio ; ergo tunc efl
caufa eius adiuatcr necejftno efl folus inteUedus tvel 'filum obi edum , vel ambo ftmul. J%uod
tton fit obtedum tantum , probat primo ,quia quandoque efi imperfedtus intelledtone , vtfiefi
fenfibtleyquoad intuitionemeim. Secundo, conatus matot facit ad perfedtorem intellectionem .
Tertio, operatio non ejfet perfedio per fi inteUedus , quia eliceret eam mediante accidente per
accidens , fient quando lignum calefacit. De boc late Dod. i.d.q .qyjt.y. 1 6.17. vbi multis
refutat fententiam Coffred. qua etiam videtur D. Thoma , dantem totam adiuitatem obiedo,
vel fpcciei.Qubi vero inteUedus non fit tota caufa intellcdionis,prebat,quta adus efi fimili-
tudo obiedi y ab eo accipit fpeciem , cr effentiahter dependet. De quo late Dedor i.d.q ,q.y.
«.3 .refutans H cnric.tr tbuentem totam adiuitatem rejpcdu inteUed rionisfanima .

fntcllellui
& obtcUit

DE ifto articulo f poteft dici,quud vtrtinquc concurrit in ratione principi) a&iui

Ve' **

cfpcftu intcllc&ionistaliquid, fcilicct ipiius anima:, & ipfum obicdum,vel ali-
coagnnt .td quid cx parte obiedi. Et hoc videtur haberi ab Auguftino 9-de Trin. cap.vlr. Liqui-
mtelldho- j nquie , tenendum efl , quod omnis res quantuncunque cogno farnus , congenarat in nobis

mtilUmpii. "jlroyuc cmm p.ir:[rr nclilia , fcilicct a co^ncjccnlf, ccgnitc. Exi. dc

q-7.mj.1c. .J. r jn c t vc| J tx viabili dr vidente & gignitur vtfto. Et lic^t ibi fubdit ,informstto fen-
fui,rjue vtfit dicitur ,« file imprimitur corpore ,ijuod vt detur. Hoc non eft contra illud:qnia
zquiuocc accipitur hoc nomen .r/y/f^rimo proaftu videndi : fecundo pro ipfa 0-
.bid/iim ’ ""htudinc rei vifx,& illa a folo corpore caufatur. Et ifta xquiuocatio poteft colligi
e;i prefem ex **•>!*•* verbis illius capituli.

imcUeflin. Pro hac conclufionevidecuteflc ratio r : quoniam quando obieflum intelligibile
hobe-i po- eft aflu prxfcns intellcclui, poteft haberi intclleflio adualis illius obiefli.fed no po-
tdhmitu, tcfl haberi ftne principio petfcfle afliuo : igitur vel alterum illorum cantum cft per

non aliter. prinripiu adliuu.vel ambo intcgratvnu principiu perfefle afliufuita qu6d vtrfi.

«Mrtrl” ftuc rart'^c afliuu.Qu.6d aure ncutru fit pcrfccfte principium a&iuuriqprobanir.

Jd tM.tht Primo dc obiefloiquia aliquod obieflum non cft nobilius ipfa iutcllcflione, ficut

tmdUtl.o. accidens fenfibile: Ji principium afliuum perfeftum, quando cft xquiuocum, neccf-
• fan6 cft perfeflius forma caufata. Seeund6

. -

r* lVVV'r V-

Quxftio X V.

■pjipHV; 423

Secundo probatur idem h quuobleaoexiftcncc arqucprzfcntc inte11eaut.fi ma-
ior cil conatus, i: maior mtentioad in colligendum, perfodior poteft haberi intelle-
go- fic hic videtur, quia perfectius veftigium derelinquitur i igitut maior intentio
voluntatis caufat aliquo modo perfidiorem intclledioncmiquod non videreturpro-
babilc, fl folumobicdum eflet caufa adiua eius , quia illud videretur lemper agere
fecundum vltimum potentia:, cum fit agens naturale non liberum percffentiam. Pa
tet fed nec liberum per participationem videtur , cum non ftt in eadem natura curo
voluntate.

Tertio oftenditur idem ftc : 1 Operatio illa non cft, per fepcrfcaio agentis, qnam
ipfum elicit ptateise mediante aliquo fuo ac, idente per accidens. Exemplum : (Sit.
facere vel ctiamra/rrr non cft per fc perfedio ligni calidi : quia non competit fibi ni-
li per calorem, qui cft accidens ciustillud autem, a quo obieaum aliud ab anima, cft
prsefcos incellcdui , cft cius accidens per accidens : quia quandoque contingentcr
ineft : quandoque non : igitur fi folura illud cft principium adiuum refpcau iritellc-
aionisrintellcaio non eflee propria perfodio intcllcaus.vcl hominis.

hem fecundi probatur, quod nec totalis adiuitas conucniatintcllcduitquiaadus
videtur propria fimilitudo obicdi.Videturctiam fortiri fpeciem ab obicdo, licet non
ficut i principio formali imtinfecottameu ficut a per fc principio extrinfcco. Vide-
tur etiam eflcmialitcr dependere ab obicdo , propter quod refertur ad ipfum in ter-
tio modo relatiuorumihoc autem non videretur verum, k fi obicdum eflet tantum

caufa pet accidens, vel caufa, fine qua non.

Concedo igitur audoritates prius addudas ad quafcunque affirmatiuas , flue do
intcllcdu, fiue de obiedo. Verum quidem cft, quod vtrumque iftorum aliquo mo-
do eft adiuum ad intcllcdioncm,fed adiuum partialearobo autem integrant vnura
adiuum totale.

COMMENTARIIS.

Afui er c$~
nutus facit
ad perfi-
dior etn in-
tclltlhone.

In t elUS io
fi ab obie-
lio tantum
effit ^non e fi
jttptrfc-
Sta Intel -
ItduS.

Intelleilio
non fit it
folointellc.

a u.

luuUiititmii

14« f rx£ ifio articulo. DoClor prius popit in-
\_J ternionem fuam.flc foluit rationes
fjuc au^or, ‘taces pro vtraque parte. Dicit eigo,
turaheme qu&d vtrumque , fcilicet intcllcdu s , & obic-
frinaftj »- &um concurrit in ratione pnnt ipq acliui reffe&u
chw rtjfetim intelleUiorin. Et hoc videtur haberi ex Aug.&rc.

g Deinde adducii rariones pro conclufio-
ne * quu quando obielhtm efi pre 'ens intelledui,
poteji haberi tntelUiliu affualu iUiw obietli , &c.
Sequitur : Principium perfecti adiuum quando
efi aquiuccum, neceffario efi perfidius forma cau-
fata, vt patet in qahfi. n.k dicit perfed 'itu for-
ma caufat a, quia propiic d icitur caufari totum,
Zc non forrua informans, ficut dicimus album
caufatur, fle non propiic albedo, ficut inrclli-

Sens caufatur , & non intcllcdio , modo non
icitur peifeftius roto,vt comptchcndii vtru-
que, fcd lerfcCkius foitna informante caufica.
h Secundo probatur idem,kc.

In ifta ratione nota aliqua primo qu&d in-
rsllettio elicita maiori conatu cft pcrfc&ior,
fcilicet intenfiudi patct,quia fuHhntia, fle in-
tenfio aChis cft i caufa a&us,vt patet a Do&ore
inprhnoydifi. 17. Ab eodem enim eft intcnfio,&
fubftantia a&us : modo quando caufa agit ma-
iori conatu, id cft.maiori virtute, tunc producit
perferiorem arum, ficutpatcc quando aliquis
toto conata figiuir in vifibili,tunc perfciftior,^
inicnllor vifio caufatur- Secundo nota , quAd
intellc&us fibi dcreli&us femper agit aCloali
conatu, quando obieaum cft xquC prxfcm.ita
quod maior k minor conatas non eft ab intcl-
lcCfcu vt intellectus, fcd hoc cft a voluntate fic
fmclligendo , quod poteft firmare intellectum

Scoti Opcr. Tom. X I /.

in aChi intcUigcndi , & quanti plus firmator a
voluntate , tanto intenfitis , fle maioti conatu
imelligit.Sed de hoc vide Doftotem in x.d.qi.
vbi hanc materiam prolixe expofui.

i TerriA principaliter oftendit fic ; opera-
tio illa non efi per fi parftOioaft nnstquam ipfum
eheu mediante aliquo fuo accidente prune per
accident , kc. Sequitur : igitur fi folum illud efi
principium adiuum refycdu intelleclionit ,intcllc-
Sio non effet propria perfeSto intelledu* , vel ho-
minis. Pater , quia non in elfet ipfi per aliquod
fibi intrinfecum.led mere per extrinfccmn.quia
tantum pet fpeciem intellig bilem ob edi,qux
cft ipfi intellectui tantum accidens pa acci-
dens.fic fic eflet inultum vilifaccie naturam ita
perfcChra , qux tamen dignificari debet quan-
tum poteft , nifi appareat manifcfta contradi-
ctio ; hic autem nulla apparet contradiCtio.

k Hoc non videtur verum , fi obteftum effit
tantum caufa per accident , ve l caufa fine qua
non. Patet, quia anima per accidens, vel i caufa
fine qua non , nihil per fc, & clficmialiTcr de-
pendet vt menfuracum 1 menfuia. Et adurite,
cum dicit de fimilitudinc obieCti,debct intclli-
gi de fimilitudine per imitationem , k iUa, k-
tuncobieCtum cft caufa intclleCtionis, vel (al-
tem aliquid virtualitet continens illud , fic in-
tclligcndo, quod aCtus intcUigcndi immutetur
edent ial iter obicCtum. Et de noc fatis diCtum
eft in quxft .1 3 ■ quodlibct, & in pti(no,dift.3.
quxft.7.

Cxtera vfquc ibi : *2>e tertio primi princi-
palis , patent cx diCtjs hic fle in primo, dift. 3 •
q.8.flc dift.17.

Nn a SCMO

Quodlibet.

ViJc i. J.-
Gcn. ani*
nullum

S C II O L I V M.

Explicat 'quomodo obicftum.cr mlelleltus Jiat dux concaufe diucrfe rationi), quarum neu-
trx ab altera occipit virtutem. Vc quo late, i .dlll. yq.j. iw. io. dr q i.uu. i, Probat inttlle-
tlum ejfe principaliorem c tufam rejpcllu intellec/unis,adquam naturaliter mouctur, non vero
re/fei/u vifitnis beata. Explicat loca Augutiin. & Pbtlofophi conformiter ad refolutionem
fuam.de eJfcMuo concurfu vlriufque caufe ad intellectionem. Vide eum , i .difi. yq.7crm.yj.
nbt foluit argumenta tribuentium totam aHiuitatem Jpeciei i &nu. 17. vbt flutt argumen-
ta Gofredt negantu omnem achuitatcm ammc.cj- nu.x 4 .vbi refellit argumenta Hernici tri-
buentis totam aihuitatem ipfi anima.

SEd liic funt duo dubia. Primum quomodo ifta condituum vnum perfeftum
principium Sccundumde quibufdam auftoritatibusadduftis.putadeilla Augu-
ftini Ex Ipfa fient u nafcitnr verbum , quomodo ifta facit pro obiefto ; Sc fimilitcr illa
Aridotclisi.de Anima, fcientia autem vniuerftlium ef.

Ad primum dico , quodcauficonciuieures quandoque funteiufdcm rationis,
& ordinis, vt plurcs trahentes naucm : quandoque vero funt alterius rationis, & or-
dinis: & hoc dupliciter; quandoque pollerior habet virtutem fuam a priore. Exem-
plum, Sol, Sc pater in generatione hominis : quandoque poderior non habet virtu-
tem *uam a Prlol c > nec dependet in habendo luam virtutem ab ea, fed ramum de-
ad finem. Pcndct ab ea in agendo fecundum fuam virtutem : ita qudd fuperior principalius
T- x.i(. agit , St inferior minus principaliter agit. Exemplum forti de patre , & matre in ge-
Mattra- neratione prolis : vt enim videtur haberi ex 16.de Animalibus. Mater aliquo mo-
11 "dem- dole habctaftiuc , quod videtur rationabile : ciim formam ciufdcmfpcciciconfe-
f 'eiteraiio d“atur virtos ciufdem Ipccici.Mas autem, St fccmina non differunt fpccificc fccun-
uim. dum Philofophum 10 dtetaph. Mater autem virtutem fuam aftiuam non habet a
Irtrtlleehu Plttc . nec in habendo iplam ab illo dependet , fed dependet ab ipfo in agendo fc-
& okuQS eundum ipfam virtutem, Sc agit minus principaliter.

fum Ane Ad propofitum , intclleftus Sc obieftum non concurrunt primo modo : quia ille

caufa , A,- concurfusnon cd neceflarius ex ratione concurrentium, fed tantum ex defcftu vir-
0»™ '4~ir tut‘s m vno : quia fi duplicaretur virtus vnius , ipfum folumfufficerct; non lichic;
rnuna ab quantuncunque (it obieftum perfeftum, vel intelleftus perfectus, neutrum ca-
aberaacci. mcn caufarec aftum line alio, nec concurrunt fecundo modo: quia intclleftus non
pit virtu- habet virtutem luam aftiuam ab obieftotncc c conucrfo.Tcrtib igitur modo polfunc
rrmi.d.j. dici concurrere.

9'7- Quod aurenr eorum fic principalius non oportet difcutcrc.

j-*K Ad Iccundiun dico, quod ifta tria accipit Auguftinus pro eodem, verbum gigni.de

n,cmor>1>dd verbum gigni de fcientia in memotia : Ec verbtimgigni dc re nota:quia
fecunAum Pcr fcientiara intelligit aftum primum , per quem anima c(l in athi lufficienri ad a-
-Aug. ver. ftum intelligcndi , & in virtute illius primi aftus gignitur verbum, & in illoaftupri-
burn gigni mo relucet obieftum : Sc pro tanto dicitur gigni dc obiefto; igitur dc fcientia gi-
Ae numo. gnitur, vc de principio formali gignendi : dc obiefto autem vt relucente in illo prin-
r'a 'dcob~ dc memoria vcrdvt continente illud principium , ita qudd omnes tales au-
ftoritates Augullini fecundum intentionem illius loquuntur pro aucloritatc
obicftt

ConfimilitcrSc illx aufloritates Aridotclis, qui dicunt, qubd perfientiam pejfita
Sc -".f" mu> ‘n,e^‘£ere cum volumus ; Sc infecundo dc Anima, fcientia ejl vniuerfalmm , Scit)
Animatio tcrc'odc Anima. Ciiim autem -unaquaque farit, vt habetur lupra..

S.&.- 8. Et c(l intclligcndum , quod tam Auguftinus , quam.Ariftotelcs accipit fcienciam
l'h)'(lt.)i. non pro habicu illo acquifito ex aftibti' frequentatis, Sc facilitamcadGmilcsaftus,
Seu mia ef fed pro i!lo,perquod obicftum cfl prifens.vt afttt intelligibile.Gue ponaturfpccfcs
rmtojeeu- intclligibins,fiue aliquid aliud. Scientia enim cft illud fecundum Ariftotclcm, fc-
•«1 cju.uu cundiira quod anima educitur dc potentia ePemiali ad accidentalem. Hoc.aptcm
pra-ccdit omnem aftualcm intcllcftioncra t quia illa cfttccqiiflus potentia; acoidcn-
ralis. Scientia enim acquifita ex aftibus,6c factlitans ad conlidcrandum,non praxe-
ditomnem aftutn intelligcndi.' i

Similiter apud Auguftinum Scientia eft formalis ratio, fecundum quam memo-
ria cllparicns.liuc gigncns.Iftaautem fcientia acquiGtacx multis conGdctationibus

•elio.

». dc ani-
ma i.ute

Memori,

S‘S"ent.

Uuamio a v .

4*5

non cft formalis ratio gignendi quamcunque imcUcQionem:im& gignitur cx multis

F Ti d1ca!.qu6diliaaaiaQCicas i t.f.perGcn.non affirmat tantum dc*njma:fed etiam
neenobieftum agere in animam. ' /y1.,

bimiliter Anftoccics non tantum conceditur obituum agere, fcd, yid?tut negare
intellccfum agere : quia sudetur ponere quod :ntclhgcrc Jitpatiqutddim.

Ad primum pudet dici quod Auguftmus negat ibi obduro agere m animam i. & Wde
immediate fecundum # materiale, quod habet extra animam. \

Ad fecundum. Ariftotcles vidotut frequentius loqui pro aflumate obica>,& pMe \

fibUicace potcutix. Cuius ratio cft : quia communiter locutus cl\ de potentiis ani-
mx,inquanrum funt illa, quibusfotmaliterpoirumusopcra:., puta de fenlu, mquan- »•***
tum cft, quo polfumus formaliter icntiteiS: de intellcau, quo mtclugcrcrlKUt loqut- *

tur de anima, vc cft illud, quo formalitcr viuimus : nunc autem licfct mcellc&us ach-
ue caufet intcflcaioncm , non tamen dicitur intelligcre inqu.uuum cauf.it : quia fi *

Deus caufarct illam eandem intclleaioncm.non tamen dicitur intelligcre
Icaionc; fcd inrelleaus ille, in quo caufatur imelleaio : igitur & modd intcllcaus
dicitur intelligcre, nop quia caufar.led quia recipic mtclkaionem. Et fic verum eft
quod r mruBirtr* qufddampati : quia intelleaum intelligcre non cft mfi iprum rc-

cipcre intellcaioncm lfta autem auaoritas 9- fi faciat pro aftm.tatc fiq.ij.fup.

ob)cai,vol non, patet cx quxftione de »au cognofccndi, C£ appetendi.

j , ■ :*•. ;j,' i i -.i ,

SCHOLIVM.

pofttbiUm minime acTtuam tfe. Secedi, addunt aha quatuor tegumen!* JundeMta mtclle-

clum pef sibilem ejfe dt/ tuum. » *•

DE tenio primi articuli principalis , videndum cft an illud in partcintcllcfyua,
quod eft aaiuum ad intellcaioncm, fic intcllcaus agens vel polfibrlis.Vidc-
turquod agcnsiquia intcllcaus poflibilis recipit incclleaiqnem : fi ig^ur tftijn ‘WJfcJUi
aaiutis refpcau intclleaioms : pari ratione poflct dici quod relpcat» Ipcciei le-
gibilis , quam rcdpit,eflct aaiuus , X ita non requireretur intcllcaus agens ad »1*
quem aaum in intellcau.

Confirmatur illud : quia aaiuum, & paffiuum diftinguunt potentias in anima.

Sccundb ad idem fic- Philolopbus j. diftinguensimcllcaumagcnr

tem a poflibili, fic ait : Eft enim intelltflut hic quidem talu,quod eft omnia fterr,& de agen-
te:,Ile autem , quo eft omnia facete. Ex hoc videtur fcqui quod intcllcaus agens adx-
tur po (Tibili in ratione aaiui,& paffroi. Eft igitur aditios, 5£ omne illud, cuius pofli-

bilis cft receptiuus,SC per confequcns td intellcaioncm. ,

Prxterca idem fcquiturde inrcllcau agente, cft funt habitui quidam jy-vt lumen:
lumen autem intcllcautlc videtur cilc principium aaiuum cognofccndi ventares
inteUigibiles, fecundum illud i i.dc Tnu.i rebui wtcUtgtbdibui netu, ah ordine,

dtfonente conditore , Jab)ccla,Jn fta vidcl ,« quadam luce jutgeueru imorfciea , quemad-
modum oculut carnit videt, qua in hac corporea luce circum adjacent.

Prxterca ibidem fcquitur : femp er nobilius eft agent patiente , & principium materia i
igitur impafubilu efl fubflantia in altu : igitur vult quod inccllefius agens cft nobilior
poflibili, vel faltcm non minus nobilis i nunc autem imago confiftit n eo, quod op-
timum cft in noftra natura , vt probatur in primo articulo per Aiiguftini : igitur m-
cellcaus agens pertinet ad imaginem , ted non poteft pertinere nili ad me moriain :

(parct)fcd cummemoria habeat conferuareobieaum, vel fpccicm obicai:& exprf

mere, vel gignere notitiam aaualcm eius ; Patet, qudd intcllcaui agputi non poteft
competere primum:quia non eft virtuMcccptiua, nec conlcnuiiuaugitiur competit
fibi fecundum, fcilicet exprimere notitiam- .. ,

Sed pro alia parte , fcilicet intellcau poflibili arguitur primo per. illud Anltotclis,
quod intellectui agent ettftcul lumen. Commentator vult ibi , quod fic Ut lumen faut
quodammodb potentia colorem aau colorem, fic intcflc&us agens fjcit.de potentia
intclligibili aau inrelligibilc : igitur aclus eius rerroinatyr ad obicdijmaaii ir.tcl.i-
gibilc, achocprxceditintcUcaiorcm. . ; ... . _

Scoti Opcr. Tem. XII. „ Nn } (-on

c sJrQtitnr
VArierfof-
ftbiltm no
tfte etlli-
tutm.

j.dc Ani-
ma r. 1 7.
Vide 5-de
Ai.inaa,te.
57-Se jS.

ai. lubiun-
i\ a.

Jcxip.

Texc.rp.

Com.ip.

AJ finem.

416 Quodlibet.

Confirmatur perillud $.de Anima, com. 1 8: vbi vult Commentator, qudd fi res ha-
berent ejfe eo modo, quo puluit Plato, non oporteret ponere incellcftum Agentem i
igitur non ponitur nifi vtpcr ipfum fiat obieftura aftu vniucrfale i fcd hoc prxcedic
aftualem intclleftionem

Com.i S.j. Pftetcrca fecundo, fecundum Commentatorem, imcllcftus agens ponitur, vt per

de Anmu, transferatur obicftum de ordine in ordine. Quod fic incelligi poteft de ordine
VidcTn t,- ^"fibiliii ad ordinem intelligibiliu, & per conlcquens de ordine corporaliu ad ordi-
«i-aj.q.i. ncm Spiritualium j 6c quate requiritur ibi aliquod transferens proprium; ratio vide-
Munm a- tnr efle. quia agens, quod habet ejfe corporale, non habet rationem agentis , nifi in
Z'"! iras- paflum corporale, propter hoc, quod tale agens requirit paflum apptoximatum fibi
f’”' de. iocaliter j quia fi non effec localiter prifens.eiTettaliagenti quali non prad"cns:igitur
"fuit" nunclnam:l''cluoJ corporale poteft efle ratio immediatecaulandi aliquod fpirituaie,
ffiriiHfle nec Pcr confequcris transferendi ab iilo ordine ad illum ordinem. Et ifta videtur ef-
le ratio Auguftini : i.fnptr Cea.19.Sed quando objectum fit dc aftu intclligibili,aftu
intelle&um, hon transfertur fic dc ordine ad ordinem :igitur non requiritur ibi in-
tellcftus agens.

, Confirmatur, quia ad hoc, quod inrcllcftum fiat actu votitum , non ponitur talis

traflatio ab ordtncin ordinem; & hoc ideo cft, quia aftu inteileftuni cft fufiu ienter
proportionatii voluntati. Cum igitur aftu intclligibilc habes effe in memoria intelle-
iftiua,lit iquc fufficicmcr proportionatum intclligibile.ad hoc fciliccc.vt fit aftu in-
cclleftum, (equitur qu6d ibi no requiritur virtus transferens dc ordine ad ordinem.

Prxterea tertio , fi intcllcftus agens eflet per fc aftiuus ad intclleftionem aftua- 'J.
lem.pari ratione vbicunque poneretur potentia efle aftiua ad propria operationem,
AfXl" ^ cum *,oc ct*am potentia rcccptiua talis operationis, ibi effer diftinguere potentia
ri dicitur agcntcm,Se poflibiicmivtpote voluntatem agcnte.Sc voluntate poflibile, fecundum
inttlltthu Communem opinionem qux ponit voluntatem aftiuam , & etiam receptiuam voli-
ngem tj ■ tionis i Sc fimiliterfi fenfusponatur aftiuus, propter hoc forte, quod fenfatio vide-
fojjibilu. cur nobilior ipfo obieftofcnfibili extra, effctdiftinguendumdcfenfuagente,&. pot-
abili. Cum igitur Philolophusiftam diftinftionem de agente, 8e poflibili nulquam
ponat ibi, nifi in intcileftu, Icquiturquod ifta differentia non cft propterilla, qux
communiter inticniuntur in aliis potentiis , ti ita non propter agere & recipe-
re afttoncm.

Prxterea quarto, videtur efle contra illud idem9.deTrin.Se vlt. a cognofcente, dr
cognito pantur notitia j intelleftus autem agens noti cft cognofccns,fed iblum pofli-
bilis: igitur ab illo paritur intclleftio, &per conlcquens aftiue fc habee relpcftu
intelleftionis.

S C H O L I V M.

Si teneatur prima via tribuens totam aefiuitatem intelleflui agenti ; dicentium erit , quod
habet duas actiones ; vnam , qua transfers obsedum de ordine corporalium adjpirisuahum,
faciendo dt potentia intclligtbili adu intellegibile ; alteram , qua facit de potentia inletledf
adu intelledum, producendo intellcfhonem. Iuxta hoc dat modum refpondendi argumentis
in contrarium , pofius, num. 1 4. i^duthorttates adduda loquuntur de prima aci tone sntelle-
efus agentis , quia hac cft magis propria , quia nulli alit potentia icmpeht :fed non negant
ei fecundam ad tonem , licet de ea mentionem non Jaciant , quia eft communis cum aliis
potentiis.

Dua allio ^ articulo I fi prima via tenetur , poffet dici quod intelleftus agens habet

pet micllc- 1 'duas aftiones ordinatas. Prima cft facere de potentia incelligibili aftu intel-

lim agn 1- ligibile.vel de potentia vnracrfali aftu vniucrfale. Secunda eft , facere de potentia
tu. intcllcftoaftuintclleftum. Primum intelligicurfic, quod vWtute intelleftus agentis
de phantafmatcin plumalia gignitur fpecfes ftttelligibilisin intelleftu , vel aliqua
ratio, in qua aftu relucet intclligibile.qux breniter loquedo dicatur fpcciesinfelligi-
Jmagtua- bilis ; Se ifta gignitionem rcalc rcptxfentatiui dc reprzfencatiuo dicitur concomitari
mode bt in gignirio mctaphorica obiefti de obicfto,fc.intelligifcilis de imaginabiluquod

tfBigibilt' rationabiliter dicitur , quia ralc ejfe obieftiuum habet obieftum in reprafentari ;
quale habet reprxfentatiuum corrcfpondcns i & ideo tranflatione rcali fafta in rc-
prxfcntatiuo , quando dc corporali gignitur fpirituaie , fciliccc dc rcprxfcntatiuo

lingulati

te.

Quatio XV.

427

fingufciri gignitur rcprxfentariuum vniucrfalc , confimilis dicitur , vci intclligicur
tranfiatio in obicdis dc corporali ad fp*rituale,vcl de lingulari ad Vniucrfalc.

Secunda aftio poneretur perquam de potentia inrellcdto fieret actu intelle-
ctum. Vbi fimiliter intcliigi^ur fadlio mctaphorica ex parte cbicctorum correfp jn*

• dens fa&ioni rcali ex parte eorum,quibus tenditur in obic&a : quia rcaliccr Ipccicm
imclligibilcm fcquicur adualis intellectio . & ficut prima tranllaciodc potentia ad
a£tum : lic etiam fecunda diceretur fieri per intellectum agentem, tam ex parce ob-
iedorum,& hoc metaphoriefc ; quam ex parte illorum , in quibus relucent obieda,
& hoc rcaliccr , procanto , fciliccc quod virtute intcllcdus agentis dc phantafmacc
gigneretur (pedes intelligibilis, Se, fic metaphorice dc potentia inrclligibili gignere-
turadu intelligibile > Se fecundo virtute Ipeciei incelligibilis gigneretur actualis
inielj.&io , Se lie metaphorice loquendo in obieris dc potentia in intellecto fieret
adu intellectum.

1 7 Confimiliter pollet poni duplex palfio ordinata in intellectu pofiibili corrcfpon-
dcsilti duplici actioni intellectus agentis i quaru prima clTct receptio fpccici intclli-
gibilis a pluntafmatc per primam adionem intelledus agentis : Se (ectiuda eflet re-
ceptio intellectionis a fpecic intciligibili per fecundam Adionem intellectus agentis.
Et fecundum hoc diceretur, quod ad memoriam intcllcdiuam pertinent intelledus
agens, Se pofiibilis. Agens quidem, non quantum ad primam adionem, qux clt fa-
cere de potentia intelligibili adu intelligibile : imo illius adionis terminus clt me-
moria in adu , quia per illam adionem clt intcllcdus habens obicdum adu incelli-
gibilc fibi prxfcns. Sed quantum ad fecundam adionem, quia cum memori* fic ex.
primere adualcm notitiam, vel intelledionem : Si intcllcdus agentis fecunda adio
fic agere ad illam adionem : intcllcdus n quantum ad fecundam cius adionem, in-
cluderetur in memoria. Intelledus autem polfibilis , quantum ad primam cius re-
ceptionem , qua fcilicct , recipit adu intelligibile fibi przfcns , dicitur memo-
ria : Se quantum ad fecundam receptionem , fcilicct adualis intcllcdionis , dici-
tur intelligentia.

Et fecundum hoc ° rcfpondcri polfcc ad illa , qti* videntur add ida in contra-
rium,per hoc qu6d adio abltrahendi,quz clt prima adio intcllcdus agentis, clt ma-
gis propria fibi, quam fecunda, quae elt caufare incelledionem > quia illa potcll com-
petere aliis potentiis > nulla autem alia transfert obicdum fuum de ordine ad ordi-
nem,fic inccUigcndodc ordine corporalium ad ordinem fpiricualium:i . 6 voluntas,
licet caufando a&umfuum, fecundum aliquos, per hoc metaphorice transferar ob-
icdum fuum de ordine intelligtbilium ad ordinem appetibilium i tamen ilta tranlla-
tio non requirit vo! uncarem agentem , lic incclligendo, hoc elt , prxparanccm obic-
dum fuum, vt fic adu volibile, ficut intcllcdus agens prxparac obicdum fuum,vt fit
adu intelligibile i quia quando obicdum clt adu intclledum , clt adu volibile.
Non igitur requiritur aliqua adio prxparans obicdum voluntati p Illx igitur audo-
ricates affirmant, quod verum clt primo adu intcllcdus agentis. Erfi quandoque di-
catur, quod propter illum folum ponitur intcllcdus agens, verum clt, vt talis virtus
clt propria intellcdui ; quia clt ibi tantum potentia prxparans obicdum : prxter fe-
cundum enim adum, non clt proprii in intellcdu ta!ic virtus agens. Nam alix po-
tenti* poliunt agere ad operationem, prxfuppofito obicdo.

COMMENTARIIS.

Dotlrin*

fibulari*.

IvulUtlu
dgentfdcit
de potenti*
i ntelUSe,
attu intel-
lectum.

Duplex
puffe tn

pojftbili re~
ffetlu in-
ttiitlhu d-
gentis,-

So!j pottn.
tiu intelle-
llitid dtui-
dttur in et—
gentem , &
pojjibiletn.

^ . 1 r\ E ifto xrticulo fi prima vi d tenedtur9(c\]ic .

fi l--/qudd intcllcdus agens fit aduus, pollet
bZmimel. dici tam agens, quam pofiibilis, habet duas a-
le&m apni. dones ordinatas, fic inteiligendo, quid intcl-
lc&us agens rcfpedtu illarum adionum , puta
fpeciei intelligibilis. Se intcllcdionis adu. dis
adiue lc habet , Se potentia lis refpcdu carum
mere pafiiue fc habet , vt ipfe inferius «ponit.
Primo ergo exponit de illis, ad quas agens adi-
u£ fe habet, prima ergo adio eft facere de po-
tentia intclligibih,adu intelligibile, vel dc po-
tentia vniuerfali adu vniuerfiile. Secunda cll
facere dc potentia intelledu^du intelledum*,
prima, fcilictt adio, que eft vcr£rcalis(qui ter-

minatur ad terminum veri realem , fcilicct ad
fpeaem intclligibilem , qux eft qualitas abfo-
lura ) tmclligitur fic , qaod virtute intelledus
agentis dc phantafmacc in phantalia gignitur
fpccics intelligibilis in intellcdu , vel aliqua
ratio.inqua adu relucet intelligibile, qux bre-
uiter loquendo dicatur fpecics intelligibilis.
Cum dicit, qu6d gignitur foedes intelligibilis
de phantafmare , non intclligitiir ly de vt de
caufa materiali, (ed ly de intill gitur virtualitcr,
id eft , quod gignitur fpccics intelligibilis dc
phantafmare , qtaia phamafnia continet eam
virtualitcr, partialiter tamen ,vt expolitum e ft
in primo, dift.j. qtyrft.6. Et ficp hantafma, Se
N n 4 tad

4i8 Quodlibet.

imcllcdhil agens funi dux caufx partiales in-
tegrantes vham totalem rcfpcdtu fpecici intcl-
• ligibilis , licet fntcllcdlus agens Iit caufa prin-

cipalis.vt patuir ist primo, dijh). qtufi.S . 8c hxc
gignirio fpecici cA vere realis , co quod ad tcr-
. minum realcm, fcilicet ad fpeciem vt dixi. Et

€<|. . ad ijium gignitionetn realcm repreftntati «i, fcili-

» cet (jjecici iatcllig.bilis.dertprafotfanubjcilic.
ph amafmate , du itur concomitari quadam gigni-
tio metaphorica, ( qti* dicitur metaphorica, quia
non terminatur ad terminum rcalcm , nec eft
i caufa realitcr agente ) obieth de obiellofcil.in-
reUtgibilit de imaginabili , id eA , quod quando
realitcr de plumali nate, quod rcprxlcntatiuum
obiccli.lubcntis efse tantum imaginabilc,gigni-
tur fpccics intelligibilis , qux cA reprxfcntati-
ua obicdh habentis efse inrclligibile, tunc con-
comirarur alia gignitio metaphorica. fcilicet de
obicdlo imaginabili gignitur obiedhim inteili-
gibilc.

t6 . Pono exemplum .fpccics albi exiAens in vir-

fxtmflnm. tute phantaAica reprxfentat ipfum album lin-
gulate cum hic,& nunc, hae album cxiAar, li-
ne non,& tunc album vt lic rcprxlentatum.ha-
bet efse tantum imaginabile, quia tunc virtus
phantaAica cum illafpccic rcprxfcnranrc, qux
proprie dicitur phancafma,potcA caufare adlum
imaginandi terminum ad album (ic reprxfcn-
tatum ; caufata vero fpecic imelligibili albi ab
ipfo phantafrnatc, 5c intellcdlu agente, qux cA
Ipccies intelligibilis reprxfentat iplum album,
non vt lingularc/cd tantum in vniucrlali,quia
cll tcprxfcntatiua quidi tatis non lingularrs.ncc
cum conditionibus lingularibus , vt patuit in
primo, dis!.;, que fi. 6. Tunc album (ic reprx-
fcnratum habet rfie adlu intdligibile,quia tunc
immediate potcA caufari aditialis intellcdlio
terminata ad album in vniueriali. Et lic poteft
concedi qutfd album vt habet intclligibilc,
gignitur de albo vt habente ejje intclligibilc,
tc illa gignitio dicitur tantum metaphorica»
quia album vc fic pixfcns phanrafmari , habet
eirctanttltu fecundum quid» 6c limiliter album
vt prxfens fpecici intd] jgibili, habet tantum ejfe
fecundum quid. Et idid conceditur qu&d gi-
gnitur inrclligibile ab imaginabili metaphorice,
non quod imaginabile aliquomodo caufa, fcd
cx hoc folo,qniai phinrafinate partialiter cau-
faou fpccics intelligibilis vete reaJiter, A: quia
phantafma reprxfentat illud idem pbic&um
cum obiecli condirionibus materialibus, & lic
habet efse imaginabile. Et Ipccies intelligibilis
reprxfentat in vniueriali, & non fub conditio-
nibus materialibus, <5: tunc habet effit intciligi-
bile. Et hoc ell quod dicit ibi : Quod ideo ra-
tionabiliter dicitur , quia tale e fle obice: uiuin ha-
bet ohcflum m rcprxfentari , quale habet repre-
(int anuum corrc (pendens , dec. Et vult dicere,
quod quando vna Ipccies obicdli gignitur dc
alia fpecic eiufdcni obiecli eo modo , quo fpe-
cies genita reprxfentat obiedhim , & gignens
reprxfentat , quod etiam codctn modo dicitur
vnum obiedhim gigni de alio. Cum ergo fpe-
cics in phantalia.qux dicitur phitafma iit vere
corporalis, quia informat, organuin corporale,
tk Ipccies intelligibilis fpirituaiis , quia mfot-
niat immediate intcllcdlum ; Sc limiliter phan-
lafiua reprxfentat corporale , quia obi. dium
. cum conditionibus corporalibus,# 1’pccies in-
tclligibilisTcprxfcnrat vniuerfalc,fiue naturam

in efse quiditatiuo , fcquirur qui\d quando fpc-
cics fpiritualis gignitur dc corporali , quod etia
obicdlum reprxlentatiuum per Ipccicm Ipiri-
tualcm dicitur gigni ab obicdlo corporali, quia
ab obicdlo vt reprxfentato a fpecic corporali,
fcilicet phanufmatc. 27

m Secunda aUto poneretur per quam de pe- net(f
tenua mteHetlo fieret attu intellettu&c. Et nota,
quod obtectum potentia intelleflum accipitur pro
obicdlo adlu imaginato,# aflii intellellu acci fi-
tur pro obicdlo adlu ab intellcdlu cognito. Eli
ergo realis gignitio primo phatafmatis, in quo
rclucct obicdlum imagiuabile, fecundo, fpecici
inrclligibilis, in qua telueee obiedhim vt irilcl-
ligibilc , & ficut dc phanrafraate realitcr gigni-
tur Ipccies intclligibilis.fic metaphorice de ob-
icdlo relucente in phamafmate gignitur obic-
dlum relucens in Ipccic imelligibili , modo
prxcxpofito. Tcttia adlio realis ell gignitib u-
dlualis imaginationis, fiuc adlualis aaus imagi-
nandi , quo virtus phantallica adlu imaginatur
obiedhim relucens in phantafm.irc,# hic adlus
gignitur a virtute phantallica, & phantafrnatc,

# in tali adlu imaginandi, tunc obicdlum dici-
tur adlu imaginatum, & vt lic, dicitur potentia
imclkdum potentia , fciltc. proxima. Quarra
eA gignitio rcalisqux ell adlualis intelledlio-
nis obicdli relucentis in fpccie inrelligibili,qua
potentia inccILdliua adlu intclligit obicdlum,
dc (alis intcllcdlio cau fatur abintcllcdlu agen-
te, # fpccie imelligibili; &r lniftoadlu intclli-
gendt obicdlum habet <//nntclli dium adlu, Ic
tunc obicdlum vt adlu intcllcdlum, dicitur me-
taphorice gignide obicdlo potentia intcllcdlo,
fcilicet dc ipfo obicdlo vt adlu imaginato, quia
vt fic, dicitur potentia inrcllcdlum- EA tamen
differentia in prima adlioncA* fecunda, quia in
prima dicitur proprie metaphorice gignide in-
telligibili in potem ia, Inrclligibile in adlu, quia
fpccics intelligibilis per quam cbicdlum ha-
bet efse intclligibilc h> adlu realitcr gignitur k
phuiualmarc, lic^t partialiter, per quod phan-
tafma obicdlum cA in porcncia inugmabilc-Scd
in Iccunda rcali non dicimus quod adlualis in-
tcllcdlio , per quam obicdlum habet tfse aclu
intcllcdlum , glqnarnr abadluili imaginatione,
per quam obiedhim habet efse intellectum po-
tentia, nec pft coofcquens ita proprie dicimus
obicctum aciu intelhctum metaphorice gigni
de obiccto potentia intellecto , licut in prima.

Sed quia tamen actualis imcllcctiixobiccu prx-
fupponic actum imaginandi tifc id^ni obicetu,
dicimus , non tamen proprie , quod intellectio
actualis reahrcrgigniturdcactuali imaginatib-
nc,&lic obicctum, \ t actu iiucllectum.dicifur
metaphorice gigni dc obiccto potentia intelle-
cto , quia ficui; per actualem imaginationem
tenditut a potentia, \n obicctum a potentia, Ici.
phantallica, fic pcractual m iiucllectioncm
tenditur ab mccllquo iu obicctum. zS

Nota etiam quomodo iAa differant, obicc-
tum potentia intclligibilc ; obicctum actu in-
Celligibilc , obicctum potentia intellectum, ub-
iectum ac:u intellectum. Primo modo tantum
rclucct m pharttafmatc ; Iccundo inodo in fpc-
cie imelligibili; tertio modo in actuali imagi-
natione ; quarto modo in actuali intellectione.

Primo modo vt comparatur ob'C(tum potentia
intclligibiL' ad obicctum actu iticclltgibile di-
citur elfcin potentia proxima ad hoc,vt poAca

Qusftio XV.

429

Truiltx 'p
Mrltf Dt»

ftftjJ dtn.

19-

jtiht *H\ira-
h.-itdi t]i fri-
mm M.h» «»•
itUrllm A-
iruttt.

/it adu inteiligibile, vt vcti obiedum Uonrc-
lucct in phauufmate dicitur runc in potentia
remota ad obicduin adu intclIigibilcA vt re-
lucet in fpccic letilibil» exiftente in fcnfu exte-
riori dicitur m potentia imaginabile, &vt. re-
lucet in phantalmatc dicitur adu imaginabile;
vt vero non tciucct in aliquo fcnfu * dicitur in
potcutia remota imaginabile.

n InttUciUu agent quantum ai fecundam
e ita achontm includeretur in memoria , ira quod
memoria prout cftcxpreftjua noritiz incfudic
incelledum agentcmA fpccietn intclligibilcm
integrantes vnam totalem caufain notitix, fed
iurcllcdus aicnscll ptincipalis caufa. Sed in -

ttticchti.pojibilu quantum aJ primam rcceptio-
vernius, {citiut rectpit adu inteiligibile fibi pra-
fini, quod tunc cft, quando recipit (pedem tn-
ttlligibile.n , per quam dicitur obicdutp adu
inteiligibile prxfcnsintellcdui poflibili , tunc
talis inicllcdio dicitur memoria , non tamen
produdi.u • fed conici uatiua fpccici intclligi-
bdis, que pertinet ad memoriam adiuam. Et
quantum A.i fecundam receptionem, faltcet atlua-
iU inteHell^nu , dicitur wttUigcntia , quia tunc
habet adualcm intcllcdioncm , qua adu in-
relligic obitdum , & quafortr.alitcr dicitur in-
telligcas.

o Et. fecuuJum hoc re fronderi poffet ad iIU%
&c. Cuip dicit, quod propria adio intellcdus
agentis cfk abftrahcrc ; ifta abftradio obiedi ni-
hil aliud eft , nili caufare fpecicm , per quam
obiedum ti; prarfens intellectui in ratione adu
inccUigibilis, vt cipofui hb 1 .difi. $ .q.G. Et fic
dicitur transfer; c ubi edum dc ordine in ordi-
uciuA huc cil proprium intelledui agemijnul-
la autem alia potentia transfert obiedum fuum
dc ordine in ordinem, fic intcIUgendo dc ordi-
ne corporalium ad ordinem fpiritualium. Licit
enim virtus phantaftica transferar obiedum
de ordine fenfibilium ad ordinem imaginabi-
lium ; paret, quia caufando phantafma obiedi,
tuuc obiedum cft adu imaginabile, quod prius
fuit potentia imaginabile, tamen vtrobiqueob-
icdum cft prarlcns cum conditionibus mate-

rialibus, & corporalibus, vt fuprapatuir, nun-
quam tamen poteft caufaie fpccietn, per quam
obiedum fit adualiter inteiligibile , quod vc
fic, dicitur habere efse fpiritualc , pro quanto,
fcilicct non cft prarfens fub conditionibus cor-
poralibus, vt fuprl patuirA* quod nulla alia po-
tentia fic transferar, probae per argumentum k
fortiori, quia hoc magis videtur compctcic vo-
luntati,cui tamen non competit, qux licet fe-
cundum aliquos,caufando adum fuum per hoc
metaphorice transferat obiedum fuum dc or-
dine intclligibilium ad ordinem appetibilium,
rainen illa rranfiatio non requirit voluntatem
agentem ; fic intclllgcndo , hoc eft , prxparan-
do obiedum fuum vt fit adu volibile , quia
quando obiedum cft adu intcllcdum , eft: adu
voSibilci Sed non eft fic quando obiedum cft
adu imaginatum.cli adu inccUigibilcinifi enim
•prius in intclledu poftbili eflet caufata fpecies
inccUigibilis <pcr qna cft adu inteiligibile, nun-
quam obiedum pollet poni adu inteiligibile,
etiam quibtUcumquc aliis pofitis in potentiis
fcnfitiujs tam interioribus, qulm exterioribus.
Et dc hoc prolixe Jidum cft m primo, difi.yq.6,
vbi probatur neccllitas fpcciei inccUigibilis rc-
fpcdu notitie abftradiuz obiedi.

p ftU igitur *uUont*{cs affirmant , quod ve-
ram cfl de primo aflu inteQeQut agenti i , &C.

Hic aduette , quod hoc didura non eft ab-
folutc intclligcnduin, non enim album vr adu
vifiima potentia vifiua, cft tunc adu imagina-
bile , quia ncccflario requiritur fpecics albi in
virture phantaftica rcprxfentans ipfum in ra-
riouc obicdi adu imaginibilis. Scii hoc forti
dicit quod in virtute phantaftica non cft po-
nenda aliqua vittus adiua, qux fit caufittiua ta-
lis fpeciei , per quam obiedum eft adu imagi-
nabile,fed caufata fpccie fenfibili in fcnfu exte-
riun,ftatim illa caufat aliam in virtute phanta-
ftica vt caufa talis, per quam obiedum cft prx-
fens victues phanrafticx vt adu imaginabile. Si
tamen, teneatur prima via, quddconctirrac
etiam virtus phantaftica, vt lupra dixi , fic po-
tcft fuftincri eo modo, quo expofui.

SCHOLIVM.

Si teneatur intellectum pofsibtlcm efficere intcllcdioncm \ dicendum erit , ejuodipfeeum
ebieef 0 confli tu at memoriam \ quodque agens tantum transfert obiechtm de ordine imagina-
bilium ad ordinem intclligibilium. i^fd argumenta pofita,nu.i }. contra hoc. i^dd primum,
quod potentia operat tua non ejl aci itta fui obictfi , & ideo intclledu 1 pofsibtlu non ejl ad tutu

fpeciei , quiajic quodammodo e ff ceret fuum obie cluni, t^dd fecundum , bene exponit quomodo
e7Jalit

intellectus agentis ft omnia facere, fcilicct adu intelligibilia. t^fd tertium , quomodo veri-
tas principtj relucet per ad tonem mtelledus agentis , ifuiia producit fpecicm, fine eo quod con-
currat ad intellectionem immediate. ^Ad quartum, agens ejje perfedius pofsibtli , quatenus
refpicit fenfibili j \ non aliter , quia facit intelligibilia 5 iuxta hoc dicendum , pofsibtlcm , non
agentem, fpedarcad imagmernyvt dixi nu. \ 7. Problematicus tamen manet Dod or, fed te-
nendo non dari difiindionem r calem potentiarum, primam viam, qux ponit agentem tantum
ejfe ad tuum, prx fert alteri. De potentiarum difi mdionc vide Scot.i.difi.t G.vbi osiendit non
diti ingui re aliter inter fe, vel ab anima. De fpecicbus , & vtreque intclledu late Dod or. 1 .
dfi.y quadi 6. 7. 8.

18.

SI vero cciicrecur alia via, fcilicct quod illud animx.quod cft a&iuum ad intclle-
dionem, cft inccllcdus pofljbilis , Aquodimcllcdus agens habet tantum a&io-
ncra abftrahendi obiedum, tunc eflet dicendum , qubd inccllcdus agens non perti-
net ad memoriam: fcd adio dus terminatur ad mcmoriamA hoc rcfpcdu fcnfibiliu,

quia

InUUtfUu
poffibilu in.
nat ratio -

nnnmcm».
na,fitcuu-
tlum hanc

ftutennaop

M\\\

h-b

4.59

Quodlibet.

Adirgum.

pofiu.au.

Quare in-
ttilc.hu
pofjHuli*
non facit
fficcum, fi-
ctu tnttUe -
(lio nem.
Vide i. q.
prologi.

I nulle dm
agentis ,
omnia fa-
cere expo-
nitur.

Intellcdtu
agens om-
nia facit
allu intel-
ligibilia Q-
quomodo l

ScUufttf.
hlii til

inttlligfr,-

'i* > !‘hu
tu*mp„.
linet aj

rner»orutn.

Pojfibilii

"»•

ntt*m.

,quia terminatur ad illam formam, perquam obicflutn a&u intelligibile relucet inV
tciledhii.id illa eft forma conftituens peifcftam memoriam. Refpc&u autem meri
intelligibilium, puta ipirittialium, nullam aftionem omnino haberet; & hoc fi talia
intelliganturnon per (pccicm ; vel li per fpcciem , tamen polTunt eam caufare vir-
tute propria. Intellcflus autem pofiibilis fec undum hoc poneretur pertinere ad
memoriam, nou tamen vt retinens omne reprxfentatiuum obiefti a£lu intclligibilis;
fcd etiam vt exprimens a&iub notitiam afkualcra.

Et tunc ad illa, qua: funt addufta contra hoc, poflet rcfponderi.

Adprimum.quod potentia operatiua non eft aftiua fui obicifti, licet fic aftiua fui
aftus circa obic&um , !c ideo non pari ratione poteft intcllc&us pofiibilis caufarc
fpcciem intclligibilcm, ficut poteft caularc iutellciftioncm illam. .

Ad confirmatioqcm il lam, diceretur quod loquendo de potentia , vt dicit refpe-
friim.bcnb diftinguitur in a£riuum &c palfiuum ; fcd loquendo dc illo, quod fubcft
rcfpcftui.quod communiter intelligimus, cum dicimus potenti* quemadmodum di-
cimus, qmid calor eft potentia calcfaftiua : fic non oportet, quod aftiuum, & pafli-
uumdiftinguantipfam, b quia tunc voluntas eflet duxpotentix.

Ad aliud , cum arguitur fecundum Ariftotclcm , quod intellcfUis agens eft,
ijuo nt omni* f icere: intclligcndum eft fic, facere omnia a<ftu intelligibilia.

Et hoc habetur ex eo, quod fequicur, quod lumen fiat ijuothmmodo potenti * colora
*cln eoiores: quia facit cos aftu viGbilcs. Stc intcliigcndo.qudd licet natura abfoluta,
coloris, qux eft in genere Qualitatis, maneat eadem in tenebrisuamen vtficnoneft
vifibilis,intclligendodc potentia propinqua: quiaquando oportet duascaufas cocur-
rcre ad agcndum,yiacarum,fcilicet fecunda non eft in potentia propinqua, niti a-
lia, fcilicet prima concutrente. Ad hoc autem, quod color agat in vifum, requiritur
alia caufa concurrens ad agendum, fcilicet lumen : ideo cunc fotum eft color vilibl-
lis in potentia propinqua, quando eft a&u illuminatus. Hoc modo phantafma
non poteft gignere fpcciem intclligibilcm : nifi concurrente aftionc mtcllcftus
agentis.

Ille igltut intelle&us facit omnia aftu intelligibilia, & hoc in potentia propinqua :
quia relucentia in fpccicbus intelligibilibus , qux prius fuerunt in potentia remota,
quia tantum relucentia in reprxfentatiuo materiali, & rcprxlcntante cafub ratione
lingularis i non autem dicit, quid agenscft , quo eft omnia facere a3u intclle&a.

Cum igitur concluditutadxquatio * intellectus agentis in agendo ad pofiibilem ia
recipiendo , debet inferri vniformiter de a&ione , ti receptione aflu intclligibilis,
non de a irione St receptione a&u intcllcfti.

Ad tertium, veritas principij videtur in rationibus terminorum ; illx autem ratio-
nes tcrminonim.vt afhi intei igibiles, St vniuerfalcs, relucent intellectu per aftione
lucis intellcfius agentis. Sic igitur videt veritatem J principiorum in luce intelle-
tftui agentis, non tanquam immediati caulante illam vifionem, led mediati, fcilicet
caufando rationes terminorum in effe iiuclligibili, per quas poftea catifatur aftus vi-
dendi veritatem principiorum.

Ad quartum diceretur, * quod agens eft nobilius pofiibilt, prxcisi,vt rcfpicit ob-
ie£tafcn(ibi!ia:quia prxeisi rdpectu illorum eft agens in imelleftum poflibijem.

Dc ifto articulo hoc tenendum videtur , quod illim diftinflionem Auguftini i o*
de Trin cap.i. numeri*, inteUigeniu, ($■ volunt**, comparando ad illam Atiftorelisin
intelle&u agentem, £c pofiibilem, fic fibi inuiccm correfpondcm.quod folus poflibi-
lis eft intclligemia , quia folus recipit aflumintclligendi . Scficcti.tm communiter
Ariftoceles loquitur de intcllcdu, vt eft, qno intelligimus, fiuc quo recipimus incel-
jcdrioncmiciiam pofiibilis pertinet ad memoriam, inquamura memorix eft recipe-
re notitiam habitualem, fecundum illud i j . de T rin .; o. seienii*, cjium memori* tone-
mus, St fic loquitur Arifloteles quandoque de intcllccftu poflibili,vt eft quo fcimus:.
(iue vt eft quo habemus feienttam, per quam reducitur dc potentia eflcntiali ad ac-
cidentalem.

Sed quo ad alium afriim memorix.qui eft gignere notitiam a&ualem, patet quid
hoc competit adhuc intcllcftui polftbili pet accidens : quia quando forma aftiua
ineft alieni fubiefto, a£kio fecundum illam formam per accidens competit eidem, fi-
ctit lignum per accidens calefacit : nunc autem illud quo obiechim airiue fc habet
ad gignendum incclle&ioncm eft forma intellettus pofiibilis ; igitur intclleftus pof-
£bilis faltem per accidens gignit.

Quxftio XV.

4Ji

Sed fi vlrra hoc quaeras, an conucniac actus gignendi notitiam per fe ipfi parti in-
tcllcctiuz poccft teneri fccundhm prxdicta , vel competere prxeise intellcctiua
agenti , vel prxcis£ intellectui poflibilizfid fecundum hoc ifte , vel ille diceretur per-
tinere ad memoriam.

V cl pollet poni tertio modo actum gignendi vtrique competere, fcd agenti tan-
quam principaliori >& poflibili ranquam minus principali. Nec fcquitur : fi fint vni
natura i igitur non poliunt habere refpe&u ciufdcm caufalirarcm principaliorem,
ic minus principalem. Patet enim inflantia de intelle&iua principalior, Ce alia fub-
ordinata in aliqua a&ione, Ce tamen, funr vna natura.

f Sed 1 fla inflantia fecundum aliquos non £ft fimilis : quia non vtraque poten-
tia immediate attingit idem,vt caulatum, fcd vna per operationem fuamcaufa-
tam,mouct aliam ad luam operationem.

* Breuiter, fi non teneretur diftin&io potentiarum, nec rcabfoluta, nec relatione
rcali.fed tantum,quod idem abfolutum quodammodo illimicatum cft principium
immediatum multorum attuum, Ce fic rcfpc£hi alterius dicetur alia,Ce alia potentia
tunc prima via probabilis videtur.

C 0 M ME N T A %IV S.

A D primum, quod potentid operdtiud non

„■*. fitMdi- £ \eJl JH—fui ^;«b,art.lmcllcau» ages

■a & n(" dicitur caulare obicdum hoc modo, fciltccc
**"• quod facit obierfum clTc .&a intelligifeile,*
facir ipfum attu inteligibile , quando caulae
fpcciem inrclligibilcm obicdi} modi potentia
tnerc operatiua,tunc obic&um,fciIiccc cauian-
di a£tum,quo percipit obicaum.non facit ip-
fum obieflum attu imclligibilc,im& vt ftc nec
ptxfupponit ipfum vi aau intelligibilc, & ided
intcllcaus potentialis poteft caufare a&ualcm

intcllcaioncm circa obi*auan aau intelligii
bilc.non caufando fpcciem intclligibilcm, per

quam obicaura cft prazfcns intcllc&um.vt aau
intelligibilc.

t b Sic non opponet quod d£Huum,& pdjfiuum
daftingudrtt ipfum, quid tunc voluntd* tffet dus
potentid t patet, quia eadem voluntas «feufac
adum fuuro.flc fic dicitut «&iua>& illa eadem
t;cipitaftum i fe caulatum , 6c vt fic dicitur
f pailiua, 6c tamen in re ell tantum vna poten-
tia,fic dicendum cft in propofito de intcllcau.
C Cum igitur concluditur ddequdtto mtcl-
* lettiu m Agendo , &c. id cft, quM intdlcaus

agens facit omnia obieaa aau incclligibilia
caufandi fpecies intcllibiles obicdorum , 6c
• ; v tunc intclleaus polfibilis ccfpc&a 1 illarum cft
* reccptiuus,pec quas obieaa funt fibi prxlentia

vt .au intelligMi». Sed quia non facit ipfi
obieOa .au intetfefti.fcilieet c.uf.ndo micl-
leOionem illotum. idei pollibdis non tectpit
iUl obiea. vt .au inielleOi.ideft.non reci-
pit ab intelleau agente .aualera intellectio-
nem illotum cum illa caufetur ab intelleau
poffib.Iis, fic fpecie intelligibilc.

d Sic it"*' videt vertentem pruenntruen w I*-

u inteltelime «gMW.ficc.id eft. quid intelleau.
' «en. caufando fpecie. intelligibilc. termino-
rum , ipfi termini fiunt i&" intelligibilc. . fie
nr*fenres intellectui poflibili.fic tunc imellc-
cruspoffibilisvna cum fpeciebus illis cautae
actualem intellectionem terminorum quibua
terminis cognitis, ftatiin habetur verius prin-
cipi, conilituti ex illi, termini.. Et de boedi-
ciurn eft prolixi m prima diftin j. J«a/f.a.de
* fmcctis veritatibus. t

• Ad qudrtum diceretur quod dgeut vi nor

Voti,

initu, ptffthh pruni vt refptttt tkiecld fenfiiilid
tjmin pruni refpeil * illerunt tjl d£ene tn intelle-
tlnmpcjjiinlemt imclligtndo unium de prima
actione , fcilicet faciente obiecta actu ini.1-
ligibilia , & non actu intellecta , vt fupta pa-
tuit.

De ift etticnlc. Doctot videtur declinate
magi, ad hoc,quod intellectus’ agens fit acti-
uusnotiti* obiccti .qtiara poiTibilis.ita quod
intellectus agens & fpecies intclligibiUs pet fe
ptoducunt actum intelllgcndi poftibilis. veri
poteft dici actiuus tantum per accidens, quia
pet fpeciem inietligibdcm quam fotmaliter
nubet.

f Sed ifte mftdntid fecundum Atqui nen cft
finnlu , &c. Sed de hoc vide qu* expoliui in
qu*ft.vld.piolo.Sc In Uift.sj. Bremeerfimm
ureretur dtftidilie peltntidii.tttc re dkfelmld.nu
reldtiene rediit de quo in 1. dift. 16. Sed tentum
ei*id idem db/elutum ejnednennMde Mimanti eft v

prtncipintn immtdidtum tnultormnt elinunt, Cpc.

pc fic patet ifte fecundus articulus qui tamen

pro maiori pane cftpiolisicxpofiiusaDocio-
,e,n petent dift.i.l t-&7 &S-X vide qu* ibi
expofui & multa dubia ad expolitionem buius
articuli multum valentia.

In ifto attitulo funt principaliter dubia. Triunrm-uw
Ptimumcft deobiectoimelligibiliifccundun». ,-*'»•
de intellectu ; tctlium cft dc vtroque fimul.

Ptimb inftatur. probando quod obiccium fit
totalis caufafui acioa intelligelldiA piimo fici
fic pono quod edentia diuina fitobicctutn adp-
quatum intellectus diuini.fi ipf» non poteft
immediate catifate noiiliam fui in intellectu
fuo.fequitur qufift fit imperfecta caufai patet,
quia illa dicitur cauli imperfecta , qu* non
poteft attingere opetationeni . ad quam ordi-
natur, fic hoc vt caufa totalis. Modo cflentia
diuina fic pctfcctiffima Intel oroncs.imi luper
omnes caufas.

Secundo inftatur fic: quanti obieetum eft Set**inm.

perfectius , tanti perfectiori modo operatur,
ergo obtectum tn infinitum perfectius opera-
tut. H*c confequtntia patet in fimili pet Do-
doeiotcm.w pnmnM.*.pdrte t.q.t.vbi atguit
fic caufa ifupctiot eft petfectiot in cautuido,
etgo io iniintium fuperioi in infinitum cft

4V~

• *r.

■

i • - • Vr',

t T VuUuit

Ci— tuA.t fit fm;>-

•fcfc

jit

. Vpfcf.

perfeccior,& p&tfeciius erit patet ergo confe-
queutia. Sed fi obicctum non hab.crec totam
operationem in voluntate fua,ira quod imme-
diati pollit omnem fui notitiam producere, non
operaretur in infinitum perfectius.

Tortio inflardr fic : Aliquid fic poteil fup-
plerc arictrn obiccti, quod poicft immediate
caulare nocitum illius obi ccii, vt totalis caufa
ergo Ai.ipfum ob. cetum poterit i ile totalis
dufa illius noticix. Antecedetis patet ,quia vo-
luntas diflina poteil (e fola immediate caufare
in intellectunoxitiam hominis intuituum, non
concurrente intellectu meo » pater t quia ipfa
poteil fu p plere vicem omnis caufa: fecundx.vt
ab omnibus conceditur Theologis confcqu; la-
na*, pater , quia in hoc dicitur (upplcrq viceni
altcuiuj.pro quanto, rorert. producctc operatio-
nem natam produci a tali obiecto , vr patet k
Ductore in prolo.q.x . Si vide qux ibi expofui,

Quarto initatur fic: voluntas diuina jrotcft
immediate, vr totalis caufa, cautarc vihonem
Client ix diuinx formalitcr infinicx in aliquo
intellectu creato i ergo inulcd magis cifcntia
diuina poterit caufare, vt toralis caufa , noti-
tiam iutatriuam fui in intellectu creato , polito
qu&d ipfum poflit immediate moucrc. Antece-
dens ctt norum.confcquemia patet.Tnm , quia
in hoc voluntas perfecte fupplcret vicem illius
dTcntix.Tum, quia cifcntia cit origo ,Sc funda-
mentum omnis perfectionis voluntatis diuinx,
vr patet fuprl.f . ( .quol.&in qSf-J& in i, d. 8.9. j.

Quinto initatur fic: aliqua caufa imper-
fectior eit totalis caufa 'proprix operationis,
Antecedens pacet, quia ignis efl toralis caufa
generandi alium ignem;firailicct calor eit tora-
lis caufa cau&ndi'calorertv in fubiccro. Confe-
quencia patet, tum quia actio confequitur cn-
tttatem i ergo qaaftdo entitas cit pctfcctior,&
actio erit firoil iter. Tuin.quialic^r Doceor, in
primo, dijl. j. 7. 7. dicat qpod ideo intellectus
creatus non poteil elTe caufa rotalis actus in-
tclligcndi , quia* eit natu* operari circa totum
em, Se habet totum ens pro obtecto, tamen con-
cedit qudd’ agens inferius poteit clfo* torali*
caufa quia limitatum ad operandum , circa do
terminatam materiam. Sic in proppfico arguq
de obiccto,puta lapide ,qu6d potrft immedia-
te caufare notitiam fui, quia icfpicft-Se dercr-
pa inara m actionem, fii determinatum icccpti-
uum.Si ergo aliqua caufa iinnerfcda dl rotu-
lis caufa fux adionis.muUtV fortius obicdum
pcffaftius erit rotalis caufa fux operationis, fi-
uc noritix fux.

Sexto inflarurfic;lntellcdus in rationcob-
icdi adu intefligibilts caufut notitiam fui in-
luiriuatn in fciplo,crgo aliqnod.obu-dhim cit
cauGi totalis fui adtft. Antecedens patet » quia
intellcdus fepararus perfere feiplum cognof-
cir pcrHIentiam fii»tji,vt patera Dodore,i/i a.
dift. 7. <j. $. Cqtifequentia fundite*: puter; quia
cum mteUedtis fit fifnplcK , Se omnino ex na-
tura rei id diflmdus , non poteil dtilingui in
duo quorum vnum fir vt potcnria , Se alind.tr
obiednm.vel totum caufat vr potentia, vel to-
rum cauf.it vt obiedumjfi fecundo, liabet, in-
tentum *, fi primo , eil contra Dodorem; qu»
vult quod imftllcdns non fir totalis cotila.

Septimo iniiatur, obicdum, vt toralis caufa,
poteit immediate caulare fpecicm intelhgibi- *
icm fui in iutcUeclo fibi proportionhto. Hoc

~ .... " v ‘ m

Quodlibet.

pacet a Dodore prtfenti q. quare eti im oon
poteil immediate, vt totalis caufa .caufare noti-
tiam fui.cum hoc fit magis propria operario
cius.qn^m caufatio fpedcf intclligibiiis. Tum
etiam, quia ex quo intellcdus mere paffiu£ fc
iubee Tefpeftu /pcciei intelligbilis , maxi-
me quando illa caufatur a mete obicdo intcl-
Icduali.fiuc fpiritpali.vcparctf re/en/i ^ ^.Sequi-
tur qu^d etiam rcfpcdu notitix obicdi meet
paffiue fc habebit, vel falcem eil aflignanda ra-
tio diucrfiratis.

Odauo iniiatur fic : Notitia obicdi eil fic
propr ia opetario obiccli.quod vilitatem, fpcci-
ticaiion jn, & diilindionctn habet a folo ob-
icdo.ergp ralis npeitucrit ab obicdo, vt tota-
li caufa. Antecedens patet a Dodorc in primo.

IjtY </. 7. confcqucntia patet, quia fi talis
M r

notitia ctfec etiam ab aliquo alio quatn abjob-
icdo.tunc ab illo ita haberet vnitatem & di-
llindioncm.ficut ab obicdo, quod eil falfum.

Nono, aliquod obicdum continet virtuali-
ter aliquem imclledum,crgo poteil in illo in-
tellcdu immediate caufare notitiam illius in-. .
tclledus vt rotalis caufa, & hoc & in ratione, *
ohiedi adu intclligibiiis. Confcqucntia pater,*,
quia aliter non contineret ipfuin , vt totalis V
caufa. Antecedens patct.quia forte fupiemaef-
fentia creata continet intcllcduin humanum»
vel faltem ipfc Deus continet.

Decin)6 iniiatur, intellcdus fcipfum mouet, )

fiotcntulivcaufa ad notitiam fui, ergo & que-
ibet alium,, quem immediate poteil moucre,
moucbit vt totalis caufa , ad notitiam. Antece-
dens patfct fupta. Confcqucntia etiam paret
per illam propofitionem Dodris f. qu6d
Quando aliqtnd moiut aliud immediate quodh-
bet eiufdtm r.uionu jpnili modo pottjl moutre.Wi-
de in prolo q.$.Si infecundo diil. nona, & vi-
de qux expofui circa illam propofitionem.

Secundo principaliter inftatur , probando
qUtoituclicdos fit toralis caufa intclledionis
obedi. PidnuN quia fi intellcdus Diuimis , cum
fit formalitcr mfiiutus,noi) fit totalis caufa it)-
telicd ionis obiedi, ft-qucrctur quod noneflee
infiniti vtgoris.vt patet.

Secundi, voluntas ponitur rotalis caufa

fui achis : ergo S< intellcdus. Antecedens vidg.
rur verum ; Confcqucntia patcr> quia intcllc-
dus imenfiuc non eil minoris perfedionis,
quam voluntas.Tunc etiam , quia vtcrqpe ha-
bet idem obicduni,& fub eadem ratione for-
mali ; ergo fi. voluntas efl torali8» caufa circa
idem obicdum , fcquitut quod fimiliter Intel-
ledas erit totalis caufa- . .

Tctti& inflatur j quia quamo potentia efl
pctfcdior, tanto pctfcdius operatur ergo fi ali-
qua efl in.inlarmuin peifedior , fcquitur quod
in infinitum perfedius operatur ; lcd non per- ;

fedrus operatetur in infinitum., fi fc fola, fic.vt
totabs caufa, non operetur circa obicetnm.

Quarto inllatuijinrcllcctus efl potetia petfe-

difinna intti potentias, producriuas crcatas>
ergo Ipcciali ter debet habete propriam opera-
tionem, & fibi foli.compctcmcm > fcd fi non
ciLlio talis- caufa mtcUcetfonis.tunc non efler
petfccta. Si propria operatio ip fi us tnccllcctusi
pates, quia ilia operatio dependeret ab alio cx-
ttinfeco ficut creare efl propria operario vo-
lutari diuinx.quia foii illi conucnir,& nulli al-
t er i, nec totaliter, nec pattialitcr.fic in propopto
r , , “ QuiUtCi

;.f ■

.‘jRr-

Quintum,

$**f*r*>

itftimum.

J4-

Vitimum.

Qusftio X V. 4gJ

Quinti indatur fic: Aliquis intellcdus crca- Tenii principaliter inlhtur.probando quod $ f •

tus vittualitcr continet aliquod obiedum;crgo intclledio obicdi non fit ab intcllcdu & obic-
pored ede caufa totalis illius. Confequentia do,vt a duabus caufis partialibus integrantibus ,

patet , quia continens viitualiter aliud , poted vnani totalem. Et primi fic, quia accipio per-
immcdiatc caufarc notitiam illius , vt patet a fediffimum intelledum creatum» puta intclle-
Dodoccquofl.i^. dum fupremi Angeli , fic accipio lapidem oro

Sexti indatur : Aliquod ens imperfedius cd obiedo adii intclligibili innritiuc. T une nc,fi
caufa toralis fux adionis.vc fupra patuit \ ergo intellcdus ille non potcd caufarc notitiam la-

a fortiori ( intellcdus erit caufa totalis opera- pidis, nifi fimul concurrar lapis adiuiad huiuf-

rionis propria; , fcilicer intclledionis obicdi. modi intcllcdioncm, fequitur quod talis intel-
Si dicatur, vt dicit Dodor in primo , di/7, j. q. 7. Icdus dependet a lapide , rcfpcdu lux proprix

quid non pocelt poni caufa totalis, quia rcipi- operationis, qualis cd intclledio, quid videtur
cit omnc.ens,&c. multum vilificare intelledum illum fupremum.

Contra. Quia voluntas fi militer icfpicit om- lciiirer.quod non poffit propriam operationem

ncens, A: tamen fecundum aliquos & forte fc- cliceic , nifi in eliciendo fimul concurrar cale
eundum Dodor. ipla ponitur caufa totalis fui obiedum imperfediflimum in operatione ad
adus. Et pofito quid non ponatur caufa rota- talem porentiam.

lis adus volendi, tamen rcfpcdu adus nolendi Secundo indatur , quia fi intclledio lapidis
videtur quid fit rotalis caufa , quia obiedum fimul dependet i lapide 6c intcllcdu , ergo in-
nolirionis cd cantura priuatio boni , vt pareri eludit relationem dependentix eflcntialis ad
Dodore in t.dift.\\. Et fic talis priuatio nullius inreltcdum & lapidem ;& tunc quxro, aut in-
edadiua, vt pater. eludit prxeise vnam terminatam ad intcllc-

Scpcimi indantur fic : lotellcdus vt poten- dum & obiedum, aut aliam 8c aliam ; non pii-

tia mere intcllediua, cd caufa toulis notitix ma , quia eadem relatio numero non refpicic
fui ; patet, quia i nullo alio caufatar ; perfede duos terminos xque primo i non fecundi, quia
enim lcrpfum inteliigir, ptxfertim loquendo de tunc idem effectus numero plnribus dependen-
incelledu feparato ■, ergo (altem rcfpcdu fux tiis effentialibus fimul dependeret, quod vidc-
notitix erit toralis caufa. tur impoflibi le, etiam apud Dodorcm.

Odaui indatur fic : Intellcdus poted efle Tertii indatur , qnia tunc eadem intclledio
totalis caula notitie perfedioris i ergo & noti- xqae edet naturalis fimilicudo »ntellcdus,ficuc
litir imperfedioris. Confequentia patet per & obiedi;patet,quia Dodor in prifenti,q.vto-
Dodocem tn 1. di/i. 18. Potens producere per- bat obiedum cllc caufam adiuam intellectus,
fedius, potcd producere itnpecfedius ciufdem per hoc , quid intclledio ed naturaliter a po-
ration is. Si ergo incclledus poted , vt totalis tentia intellediua,ficut ab obicdo.quod tamen
caufa, producere notitiam fui,qux ed fatis per- Dodor non concedir. Er quid fcquarur, pater,
fcdior notitia lapidis, & tamen cd ciufdem ra- quia Dodor m proftnti,q.& in trimo, diji.y^j.q.
tioni j, (equitur quid i fortiori poterit, vt tota- probat obiedum concurrere adiui ad notitiam **“

lis cauG, producere notitiam lapidisiergoobie- fui, per hoc , quod talis notitia fpecificatur ab
dum non concau farer fecum adiue. obiedo. Cum ergo magis intellcdus fit caufa.

Nono indatur fic : Sicut fc habet potentia ulis notitix, fequitur quid illa notitia xquali-
fadiua circa obiedum fadibtlc , ita potentia ter,vc! magis fpccificabitur ab intcllcdu, quod
operatiua circa obiedum fuum. Sed potentia tamen ed falfum.ncc a Dodore coccditur,cutn
fadiua circa fuum obiedum le habet vr totalis fu idetn intellcdus rcfpedu omnium intellc-
caufa, ita quid obiedum non concurrit aliquo dionum ; ergo. Similiter fequitur quod notiria
modo adiui j hoc patet difeurrendo in omni- *quc dependebit ab intelledu in ratione men-
busfadiuis, calor cnira.quicd potentia fadiua forabilis, ficut etiam ab obiedo, fi talis notitia
circa calefadibile , mere adiue fe haber circa arque caufetur ab vtroque. Patet hoc, quia Do-
illud , fic quid calefadibile nullo modo con- dor in pro/enti q. per hoc probat notitiam de-
curtit adiue j etgo fimiliter potentia operatiua pendere ab obiedo in ratione rocnfurabilis, 2?"^"
circa fuum obiedum,imi hoc videtur i fortiori quia caufatur ab obiedo, fiuc quid ideo obic- . ay
propter perfedionem potem i. t operat iuxjcrgo dum ed caufa notitix, quia notiria dependet ab Mtiio.

obiedum non concurric adiue cum potentia, illo vt menfurabilei ergo cura intellcdus fit
Et fimilitudo inter potentiam fadiuam & adi- aeque , vel magis caufa notitix , fequitur quid
uam patcc,quia vtraque refpicic obiedum,circa talis notitia erit xque menfurabilis ab obiedo,
quod operatur. & tunc eadem notitia ciTentialiter refertur ad

Decimi, & vltimi indatur fic:Si intellcdus obiedum, & intcllcdum, quod cd impoflibile,
diuinus moueretur a perfedidimo obiedo vcfuprlt patuit.

creato ad notitiam illius , eriam pofito quid Quarti indatur, & quxro , fiintelledio ed
moueretur, vt a partiali caufa, vilcfccrct *, ergo neccfTario a potentia &: obiedo , aut tdei ed,

& intellcdus fuptctnus creatus, fi moueretur ab quia repugnat intellcdui poffc illam producere,

obiedo iniperfediori fc , tunc vilefccret •, ergo & hoc no, quia intellcdus ed valde perfedior ;

talis intellcdus ctfi poffit moueri ab obiedo ergo cd tantxadiuitatis, quid poted eam pro-
perfediori , vel xquali,non ramen ab imperfe- dueerejaut quia obiedum, vt ncccffarioconcur-

diori,quia tunc vilefeeret , ficut intellcdus di- rit,& hoc non, quia pofita caufa fufficienti ali-
uinus. Confirmatur , quia intellcdus diuinus cuius effedus, potcd poni effedus i modi fi in-
non dicitur vilefccrc,quandomouetur ab eflen- telledus ed ex fe caufa (officiens notitix, puta
eia diuina.vt pater i Dodore vi prol. quoji. pen. lapidis, fequitur quid lapide non concurrente

hic in quodl. & hoc cd, quia mouetur adiue, quod poffit immediate produci ab intel-
ab obiedo formaliter infinito. Sic viderurdi- ledu.nec apparet ratiomanifcda,fcilicct/juid
cendum in propofito,&: fic patet ida conctufio. intellcdus non fic fufficicns caufa.

Scoti Opcr. Tom. XII. O o Qnjnti

454 Quodlibet.

IirtUtilio tjl Quinto inftatur , quia intelledio cd adio
t&io bnm» - immanens, vt fupra patuit, qnefl.i j. Ergo ad
otB,‘ illam non concurrit obiedum adiuc , quia in-
tellcdio non recipitur in obicdo, vt patet, (cd
tantum in intelledu. Nec valet dicere , vt di-
cit Dodor in primo, dijl.^.quaji.y. quod quando
concurrunt dux caufx partiales ad eandem a-
diouem immanentem, quod difficti qu6d reci-
piatur in vna carum. Sic eft in propoiito , quia
intelledio recipitur in intelledu. Contra, quia
quando obiedum caufat intelledioncm, aut a-
git adione immanente, aut adione tranfeunte j
non prim5, quia illam non recipit ; non fccun-
«15, quia tunc intelledio elfct adio tranfiens, Sc
fic eadem adio elfct tranfiens , & immanens,
quia vt efler ab obicdo edet tranfiens, & vt ef-
fer ab intelledu edet immanens, quod videtur
omnino falfiim.

Sextd indatur fic ■, fi intelledus, & obiedum
necedario concutiunt vt dux caufx partiales,
aur concurrunt cx xquo,flc xque perfede, aut
non xqui perfede , fed vna perfedius altera i
non primo , tum, quia Dodor hic & in primo,
di(l. j. qtuft. 8. Vult, quod vna fit principalis.
Tum, quia runc idem effedus indiuifibilis xque
peifede ellct ab vna, ficut abalia,&per confe-
quens, cum fit indiuifibilis, pofita vna, alia re-
mota,adhuc effedus ille edet ab vna fola, aliter
non edet xqui perfede ab vna , ficut ab alia.
Sequitur fecundo , quia tunc effedus haberet
perfedius «Jfe ab vna.qulm ab alia j ergo habe-
ret aliquam perfedioucm ab vna , quam non
biberet ab alia, alitet non elfct perfedius, nec
perfedius ejfe haberet ab vna magis , quam ab
alia. Et fi aliquam perfedionem haberet ab v-
na, quam non haberet ab alia, tunc idem effie-
dus numero non eifet l duabus caufis partiali-
bus voam totalem integrantibus , quia pono
qu6d intelledio illa fit caufata xque immedia-
te i duabus illis caufis, ita qu6d tota fic a dua-
bus, 6c non ab vna fola.

17* Septimo indatur , & pono quod intelledio
fic caufata ab intelledu , Sc ab obiedo intenta
vt duo , 6c qu5d obiedum femper agat xque
intense, Sc fecundum rotam virtutem, ficut di-
cit Dodor in prefenti ijiuJI. & in primo , dijl. $.
s?ttul*nb*t Obiedum enim prxfcns agit fimplici-

mwm. icr toto conatu, & fecundum totam eius virtu-
tem. Deinde pono quod intelledus magis co-
nctur circa illam intelledioncm iam cautium,
quod eft poflibilc.v t patet praftnti qut/lionc, pu-
ta quod voluntas magis , ac magis firmet cum
in tali cognirione,certum eft tunc quod illain-
cclledio fit intentior ; ergo aliquis gradus in-
ceUedionis mere caufitur ab intelledu, Sc non
ab obicdo, tunc vitra, ergo ille intelledus po-
teft vt totalis caufa, caufare omnes alios gradus
intclledionis prxccdcntes. Probatur. Tum,
quia fune eiuldcm rationis cum gradibus fc-
nuent bus.Tum.quia fi poteft in gradum per-
fcdiorem, a fortiori, poteft in gradum imperfe-
diorcin.vt patet; eigo tota intelledio potcd cf>
fe a folo intelledu. Patet, quia ipfa fecundum
omnem gradum potcd clfc ab intelledu , ve
robaui ; ergo & fecundum totum fuum ttfe,
oc patet rede coniideranti.

Odau5 indatur, 8c pono qu5d Iapis fic prx-
fens intcllcdui Angeli in ratione obiedi adu
intclligibilis. Si intelledio lapidis de nouo cau-
fatur in intelledu Angeli , quod cd pollibilc

fecundum Dodorem infecundo , dijl.).qtuft.u.

Quxro a quo caufatur, fi ab intelledu folo ha-
betur propofitum ; fi ab intelledu , & lapide*,
contra.quia corpus non agit aliquid in alio,nifi
approximetur illi localiter, hoc patet iiDodo-
re in prefenti quaft. fed non poteft approximari
localiter intcllcdui Angeli, camille intelledus
non fit in loco circumicriptiuc. Tum etiam
videtur mirabile quod corpus mere materiale
poifit caufare intelledioncm , qux eft mcr&
lpi ritualis.

Noni» indatur, quia fi intelledio efTet fimul
ab intellcdu.Sc obiedo i tunc fequeretur quod
elfct partim vniuoci produda, & paxtini xqui-
uocc. Vniuoc^.quiaab obicdo.patct, quia po-
nitur naturalis fimilitudo obiedi ; & xquiuo-
ce, quia ab intelledu. Sed de hoc cd inconue-
niens , quid idem effedus numero partim fic
xquiuoci produdus,& pattitn vniuocc. Secus
quando idem effedus cd a pluribus caufis elTen-
tialitcr ordinatis, <3c totalibus, quia tunc fecun-
dum alium , & alium rcfpcdum ad aliam & a-
liara caufam dicitur vniuocc & xquiuocc pro-
duci , vt patet i Dodore , in primo , dijh/itt.
tertia , tjuafi. 8. Sed non fic videtur , quando
partialiter caufatur ab vna, & partialiter ab
alia.

Decimi indatur : Et pono quod obiedum
fiat ita perfedum, quid contineat caufalicatem
potenti*, hoc videtur poffibile.quia lic£t ; ficut
dicit Dodor quid quantumcunque obiedum
intendatur , nunquam erit formalicer potentia,
tamen poterit continere vhtualiter potentiam,
quia fi obiedum intenderet in infinitum, tunc
virrualiccr concineret imelledum ; ergo & cau-
Glitatcm eius, ergo it folo obicdo poterit cau-
fari notitia fui, in intelledu illo, quem virtuali-
ter continet; ergo non apparet ida necefiicas,
fcilicct quod intelledus , & obiedum neceda-
rio concurrant ad caufandum fimul notitiam
obiedi. Et omnis pluralitas femper vitanda ed,
vbi non apparet manifeda ncceditas ponendi
talem pluralitatem.

Relpondeo ad indantias contra primum. 38.

Ad primam concedo , qudd edentia diuina Rrfptnfi» ai
cd perfediffima catifa , vel quafi caufa intelle-
dionis tam fui , quam omnium concentorum, A /"****•
& quod perfedidime caufa , in fuo tamen or-
dine caulandi , & fic inter omnes caufas , qux
tantum partialiter caufant , ipfa petfedifEm^
caufat fic , qu6d non eft obiedum aliquod,
quod ita perfede moueat ad notitiam fui , Sc
contentorum, ficut edentia diuina 1 non autem
pertinet ad perfedionem cifenti* diu inx,qu5d
ipfa fic totalis caufa notitix fui , & contento-
rum refpedu intelledus diuini , quia hoc fibi
omnino repugnat. Sicut etiam ponitur, qudd
ipfa perfediffimi caufat clfcdum in crea-
turis in fuo ordine caufandi , fcilicct quia
ipfa ponirur fimplicitcr prima caufa , & ta-
men apud Ehilofophos non conceditur qu6d
ipfa fola poflit immediati attingere omnem
effedum , quem vt prima caufa attingit , con-
currentibus fecundis caufis , vt lapr& pa-
tuit , quejlione 7. Sic dicendum cd in «
propofito , edet bene impeifeda caufa , fi
pcrfedifllmi non polfct caufare notitiam
lui , Sc conrcntorum , vt obiedum adu iii-
tclligibile , loquendo de modo caufandi ip-
fius obiedi , vt obiedum eft , quia vt hc,
tantibn

Quasftio XV. 435

qui» vt fic > tantum natura eft partialtcr con-
cutrcrc,5f non vt totali* caufa.

MfomiU. Ad fecundam concedo quod quant6 caufa
cft perfcdior,pcrfcdiori modo caufat, Sc ii eft
infinita quantum in fc, poteft infiniti caufare, 9c
fic perfediflime , & fic concedo quod eflentia
diuina pccfcdiffimc.imo infinite mouct intcllc-
ftum diuinum ad fui notitiam. Sed cum infer-
tut,crgo vt totalis caufa, negatur, quia hoc non
pettinct ad perfedionem cauf* obiediuz.quia
caufa obicdiua proprie tantam partialiter con-
currit, vt fupra dixi.

Poflle tamen dici vnico verbo , ad ifta duo
argumenta, quod eflentia dtuina cft caufa tota-
lis notui* fui, 5: aliorum, & hoc formalitcr, vel
rcalitcr.Nam ipfa per rcalcm identitatem conti-
net intellcdum diuinum , & ide6 ipfa rcaliter
habet vnde polfit caufare omnem notitiam.tam
fui, quam omnium contentorum. Edet bene im-
perfectior , fi cum illa ncccflatid concurreret
alius intelledus rcaliter diftindus.

|9. Ad tertium cor.cedo , quod eo modo quo
di unium, fupplcc vicem obiedi, qudd ipfum obicdum.fi
eflet in fc pr*fens,&* pollet immediate moucre
intellcdum , eodem modo caufarer notitiam
fui, Sc contentorum. Cum dicitur , quod vo-
luntas diuina po;cft (e fola caufare notitiam ef
fcntix dinin* in intclUdu meo. Dico , quod
hoc poteft habere duplicem fenfum. Primi»,
qatid prxeisi fuppleat .vicem obiedi vt obie-
di. Aljo modo , qu&d fuppleat vicem obiedi
fimul , & potenti* ; primo modo non cft vc-
rum,quia oDiedum vt obi cetum, non cft narum
clTc caufam totalem notitix , Sc fic non poteft
hoc modo fnpplerc vicem. Secundo modo con-
cedo , quia tunc ip fc fupplet vicem cflenti* vt
obiedi, Ac intelledus creati vt potenti* intuiti-
ux, Sc hocidci cft, quia ipfa continet intcllc-
duin creatum fecundum totam cius emicarem,
'& continet etiam cflentiam fecundum petfe-
dam identitatem, vt fupra patuit. Ciim infer-
tur , ergo Sc «flentia fic poteft immediate cau-
fate notitiam illam vt totilis caufa j concedo.fi
tamen poteft immediate moucre intellcdum
creaturo -, cius oppofirum probatum eft fupri,
qtujl.i 4. nec tamen fequitur, qu&d tunc caufct
illam in ratione prxcis£ obiedi vt obiedum
eft , fcd quia ipfa edentia cft obiedum adu in-
tclligibile formalitcr produdiuum notiti* fui
inintcllcdu creato, ii tamen pollet ipfum im-
. mediati tnouerc, A: continet virtualiter fecun-

dum totam entitarem omnem intellcdum crea-
tum,tunc fupplet vicem intelledus creati.Et fic
eadem cfLmia vt eft obiedum adu incclligibi-
le,eft partialiter motiua ad fui notitiam , & vt
Continet virtualiter intellcdum fupplet viccin
potenti* Er patet mc!ins,fi eflentia diuina cau-
iaret immediati notitiam lapidis in intellcdu
Socratis , non fuppleret vicem lapidis vt caufa
totalis, quia lapis vt obiedum adu intclligibile
non moact, nifi partialiter,eo ergo modo, quo
lapis natus eflet mouerc.eo modo fuppleret; nec
fimiliter fuppleret vicem intelledus Socratis vt
caufa rotali ,quia prxeisi eo raodo fuppleret vi-
cem potenti*, quo ipfa potentia nata eflet cau-
fare. & quia non eflet nata caufare, nifi tantum
partialiter , idcd eodem modo prxeise fupplc-
rct vicem potenti* ; patet ergo quomodo cf-
fentia caufarer notitiam vt totali* caufa , qui»
tantum cinfaret fupplcndo vicem obiedi , Sc
Scoti Oper. Tom, X / /.

potenti* co prxeise raodo , quo obiedum , &
potentia concurrant.

Ad quartum, patet cx didis ad tettium. 40.

Ad quintum, concedo quod aliquod cus cft 4i quartum
caufa totalis alicuius adionis,& tamen negatur A iquintum
quod ens perfedius poftir efle totalis 1 aula fux
intellcdionis. Et ratio dmerfitatis poteft afli-
gnati ex duobus.

Prini6,quiaeft aliquis cfTedus,qui ex natura
fua non poteft elfe nili a duabus caulis partia-
libus, vnam totalem integrantibus , vel ab ali»
caufa perfede virtualiter continente fecundum
totatn entitatem vtramque caufam partialem ;

& p.itet,quiafilius fic cft a patre, & matre, vt»
duabus caulis partialibus, quod eft impoflibile
efle ab vna earum ; pollet ellc tamen imme-
diate a Deo, quia continet virtualiter caufaiita-
tem vtriulquc cauf*. Sic videtur dicendum de
adu imelligcndi.quod fit talis entitas, cui re-
pugner efle totaliter abobiedo, vel totaliter i
potentia, fcd pixeisi competit fibi efle abv-
troque partialiter concurrente , vel ab aliquo
continente virtualiter caulalitatcm vcriufque vt
dixi de prole.

Secundo poteft aflignari ratio quafi a priori,
quia i nrcllcdus,cum iit potentia pci fedior om-
ni fcnfitiua necellario habet aliquam operatio-
nem libi propriam, & nullam habet, nili adum
imclljgendi , qui adus, fi non eflet eflcdiue a
potentia, illa non diccrciur operatio propria il-
lius potenti* ; patet, quia tunc fe haberet ad il-
lam in pura potentia comradidionis, ficut ca-
lor in ligno non dicitur operatio , fiue adio
propria ipfius ligni , cum tantum fc habeat ad
illum in pura potentia recepi iua. Et vina, quia
intellcdio obiedi dicitur etiam operatio pro-
pria illius ; patet , quia illi foli conucnir , nam
intellcdio lapidis non conuenit horoinh&non
diceretur propria, nifi aliquo modo eflet ab illo
cauf,ta,vcl faltem ab aliquo virtualiter conti-
nente ipium i paret ergo quare intellcdio non
poteft efle nec a folo obit do, net a fola poten-
tia,fcd tatilm ab vrroque partialirer,& fic patec
quomodo aliqtu caufa infitior poteft clic totalia
caufa fui ctfedus,& tamen fuprtior non poterit.

Adlcxtum. Dico primd,quod quando obic- 41.
dum eft diftindum pr*tcr opus intelledus. Ai fixum,
quod tunc partialiter concurrit, & potentia ft-
milirer partialiter.

Dico fccundd.quCid quando idem intelledus
feipfum intclligir.quod illa intellcdioeft partia-
liter caufata ab intclledu , A: partialiter ab cf-
fenria, cuius eft talis intelledus, ita quod illa
eflentia mouct intellcdum fuum ad fui noti-
ti.itn,& omnium, qu* per identitatem continet,
ficut etiam eflentia diuina immediate nroucc
intellcdum diuinum ad fui notitiam, Sc oro ni u
per identitatem contentorum , Sc fic mouet in
ratione obiedi , etiam ad notitiam fui intcllc-
dus i fic videtur dicendum in propofito.Et po-
lito quoJ nulla penitus eflet diftindio prztcr
opus intelledus inter obirdum, & porentiam,
ita quod idem penitus indiftiodum eflet obie-
duin intclligibile, & potentia intcll(diua,tunc
in ifto cafu diceretur qubd idem vt obicdum
adu intclligibile cllet rcaliter totalis caufa no-
titi* fu* , qu* notitia rcaliter reciperetur in
ipfo, Sc fimiliter vt potentia eflet rcaliter rota-
lis caufa notiti* , quz reciperetur in tali po-
tentia, ncc tamen clfcnt dux.caul* toules
O o 1 tefpe

4*6

Quodlibet.

Ai ftftimf.
JuA«itU »ft
initlitcim <•*

ganu

41.

43-

Quomeda
iifltnu fr Mi-
ti» im patris
i frmitiH 10
in vt 4.

refpedu dufdem notitix » imb tantfim vna in
re, licit ratione Aiftingucrcntur, idem intclle-
&us vt realiter confidcratum cft obiedum , *

1 Ad feptimum. Dico primd, quod forti ob-
icOum non poteft vt totalis caufa , immediati
caufare fpeciem iniclligibilem.quia etiam Do-
dor non negat intcllcdum agentem in Ange-
lo,vt patet in fecundo , dift. 3. <juuft.it. & dift.y.
De hoc alias didum cft.

Dico fecundi , quid pofito quod obicdum
fit caufa totalis fpeciei intelligfbilis, loquendo
de obiedo fpcciali. Dico tuc, quod non cft fi-
mile de intelledione obiedi,& de fpccic intcl-
Jigjbili , quia inrcUcdio ponitur operatio pro-
pria intellcdus, vt fupra patuit, idci neccifani
concurrit adiui ad illam , fcd fpccies intclligi-
bilis non ponitur operatio propria intellcdus*
imi przfupponitur operationi propria: » cim
pertineat ad memoriam , idei ic femper habet
ex parte obicdi,* per confequens bene imme-
diate poteft cfle ab obicdo vt i rotali caufa, *
non a potentia.Sed noftea effet difficultas, quo-
modo obicdura poUic immediate caufare fpc-
ciem intelligibilem rcprxfentatcm naturam
vniuerfalcm. Didum cft in fecundo, d<ft. j . <ju . 1 1.

& dift.?.

Ad odauum refponfum cft in fecundo, dtft.j.
ej. 10. vbi oftendit quodquamuis adus i n t c Ur-
gendi effet ab intelledu etiam vt a caufa princi-
pali, tamen vnitatem fpccificam habet prxeisi
ab obicdo vide in illis dubiis,qux expofui ibi.

Ad nonum. Dico primo, quod nullum obie-
dum creatum continet virtualiter aliquem in-
tclledura etiam infinitum * & hoc fc. undum
totam cius entitatein * de quo faris didum cft
fupra, quxft.14. * tn fecundo Jift.j.ej.tc. Dico
fecundo, quod hoc pofito, fcilic.qubd contineat
virtualiter fecundum totam entitatem , adhuc
non fupplebit vicem in ratione obicdi vt tota-
lis cauta, vt fupra expofui, & dic hic pariformi-
ter,ficut fupri didum cft ad tertium.

Ad decimum, negatur quod fi poteft fcipfum
moucre vr totalis caufa,quddquemlibct«liqua-
do poflit fic moucre. Et ratio, quia quando fc-
ipfum mouct ad notitia fui , illa notitia cft pro-
pria operatio realiter vnius & ciufdctn rei , li-
cit diucrfimode confideratx *, (cd quando mo-
uet alium intellcdum , tunc ille alius fi debet
habere illam iutelledioncm.vt operationem fi-
bi propriam , requiritur ncccffario qudd adiui
fe habear ad illum,vt fupra dixi, & ponuntur hic
diftinda prxtcr opusintcllcdus.idcocadcra o.
peratio non poteft dici propria vtrique, nifi v-
rrunque adiue concurrat, *fic patet iclponfio.

Secundi principaliter rcfpondct ad mftan-
tias contra fecundum principale. Ad primam,
dico tlcut dixi ad primam contra primum du-
bium principale.

Ad fecundam dico. Primi, quod obiedum,
faltem cognitio obiedi , concurrit ad adu vo-
luntatis, (altem partialiter, vt patet i Dodore
in iJtft.xj licit non itaexprc&i affirmet, tamc
hic videtor affirmare cx hoc quod dicit , quid
fruitio iu patria differt fpccic i fruitione in via,
Sc hoc propter aliam * aliam prxlentiam ob-
iedi fruibilis, vt patet in jJ.ji.&in ^.difl.^9.
quod non effet verum , nifi obiedum adiue fe
haberet ad adum voluntatis. Cftm dicitur de
a&u volendi. Dico,qu6d li ille noncaufatur ab

obiero volibili, tamen ctit partialiter caufaras
a notitia aquali illius obicdi , & hoc fufficir.

Dico fcc\indo,qu6d tcncndo.qu&d voluntas fit
totalis caufa fui adus,nocft firoilc dc intelledu,

& voluntacc.Noneniin Dodor concedit intel-
leduro effc totalem caufam adus iniclligendi,
quia fequerccur exccfliua petfcdio in ipfo in-
tcllcdu,quia cx hoc fequetetur quod intclledus
coni incret virtualiter omnia obicda intclligt-
bilia , quia illae intelledioncs non poncrcntut
coni incri virtualiter iu illis obiidis,fcd tantum
in ipfo intelledu. Si enim obicda ponerentur
caufx ncccflaruS concutrcntcs ad cotum noti-
tiam,* intellcdus poffet notitiam illorum im-
mediati vr toulis caufa caulare, bene fequcrc-
turqubd intclledus virtualiter contineret om-
nia intclligibilia,* fic poffet elTc infinicx per-
fedionis, vt patet in iJift.x.p.t.<j i.& infecun - Quomi»

do,dift.).ej.\o. Sed ponit Dodor obiedum ne- cunumni.
cellario concurrere vr caufa partialis , quiain- ua*mbuL
ullcdus rcfpicitipfum ublcdum abfoluicj cr-
go fi eflet caufa totalis, cx quo cft etiam pote-
ria reccptiua, & fibimet optime prxfens, tunc
poffet immediati caufare notitiam omnis ob-
icdi,etiam omnino abfentis,vt patuit wpvm»,
dift.j.ej. 7. Sed non effet fic dc voluntate, quia
ipfit non rcfpicir obiedum abfolute,fed tantum
vt cognitum, cum non poftit elicere adum cir-
ca aliquod obicdum.nifi vt prxeognitum \ Sc
idcd ftante cognitione obicdi j poteft voluntas
e fle immediata caufa fux volitionis j Sc bxc cft
principalis ratio quare Dodor ponit obiedum
concurrere adiue , Sc quare folus intellcdus
non poteft cllc totalis caufa vitra alias caufas i
Dodorc affignatas , minus tamen cuidentes,
imb magis pcrfuafiones, pro nunc non pertra-
do,fuftincndo opinionem qubd voluntas fit to-
talis caufa fui adus.

Ad icrtiuin. Dico vt dixi ad primum contra
primum dubium principale, Scfic concedo quod
intellcdus diutnus cft caufa pcifediflima , Sc
pcrfcdiflirac.fic infinite fuo modo caufat noti-
tiam cflVntix in fuo tamen ordine caufandi,qui
porcnrix conuenit vt potentia intcllcdiua , S:
talis ordo cft prxeise partialiter caufare.

Ad quartum concedo quod intcllcdio eft
operatio propria intellcdus , Sc cum infertur
qu6d non effet propria, nifi effet totalis cauli.
Dico.qubd operatio propria poteft multiplici-
ter intclligi. Primd.qubd prxeise illi foli con-
ueniat fic operari vt totalis caufa opciacionis,
fic ut dicimus quod creare foli Deo conuenit.

Secundb dicitur propria , quia talis operatio
modo fpcciali conuenit,* fic caufare vermem
eft propria adio foli Deo, conucniens, vt prx-
eise caufx primx, Sc pcifcdiflims, Sc hoc mo-
do nulli alteri conuenit : poteft tamen conue-
nirc caufis fecundis, non tamen eodem modo,
licet ponantur caufx etiam totales. Tertio di-
citur operatio propria , qux licet fit a duabus i

caufis partialiter concurrentibus , erit tamen
vttique caufx propria , lccundum tamen a-
Jium & alium modum opetardi , & ficinccl-
ledio dicitur propria operatio intellcdus, quia
foli intellcdui conuenit fic operari in ra-
tione potentix operatiux , & obicdo con-
uenit in ratione obicdi operatiui. Conce-
do ergo quhd imclligeic elt propria operatio
intellcdus fic , qu6d nulli alteri conuenit Uc
operari in ratione potentix operatiux,* tamen

Quaeftio XV*. 437

cum Hoc etiam ftat quod fit operatio propria

ipfius obic^ti modo pr«»ntelicdo.

Ad quintum. Dico primo, quod nullos intel-
leTtis creatus continet virtualiter aliquod ob-
ictt um rea liter diftin&um .fic hoc fecundum to-
tam eius entitatem, vi expolui fupra, tjuxjl. 14.
&.inf€cwiJo, qio. Dico fecundi , quod
hoc concedo, quod tunc poteft fupplctc, vicem
obiefti modo prxcxpofico fupri.

Ad fextum, patet refponfio fupra quarc»fcil.
intellcdio nccellafio cft tam ab obiccio, quam
i potentia, nec illa ratio addu&a per Do&orem
cft prxeifa ratio, quare intclle^us non ponitur
roulis caufa, fcd cft vna bona congruentia, ve
pater intucnci,fcd prima ratio aflignatacft mul-
tum euidcns,vc patet ibi.

Ad feptimum patet refponfio fupri.

Ad o^auum patet fimiliter refponfio. Et vi-
tri dico , quid incclligirurdi&um Doftoris de
cffeTu eiafdem rationis, id eft,eiufdem fpccici,
quia ignis cft nobilior forma fubftantiali aquae»
Oc tamen non (equitur quid fi poteft produce-
re formam fubftantialem ignis in aliqua marc-
ria , quid etiam poflit producere formam lub-
ftantialein aqua:. Sic in propofito , nam notitia
intellegas differt fpecic a notitia lapidis.

Ad nonum, negatur fimilirudo illa de poten-
tia faTiua,8c operat iua, quia faftiua prxcisb re-
fpicit palfutn ve reccptiuum.

Ad decimum dico, quod diceretur intelle&us
diuinus vilefecre, quia cft forinalitcr infinitus,
fic ideo non poftet recipere aliquid de obiero,
etia infinito rea liter diftin&o,quia hoceffetira-
perfcilionis. Sed no eft fic de intelleT u creato,
cu fit finitus,& limitatus. Sed de hoc alias pater.

4 f Ad inftantias contra tertium principale. Ad

Dtf*ud<rtah primam dico, qubd dependere ab alio in cau-
fando contingit multipliciter. Prirab , quod
fliater* " habeat virtutem ab alio fic motionem.fiuccau-
falitatem ab illo. Secundo , quod habeat pro-
priam caufalitarem , fic non in edendo , nec in
caufando ab alio dependeat , fcd tamen fe folo
non poflit attingere cflc&um.vel quia talis non
cft natus e fle prxeise ab vno illorum. Vel quia
cffc&us cft operatio cft virtutis , vtfupti di-
xi. Primo modo fonat hnpcrfe&ioncm , fcd
non fecundo modo , quia tunc edentia di-
uina , vel intelle&us diuinus diceret imper-
feftionem , cum fola edentia non poflit e au fa-
re intcllcftioncm fui, nccfimut intellectis di-
uinus, vt fupra patuir. Sic in propofito, pofiro
quod Angelus agat aCiuc.par f ialiter tamen. Se
lapis fimiliter, tunc talis inrclle&usrcfpr&u no-
titia lapidis elice impcrfc&us ex hoc folo, quod
caufat effeCum communem , edet tamen im-
perfeCioin illo imcllcdu , recipiendo nouain
intelleCionem partialiter ab ipfo lapide , quia
tunc fe hibet in poteria padiua reccpciua rcfpe-
Cu lapidis partialiter caufantis intellcCioncm
Cum A» ^ll' ,n intclIcCu angeli. Dico fccundb.quod no
Lu it?» jit eft inconucniens ponere taI6 imperfedhonem
infinitus rjt in Angelo, quia ex quo no cft (impliciter illimi-

a**u'”in tacus.necfotmaUtcr infinitus no poteft virtua-
liter cotinere omne intclligibile fecundum rota
eoru emirate, & ideo non cft miru, fi ad cogni-
tione aliocu obieCorum a fe recipiat aliqui per-
feCione vt a caufa partiali,fic minus principali,
elTct tamen inoonuenies,fi intcllcCio.qua An-
gelus lubct de fcipfo edet caufata etiam par-
tialiter ab aliquo alio ente creato j quia tunc
» Steti Offer. Tom, XII.

non haberet ex fila naturali perfeTione vnde
leipfum pollet cognofcerc.

Ad fecundam dico, quod funt plutei depen-
dentix particulares, fic ut fic pluees caufa: partia-
les,# viu totalis aggregata ex illis pluribus. Et
cum dicitur , qubd cft iropo Urbilc idcin pluri-
bus dependentiis dependere per rationem Do-
Coris. Dico.qubd loquitur de pluribus depen-
dentiis totalibus, quibus totaliter dicitur a plu-
ribus dependere ■, nec loquor de totalibus,qux
funt ad plures caulas totales cfsctialitcr ordina-
tas,quia de talibus loquedo idc poteft pluribus
depedetiis dcpcdctc.vt expofui in i.d.if .i.q.1.

Ad tertiam dico, ve dixi in 1. d.^^.vel. 10.
vbi expofui, quia inrcllcCio habet vnitate fpc- 46.
cificam ab obiero, fic non & potentia. Et cum
probatur per hoc , quia DoTor ex hoc probae
qubd cft obiedfum caula cffcdiua intcllediio-
nis , quia cft naturalis fimilirudo. Dico , qubd
non eft caula prxeifa ifta; ideo eft naturalis fi-
militudo, quia cft caufa eius ; patet, quia fi cf-
fet illa cognitio aliunde caufata, adhuc ellct na-
turalis limilitudo , fcd dicitur naturalis eius fi-
militudo , quia vt i fe habet ejfe i tali obiero,
vel ab aliquo fupplcntc vicem illius dicitur na-
turalis cius imago fic fimilicudo. Se non habet
hoc ab intcllcdu, cum fit idem intelleTus om-
nium.Hoc idem dico de aliis, Icilicctmenfuta,

& fpecificationc»ncc valet iftaconfcqucntia,in-
rclleclio cft caufata ab aliquo patticularitcr,cr-
go cft cius fimilirudo naturalis, vel menfuratur
ab ilio i quia requiritur non fnnplicitcc caufa-
ri.fcd fic caufaci.vt fupra dixi.

Ad quartam dico, quod quamuis intellcflus
fit perferior intcllcilionc, non tamen fcquitur JVJ
qubd polfit eam caufarc vt totalis caufa, nec fi-
militer fcquitur de obicTo, polito qubd fic per-
ferius intclle^ionc, qui* etia Angelus eft per-
ferior forma ignis , Se tamen nem poteft eam
caufarc. Dico ergo qubd ratio eft, quia talis ui-
icIlcTio cft operatio propria tam potentix, qua
obieT i,ideb vnu illoru no poteft clTe totalis cau-
fa, ni fi cotincret aliud lecudum tot a fua entitatfi.

Ad quintam dico, quod cft aftio immanens, .
eo modo^uo expofui fupra, f.i).Citm quxritur
de obiero, aut agit adione immancnte,aur cra-
fcutc;Dico,qubd immanc«itc,quiaagit partiali-
ter intellectione, quq cft recepta in altera cauf*

Dicitur enim immanens, vt qoparatur ad causa-
principal6.Potcftetiaconcedi>quod arionetra-
Icqnte.quia.illa intcllerio non recipitur in ob-
icro,& concedo quod fecudumaliu,Ar aliti rc-
Ipcr u dicitur trafics,Scimmanes.Trafics quidc,
vt coparatur »d obicru,in quo nullo modo re-
cipitur.Immanes vtr6»vt coparatur ad potetia,
in qoarecipitur.Et hoc no cft aliquo modo iji-
conuenicus. Et fic patet quomodo eadem in-
tcllerio dicitur tranficns,& immanens.

Adfextam dico primo polito quod concurrar
ex xquofno fcquitur qubd poflit elle ab vna lo- 47'

la.Cum dicitur ^que perfeTe cft ab vna,ficut ab'
alia.Dico,qu6J li intclligatur xqueperfeTe ab
vna,ficuc ab alia,id cft, qubd <;quc dependeat in
ejfe ab vna,ficut ab alia, partialiter tamc ab vtri-
que coccditur-Si vero inteUigitur xque perfe-
re ab vna,ficut ab alia,i.qub<l fccundutoiu#^
fit ?qu^ perfere ab vna.ficut ab alia.Dico qubd S»tn itli-
nec ab vna,ncc ab alia cft fccudum totu ejfet(c d
ab vtraque fitnul fic totaliter ab viraque fimul,
fcd partialiter ab vttaque feorsu.Dico fccundb,

O o } qubd

Etiirin* fia

4$8

Quodlibet.

quid communicer vna caufa eft principalior
alia. Et cum infertur, quid intelletftio habec
aliquam perfcftionem a principaliori» quam
non habec a minus principali. Dico, quod hoc
non fequitur,hciv eiiam pattftde eodem effe-
ftu numero.qui dependet i pluribus caulis cf-
fentialncr ordinatis, qui perferius producitur
i fuperiori, quatn ab inferiori : Sc tamen totus
effertus eft etiam ab inferiori; fic in propolito
intellectio etiam in infimo gradu, profc&ius
producitur ab vna caufa , quam ab alia, vt pa-
tet .

Ad reprimam dico primi , quod aliud cft
loqui de intelle&ioni ab(olutc,& aliud de in-
tentione eius : quia beni intellcrtio obierti
abfolutc dependet ab obierto & potentia, quia
ipfa nullo modo potelt haberi fine obierto Sc
potentia, & concedo quod flante intclledione
obierti potelt intendi, & non ab obierto, quia
obierttim producendo illam in primo initanti
produxit fecundum totam vittutem , Sc cona-
tum, partialiter tamen & potelt intendi per ma-
iorem conatum intcllertus, quia quanto inten-
fius, Sc firmius figitur in obiirtum, tanti illa
intellcrtio intenditur ; an modo ab intcllcrtu,
an a voluntate imperante, Sc fitmante ipfum
intellertum.vifum cft 'in fecundo dtfi. 41. Con-
currit ergo obiertum ncccflario ad intellcrtio-
nem etiam intenfam^ loquendo de intentione
pertinente ad ip(um,puta quod intellcrtio na-
ta cft produci intcnla vt orto quando obic-
rtum,& intcllertus agens totoconatu,& fecu-
diim totam virtutem. Modi pono quod intel-
lectus non agat fecundum rotum conatum , Sc
obiertum fecundum torum conatum, tunc in-
tellcrtio producitur inienfa vt fex, ita quod in-
tellertio inrcnfa vt fex eft ab obierto, & intcl-
lertu, & principalius ab intcllcrtu, & polt illa
cadetn intellectio intenditur prarcise per ma-
iorem conatum intellcrtus. Non enim cft ne-
ccfTe obtortum concurrere ad omnem gradum
intentionis ipfius intclledtonis. Exemplum pa-
tet in fimili.Pono,qund voluntas eliciat actum
amoris, cum obice ttun amabile,& in primo in-
flanti non eliciat fecundum totum conatum,&
poli continet eundem fecudim totum eius co-
natum,patet, quod tunc przcisc intendit illum
aduin.Pono etiam quod voluntas eliciat ac-
tum amoris fccudum totum conatum non ta-
men habituata, & pofl continuet eunde actum
vthabituata, puta quid infundatur habitus,
qui concurrat actiuc ad eundem actum, tunc
pater quid ille idem actus vt elicitus a volun-
tate vc habituata erit intentior, quam vt elici-
tus ab eadem non vc habituata.c licieme tamen
vtrobique aequali conatu.Sic videtur dicendum
in propofito, quod aliquis gradus imenfionis
potcll efie ptopter maiorem conatum intelle-
ctus.

Cum infertur, fi aliquis gradus poteft cau-
farii folo intellectu': ergo Sc quilibet alius
prxccdcns.cum fint ciufdem rationis cum illo.
Dico, quod hoc non fcquitur.Er patet in fimili.
Voluntas poteft non habituari cliccre aerum
intenfum vt fex,&: hoc fecundim totum fuum
conatum,& habituari poteft ipfum producere
vr octo intenfum , ergo voluntas poteft non
habituata producere actum vr octo patet, quia
omnes gradus inccnfionii fune ciufdcm ratio-

nis, Sc tamen boc non fequicur, quia habituata
poteft producere actum intenfiorem.quim non
habituata, vt patet a Doctoxc,»* primo, dift. 17.

& in ttrtin»dtfl.\ 7*Non valet crgo,potcftclice-
cere aliquem gradum.ergo quemlibet eiufdeni
rationis. Et cura vitra probatur, fi poteft pro-
ducere gradum pcrfediorcm.ergo & imperfe-
rtiorem ciufdem rationis.Dico quod aliud cft
addere gradum intellcdioni prae exiftenti, Sc
aliud cft producere iplum vt per fertiorem. In-
tellcrtio enim intcnfavt orto includit neccfti-
rio omnes gradus prxcedentcs. Concedo ergo
quid fi intellectus poteft producere intcllc-
rtionem imcnfam v torto fic quod totam pro-
ducere , quod etiam poterit producere imper-
fectiorem, fi agit cum maiori conatu.Sed mo- Sfetulmn ii.
do negatur quod intelledus etiam fecundum U^mor.
totum conatum poffit producere intellertio-
nem obierti intenfam vt odo immo nec vr fex,
quia runc produceret totam intcl ledi onera
obiecti non concurrcme.Si dicatur, quid Do-
dor concedit infecundo, d$Jlu ». iS.quid fi caufa
porell producere effertum perfedum, quid
poteft producere effertum imperfertiorem
ciufdem rationis. Dico, quid hoc verum cft,
quod fi intcllertus meus poteft vt rotalis cau-
fa producere intellectionem lapidis perfecti
vt octo ita quid producat totum illum effe-
ctum,quod ettam potelt producere intellectio-
nem lapidis imperfectiorem, li agit cum mino-
ri cotutu, Sc ficDoctor intclligit.Dicofccun-
do,quid forte pullet concedi, quod obicctutn
etiam conuenit ad intellectionem fecundum
omnem gradum , quia intellectio dependet
continue tam ab obiecto, quam ab intellectu.

Sed de hoc non cft ira certum, Sc idei prima
icfponfio cft probabilior.

Ad odauam.Dico primi, quod quando Do-
rtorchic tnprefcnti (ju^fe. dicte quid corpus
non agir effertum , nifi approximetur locali-
tcr.&c.quid non dicit fecundum intentionem
propriam, fi tamen inteiligit dc approximatio-
neloca!icircumfcriptiua,ita quod paftim fit c-
tia in loco citcumfcriptiuo, quia exprefii vult
i/ra.diftm.i^.quid lapis poflit immediati mo-
uerc intellectum Angeli ad fui notitiam, qui
tamen non eft in loco citcunfcriptiuo.Dico fe-
cundi, quid corpus dicitur approximari loca-
liter,non tamen circumfcriptiui.quia non po-
teft pafTum in quod agit intcllcdionem fui clTe
in loco circumlcriptiue , fufficit tamen quid
palfum fit in loco naturali definitiuo, quia non
poteft in quocunque diltantia agere in intcl-
lecum vt patet a Doctore in fecudo,& in tjunrto,
difliu.if. Corpus etiam vt agir effectum corpo-
ralem approximatur pafTo localiter , ita quod
oportet paflum effe in loco circumfcriptiuo,
fcdnonfic cft quando agit effectum fpiritua-
lcm, qualis eft intellectio obiccti.Et fic pater,
quia fi poneretur lapis extra vniuerfum, ita
quod nullo modo cfler in loco circum fcripfi-
ue.vel quid Deus confcruarec lapidf*,& non in
loco quod Deus poffet facere, vt fiipra pa-
tuir,q. 11. Paret quod lapis potfet moucre in-
tellectum ad fui notitiam, dc fic caufarc partia-
liter effectum fpiritualem ,non tamen corpus
pofTcr immediate vc caufa toralis caufare ali-
quem fpiritualem effectura. Sed de hoc aliis
critfcrm o.

Quasftio XV.

Ad nonum <Jlco,qnbd non habito pro incon-
ucnienti qu&d idem effectus fecundum alium,
& alium rcfpectum ad aliam & aliam caufam,
ficuc etiam patet de effectu producto £ pluri-
bus caufis effcntialitcr ordinatis, qui dicitur
cquiuocd produci ^ caufa prima, fed a caufis
remotioribus , 6c vniuoc£ produci £ catffa
proxima, vt patet de homine, qui producitur &
Deo it Sole , fic ab homine, fic in propofitoj
non enim cft maior ratio dc pluribus caufis
1 uttUtflietJl totalibus clTlrntialiterordinaris.quim dc pluri-
rjfiilMt j,u5 pimaltbus integrantibus vnam totalem.

Dico fecundd , qudd intellectio cft effectus
zquiuocus , tajn rcfpcctu obiecti , quim ref*

439

pectu intellectus.Cum dicitur, quod intellectio
cft (imilitudo obiecti naturalis. Dico, quod
propter hoc non fequitur quod fic effectus vni-
uocus, quia tequiritur , quod fu fimilitudo in
natura , id cft, quod caufa, fic effectus finteiuf-
jctn perfectionis fpecifica» modi obiectum fic
ntcllcctio non funt huiufmodi.Scd dicitur in-
'tellc&io fimilitudo naturalis obiecti , quia
quafi cius itnsgo ponitur per imitationem ,
cum per ipfam obiectum cognofcatur.

/\d decimam tefponfioucm quxrc alibi.
Sunt etiam in ifto articulo mulcx difticultaics,
fed ift* pro prxfenti fufficianr.

ArtiaiLx

DE fecundo atticulo dico 1 quod incelleftus beatus pocclt habete verbum de
creatura cognita in genere proprio; 8c ad formationem illius verbi ponendum ,
. i> n •» r <* i. -t * i.mp h-iK#»r ntmr ?in rormarioncm

s C H O L 1 V M.

Primum Jilfum huius litera , infelicita, beatas potefi habere ■verbum de creatura cognita
ut proprio renerei quia hoc poteft invia, »ccimptdi,ur,»pa,r,a(dcq,,ev, de t.d. yq n.&

4 d.ae.a.l. ) & intelleltu, pofiibtUt eodem modi concurrit tbt, & hic. Secundum v, detur tbt
ttoneffe verbum proprium dc creatura vifa inrjfmtia j primo, quia non attingeretur immedia-
ti per notitiam mefentia. Secundo , non haberetur fecundum propriam fpectcm. Temo, de
tOfjc/Jcntta diurna non habet beatut verbum. Impugnat ha, tres rationes, ait/, qutnquet» fa-
no,em oppofita partu i tfedrefpondet adtmpugnationesprater duat poster, oret, quarum habe-
tur refponfio ex y d. iy.qu.z.fne,vhivt problema admttitt Doctor pofific vnumac/um ejfe
infinit orum obtectorum, Deo fic volente. Tcrttum, hic dubiu» videtur manere , an creatura m
ejftntia. videatur eodem actu .quovticturcjfcntta, velat, odtfiineto. <JU,h, videtur longe fa-
etlius , quod difiincto: de quo lumen Doctor nihil refoluit.

' Sinit Deu,

j y creatura cognita w — - — * . r creatura,

eft intcllcflum poiTtbilcm fic fc habere tunc , ficutie habet nunc ad formationem agere pro-
verbi quod habet deobiefto nunc quia fecundum Auguft. 7. de Ciu. c. jo.atr
Deui res, quas condidit , adminifirat.vt ea, proprios motu, agere finat. Igitur remanebit
in patria naturalis, aftioqux nata cft compctcrcnaturrt fecundum luam pctfcftio- An ic
nem. creatura

Sed dc creatura vifa in ciTcntia diuina dubium cft, an intcllc&us beatus habeat vifa m e -
dc ea verbum proprium : quod (i fic, confimilicer dicendum effet de intcllcftu pol finna 1-
fibfli in formatione verbi dc creatura vifa in eflhtia diuina, ficut dc vi(a in proprio

^ Sed pollet dici , quod non cft ibi verbum deobiefto vifoin ciTcntia diuina , tum
quia habens verbum immediate attingit obie&um , cuiuscftverbum; lapis enim
vifus in edentia non immediate attingitur, vt obieftum per aftum vihonis , quia fic
videtur in genere proprio : fed ibi fola ciTcntia diuina immediati attingitur, quia
ipla fola primo monet, £c per confcqucns ad feiplam attingendam.

Prxtcrea: * Verbum proprium alicuius gignitur defeiemia , liuc propria ipccic
ipftusobicfli, nunc autem in memoria iniclle&us Beati J non cft lcicmia propria,
vel fpecies lapidis, vt videtur in vctbo, quiapcriUara non videtur nifi in genere

PI°Itcm, eodem aftu = videtur elfentia diuina, & res inipfa: fed dc ellcntia vifa ht?v“y"n
non habet imclloftusvidcns verbum, quia tunc non videret illam immediate : tgt- conctufio

tur nec habetur verbum dc re vila in ipfacflemia. egnofeitur

Contra iftamotiua (arguitur contra primum, cifi per principium cognolcatur
eonclufioitamen ipfa poteft cognofci immediate in ratione obicai: qnja diicurfus 'v«.r/-
non terminatur prateise ad illud, quod fuit principium difeurrendi : quiatuncab l
illo adhuc cflct vlterius difeurrendum , nec perconfcqucns efice diicurlus termina-
tus: nunc autem eonelufio de fe cft terminus difcurfusfyllpgifmidemonftrattuiiigi-

tur illo difcurfu terminato ftatinicllcaus in cognitione immediata cqnclufioni»

pari ratione, licet effemia diuina moucat prius ad videndum feiplam, tamen quia clt ^

motiuum illimitatum, mouct fecundo ad videndum creaturam: intermino tgicur

illius motionis intclleftus poteft videre creaturam vt obicaum immediatum. Mumfir-
Contta fecundum fic : Ad gignendum verbum proprium alicuius obiecti lu ficu
memoria perfecta fiucactualiter , fiuc virtualiter continens illud obiectum, fient zalvmua.

44° Quodlibet.

f>cr notitiam habitualem prtncipij poteft gigni actualis cognitio condufiojils , 4ic4t
illa memoria non fit huius obiccti formalitcr , & propria; fcd cius virtualiter c«n-
temiua : lic intellectus beati habens ertcnciam diuinam actualiter pi.rfcntcm, vt in-
tclligibilem, habet memoriam propriam refpectu vifionis illius eflentix: & cum hoc
memoriam perfectam virtualiter contcnriuam vifionis creaturi ; quia ficuc virtuali-
ter continet in emirate, Gc in cognolcibilitate ; beatus igitur habet memoriam fiue
feientiam in memoria fufficicntcm ad gignendum proprium verbum lapidis, nec li-
quitur in illa lecunda, ficut nec in prima ratione, quid illa vifio fit rei in proprio ge-
nere , quia vifio in proprio genere cft per rationem videndi acceptam a creatur*
aliqua.

Contra tertium motiuum : ille artus non cft propria cognitioalicuius obiccti, qui
poteft liare in intellectu, & tamen iliudobicctumotonino non cflicognitum: nunc
autem vifio eflentix diuini poteft liare eadem in intellectu beati, & tamen lapis
non videri ab ipfo ; igitur, &c.Probatio maioris: quia proximum formale in intelle-
ctu ad hoc , vtobicctum fit fibi cognitum , cft ipfc actus cognofcendi illud ob-
icetum libi inhxrens, & proxima ratio formalisnon videtur polle in efle alicui fine
ilio,, cuius cft ratio formalis , ficut aibedo non potcftm efle alicui , nili illud lic al-
vno bum.

wrWiia Prxtetca- Pafi titione idem actus vifionis eflet ipfius eflentix, Se cuiufcunque
crcrcMu- ^•'hyifiin ea,&itavnus actus finitus polfctcfTc infinitorum obicctorum poflibi-
rt. ^um videri in ipfa : quia qua ratione non repugnat vnum actum efle duorum , vel
trium obicctorum , pari ratione nec quorumcunque obicctorum.

Item, non patet nccelfitas illius confcqucntix : fi eadem cft vifio eflentix diuin*,
& lapidis: igitur fi cft verbum lapidis, cft verbum eiTcniix.

g Ad primum iftorum diceretur, quod illud , quod cognofeitur per aliud,
bene poteft immediate cognolci. Sed fic fi cognofcatur prxeise in illo , ficut intcll
lectus diuinus prxeise cognofcit creaturam in cflcnria fqa, & non per illam crcatu-
, ram, vtobicctum immediatum, quia tunc intellectio cius vilcfcerct.

Confimilitcrdiciturdcvifionc, *> quam beatus habet in verbo de creatum.

Ad fecundum diceretur, ; quod eflentia diuiua non cft in memoria creata beati
aliquo ordine, prius quam in intclligcntia : quia non caufarur aliqua formain intel-
lectu beato reprxfcntans illam eflciiciam.

y,f„ crt ,_ Sed primum quod caufatus in intellectu beato cft ipfa vifio , illa autem caufatur
tu, a rf- in ipfa intclligcntia.

ftmufit 4 Vel aliter diceretur, quod illa vifio immediata caufatur a voluntate diuina, ficut
voluntate d ictum cft in quxftionc proxima prxcedcnte , Se. conlimilitcr vifio lapidis , & per
• confequeqs neutra gignitur a memoria, non folum ipfius videntis, led nec ab ali-

qua memoria

Contra : intellectio eflentix diuinx continet virtualiter intellertionem lapidis:igi-
tur ifla intcllertio gignit illam, Se tunc illa cft verbum.

Rcfpondco, intclligcntia non gignit ; Velpotcftdici, qudd vtraque vifio imme-
diate caufatur a voluntate diuina.

Adeertium, illud vidctnrxqux concludere, quodnoneft idem artus intcllcrtus
diuini rcfpertu eflentix fux , & obierti fecundarij, quod omnes negant. Vnde ma-
ior rationis cft neganda, nifl intclligatur de primo obierto.

Ad alia, quxre alibi.

Auditio.

Sd* ^d alia duo arguntentarefponfiepote/l haberi tn j.dtft.m quali. i. quafitn fine. Ibi poteft
dicit quod eonclufio sita pojfet\, SecJdeo ceuceditur lotum primam argumentum : (fi fi inferes
•ein vitat turi tgnureadem erit vifio tntcUeflus beati eum vifione tntcUeflus Dei , negatur tonfcqueu»
>’*, 1«ia tntcUeflus Det habet vifionem obtectorum jecundariorum necefifario perfe (fi tompra-
tjje utfiai- beti juti ex perfectione fua, er fit t obiefl i prtauartf naturaliter em nta teprafcnlaittis ei : fedin-
*«7 ‘ctHot ' beatur creatus habet vtfionem per accidens obit Horum fecundariorum, tjuta illa per

accidens inteUigitfeillieet mediante ejjiistiaoTIendente fibi illa Ubere , er contmgcnter , ideo
aflut beast nullam perfectionem accipit ab illis obieflis,fed tota eius perfeci so efi ab ejfentia
vt[a,<fi illa ostendente.

4d aliud,, dicitur quod argumentum valet, er confequcntsa tenet, fi fit vnus efi idem aflus
vcfioms, ejfeutiaefi altorum obttflorum-.fi autemfii altus, (fi alius actus, cenjrquntia nulla efi.

Quseftio XV.

COMMENTARIIS.

44 ‘

JO.

a e fecunda articulo principah.Didt

\J quod intelleclus beatus potejl habere
verbum de creatura cognita in genere proprio ,&c.
Ec hoc nugis patui c in fecundo, dtjhn.yq. « i.
& in q.dijl.+f .& 49* Nara beatus flante artu
perferto beatifico potet* ffcrfcrtc cognofccrc
res in genere proprio, fic qu6J ratis cognitio
poteft immediate caufari ab intcllcrtu beati,
& ab ipfa creatura, & terminari immediati ad
ipfam creaturam in te, Sc hoc non fulhm ab-
ftrartiuc per fpccics innatas , loquendo dc iu-
rellertu Angelico,* hoc refperto qui ditatum,
tc per fpccics dc nouo aequi (itas rcfpcftu fin-
gularium,vc patet iDortorc infecundo* dijl.}.
f.ii. Et firailitee anima bcara poteft per fpc-
cics, quas prius aequi fmit.dum cflfct in corpo-
re, Se per fpccics dc nouo acquifuas in patria,
fed etiam poteft intuitiui dc nouo cognofcc-
f timeas *■ rc creaturam in fe,vt patet infecundo , dijhn. j.
mma bt*ta & in 4. dijl.*$.&+9' Modo co-

gnita perferti creatura in fc ,clfc verbum cius
rmiu/t. pcc fertum, vt patet b Dortorc in primo , dift,

17.J.1, Vel faltem noneft fine verbo , quia fi
teneatur quod verbum proprie cft tum artu
reflexo fuper artum tertum,* fupec obiertum
cognitum artu rcrto.vt cum video me videre
creaturam , tunc talis cognitio, qu* dicitur
verbum , non erit fine artu rerto. Tamen
Dortot in primo difl 17. vult, quod cognitio
perferta obierti fit verbum,
b Sed tbifola ejfentia diurna immediat e attingi -
tur,(]uia tpja fota primo mouct, & p<r confequens
ad feipfam attingendam.

Hxc liceri cft pondcranda,non enim cllcn-
tia vt edentia mouct intcllertnm creatum , vt
patuit fupra, q. »4. art. vlt. Sed tunc diceretur
proprie verbum proprium edentia: diuinx, fi
illa immediate mouetct ad fui vifioncra , qua
immediate attingeretur.

c Prxterea \ Verbum proprium alicuius gi-
gnitur de fetent ia, ftue propria Jpecie ipfiut, quia
accipiendo verbum pro perfecta notitia obierti
abitrartiua illa gignitur ab intcllcrtu, & fpcci$
iiicclligibili, qu* fpccics dicitur fcieniia habi-
tualis, licut fupra dirtum clt,fi veri accipitur
verbum peovilione, (iuc pro notitia intuitiua
obierti,tunc dicitur gigni ab intcllcrtu , * ob-
jerto in fc pr*lente,quod obiertum in it prm-
fens poteft etiam dici fciedua habitualis, vt
•liasexpofui. Vult ergo dicere quid verbum
proprium obierti gignitur de feientia propria
illius obierti, accipiendo/tir/ifhiw* pro feien-
tia habituali altero prxdirtorum modorum.

d Nunc autem in memoria intelletlus Bea-
ti nonejl feientia propria, velfpeciei lapidis pa-
tet quia irvcllcrtus beatus, vt huiufmodi, nec
lubet lapidem in verbo in fcprxfcntcm, quia
tunc noiicflct ci prxfcns, vt in verbo, nec ha-
bet fpcciem intclligibilcm caufantcm notitiam
* abfolutc lapidis , vt in verbo, quia licet poflit
habere fpccicm intelligibilem Iapidis caufcu-
tcra noritiaraeius in genere proprio, non ta-
j l. men caufantcm, vt in verbo , quia vt in verbo

non elt lapis natus lic cognofci.pcr illam enim
folum cognofcitur in genere propiio.

e hem eodem altu videtur ejfentia diui-
tta, 6cc .

Et nota.quod aliquid dicitur immediati co- JupddM
gnofei multipliciter item multipliciter dicitur
aliquid immediate cognofci.eiciim aliquid 10«
diaic cognofci,vcl per mediu n6 vt eognitG,* 0t1f,

/ic obiertu cognofcitur per fpecicm intcUigibU-
lcra unquam per medium non cognitum * vt
patet .Sic firailiter cognofcitur cfleutia diuina
per volunutcra fuam, unquim per roediura
non cognitum, fed per rationem Foiro»16 cau*
fandi notitii clararo eflenti* diuin*iv«Uogno-
feiturper medium vt cognitum, id cft, pcc ob-
iertum , vt ncccflaiio prius cognitum , ficur
concludo cognofcitur per principium , vt per
medium cognitum, vt fupra prolixe expofui q»
i^.Sic per oppofitum dicitur aliquid immedia-
te cognofcijvcl quando non cognofcitur per
mediu non cognitu.ficut FrancUcus quidum*
tniciucvidctur in (c tuc immediate cognofcitur •

quia no cognofcitur per aliud ,quod fit ratio co-
gnofccdi,fcd per ratione propria & immediati,
na quod ialis notitia immediate caufatur i
Francifco, 5cab intellertu » ita quod ibi non ^

requiritur aliquod medium , nec vt cognitum,
nec vt non cognitum. Etficfiroiluer eflentia .
diuina immediate cognofci ab intcllcrtu diui-
no quia ipla immediate mouct intcllcrtum
fnum ad lui notitiam. Dicit ergo Dortoi quod
cll entia diuina,non videtur immediati ab in- .>

tcllcrtu beato, quia tunc ipla immediate mo-
uetct intcllcrtum illum . lid tantu videtur im-
tncdiat£,accipiendo mediato , pro medio non
cognico.quia fcilicer videtur mediante volun-
tate fiia caufanrc huiufmodi viiioncm.vt patuit
fupra 7.14. Nec etiam videtur ab intcllcrtu bea-
to mediate, accipiendo mediate pio medio , ve
cognito, quia tunc tale medium contineret il-
lam virtualiter, ve patui. 7.14. Modo verbum
propriu alicuius obierti requirit qubd habeat
clle pcc moiiouem illius obierti, vt patet fu-
pra 4.14. Si ergo beatus non habet verbum
proprium de edentia diurna, rouhb minus ha-
tebir de lapide vifo in «flentia, quia ficqc cf-
fcnda.Vt edentia, non mouet immediate intel-
Icrturn beatum creatum, multo minus lapis,
ibi vifns inoucbit.

f Dortot hunc inflat 'contra has rationes, J &•
quibus probauic qubJ Beatus non habet ver-
bum de creatura, vt vifa in edentia Diuina. Et
primh contra primam fic. Et fi per snmiptum
cognofcat ur conclufio, tamen ipfa potejl immedsa -
tecogno/ciyBcc. pan ratione Jtcet ejfentia diurna
moneat prius ad videndum Jeipfum , tamen quia
ejl rnotiuum tll imitatum mouet fecundo ad viden-
dum creaturam in termino iguur illtus motionis
tmellclhu potejl videre crcaturam.vt obteclum r
immediatum , patet , quia prius habira viliono
edenti* diuin* poteft intcllertus immediati
attingere obiertum fecundarium, Qc fic firmari

in cognitione illiui.

g Kefpondecad iftas inftaiuias.Ad primj,di*r
ctr quod» Illud . quod cognofcitur per aliud, bend
potejl immediate cognofci.

Nora , quod cognofci aliquid imtncJiatfl ^
eft cognofci illud in fc, id cft, quhd cognitio
tccmimiurad illud.vtin fc prxfcns, pc fitPQrgO
quid talis cognitio fit pcc al i ud»fc ilicei, quo^
fit caufata ab alio 4 umet» t«tmw«U«i nPh c1*

442. Quodlibet.

per aliud. Sed cognitio intellegas diuini , qua
cognofcit creaturam, licet fit per aliud, ideft,
per caufata.vcl quali caufata ab clTcntia diuina,
tamen talis cognitio non terminatur immedia-
te in creaturam , fcilicct vt in fc prxfcntem,
quia tunc hon cognouiflcr eam ab xterno cuqi
non fuerit in fe prxfcns ab xterno, fed prxei-
ai cognofcit eam,vt prefentem in edentia di-
uina.id cft.quod nullo modo cft prxfcns in-
tclledui diurno in ratione obiefti terminatiui,
nili prxeise ratione clfentix diuinx per quam
omnia obicfta fccundaria fune prxfentia in-
tclle&ui diuino.

Nota etiam, quod intellc&us diuinus dici-
ixtttunui tur vilefeere duplicit-r. Primo, cognofccndo
di tinus dici- creaturam moueturab ea recipiendo cognitio-
tmr viUfctn nem illius ab ipfa,vt \ caufa partiali, quia tunc
Juplieutr. jntcllc&us fc haberet padiue refpectu illius.

Sccundd vilefeit quando eius cognitio termi-
natur ad creaturam, vr in fe, quia tunc non ha-
bet creaturam prxfcntem in ratione obic&i
tcrminatiui.mil prxeise ratione creaturx 5 fic
jic prxfentia talis obic&iclfc prxeisi 1 creatu-
ra,quod efl inconuenicns.

p j Aduerte etiam qu6d edentia diuina dicitur
fjftnti* ii~ obicdum adxquatum intcllcdhis diuini , Se
min* tft #*- hoc fatn in ratione motiui, quim terminatiui-,
ttdum 4 da- Jjcuntnr tan,cn> qUia jn ratione motiui fola cf-
tettBus. 'U mouet inrcllc&um diuinum ad fui,

Se. aliorum cognitionem, qu^d efl itnpoflibile
aliquid aliud mouerc , etiam , fi illud aliud
edet prxfcns intelle&ui diuino ratione ipfius
cllcntix.vt expofui fup. dijl. 1 .<]. f .Iccundi.imo
nec aliqua pcrfcdfcio diuina, vt attributum mo-
uent incelledum diuinum ad fui notitiam, fed
fola edentia mouet, vt fupra expofui. Sed
quando ponitur obic&u adxquatum in ratione
terminatiui , fic debet inteiligi , quod nihil
aliud potefl ede prxfcns intellectui diuino in
ratione obiedti terminatiui in fe, fic ex fua ra-
tionc,fcd prxeise ratione eirentix diuinx. Sed
tamen hrbitatali prxfentia clTcntix diuinx,
tunc vt fic prxfcns, terminat notitiam fui , ita
uomodo lapis prxeise relucens in edentia
iuina in ratione .obie&i terminatiui termi-
nat notitiafn intellectus diuini , qua cognofcir
lapidem & hoc modo quodlibet obieftum fc-
cundarium vt relucens in edentia diuina, habet
propriam terminationem. Non enim intelle-
ctio diuina dicitur terminari ad lapidem ex
hoc folo, quod terminatur ad clientum , imd
alio rcfpcCtu rationis terminatur ad lapidem vt
relucentem in edentia diuina , vt patet in pri-
ma,d*Jt. 39. Et fic patet quomodo dicitur cf-
fentia diuina obic&um adxquatum intcllciflus
diuini , Se hoc tatn in ratione motiui , quim
tcrminatiui.quod bene nota,
e 4. Nota etiam, quod aliquid cognofci per a-
jtltjuu i e- Potfd *n propofito dupliciter inteiligi.

txtjct fn *- Vno modo, tanquam per caufam motiuam,
ficur paflio cognofeitur per fubicdum, quia
**rlr,r caufat cognitionem illius. Alio modo, non
tanquam per cau fatn , fed per difpofitionem
propinqui , ficut conclufio cognofeitur per
principia, vt patet in primo Metaph. quxft. 4.
Hoc modo cognofeitur conclufio per princi-
pia,fiuc etiam per difeurfum fyllogilticum.
Vide qux ibi expofui. Nullo i florum modo-
rum creatura poteft immediate cognofci ab

intclleCtu dluino , etiam pofito quid cognof-
catur per aliud jfto duplici modo.Ptimus enim
modus concedjtur,vr patet in p70lo.tj.pen. Se-
cundus modus omnino necatur , quia intcl-
IcCtus diuinus nihil cognolclt per difeurfum,
vt patet. Sed in creaturis , quod cognofdnit
per aliud vtroque modo, poteft etiam imme-
diate cognofci, nifi forte eflet aliquod dubium

de relationibus, de quibus alias.

h Confnnihter dicitur de vifione, tjuam bta-
tus habet tn Methode creatur*. Vult dicere
qnod vifio lapidis in efTentia Diuina nullo
modo terminatur ad lapidem immediate, quia
runc talis vifio diceretur elfc in genere pro-
prio, quia vifio, qu* caufatur a lapide in in-
tcllcdu Beaci.fic fimiliter vifio , qux termina-
tur ad lapidem immediate , ideft, ad lapidem
vt in fe prxfentem , vel vt in fpccic incel-
ligibili.dicitur vifio in genere proprio. Vifio
ergo qux terminatur ad lapidem vt prxeisi
relucentem in yeibo,fiuc in clTcntia diuina in
ratione obiefti terminatiui, non dicitur ter-
minari ad lapidem immediate , vt fuptl expo-
fui.

i Ad fecundam dat duplicem rcfponfio- y
nem. Prima, quod ejfentia diuina non ejl in
memoria creata Beati alicjuo ordine prini , ejuam
in intelltgentt*. Vult dicere Dottor quod lo-
quendo de memoria creata, talis memoria non
efl in intcllr&u beati vt beati, fice. Vnde nota,
qudd bene imelle&os aliquis poteft habere me-
moriam creatam rcfpcdhi eflentix ; patet de
fpccie intclligibili in intrllc&u Angelorum
creara immediate a Deo.quia jpfa rcprxfentat
clfcntiam in ratione obic&i intelligibilisjnam
ipfa partialiter caufat notitiam diftintflam non
tantum edentix diuinx, fed etiam per ipfam
poteft haberi notitia omnium virtualiter con-
tentorum in clTcntia diuina, loquendo de no-
titia abftradtiua tam clTentix, quam contento-
rum in ea, vt prolixi patet tn fecundo , dift . 3.

Jmifl. 9 . Habens ergo talem memoriam fcilicec
j ccicm intcliigibilcm, poteft gignere notitiam
tam clfentix , quam contentorum. Sed talis
yremorianon ponitur in intelleftu beati. Bea-
tus enim non habet fpcciem inrclligibilcm ef-
fentix diuinx, licet non repugnet , repugnant
catncn vitio clicntix, fic notitia abftratiua eiuf-
dcm. Si vero ponatur memoria creata in intel-
Ic&u bearo, per quam polfet haberi notitia in-
tuitiua clfentix diuinx, ficut forte aliqui po-
nunt lumen glotix prxcedere ipfam vifionemj
runc fi illud tale pollet partialiter caulare vi-
fionem e flent ix i po flet etiam cauTarc partia-
liter vifionem omnium contentorum in ipfa
clTcntia , vt alias expofui. Sed dicit Do&or
quiid talis memoria prior vifione non efl in in-
tcllctflti Beati , Se fic hoc negat habitam lumi-
nis glorix , quia nulla apparet neceflitas po-
nendi illud, fc hoc loquendo rcfpc&u vifionis
abfolute, quia fufficit fola clTcntia diuina,liccc
pollet poni quo ad pcrfcftiorcro vifioncm,quia
potentia habituata , agens xqualis conatu ,
perfechori modo imperat, quatn non habitua-
ta, vt patera Dodorc in prima , dift. 17. & in N
tertiojiiji. 17, Dicit ergo Dodlor qnod primum,
quod caufatur abintelle&u Beati, vt huiufroo-
di efl ; vifio cflentix,& talis vifio caufatur in
ipfa intclligcnria,id efl, qu^d talis vifio perti-
net

Qu^ftio I V. 445

ner ad intclligcntiam, modi intclligcnria a-
dualis, fiue cognitio adualis,fiuc intuitiut, fi-
ue ab ftradiua non pertinet ad memoriam, ve
patet in frimo , difl. z .parte x. queft.+ dtft.6.
Et lic beatos per illam vifionem non immedia-
te gigneret notitiam lapidis» nec edentia quia
non pertinet ad memoriam, fcd prxeise adin-
telligcntiam.

k Secunda refponfio eft , quod tam vifio
cfTcntix, quam lapidisjtamurn caufatur a volun-
tate diuina contingenter , qux voluntas , licet
fuppleat vicem obicdi, tamen non pertinet ad
memoriam. Illud enim quod pertinet ad me-
moriam , vt memoria eft , nunquam poteft
caufarc notitiam alicuius obicdi in aliquo in-
tcllcdu.nifi prius caufet notitiam fui, vr -fupra
expofui in fecundo difl. $■ & hicin quoli. & tn
primo ,dift. i .& in prolo.q.y Modo voluntas di-
uina non vt cognita caufac vifionem cfTcntix,
fic contentorum, quod fi pertineret ad memo-
riam non poflet rufi vt prius vifa. Dicit ctgo
quod vifio eflemix lapidis ,cbm fit a fola vo-
luntate diuina > nullo modo eft ab aliqua me-
moria fcilicct, nec ipfius videntis , quia nihil
cale ponitur muidence prius ipfa vifionc, per-
tinet ad memoriam, vt fupra patuit : nec etiam
ab aliqua alia memoria, fcilicct ab eflentia vt
eflentia, qux nullo modo poceft moucte intcl-
ledum creatum, nec ad fui vifionem, nec alio-
ruui.vt fupra pater, quxft. 14.

1 Contra. Jute lldi io tjfentta diuina, &c. 5c
fcquitur,dr tunc illa eji Verbum , fcilicct intcl-
tedio lapidis gignitur i vifionc efTcncix.

Refpondet primi , quod intelligenti* non
gignir, pacet,quia ipfa eft finis porentix, vt fu-
pri pzta, in primo dift.i.6.& 17. 'Dicit fecun-
do quid vtcaquc vifio eft a fola voluntate di-
uina.

Ad tertium negatur maior, nifi intclligarur
dc obiedo primo. Obicdum primum poteft
dupliciter accipi. Primbl quo notitia eflentia-
liter dependet, & obicdum fecundum, it quo
cflcnciaiirer non dependet , vt ponit Dodor
inprimot dift.i.q.i. Secundo accipitur obie-
ftum primum pro obiedo adxquato , & hoc
tl in ratione raotiui.quam terminatio!. Si ergo
intelligatur maior dc.obiedo ptimo, primo mo-
do , pacer, quod eft vera, quia tunc h talis adus
poflet efle, fic obicdum non efle cognitum,
tunc non efTcc altus proprius talis obicdi pri-
mi, quia tunc non dependeret eflcntiafircr ab
illo. Altus enim, qui efrentiaiiter dependet
ab obiedo vt obiedo , fiuc vt habente ratio-
nem obicdi altu intclligibilis.nccelfario eft ip-
fius obielti , vt alrts expofui*, fimiliter fi talis
altus poflet Cfle refpcltu alicuius obiediprimi.
Secundo modo & tale obicdum non eflet co-

gnitum,non ellcr altns proprius talis obielti
pnmi primitatcadxquationis , quia talis adus
non poflet efle tali obiedo non cognito. Sed
loquendo de obiedo fecundario,potcft cfle a-
dus talis obielti, fic tamen ipfum non efle co-
gnitum i patet, nam eft eadem vifio eflentix
diuinx , fic lapidis fic tamen illo priori quo cf-
fenria cognofcitur ab intclledu diuino non
cognofcitur lapis *, & tamen talis vifio eft
adus proprius lapidis, vt pater de vifionc in
imcllcdu diuino qubd eadem vifionc cognof-
cit edomiam, & omnia contenta in ea, vt pro-
bat Dodor tn primo diji.x.par.i .q.i* & hoc de
neceflitate naturx,&cx perfedione talis co-
gnitionis,vt ibi expofui. Sic poteft efle eadem
vifio efleotix , fic lapidis in imcllcdu creato
beato, ita quod eadem vifione poteft videre
cflcntiam.fic omnia relucentia in edentia j fic
tamen , quod volunras diuina poteft caufare
vifionem , fic facere eam terminare ad cflen-
tiam,fic etiam ad contenta in ea, fic facere etia,
quod talis vifio ptxcisb terminetur ad cflen-
liam, fic non ad contenta, fic ad vnum conten-
tum.fi: non adaliud,quia poteft in intclledui
beato oftendere A nonoftendendo B.

Ad aliam inftantiam aliqui dicunt fic quod jg.
refponfio poteft haberi in tertio, di/?.J4.f.x.Ibi,
poteft dici, quod conclufto ifla poteft , ficc. Ideo Ntta.
conceditur totum argumentum : fciliccc qubd
idem adus finiruspoccft efle infinitorum ob-
iedorum. Et fi inferaturdgiiut eadem erit vi-
fio intclledus creati beati cum vifione intellc-
dus dioini, cum vtraque fit infinitorum obie-
dorum; negatur confluentia, quia inrellcdus
Beati habet vifionem per accidens infinitorum
obiedorum fccundariorum. quia illa per acci-
dens intclligit: fcilicet mediante eflemia often-
dente fibi illa liberi, fit contingenter ; ideb
adus Beati nullam perfedionem accipit ab il-
lis obiedis.fcd tota cius perfediocftab cllcn-
tia vifa illa liberfi oftendente.De hoc vide qux '
expofui fupet tertio dift. 14. q. z. vbivide mul-
ta bona.

Ad vltimam inftantiam patet refponfio, qubd
fi vifio eflentix, fic creaturx fit idem adus
qubd rcalitcr erit idem veibum efsetix.fic crea-
turx, licet fecundum alium fic alium rcfpc-
ctura non fit fimplicitct idem verbum, ficur ea-
dem vifio , etiam fecundum alium , fic alium
refpcctum poteft diuerfificari. Si verb vifio
cfTcntix, fic vifio lapidis fmt duo acrus realicer
diftincri, tunc bene conceditur, qubd non erit
idem verbum realiter lapidis , fic eflentix.

Ad argumenta principalia cum rcfponfio-
nibus patenrin liter 1, fic ex his qux dicta fune
in primo, dtftm.}. queft. -j.& in fecundo , diftin . j.
quaft. 10.

SCHOL1VM.

- ••• ■>

Kjid primum bene explicat, quandocontinentta Virtual i t tollit capacitatem habendi for r
mam formaliter, non ratione fui, (edalicuius concomitantis.Explicat etiam vnde confiat quod
idem non tranfntutalur 'afemetipfo de quo i.dif.i f .n.to.vbi oftendit lignum ad prafentiam
ignit non fe comburere, aftgnans huius rei rationem vide t .difl.f.q.y.n.f/.d-t.dtil.} .q 7.8.
ad 4&q.t 1 .dijl.t.q. iojium.it. quibut loeit explicat quomodo idem mouet fcmctipfum,&
tH alituum ftmul dr pafiuum , & tn aliu & potentia.

Ad pri

Quodlibet.

444

AD primum principale, fi tcnearur, in tertio articulo , quod intelleflus agens .

afliub fc habeat ad intellc£lioncm,8: polTibilis pafliue , tunc non fecundum
idem mouct & mouecur anima ad intelleftionem, nec tamen fecundum diftin&a
fubie&o.quia illa duo non fic diilinguuntur. Si autem dicatur qudd poflibilis acli-
ue fe habeat ad intelleflionem , tunc idem fecundum idem mouct ad eam Jc mo-
uetur.

Er ii dicatur hoc efle impoffibile, quia tunc idem fecundum idem edet in poten-

Vide j. A

tia,8c in a£lu.

Omius a- Refpondeo : omnis acftio , quz eft ad formam non aftiuam , eft agentis xquiuo-
Huadfir- ci, &nonvniuoci: quia ii agens ciTct vniuocum, forma, qua agit, eflcteiuldem ra-
m*m nm tionis cum forma terminante , & ita illa ciTct a&iua. Augmentationum autem Sc
u(Uu*m,tJl multarum alteradonum , Si communiter motus localis, termini non funt formz
‘ *®>UI : igitur monens in illis Si vniuerfaliter agens zquiuocumeft in aflu aliquo
* non eiufdem rationis cum termino ad quem mobile eft in potentia , fcd eft in aftn

fecundum aliquid virtualitcr, vel eminenter continens illum terminum: iic dice-
retur in propoiito, quod idem in anima eft ratio virtualiter continendi intellectio-
nem vteffc&um xquiuocum ; & recipiendi eandem.

Contra hoc : habens formam nobiliorem non eft natum recipere formam minus
nobilem: igitur habens illam nobiliori modo, fcilicet virtualiter non eft natum re.
cipcrc illam formam formaliter.

Et confirmatur : quia pati ratione diceretur, quod quodlibct.quod fit taleform*.
Viu ftr. liter’ e^cc a'e virtualiter, Sc ita quodlibct tranfmutarctur a fcipfo.
nundpof ^d primum dico, qubd forma eiufdem fpeciei non poteft Gmul haberi intenfiAs
Jum eft fi- & remiifiiis, nec dua: formar, vt contraria Sc media poliunt iimul efle in eodem; fed
mul vi te- tamen dua: forma: difparatz beni poiTunt fimulefTe, & etiam eiufdem generis rc-
dem Juli- moti.iicut calor, & color, quarum tamen vna eft nobilior altera.

‘tUe. Non eft igitur impoflibilitas formarum in eodem , quia vna eft eminentior altera,

vel eminenter fiuc virtualiter ipiius contentiua, fed ex aliqua ratione fpeciali: put»
propter contrarietatcm , vel vnitatem fpecificam , vel aliquam aliam talem.

Antecedens igitur vniuerfaliter fumptum folium eft 8t licdt in multis lingulari-
bus videatur elTe verum , tamen hoc non eft ratione nobilioris forma:, vel nobilio-
ris modi habendi formam , & minus nobilis, fcd ex aliqua ratione fpeciali, qui non
repetitur hic in principio mntiuo, Sc in ifta forma recepta-
tuulii con- Si tamen aliquid haberet iftam formam eminenter, fic , qubd infiniti virtualiter
t intuti* non eflet capax eius formaliter, quiainfjnitas excludit omnem potcntialitarem: fcd

impedit ne quando forma illa virtualiter, fed finiti: habetur, bene poteft aliqua perfeftio, Iicit
fermtfer- fecundum quid, Sc accidentalis addi fubiefto per hoc, qubd illa recipit formaliter,
mnliter m- (icut licfct fubftantia iit fimplicitcr perfeftior accidente : tamenaliqu» modoperfi-
f"' citur recipiendo accidens, & totum illud, fcilicet fubftantia qualis pcrfefkior eft,
quam fubftantia fola ; iic potentia operans eft pcrfeclior feipfa quam potentia fola,

. Sc operatio eft aliqualis perfeftio ipiius potentia:, licet potentia iit fimpliciterpcrfc-
flior operatione.

Ad confirmationem illam poteft dici, quod ibi eft cautela transferendi fc a parte
opponentis ad partem relpondentis propter defedum argumenti , nec videtur
aliud nili obligare refpondcntem ad probandum vnum ncceifarium manifeftum:
puta quod non quodlibet mouct fc. Et ad illam probationem pari ratione, Sic. Po-i
teft dici, quod licet in hoc quid eft efle in potentia tale formaliter non iit aliqua
repugnantia adfioc quod eft efle tale vircualiter, nec i conucrfo, quantum eft ex
parte rationis terminorum : quia tunc vbique eflet eadem repugnatia : tamen ali-
cubi concomitatur vnum illorum aliquid quod repugnat alteri. Et tunc gratia ma-
. . tcrir verum eft, quod illud quod eft tale virtualiter, non poteft recipere tale forma-

mrnisud ^Cet' lc J non per fc propter hoc quod eft habere virtualiter fcd propter illud con-
'uerfmieri COmitans.

Nen ideo Exemplum. Sol eft calidus virtualiter , Sc tamen non poteft recipere calorem

Sal necuit formaliter , fcd tamen non repugnat eiefle formaliter calidum propter hoc, quod
eft cnhdm eft calidus virtualiter , quia etiam Saturno, qui eft frigidus virtualiter, repugnat efle
ftmuhter , calidum formaliter : huius autem repugnantiz caufa communis eft Soli, ac Saturno,
VnSvinut- ^u‘a corPus eoelcftenoncft rcceptiuum qualitatis dementaris, vel cuiufctinque
liter iy.15 corporis corruptibilis , ficutnccc conuerfo. Sic in propoiito , aliquod mobile ad

formam

Qusftio XVI. 445

formam concomitanter habet aliquid , propter quoJ repugnat fibi virtualitcr con-
tinerceam , ficuiligniim habet aliquid, propter quod repugnat (ibi virtualiter con-
tinere calorem, fcd hoc non eft , quia eft rcccptiuum caloris, led quia habet talem
formam mixtam.

Ad argumentum in oppofitum, cum arguitur de obiefto , qubdaiilioeftimma- ^

nens, concedo, quod intellcftio, qui dicitur aflio, id eft , operatio, eft actio imrna-
nens fimplicitcrin potentia operante, fcd aftio illade genere a&ionis, quitermi- "ad sppofi.
natur ad illam operationem, aliqua quidem eft immanens, non folum in eodem rumna.pt
fuppoCto, fed etiam in parce inccllcftiua, tc fecundum vnurn modum dicendi in /«*>
tertio articulo , eft immanens in eodem intellectu poflibili : ad illam tamen intcllc-
Gioncm eft aliqua aftio non immanens : puta illa qui eft obiceti.

Cum arguitur de memoria , quod illa non intclligic: illa ratio deficit dupliciter.

Primo quia rcmoucndo aliquid a memoria non propter hoc concluditur illud com- Memmi
petere intcllcflui polfibili i led magis contrarium , quia fecundum diftain tertio ar-
ticulo , vel folus incellcftus poffibilis eft memoria , vel falcem incellcftus ille inclu-
ditur neccflarib in memoria. Secundoldeficit rl^cquia memoriam non intelligijrc,
non concludit ipfam non efle aftiuam rcfpcftu intellectionis, vt termini per aftionc t'erb*tn,nt
citis produfti. Verbum autem non cfttcfminus produftus pet intellectionem, led
per aftienem aliquam produftiuam de genere aftionis. Mioutiu.

Q__ v stioXVI.

Vtmm Ubertas voluntatis , & neccjfttas naturalis pofftnt
jc compati ir. eodem rtfpccitt ciufdtm
aciiis , & obtech ?

Alenf. y.p.q. jSap.I^iC' l.p.JM m. 7. D.Ronau. l.d. 19- oum.l. L) Tlio.l. qusit. io.ar.1.1. Hert,
qusdt. er. quedl i” famam. 6.<j.i.Autcoi.l.</. 1. 9. j. Capfeol q. ) ar. 1. Ki-

cliat Ai.i.jS.ar.i .q.i.Va(q..i.:d.)o *iJc Scoi. 9, iSUttq. ijt

O N S H QV E N T E R quzritur de voluntate. Et pri-
mo de actione cius in communi, Iccundb in lpeciati dedi-
ftinftione vilius aftus cius intrinfcci ab alio aftuj Si tertii
'de diftinftionc aftus intrinfcci ab exitinfcco.

Prima quiftio eft hic. Vtrum libertas voluntatis, Si
ncccfliras naturalis polTint fc compati in eodem , rcfpcftu
eiufdcmaftus, Scobicfti-

Et arguitur quod non : quia neccfsicas , & libertas vi-
dentur repugnare 1 iuxta illud Auguftini de Libero

atbitr.

Sat/i, inquit, rompertum e/I nulla ralionrfcri mentem feruam libidinis , mft propria vo-
luntate. Sc ftatim poli -.qui metus fi culpa deputetur, non eft naturalis, fed voluntarius : i n
eo quidem ftmths motui illi, quo deorfum lapis fertur , quod funt ifte ctt proprius lapidis, Jie
lllc unior: fed in co difumtlss , quod in potet/ ote non habet lapis cohibete motum, quo monetur
dtorfunr.antmus vero non ftc Se fcquitur.

Ideo naturalis lapidis eft ille motui , animi vero ijle voluntarius. Hic veiba Augu-
ftini > ic paulo poft verba difcipuli ab Auguftino quidem approbata, fcquuntur, illa.
t-Otolus , quo votum, u eohucrlilur,mJi ejfct voluntarius, ef in nojlra penn ui pole sl at e , ne-
que laudamini, neque culpandi « homo effit, neque monendus : monendum autem hominem
non effe quijqms exij?imat,de hominum numero exterminandus e it. Ex iftis fatis patet,
quod repugnat naturalis motio , & libera rcfpeftueiufdem.

Contra 5. de Ciuit. t o. Si necrfsitas, \nq\sk, dicenda ctt, qua non eft in noftra pote ita-
te, Jed etiam ft nolumus .efficit quod potcjl 1- VI eft necefsitaa mortis , manifeftum tft vo-
luntates noftrns , quibus rcllc vel perperam viuitur , fub tali atcefsitate mneffe. Et li-
quitur.

Scoti Oper. Tom. .V 11. P p Si

Ii. St it.

Arguitur
nullam «r-
CtjfltuUCM
rtAturaUm
q Jc innet u

f. dc ciu
19

446

Quodlibet.

'IrrvohtnU-
te dium*

tfi acctjft-

tM 4/njn-

di , & sii-

rJtndi.

Z/ alunt, u
Dei non *f -
r« ftrft-
llifJimA.ni.
fi necejptrio

Ailiftrtr cr

&Jpiwet.

Ht.quodl.

j.quift.7,
quo.il 4. q.
1 i.&Tho.
U. <^to.
ara. & 1.
Tex.c. j6.

C-IX.

i; aure definiatur illa necefilas rjfc ft eundum quam dicimus uecefife efi,vt iit fit aliqui d.aut
vi ita fiat, ncfctecur eam timeamtu ,nc nobis libertatem tu ferit volunt alii: neque enim (fivila
Dei, efi prafeientiam Dei fub nece/i itate penimiufi dic amni ncccjfc efi Deum femper viuere.gfi
emota prafeire, Sc pdft : cum dicimus , nccejfc est , vl cum volumus , Ubere vehmus arbitrio ,
efi verum dicimus, efi non ideo liberum arbitrium necefsitati fubqamns , qua adimit
libertatem.

S C H O L I V M.

Voluntatem diuinam habere necejfartb amorem ejfentialem , (fi nolicnalem ; aliequin pojfet
carere perfectione infinita , quod repugnat, fonti ad hanc probandam Ires rationes 0.7 hem.
efi Henna y qua procedunt de omni voluntate , rcjpcffuebicfli infiniti, clare vifi , vel in
communi apprehenfi. De quo late (fi fiolide egit l.d.l.q.qper totam.

Hic fune tria videnda. Pimo an in aliquo aStu voluntatis fit ncccflitas. Se-
cundo fi cum hoc flet ibi libertas. Tertio , fi quandoque cum libertate poflic
ft.irc naturalis ncccflitas >

De primo dico % qudd in atlu voluntatis diuinz cft ncccflitas (impliciter , St hoc
tam in a&u diligendijfe, quam in afhi (picandi amorem procedentem, feilicee Spiri-
tum lancum. Hoc fic patet, quia Deus ncccflatio eft beatus : igitur nece flat id vi-
det , Ec etiam diligit obiefium beatificum. Similiter Spiritus fanStus eft Deus , &
perconfequens fumme ncccflarius in edendo : igitur cumaccipiac ejfe prosedendo,
a£tus ille, quo procedit, cft fimplicitcr ncccflarius , vttaque autem cqnclufio proba-
tur propter quid , fic ; Voluntas infinita b ad ubiectum perfeftiflimum fc habet mo-
do pcrfefhflimo fchabendi,: voluntas diuina cft huiufmodt : igitur ad fummum di-
ligibile fc habet modo pctfeciiflimo , quo poflibfle eft aliquam voluntatem fe habe-
re ad iplum ; fed hoc non eflet, nifi iplum ncccflatio, & aftuadzquato diligeret, &
etiam amorem cius adaequatum fpiratcc.quia fi aliquod iftotum deficeret, pollet fine
contradiiftionc intelligi aliquam voluntatem pcrfc&iori modo (c habere ,ad obie-
flumiquia ille modus poflet intelligi pctfe£lior,& ille modus non includit contradi-
tftjonem , quia non cft contradi&io , quod voluntas infinita habeat a£him infinitum
citca obicclum infinitum, Se per confequens altum ncceflitr ium , Se etiam neccfli-
rio , quia fi pollet non habete talem ackuin citca tale obieftum , poflet carere fum-
ma peifcftionc.

Similiter, fi amdt adaequatus obiefti cft fpirabilis, vt credimus, maxime competit
voluntati infinita: efle principium Ipitandi illum.

Ad hancconclufionem c ponuntur quxdam probationes, qua: etiam concludunt
dc omni voluntate rcfpcltu illius obic&i.fiuc clardvifi.fiuc in vniuecfaliapptchcnfi,
ficut modo iplum apprehendimus.

Prima probatio talh cft: Voluntas ncccflarid vulc illud, in quo cft ratio omnis bo-
ni , quia non poteft obicStum aliquod non velle, in quo non eft malitia aliqua , ncc
aliquis dcfc&us boni : finis autem vltimuseft huiulmodi.

Secunda probatio habetur * cx difto Philofophi v VkyScJicut principium in fpecu-
labil ibus, fic finis in cpcrabilibtss . Et 7. Ethicor. In aChtnibus, quod cuius gratia efi princi-
pium , quemadmodum in Mathematica fiappofitiones ; nunc auccm intcllciftus aflentit nc—
ceflarid principiis in fpcculabilibus : igitur voluntas ncccflatio aflentit vltimo firfi
in agibilibus.

Tertia probatio talis eft i voluntas ncccflarid vult illud cuius participatione vult
quicquid vult ; vltimus finis cft huiufmodi : igitur, &c. Probatio maioris: omne va-
riabile reducitur ad aliquid inuariabile , Sc ita varietas afluum citca ca, quz funtad
finem , prxexigic altum inuariabilcm : Sc pet confequens maxime citca illud , cuius
participatione aliaohic£taterijunant a£him. Minor probatur per ilIud8.dcTtin.J-
Tolle boc,iollc illud,- vide ipfnm bonum fi potes, efi ita Deum vtdebis,non alio bone bonum Jei
omnis bons bonum. f/r \

T A K 1 V S.

erit (impliciter ncccffatia , quia non poteft cfte
effectus timnliciier nccefTarius , nifi tk prcciu-
Stio eius fic umplicitcr neccflaria.-quia fi cft pof-
f:biljS,crgo & ctfcciu: pcliibilii, hoc idem dico
de Spiritu lanCha.

C 0 M M E N

E primo dicil.quhd in altu diuina vo-

DiJ. hiatam efi ueccfiitas fimplscutr&c. Et
(Jc pa[ct hcc cuclufio t - • ■ n

— t pofterioti.fiue

2 Ulli ah effectu, quia amor diuinx effrnux cft
mplicitct nccclturius i ergo produftto illius

I t-Utffh.

NotU.

Qusffio XV I.

h Deinde probat vtranque conclafioncm
per medium fumptum 3 priori>fiue acaufr.quii
f 'olant ai infinita ad obictlum perfeci ijftmitm fe
habet modo perfethjfimo fi habendit!c c.Ec breui-
rcr ifla ratio de amore primo, quo voluntas di-
oina amat ellcntiam diuinam, tener, fupponen-
>do primi , quod ille amor lit funuria perfe&io
volunutis diuin*floquedo de pcrfafKonc.qu*
confiftit in a£hi fecundo.qao perfe&rDlmd co-
iungitur obiero perfediflimo, line 'quo imme*
Jiatc attingit obicetu formalitcc mhnuijm, vt
patuit in primo, d.i.p.i tj.\. in jflis pnrambulis,
exponendo propoli tiOiiejti Philofbpjii 1 1. Mc-
raph. quod fi intelligtre primi ejfet aliud ‘a f cicn-
ua fu* , Sic. Secundi , quid omnis pcrfe&io
ejiuina cft ibi fimplicircr ncceflc efle , quia &
jioncllct fimplicircr nccclfaria»tunc non repu-
gnaret formalitcrpolTe non iufcfle, & ficDcus
polRrt Carere aliqua petfc&ionc fimplicitcr, Sc
ftc peffet cire non Ckos • eft ergo ibiiahsor di-
uinaf clienti* limpliciter ndctnarlui', citilv fit i
pvfe&jo fimplicitcr, & forrmlitcrinfinira.Tcr-
tii.fi illud,quod cilforfn aliter neccflc eilb non
cl\ originatiuc.fiuc qpali originarii* *,fcipfo j
fcd originariae ab aljo,tut?.c illud a tjuo eft ori-
ginariae, ficut dat originato enotarem, ita &
ncceflic.ncm ncceilarii concomitantem, etiam
vr gradum inrrinfecum ipfam ent tatem. Hoc
pate^ quia fi A cfl originarii^ fecundum ro-
tum fuutn ejfc a B, fi fit formali ter necclfc efle,
boc habebit ab ipfo B,k quo habebit cniiratem
illam ; Sc tunc fcqtqfor vitri i quidZ- necefla-
rii originat -^.patet,quia A eft nccclle efle, Sc
non cfl neceflcelfcformalircr^ifi per btfgina-
donem, per quam accipit brigirutitltfaic efle,
ergo cius originatio cm (impliciter uc cellaria,
ergo voluntas dtuina nccellario clicir amorem
diuirra: edentis. Pollet etiam contirnari ner
hoc, quod Voluntas Forma! i ter infinua elUjm-
pliriter nece Hirti retfiflima , ita quod cfl
impollibilc ipfam deficete ab aliquo gradu
rcdituditm. Cum ergo rclpiciat obie&urti
focmalitcr infinitum , /equitur quod diligit
illud quantum cfl diligibile , fcd cfl diligi-
Ic amort infinito j ergo talis voluntas tte-
cdTanfi diligit illud amore infinito , quia da
oppofnuni, fciliccc, qiiwd poflit ipfum non
diligere umore infinito } ergo poteft deficere

44 f

ab aliquo gradu teahedinis , quia fpfa Ve:
hetur ipfum diligere amore («finito , & fi
fie , fcquitur quid abloluic diliget Deum
neccffarii (Impliciter , & hic confirmatio
P«ftti" F™o> dflin. 1. parte 1. qiul. ,IU
4/ JWitate Dei. De pro.luaione fpiriius , fci-
licet‘1 qui eft a voluntate, vt patet i Do-
ahtz-mprim. , dfl. r o. patet fitniljter quo-
modi illa ptoduflio fit (implicitet ncceffa-
tia. De hoc ptolixe vide Doftotem in pri -
mo.dtf. 10. & t . Mfl, ,. & f.pta mnuodt.
qufl- 14.

c Deinde Doflor adducit quaftlam pro-
bationes , qui coiicludunt etiam de omni
voluntate creata, k fum Hernici , qui pro-
bationes licet fint addocti in primo , 'dift.
i, quift. 4. tamen hic etiam aliqualiter neta
-tradamur , quanijn.prim» eft : Voluntas ne-
ccilArib vulc illud , in quo cfl ratio omnis
boni, quia non poieft aliquod obiedum non
velle ; fn quti nort eft maliti, aliqda iiec a-
liquis defciftu! boni , quia obieflum holi-
tionis eft tannitn qialitla , fmcj ntltittio bo-
ni, vt patet i Doclotc eft huinfmodi , quia
ibroft ratio omms boni »> i. difl.,s.

4'-, finis autem vltimus aliter non eflet finit
vltiihus.

Secundi probatio habetur ex diflis Phi-
lofophi 1, Phylic. ( qui ptopolitio eft pro-
lue expolita, qo*ft..vlt ptolog.) Et 7. Ethic.

In atfwviiw, (jited imn> erntin tjl principnun
tjUcmddmcdnm in Aidibcrncuicu fupppfmonts,

&c. Vult diceic , quod finis in JiuiUlmudi
a Itionibus eft piiiicipilhh , ficut petitioncf
lont prineifium in Mathematicis , petitib-
nes illi liinr principia per fe 11011 , k hoe
poniiut in principio libe. Euclidis. Siuh tquu-
litui cohaIia dema rcm.mnliu /iun tquuliA.

Sicut ergo petitjones ,iuiu principium in
M -llicmaiicis ,*quat fifathemattcalia funt (im-
pliciter fpeculabiiia , heut eigo petitiones
iimt pii hei pium tieheftariinh in Mathemati-
cis . fic: finis eft principium nccdlatium in
operabilibns , fiuc agiballbus. Cum ergo in-
icihdhis alTeutn neccflatiA principiis fpecuia- •
bilibus , vt patuit w prmo, dijl.i.q.). ergo fi-
miiitcr voluntas ncccllatib aflintit vlcimo fini
tn agibilibus.

L I V M;

S C H O

'OjlenJii contra Tt.Tho.&HcnV. voUnutem creatam circa obteHum beatam non neerfntan
tta vt repagnet carere a&n circa illad claro vifum^vel obfcure in commnni conceptum. Primo
tpuinabjoluiumprinj potest ejfejine obfolatopo/leriorr. De quo i.cha.n .qaatl.i. erro & ob-
tritum amabile, em fine vifio abfquekmore. Secando,/! voluntas nete/Tarto aoeret , necr/fart,
continuaret alium i conflat tamen quod cc/farc poicil ab amando obtellum beatum in via\dt
uertendo intellectum aj aha. Quomodo autem diuettere pofsit iutellclhm,lat } tradit i.dtfl
41. qtud.a.nanm p. De quo etiam t.difl.i.quaji.q.inttm 4. Tertib.quUfiqntrttllriUe-
dum cjjc principium per p,&practpuum di/cl/tcnti. Piares rationes , & aullorttates pro he
/tabes l.d.l.q.^.nu.q,q.(!r ,j. • r

Steti Oper.Tom.Xll. Pp *

» •

448 Quodlibet. .

Qu*re i. f Sex rationes * no videntur probare conclufionem ncceflariam de quacunque vo-
d!iTq.4. lluncate infidinmuni: nec etiam videntur in fencccffari*. Primum probaturrquia
quando funt duae natur* abfoluti.Sd eflcntialitcr ordinai*, prior fine contradiflione
videtur pofle cfle Cnc pofteriori: nunc aure illorum trium quzfunt,obie£tu diligibi-
le, ic ipla apprehendo, vel vifio illiurobicdH in intellecti creato, Se etiam ipfa volun-
tas creata : quodcunque cft abfoluibto.Se ptius naturaliter aCu diligendi illud obie-
Cum.Se hoc loquendo de dileCione in voltintace creata:igitur quodcunque illorum
p oflit clfc : imi quod omnia illa poflint cfle fine aftu illo dileCionis , non includic
contradictionem, nec perconfequens oppofitum cft fimpliciter neceflarium , quo-
modo illud dicitur neceflarium, cuius oppoGtum includit contradiCionem.

Hic dicitur, ' quod maior eft veta dc illis abfolutis, quorum vnum non dependee
ab alio, nec ambo a tertio : in propofito autem vifio , Se fruitio dependent ab eodem

Si volun-
tas neceffa-
rio eliceret
aSum , ne-
cejfario co-
firmaret il-
lam quan-

V olunt as
potejl di-
urner t w-
telleEliy &
continuare
eitu conft-
deratunem
z.d.4i.n.f.

An volun-
tas poteft
fu frendere
omnem vo-
lti ion em.

9-Mctaph.

cap.17.

tertio, fcilicct obiecto.

g Contra hoc : quodeunque abfolutum Deus poteft immediati cauiare, & ta-
men non nccellatio, fi caufat illud per caufum mediam, poteft non ncceflario cau-
fare ,quia illa caufa media non neceflitatipfumadcaufandumeffcCumilliuseaufz
media;, igitur licet ambo ifta caufentur a caufa communi, tamen fecundum, non folii
contingentcr caufabitur , fcd etiam polito primo adhuc contingcncer caulabitur.

Prxterca. Potentia b , qui neccflario agit circa obieCum , ncceflario continuar
aCum illum, quantum poteft : voluntas autem, faltem viatoris , non neccflario con-
tinuat aftum circa finem in vniucrlah apprehenfum, quantum poflet continuarciigi-
tur non neccflario agit circa illum. Maior patet exemplo de appetitu fcnfitiuo,St vi-
detur pofle probati per rationem : quia illud, quod cftintrinfcca ratio ipfius poten-
n* neceffarib agendi, erit etiam ratio femper ncceflario agendi, quantum eft ex par-
te potenti*, &. ira continuandi, quantum ipla potentia poteft continuare.Minor pro-
batur, quia voluntas viatoris poflet quandoque continuare a&um intelle^us , quo
eonliderat finem, quando non continuatrfed vel conuettit intelligcntiam ad confi-
derationem alicuius alterius , vel faltem non impedit quin obiefium aliud occur-
rens impediat illam confidctationemsilla autem confidcratione non continuata, non
continuatur circa illud obie&um aftio voluntatis , 5c continuata illa , continuaretur
ifta. Probatio ciufdcm minoris per illud : . Rerraftionum, 9. 6c »1. Tfiljii um tjltn
foteJUtt voluncalw , quam iffa -voluntas i quod non intclligitur quantum id rffe illius
voluntatis, fed quantum ad agere eius s nunc autem in poteftate voluntatis eft, quod
pcrcius imperiutmaha potentia habeat aaum, vel non habeatificut quod intellcaus
nonconfidetat, faltem illud obicaum, fine cuius confidcratione poteft voluntas
habete aaum imperandi : igitur in poteftate. voluntatis cft, quid ipfamet non habeat
aaum circa illud obicaum detetminasum. Hoc non non mtelligo fic, quidipfa
poifit voluntarie iufpcnderc omnem aaum fuum : fcd voluntarii poteft non velle
illud obicaum : fcd habet tunc aliud W/r, fcilicct reflexum fuper fuuro aaumrlftud
fcilicct, volo modo non elicere ocium circa illud obtectum. Et hoc bene poteft cx fe , alio-
quin non poflet omnem aaum fufpendcrc poft delibcrarioncm:SC cft fimile de aau
intellcaus, S: voluntatis , quoad hoc, quod non poteft fufpendere illam ime! leaio-
nc.n , qua: ncccflaria cft ad volitionem illam , per quam fufpendit illam mtellcaio-
ncmflcd poteft quamcunque aliam fufpendere. Sic non poteft pro nunc Impendere
omnem volitionem, quia non illam, qua voluntarii fufpendit, fed poteft lufpcnder»

quamcunquc aliam ad hoc non ncccflarii requifitam.

Prxterca. Neceflitas agendi cftabillo, quod eft principium per le agendi : quia
fi illud non ncceflario fe habet ad age, e , nec aliquid per illud nccciTanb agit.paf-
fum autem fecundum fe eft in potcncia contradifhonis. Si igitur , per te, obiectum,
fif racio ncceflitatis in volendo : quia ponis quod quicunque voluntas comparata
ad iplum obicaum neccfTarid vult ipfum, nulla autem voluntas vult ncccffarii
quodcunque obicaumrrunc videtur fcqui.quid obicaum fitptincipaleaaiuum te-
fpeau volirionis : quod tamen fic arguens non concedit.

COMME,N

Qusftio xvt.

Commenta %iys.

449

QutmtAo

'tritu ptftit

■ trini.

Htnncm
qmdl. j . qtt.

ti-

Zxptfuu Ut-
Urt.

C T St A rationes non videntur proh Are conclu -
1 [tonem necefianam, Acc. Cum dicit primA,
quAd prius potejl tjft fine poffertori , inrciligituc
quando, Ac prius, Ac poftcrius funt entia abfo-
luta, Ac realiter diftin&a , aliter non conclude-
rer, vtexpoluiiff fecundo, dift.n. q. i. Aeetiam,
qu6J poftcrius non ncceffariA fequatur etien-
tialiccr polito priori ■, patet, quia partes compo-
titi , Ac vnitx rcalitet diftinguuntur a roto , Ac
funt priores cticmialiier. Ac tamen non poliunt
cire timui vnitx line compotito , vt expoliti i»
lAfi.i x. q.t. ModA obie&um fruibile cft na-
tura abfoluta, vt patuit fupri tj.i . Vitio etiam
iptius obic&i cft qualitas abfoluta, vr pamit fu-
pta^.i). Et timilitcr Voluntas ctcata clinatura
abfoluu, vt patet tn iAfi.i6.Sc a&us diligen-
di cft qualitas abloluta,vt patet fupri <y.ij. Et
tamen vitio obic&i, Ac ipfa voluntas creata funt
prius natura ipfo a&u diligendi ; patet quia a-
&us diligendi prxfupponit voluntatem elicien-
tem, Ac vitionem obic&i, Ac diftinguitur reali-
ter a&us diligendi i vitionc , Ac voluntate , vt
patet i ergo poteft etic vitio obie&i tine a£bu di-
ligendi ipfum obie&um. Et addit , & hoc lo-
quendo de dileSione in volunt ai e creat a. Hoc
'dicit ad differentiam dile&ionis in voluntate
diuina,quia liter voluntas dluina tit entitas ab-
foluta, Ac timilitcr diJc&io, non tamen cft rca-
litcf diftin&a a dilc&ionc illa. AnmodAfic
prius natura ipfa dile&ionc,expofui in i.difi.t.
tf.i. Et per hoc.quod dicit Do^tor quod quando
funt dut natura abfoluta intelligit , quod dc fa*
dbo funt realiter diftin&x, quia nunquam dan-
tur dux natur* abfolutx, quin tini realiter di-
flin&x. Si ergo non includit coutradidioncm
ellc vitionc clienti* diuinx tine fruitione ciuf-
dem , (equitur quAd oppotitum non fit /impli-
citer necclTarium, fcilicer, quAd ftante V itione
elTentix diuinx neccilario fruatur ipfa, quia vt
patuit poteft non fiui.

f Hic dicitur, (cW.lbUcQtico, quod maior efi
vera de illis ab fol tau, quorum vnum non dependet
ab alto. Sicut patet dc compotito, quod depen-
det i partibus timui vnltis, nec ambo abfoluta
a tertio.//» pr opo fit o autem Vifio, &frtutio d' pen-
dent ab eodert) tertio , fcil. obieilo. Vult dicere,
quAd quamuis abfolute fruitio non dependear
a vitionc, Ac per confcqucns abfolute non repu-
gnet vitionem polle ellc fine fruitione, vt prx-
cisA comparantur ad inuicem , tamen Vt com-
parantur, fcil. intelicftus, Ac voluntas ad obic-
dutn fruibile potita prxfentia talis obie&i in-
tcMcdus nccetiario videt illud. Ac timilitcr vo-
luntas fruitur illo obiedo vifo.

g Contra hoc arguit : J Quodcunque abfolu-
tumpetefi Deus immediate cauj are, Acc.

Ifta litera fic exponitur per aliqua didb.Pri-
mA.quAd Deus quodcunque abfolutum potclV
immediate cautiire tinequocunque alio abfolu-
tocxrrinfeco , Ac realiter diftindo, quia licAt
non pollet immediati caufarc compotitum fi-
ne partibus , quia intrinfccc dependet ab illis»
poteft tamen omnem effedum abfolutum im-
mediate caufarc tine omni caufa fecunda, quia
poteft fupplcre omnem caufalitatcm caufx fe-
cundx ,.Ac tic poteft immediate caufare in vo-
luntate fruitionem eftentix diuinx tine vifione
concurrente, vc caufa fecunda. Et potiet illam
Scoti Optr. Tom. XII

contingenrer caufare, quia quicqoid caufat ad
ext ra,contiirgenret caufat, vr paret in i.d.i.d.9.
Potiet ctiatn immediate caufare fruitionem il-
lam non caufando priAs vitionem, fcd tunc vo.
luntas per illam fruitione non fruitur obie&o
fruibili, vt alias prolixi expofui. ScctmdA prx-
fupponit, quAd vitio efTentix fit caufa fruitio-
nis.caufa tamen fecunda. Ac caufa necelTaria, vc
paret. Dicit igitur DoSor , potito quAd villo
etientix tit caufa neceffaria fruitionis ciufdcm,
non tamen fequitur quod fi Deus immediati
caufarct illam vitionem , quAd etiam caufarct
fruitionem, quia Deus poteft coniingentcr cau-
fare vitionem no caufando ftuitioncm.Si cnini
necellariA caufarct fruitionC priAs vitionc cau-
fata , qux vitio ponitur caufa fecunda effediu*
fruitionis, ranc caula fecunda determinarer. Ac
necrflitaret Deum ad caufandum, quod cft im-
poflibile ; licitcrgo tam vitio, quam fruitio cau-
fentur a Deo , tamen vtrunque contingenrer
cau(ar,3c poteft caufare vitionem non caufando
fruitionem , Ac caulara vifionenon neccUTtatur
ad caufandum fruitionem.

h Praterea, potentia qua neccffarib agit circa
obicElum neceffario continuat a Sum illum quan-
tum porefiScc.

Sunt aliqua exponenda in ifta littra. Primo
ibi: Potentia qua neceffario agit circa obieUum.ne-
ceffario continuat atlum illum qudtum poteft. Hoc
inrelligirur dca&ionc immanente, qux proprii
non habet efse permanens, fcd in continuo fieri,
vt patet fupri f.i$.deintclIe&ionc,Acvolirione,
& huiufinodi.qux tamdlu fuiit.quamdiu conti-
nuantur in ejfe. Et ideA ti potentia necetiariA
elicit adum,tunc obicelum necetiariA continuat
illum j fcd loquendo dc a&ionc tranfcumc,non
eft timilc,quia bene poteft eftc&us produci ne-
cttiariA.quia tamen non amplius continuatur A
tali caufa i patet dc igne producente 'caloretri
in ligno , vel formam fubftantialcm in aliqui
materia, qui ncccflkriA producit efferum. Ac ta-
men ipfum produiftum noh continuat *. intelli-
gitur ergo dea&ione immanente, fiuc dc ope-
ratione potentix.Et tic fimiliter intclligitur ii-
-lud.quod fcquitur,fcilicct:///«£f, quod efi intrin-
feca ratio ipfim potentia rttceffarib attingendi \
fcilicct adionc immanente, erit etiam ratio fem-
per neceffario agendi^quantum efi ex parte poten-
tia. Et dicit quantum efi ex parte potentia^ quia
aliunde poteft dfcdefc&us» Ac impedimentum.

Secundo minor probatur. Ifta probatio ftat in
noc , quia ti voluntas neceilario vult vltithum
finem in vniucrfali , nccetiario vult omnia rc-
quitira ad volitionem^ms , & prxcipuA ti illa
nccetiario tequitita lunt in potcftatc volunta-
tis. Sed ad continuandam voiitionem tinis nc-
cctiario requiritur continuatio cognitionis fi-
nis,quia ficut voluntas non poteft clicerc aftu,
niti circa prxeognitum , ira non poteft illuni
continuare circa idem obifcAbum,nifi habeatob-
icdhim prxfcns a^u cognitura. CAm creo tit
in potcftatc voluntatis continuareatftucognof-
ccndi vltimum bnem, Acnou continuare, patet
quia poteft imperare incellc£lui , vt continuet
a&um illum cognofcendi i Ac ipfum firmare in
tali cognitione , vt pnet infecundo, dift. 41. (c-
qoiciir quAd fi ipfa voluntas vult necetiariA vl-
tiraum nnera in vniucrlali,quAd etiam octelli-
Pp J HA'

Trimt rtm t~
ft »1 unum ji.

Ratio am-
nii boni in
obicilo non
ncctffitat
voluntate.

"Voluntas
non potefi
nolle ni/i
ofienfumvt
malum.

450 Quodlibet.

ri5 continuabit adhim cognofccndi illum fi-
nem necellario » (cilicet firmando in cellcdum
in tali cogniiione.cuius oppofitura experimur,
quia non femper firmat intellegam incogni-
tionc finis, pater, quia aliquando conuertit intel-
Iigentiam, fiuc intcllc&um ad aliud obic&um.
Hc quomodo conucrtat , vide Do&orcm in fe-
cundo, d i fl . 4 a . vel fi atlu non conuertit , [altem
non impedit quin obutium aliud occurrent impe-
diat illam cognitionem ; patet, quia fi fortius ob-
iedum occurrit intelledui fiatim caufat notitia
fui in intelle&u.fit fic impedit cognitionem al-
terius obie&i. Et quomodo hoc br verum, vi-
de quar expofui in fecundo, dift.p.etiam in pri-
mo,difl.j.q.6.

Tertio ibi exponendo audoricatem Augu-
ftini , quod nihil efl tam in poteflate voluntatis ,
&c. Hoc intelligitur non tantum de adu elici-
to voluntatis, fcd ctia de adu imperato.Et cum
dicir,quod in pote/late voutatts ejt, quod per eius
impertit alia potentia habeat alium ,vd no habeat.

Hoc non intelligitur de omni adu alterius po-
tentix,quia non de adu primo intclligendi ob-
i edum, cum ille neccflarid prxfupponatur, fcd
intelligitur , vel quantdm ad continuationem
adus firmando intellcdum » vel ipfum auci ten-
do i confideratione obiedi , de quo dixi in fe-
cundoydi/l.y.fir djjk+x.

Vltim6 nota de fufpenfione adus volunta-
tis,aliquando enim fuipendic adum abfolutum
fcilicct nullum adum eliciendo circa obie&u.
Aliquando fuipend it adum voluntarii tunc
non poteft fufpcndcrc,nifi elicjendoalium adu,
quo fufpendit. V t ciim dico , volo non amate
loanncm 8c tunc voluntarii fufpendo adum
amoris, fic hoc poteft dupliciter contingere, fci-
licct vel adum amoris prius elicitum fufpcndc-
re,fit fic non continuare adum amOris,& tunc
volo non continuate adum amoris , vel afi-
folute volo non amare , ita qu&d nullo mo-
do volo elicere adum amoris. Et fic patet iftt
Utera.

S C H O L I V M.

Reijcit rationes D. Thoma allatas , nts. y o/d primum, declarat quomodo defeftw omni
mali non nece fit at ad amandum , fcd ad non odiendum. Sic idem habet , 1 .d. 3 .q.yn. 1 8. Hic
aduerte, licet Dottor vt dubium reliquerit , an voluntas pojsit velle malum 1 .d.i.q.^.nu. 1 8.
& i.d.6.q.xJt.\y & 43.7 1. tamen refoluit »e^atiue,^.d.q^.q.io.§.ad z.art.& d.fo.q.u
ad i.&tn hac litera. Ad fecundum explicat bene illud. Sicut principium in fpcculabili-
bus,&c. quod tenet quoad ordinem obietforum intclligibtlium,(jrvolibiltum tnter fc>(/r et ia
quoad ordinem potentiarum ordinate tendentium in illa . Sed non ejl idem modus vtriufque
potentia tendendi in illa j altas in t elicitus confentiret principio propter concluponemficut vo-
luntas fruitur vtendis , & vtitur fruendu i & hac nectffarto tenderet in media , fient illa in
concluftones. Vide Doti. 1 .d.yn. 1 6. i^sfd tertium, falfum effe voluntatem necejfario velle id,
cuius participJttoncvult,quicquid vult. Vide alia argumenta foluta, d.q.yanu.16. Explicat
nu.y.quomodo Deus omnia vult necejfario necefsitate immutabilitatis, quia non potejl velles
oppofj tum eius quod femel voluit, alsas mutaretur. Quod repugnat, ex \ .diflinli.%. quajhon.
vltima.

SEcundum 1 fcilicct qudd ille probationes non finit ncceflariae s patet difeurren-
do per eas. Ad primam, negatur maior, quantuncunquc in obicdo aliquo fic per-
fedio voca obicdi:tamcn ad ncceflicatcm adus requiritur, quod potentia neceflarid
tendat in illud obiedum » & quicquid fic de voluntate creata beata, & dc perfedio-
nc cius fupernaturali,qua tendit in obiedum illud : tamen diceretur quod voluntas
viatoris fimplicitcr contingencer tendit in illud, etiam quando cft in vniuerfali appre-
hcnfum:quia illa apprehendo non cft ratio determinandi voluntatem ad ncccflarid
volendum illudinec ipfa voluntas ncceflario fc determinat illo pofito, ficutnec ne-
ceflfario continuat illud poficum, vc adum eft in fecunda ratione : tamen ifta pollet
concedi, quod voluntas non poteft refilirc ab obiedo , fiue nolle obiedum , in quo
non oftenditur aliqua ratio mali : nec aliquis defedus bonirquia ficut bonum cft ofc-
icdum huius adus, qui cft velle, ita malum vel defedus boni, quod pro malo repu-
tatur , cft obiedum huius adus, qui cft nolle ; 5 < non fcquicur vitra : non poteft nolle
hoc i igitur ncceflarid vult hoc , quia poteft hoc obiedum neque nolle, neque velle,
vt adum cft fupra,pertradando illam audoricaccmprriwo Reirallattomim.

k Contra hoc poteft argui. S i non poteft nolle hoc obiedum, hoc ideo cft, quia
habet in fc aliquid, cui repugnat illud nolle } tale autem repugnans non poteft efle
nifiadu velle illud obiedum: igitur illud ncceflarid fibi ineft. Maior probatur, quia
fi vnum incompoflibilium repugnat : alterum neccflarid ineft. Minor probatur,
quia nulla inclinatio ad volendum habitualis, vel aptitudinalis repugnat illi nolle
aduali , quia cum vno adu poflee ftarc poflibilicas , vel apcicudo ad oppofintai
adum.

Hic poteft dici , quod illud repugnans adui nolendi finem eft ipfamec potentia

voluntatis,

Quatfio XVI.

45*

voluntatis, quia ipfa non poteft habere velli , nili refpedu obiedi volibilis t vel «ille
nifi refpedu obiedi, nolibilis, quia nullum aliud velle-, vel nolle eft poflibile fieri:fi* "?*
nis autem non habet rationem nolibilis , quia nec malitiam, nec defectum boni. hmunuu
Vnde hoc, quod cft nolle finem i includit contradidioucm, ficutviderc fonum. Sii velle muli/^
cut vult Auguftinus in Enchirid. 14. Sic enim betel ejje volumne , vt mifen efifenon
follem noltmeu , fcd neejniijuom velle pefstmm. 1 Sicut igitur repugnat ipfi adui voleni
di tendere in miferiam , ita videtur repugnare adui nolendi tendere in beatitndi-
nero, vel ford magis, " quia non ica caret mifetia omni ratione volibilis, ficut beati-
tudo ratione nolibilis.

Ad fecundam probationem : illud fimile Philofophidefine , & principio debet Sicut priiu
intelligi quoad duo, fcilicet quoad ordinem obicdorum incclligibilium, ac obicdo- eiptum en
rum volibilium inter fe : Sc etiam quoad ordinem, quem habent refpedu potentia- #"*?**£
rum ordinati tendentium in ipfa. (melligo fic primum ; quid ficut cft ordo in ve-
ritate inter principium, Sc concluiionem , qua: habet veritatem participatam i prin- ti,cu
cipioi Cc eftordo inter finem, Sc ens ad finem in bonitate, fiucappetibilirate; quia i.q^n.kff,
ens ad finem habet bonitatem participatam refpedu finis. Ec ex hoc fequitur fe-
cundum, fcilicet , quod ficut intcllcdus ordinati tendens in illa vera, propter prin-
cipium ademit conclufioni , fic voluntas ordinate tendens inillud , quod eft ad fi-
nem , tendit in ipfum propter finem. Sed non ell fimile hinc inde comparando
illa ad potentias iftas , vt abfoluti operantes , quia tunc non poflet aliqua volun-
tas velle illud , quod eft ad finem : nifi vrendo , fcilicet volendo ipfum propter fi-
nem. Cftm tamen dicit Auguftinus 8 j.q.quatft. jo- juodpereeerJit.u volunteetu eU in
vtendofruendu, & fruendovtcndis .

Ex quo habetur, quod voluntas poteft obicdo vrendo frui, non fic aut An poteft ImilMlui
intcllcdus verum fcibile intclligere tanquam principium , fciliccc tanquam cuidens rn‘k"“r
ex terminis.Et ratio differentia: eft, quia intcllcdus mouetur ab obicdo naturali ne-
ceifitate : voluntas autem liberi fe mouer. Patet etiam in aliis , quod non eft fimiliS vciuntuetl.
neccftitas, hincinde; quia per principium neceflario fcitur concludo , non fic per l er i fimi'.
bonitatem finis necefiario appetitur illud quod cft ad finem net.

Ad tertiam probationem , maior poteft (impliciter negari, quia fi voluntas nihil
necefiarii vult, non oportet quid illud, ratione cuius vult alia, necefiarii velit : fcd
quod illud conringcnter velit fufficit ad volendum alia, eo modo, quo vult ea.

Aliter poteft dici, quodmaior poteft habere duplicem intclledum. Vnum talem:
illud cuius parcicipationcvult alia tanquam participatione obiedi voliti , illud ma-
gis, vel prius vult s alium calem , cuius participatione in encicate, vuk alia, quz
participant entitatem , illud prius vult. Primus intcllcdus videtur efle vetUs : fcd
non fecundus i quia etfi color , quem video , participet entitatem fuam a primo en-
te , Sc vilibilicatera a priipo vifibili , non tamen color vifus requirinprimum ens vel
primum vifibile priis videri : quia non videtur participatione cius vt vifi , fed vt en-
tis, vel vifibilis i Sc tantum in ifto fecundo intelledu cft minor vera, ficut & illa pro-
batio adduda tantum probat, quod illud fit bonum , vel volibile participatione pri-
mi volibilis, non autem, quod hoc przcisc fitvolirum participatione illitis primi)
vt voliti.

De ifto igitur articulo " quicquid fit de voluntate creata beata.vtrum, fcilicet per ConcluK
aliquid fupcrnaturalc neceflitcturad volendum vltimum finem, vel non) falteni vtlumutf
probabiliter poteft dici , quod non omnis voluntas creaca neceffitacur ex natura fua crt‘u*m "*
ad volondum finem, non folum abfolutc, quod manifeftum eft ) fcd nec pofita ap-
prehenfione obfcura illius obiedi, ficut mod6 apptchedimusjhoc (altem certum vi- vltimum
detur, qudd voluntas diuiranecefiitatur (impliciter ad volcndfl bonitate propriam, finem d>-

Et fi quaeratur, an neceflarid velit aliquod aliud obiedumabeospoflet dici quod [‘uri up-
•xclufa ncccfiitatc coactionis , de qua non eft (crmo, poteft intelligi vna neccftitas Prt‘Ir!:, ***•
immutabiliutis, quz excludit pofle oppofitum fuccedcre ei, quod ineft. Alia cft ne-
ccftitas omnimoda: ineuitabilitatis.fiue determinationis:quz non folum excludit op- Ucus,ne"
politum pofle fucccderc ifti : fcd omnino excludit ipfum pofle inefle ; loquendo de vul/.qaic-
(bla prima neceflitate, Deus neceflarid vult quicquid vult, quia non poteft fuccede- <jUid *ult)
re oppofitum ci,quod ineft, neque ex parte adus, neque obiedequia hoc non pof- txpeneur.
fet efle fine aliqua mutatione in Deoicum obiedum efle volitumnon ponat aliquid
extra ipfum Dcunt, Sc non poteft de non volito fieri volitum , vel c conuerfo , quin
fit mutatio in aliquo. Non enim cft ttanfitus a contradidorio in contradidoriura
• Fp 4 nullo

45 1 Quodlibet.

Nm itm- nullo aliter fe liabcntc:quutunc non eflct ratio, quare illud contradiAoriura magis
fu.rkcn- cflct verum modo, quam prius, & quare illud falfum. Sed de fecunda ncceflitacc po-
tr.uiiHeru (Cft dici,quod licet neccflari6 voluntas diuina habeat aftum complacentia: re-
in contra- fpe&u cuiulcunque intelligibilis, inquantum in illo offenditur quxdam participatio
nWWitrr bonitatis proprix, tamen non neceflarib vultquodcunque creatum volitione ctfica-
fi habente CL>f'uc determinatiua illius ad exirtendum-.imo fic vult contingenter creaturam fore,
ficuc contingenter eam caulat , quia ii ncccffatid hac fecunda neceflitate vellet eam
fore, nccedand etiam necciTitatc ineuitabtlitatis cam caufaret, (altem pro tunc, pro
quando vult cam fore.

COMMENTARIIS.

7. i ¥"v E fecundo principali. Nunc Doftor o-
I J ftendit qu&d illx probationes non funt
ncceflarix, quod etiam oftcnfum cft in primo,
dsfi.x.q.^. & omnia funt ibi cxpofita,tamcn pro
iunioribus adhuc hic aliqualiter expono. Ad
primum negatur mutor, fcil. Voluntas necclTariA
vult illud . in quo cft ratio omnis boni , quia
quamuis in obie&o (it ratio omnis boni . quia
infinitum , tamen ad ueccHiutcm a&us requi-
ritur quod potentia nectllario tendat in illud
obierunt, & hoc ponendo quod a<ftus non cau-
fetur immediate abobic&o, vr patuit in 1 .dift.
ithmisu oft 1;. Tenendo enim quod voluntas (itcliciuua
elieuiuajm fqj altus ciTca quodcunque obie&um , non fc-
*&**• quitur qudd ii refpiciat obiclHun infinitum,

quod nccclIariiN velit illud i oportet enim pro*
bacc quod neceflario velir, quod tamen per il-
lam rationem non probatur. Scquitur.CT qutc-
qmd fit de volunt At e creata btata,& de perfectio-
ne tiue fapernatur.ili qua tendit m obieJum il-
lud (dc quaerit Termo in quarro,di(f^9 ' tamen
diceretur quod voluntas viatoris J impliciter con-
tingenter tendit in illud , & etiam quando efi m
vuuerfali apprehenfum , ( quia illi dicunt quod
licit voluntas viatoris contingenter velit viti-
roum finem in particulari apprehenfum, tamen
necelfatio vult-ipfum in vniucrfaliapprebcn-
fum,vt patuit in primo, diftinlt.i.q^.)?*!* i/fis
• apprehenfo non ejl ratio determinandi voluntatem
ad necejfario volendum illud , quia notitia obic-
Iti non monet lneccdari6 voluntatem ad ali-
quid volendum , fnltctn vt principalis caufa,vt
«xpofui in primo, dift.1. q.4. 5c pater in fecun-
do.dift. t vide qux dixi m primo.vbi Cupri,
rcfpondendo ad obidtiones Aiphonfi,& Ocha
contra Doltorcm.Scquitur.wec ipyj voluntas ne-
cefarto Je determinat illo pofko.id cft.obiclto co-
gnito, fiue vltimo fine adu cognito ,/icut nec ne-
cejfario continet illud pofitum, id cft, vitimum fi-
nem a&u cognitum, id cft, quod no necedari6
contineat cognitionem vlntni finis, vt Cupri pa-
tuif.patct ergo quomodo voluntas non necefla-
ri6 vult vitimum finem in vniucriali apprehen-
fum. Et hoc magis patuit in primo, difl. 1 .qua-
fiion.q. Tamen poreft concedi quod voluntas
non poteft refilire ab obiero, fiue nolle obic^u
in quo non oftendirur aliqua ratio mali, nec a-
liquis defectus bofli i quia ficut bonum eft ob-
ieitum huius altus, qui cft velle, ita malum, vel
dcfcltus boni, quod pro malo reputatur eft ob-
ieltum huius altus, qui cft nolle , & non (equi-
tur vitii, non poteft nolle hoc, igitur nece(Tari6
vult hoc;quia poteft hoc obicltum, neque nol-
relsmtat non le*neque velle, vt patet hic,&in primo, dift. i.q 4.
pottfl nolle Vult ergo Do&or quod voluntas non poreft
bonum. nolle bonum,in quo non cft aliqua ratio mali.

& hoc vel exiftentis, vel appareatis, quia non
poteft elicere altum nolitionis, nifi circa obic-
ltum nolibile. Mod6 tale bonum nullo modo
cft obicltum nolibile , cum folum malum fic
obicltum nolibile, fiue fit malum apparens.
Et non fequitur vitra , quod nc cellari 6 velit il-
lud, quia licet bonum fit obicltum volirionis,

& hoc, fiue verum, fiue apparens, liucprxfixum,
non tamen fequitur qu^J necelfatio velit il-
lud, ficucncc fequitur qurhd neccdarid nolit c-
tiam fummum malutn, fi illud clTct poiltbilc.

k Contra hoc poteft argui. Hic Doltpr pro-
bat quod voluntas neccflariA velit illud obie-
Ittim, fi non poteft illud aolle.Ac arguit fic , Si
non potefl nolle hoc obieflumthoc ideo eft, quia ha-
bet m fe aliquid , M aior probatur , quia fi vmun
incompbjfibilium repugnat , aliud necejfario intft%
patcr,quia fi negatio ncccdariA repugnat, affir-
matio pofita ncccftjri'6 ineft. SI enim repugnat
ncccliario homini non animal , ncceflariA ani-
mal ineft homini. Et idcAbenc dicit , qu&d fi
vnum necejfario repugnat alterum necejfario meji.
Minor probatur , quia nulla inclinatio ad volen-
dum beatuudinem habitualis,vel aptitudinalit re-
pugnat illi nolle aquali, quia cum vno attn pojftt
Jlare pojfbilitatyVel aptitudoad oppojitum aclum ,
vr patet a Do&ore in primo, dift.39. ergo velle
actuali beant udinem videtur repugnare W/ra-
ftuale beaucudinem,& per confequcns fi nolle
beacitudinc ncccliario repugnat volutati» velle
acfcualitcr beatitudinc ncccliario inerit volutati.

Rcfpondet , quod illud repugnans aflui no-
lendi finem , tjl ipfa potentia voluntatis , cui ex
fiia formali ratione repugnat habere nolle ref-
pcdhi finis, quia finis non eft nolibilis,fed can-
ium volibilis. Licet enim nolit a&ualc,dc velle
altuale rclpcctu ciufdcm obielti repugnent ad
inuicem formalitcr in tjft limul, tamen non re-
pugnat voluntati fuccefliuc,& hoc loquendo de
obie&o volibiliA' noli bili. Licet enim volun-
tas non podii fimul velle, & nolle lapidem, ta-
men fucecdiui poteft habere vtrunquc.Scd vt
voluntas comparatur ad velle , & nolle refpe&u
vltiroi finis, nec fimul, nec fucceffiu£ poteft ha-
bete vtrunque , quia nolle finem repugnat vo-
luntati. Sicut etiam intclligere repugnat Iapidi
ex fola potentia lapidis. Si dicator, quAd tunc
voluntas non erit libera refpeltu cuiufcunqoe
obic&i,G illud non poreft nolle. Dico qudd li-
bertas voluntatis cft|in hoc i qubd idem obic-
Uum poteft velle» vel non.yelie. De hoc vide
qux dixi fiipcr fecundo , dift.6. q.i.

I Oucd autem velurttat non pojjit nolle fi-
ntm prolmt per Auoufhnum. Ifta au&oritas
non concludit .quod neceflarid velimus beati-
tudinem, vel qu6d nccedari6 nolimus miferia,

quia

Quasftio XVI.

453

yoUtaieny m£ ^ v0|unlas creata non neceflicatur cx
t»»nnte»j- ^ aj volendum finem, non folrim ab-

quii voluntas ficut poteft velle , & non velle
beatitudincm.fic poteft nolle, & non nolle mi-
feriam. Sed fieprxeisi intclligitur.quod ficut
beatirudo eft prxeise obie&um volibile , tu
miferia obie&um nolibilc. Et ficut c(l impof-
fibilc voluntatem velle a&ualiter mi feriam , ica
cft impoflibilc ipfara nolle aftualiter beatitu-
dinera.

m tfrl forte, & nugis, qui* non ita eant mi-
feria omni ratione volibilu , fient caret btaiitudo
omni ratione nolibilis. Si ergo fecundum Augu-
ftinum non poflum velle roifcriam , qux forti
non caret omni ratione volibilis,i fortiori non
poiTum nolle beatitudinem.qux caret omni ra-
tione nolibilis,crim inipfa non fit aliquis defe-
ctis boni, nec aliqua ratio mali.

Ad alias duas rationes patet rcfponfio hic,
3c clarius vide in primo, difti i . quxft.4.fle qux
ibi expofui.

n De ifto artic. Hic Do&or dicit duo JHi-

ftatnr.

it.

Duplex nt-

trfsiuu.

folur£ , fed nec etiam pofita apprehenfioncob-
fcura illius obie&i, ficut modo apprehendimus.
Sed an voluntas creata beata ncceiTitctur ad
volendum finem,£ehoc per aliquid fupematu-
tale, puta per charitatem, licit Do&or hic non
foluat, tamen in primo,4/Li.f .4. foluir.proban-
do quod voluntas comprehenforis eleuata per
charitatem, non hcceflarid fruitur,vide ibi. Se-
ctindd dicit , quod voluntas diuina beceflarid
vult propriam bonitatem , vt fatis probatum
cft. in primo, diji.io. i*‘P- vnica , & vide qux
ibi expofui.

o Deinde quxric an voluntas diuina ne-
ceflario velit aliquid aliud i Deo ? Et ponit
duas condufiones , prxtnirtendo qurid du-
plex eft neccflitas , fcilicet immutabilitatis , &
ineuitabilitatis omnimodx, fiue determinatio-
nis neceflarix. Prima excludit oppofitum polfc
fuccedere ei , quod ineft, hoc modo volun-
tas diuina vult quicquid vult ad extri , quia
oppofitum cius nunquam poteft inede. Ab
xterno enim volutt quicquid nunc vult , &
quod voluit ab xterno efle pro tali tempo-
re, necclTario erit, fcilicet neceffitate im-
mutabilitatis , quia ex quo determinauit il-
lud foce , eft impoflibilc oppofitum inede.

fcilicet ipfiim non fore. Licet enim qoan-
do ab xterno voluit cflc A, potuiflec oppo-
firum velle , fcilicet non efle A , tamen fa&ii
determinatione , qudd A iit , non poteft
oppofitum velle, fcilicet velle A non efle'»
quia tunc voluntas diuina mutaretur , quia
cft impoflibile tranlire de contradiftorio iri
contradiftorium , line motatione) fed muta-
tio non erit in obiefto prius volito , & poft
nolito *, patet , quia obie&um nullum efjeno-
uum habet i modo mutari cft aliquid aliter
fe habere nunc quim prius fc habuerit , vt
patet j. Pbyf ergo li A eft nunc volitum ede*,
& poft nolicum clfe , cum hic fit ttanlitus i
concradj&orio in cOntradi&oriura , erit aliqua
mutatio,& non in A,v t patuit ; ergo in volun-
tate diuina,qux nunc alitet vellet , quiro prius
voluit , quod eft (Impliciter impoflibile , fci-
licct quod aliquo modo mutetur , vt patet
in primo, dift.x. qutft. vlt. Patet etgo quomodri
voluntas diuina quicquid vulc» immutabili-
ter vulr; Sed de alia ncccflitate , fcilicet ine-
uirabilitatis , qux eft , quod (impliciter ne-
ceflariri velit , ita qurid nunquam poteft vel-
le oppofltum pto quocunquc inftanti , fleut
dicimus , quod pater in Diuinis neccflarii
generat filium , quia eft (impliciter iinpodi-
bile ipfum non generare. Loquendo de hac
necclucate, voluntas diuina nihil vult ad ex-
tra : patet , fi enim hoc modo vellet creatu-
ram , & hoc efficaciter , hecetfario cam vel-
let , & fic creatura necedariri edet ab xttr-
no , quia caufa agens neceflariri , & non im-
pedita , datim ponit efTe&um , & nccctfa-
riri. Loquendo tamen non de volitione effi-
caci , qua vult creaturam exiftere in aljquo
tempore, (ed de volitione complacentix, qui
complacet quidicatibus cognitis , qux furit
quxdam participatio bonitatis diuinx , vult
illas necedariri , ncccditate ineuitabilitatis,
quia non ootcft non complacere cis fic po-
tis in effe fognito , quia vt fic, habent tfft
ncccdarium , fecundum quid tamen , vt pa-
tet in prhno , difi. j. quoji. 4. in fecundo , dift.
$j. i9- Et talis volitio non ponit crea-

turam in aliquo ede rcali. Ali) duo arti-
culi clari funt hic, & cx diftinftione deci-
ma primi.

S C H O L I V M.

yoluntitem cum n ecef sitite ni tetum leberim ejfc probit ex AuguBino, (jr Anfclmo. Sei
cnJi, Dem emit medii ii fe liberhcrgo &fe.T truo, libertis eB conditio intrinfea volun-
titis i ergo compotitur cum conditioncpcrfcClifimi tferixJi,dr tilit eftneeefsitis ,vbi tft fof
fibilis. Expleat quomodo cum necefsitite Bit libertas. De quo lui igit i Jijl. x o. & q.diB-.
49 q . I ir.t .&fup'i quodl. i .guijlio mmu controucrfi tfl&sihi timers videtur non effe de re
ipfi, fed de modo loquendi i & DoBor tenet eum , quo rhelofophus , Augufi inses & Anfel-
mus vfe funt. Vide Scholinm vllimum , i . dtp. i o. vbi cirtd hoc dtxt quod ventes vi-
fum fuit.

DE fecundo articulo principali, dico quod cum neceflicate ad volendum ftat li-
bertas in voluntate. Hoc probatur, primi per auftoritates. Prima eft Aug. in
Ench. qui di&a eft fuprL

Sit

454

Quodlibet.

* Sic tnim oportebit prius feri hominem , (fi vt bene pojfct velle, dr mole, nec gratis vel fru-

v'J~ fira fi bene > nec impune fi male, hoc eH in JUtu illo primo, meretur, vel demeretur. Et fcqui-
tcndi Jln tor. Cofiea vero fu erit, vt male velle non pofiit, nec ideo libero carebit arbitrio, multo quippe
liberi, u /i- Uberius erit arbitrium, quod omtoina non poterit fernire peccato \ & fubdic , quaGpropro-
c unium bationc : neque culpanda edi voluntas , aut voluntas non eft, aut libera dicenda non e SI : qua

aiugufl. & Itali fic effe volumus , vt ejfe miferi non fiolum nolimus , fied nequaquam prorfius velle pofisi-
t/tn[clm. mul , fic ut enim anima no fra nunc habet nolle infelicitatem, ita tunc nolle iniquitatem fiem-
per habitura efi. Item Anfclmusdc lib.arbir. cap i. jg«i fic habet, quod decet , (fi expe-
dit , vt hoc amittere nequeat , liberior eSl , quam ille , qui fic habet hoc ipfium , vf pofiit
perdere. Et cx hoc concludic : liberior igitur efi v dumus. , qua a reffiludine dcclinai e~a
nequit. .c.t.,1. ,.*.i

Idem probatur per rationem , & primo quia , nam cx prxcedcntc articulo habe-
tur quod voluntas diurna ncccflarid vult bonitatem fuam,8£ tamen in volendo catq
eft libera ; igitur,Sec.Probatio minorisrquia potentia operans circa, vnumobie&um,
non abfolute.fcd in ordine ad aliud, eadem cftopcratiua circa vtrunque olriccturn,
Tei.146. ^cut aiguitPlnlofophus in fecunde de Anima , quod illa potentia , qua cognofcimus
Deus quo- differentiam vnius obiefti ab alio obiefto , ipfa nata eft cognulccrc vtrunque obie-
medo /ea- ftiun in fe ; ficut ipfe arguit ibi de fcnfu communi i nunc autem voluntas ipfa diuina
meet refert ad finem aliaobiefta, qux funt volibilia propter finem : igitur ipfa lubeadcm
ratione potentia; efi: operatiun circa vtrunque i fcd circa illud quod efi ad finem li-
beri operatur. Patet : quia contingcnicr vult illa, 8i contingentia in agendo reduci-
tur ad principium non naturaliter adiuum, fcd libere, igitur ipfa fubrationc potentix
bbcix vult bonitatem luam.

L 't>iaicft Prxccrcislccundo probatur idem propter quid, Si primo fic. Aflio circa fine yltimtt
perfectionis afho pcrfc£liflima,&in tali aftionc libertas in agedo eft perfc&ionis:igitur necelli-
tas in ea no tolltr, fcd magis ponit illud quod efi pcrfcflionisjcuiuimodi efi libertas.
laberx.u, Prartcrca : conditio iturinicca ipfius potentix vel abloluti vel in ordine ad actum
condnio m- pcrfcctuin.non repugnat perfectioni in opcrando;nunc autem libertas, vel eft condi-
rrinftca vo. tio incrinfcca voluntati; abloiutc, vel in ordine ad aftumvolendiiigitur ipfa libertas
Uniatis, poteft Itare cum conditione perfecta polTibili in operandortaliscodicioclt nccellitas,
ipecialitct vbi ipfa eft pofllbilis Eft enim Icmpcrpoflibilis , vbi neutrum extremum
requirit contingentiam in operatione, qux eft media inter cxttema,fic eft in propo?
pofitorficut probatum eft in pcxccdcmi articulo.

Si quaeras, quomodo fiat libertas cum ncccftitatc f
Non sfl Refpondco fccunditm Philofophum quarto cMctaphyfica j non eft quxrenda rtuio

querenda eorum, quorum non eft ratio, •fiemenftrationis enim principi/ non efi dcmon/iraiio. Ita di-
ratio toru, c0 btc.quod ficut illa eft immediata, Jc neccffaria, voluntas diuina vult bonitatem di-
c/i ratio. ’ " uinsmincc eft alia ratio, nili quia hxc eft talis voluntas:& illa talis bonitas;ltc voluntas
diuina contingcntcr vult bonitatem, fcu cxillentiam alterius, & hoc, quia eft talis vo-
luntas,Sc illud eft cale bonummifi addamus generaliter vnum breue,quod voluntas
infinita ncceffario habet aftu circa obieftum infinitu,quia hoc eft perfeftionisj&pari
ratione no necefftrio habet a&u circa obiectu finitum, quia hoc effcc imperfe&ionis:
nam impcifc£lioniscftncccffui& determinari ad pofterius.Sc pcrfcSionis requifitx
eft ficdctcrmrnari ad prius:& pcrfcdionistocomitatisad illud quod eft finauj natura.
Non eft ide Confirmatur illud.quia non eft eadem diuifio in principium naturale, & liberum,
liberu . & Sc in principium necdlarid aftiuum.Sc contingcntcr : aliquod enim naturale poteft
continges, contirigemer agerciquia poteft Impediri : igitur pari ratione poflibile eft aliquod li-
berom,ftante libcftatc.neceffarid agere.

«flutam ’ Sed fiemper efi dubium , in quo flat per fie ratio libertatis :fiue enim dicatur quod libertas

%j. flat in determinatione ad agendum , fiue in dominatione refipeClu fui aCltss I per neutrum hic
Additio, videtur pojfie faluarii

Henricus. Hic diceretur , quod ciim dicitur , voluntatem ncceffario velle , necefiitas potefi de-
terminare actum volendi ,vt terminatur ad obtectum , (fi fic efi verum manifefium , intel-
legendo de bonitate diuina , qua fola esi proprium , efi per fic obie Cium talia autem non fiunt
per fe obtecta 'propria : ideo non htcejfarib vult illo : aut potefi neeefsitas deurmma-
re actum vt egreditur a voluntate. Et hoc potest intelltgi dupliciter. Eno modo , 'vt
fit neeefsitas prauia ad voluntatem : (fi voluntas inletligatur cadere fub nece fit ale , ian-
quam impellente in aCtum, (fi figente in actu ; fi autem fic effiet, voluntas ageretur, efi non a-
gerel, nec staret in tali altu libertas, cstlio modo potefi mlclligi necefiitas concernit ani : ita

Quajftio XVI.

45?

quod ipfaintelli^alnr cadere fub voluntate , ficquod voluntas propter firmitatem hbertil it
fu t fihiiffi necefsttitem impuni tn eliciendo illum , (fr in perfeuerando , fine figendo ft in a-
itum-.in injjnrattone concountatiir necef sitas naturi , quiejlvis quidam natun primo mo-
do dicti, idrjl, effentit, fiue natura fecundo modo ditia, fcsltcet principi/ noluntis pro-
ducitur fimilts : tulit enim afsitUt volunt ni in communicando noturum Spiritui far.Ho.

£11 igitur ordo quadruplici! necefsitatis. Primi, qui Deno neceffirio viuit. Secundi , qwd
■ neceffirio intelligit. T crtia,qua nccejfirco fnr.it. Quarta, qui neceffirio diligit fc->.

Jn quo igitur ell liberi i> volendi 1

Reffondeo, quii deleltibiliier, fr (ligibtliler elicit illum, & permintt 'tn altu.

Centri : fccundumRich. gloriofius cft, quod fecundum naturam habetur , quin»
quod aliter habecur.

Refpondeou quod exneccfitate naturi habeturvtlle,non necefsilite tamen naturi haletur
obtectum : quit effet contradtlHo : igitur in i/l a propofnione qui efl de diH o , Deum fe velle
ejlnecejftrium-.pitet dtjlinllio, quod neceftitaspotell determinare altum volendi ftc , vel ftc,
fcilicet alf lute, vel cum refpelfu ad obictlatm : fed non atque apparet in ifta, Deus vult nc-
ccftario, qui efl de re: tamen eadem veritis efl communis, quod nece f itate naturi babetdr
altu!,fcd non vult obieltum necefiitite naturi.

S C H O L I V M.

Sententia Hernici , volunt item fpirare Spiritum finitum, necefsitue naturali , & etiam
libera : 'dequalate Do Itor r .dtti. l .quafl.J .ntlm . 1 1 .0" dtfl. I p.num. 3 . reijettur primo , quia
inconuenit in amore effcntiali , vnam tantum e/fe necefiitatem , & duit tn nottonali.

Secundo , memoria fine coexiftentia naturi gignit ; ergo C~ voluntas funilater jpirat .

DE tertio principali dicitur, quid in aliquo aftu voluntatis ditiini, fcilicet in Henr. i.A
aftu fpirmdi Spii itum fanftum, cft aliquo modo necefiitas naturalis, (icintclli- fum.ar.tf*.
gcndo.qu&d voluntas, vteft (impliciter voluntas, non crt principium clititiuum aftus I-1,
notionalis, quo producitur fimile in forma ipfi produccntiiquia tunc in quocunquc
e(ret,cflct principium elicitiutmm aftus.quo produceretur funile in forma,quod fal-
fumeft in creaturis. Sed voluntas, vteft in natura ditiina, 6c vt (ic per illam habet .
quandam naturalitatem ad producendum aflum notionaWm/fic eft principium cli-
citiutim aftus notionalis. Ex hoc enim quod fundatur in natura diuina,fiuc in eden-
tia, habee libi annexam quandam viln natura: : ic iicquandam ucccftitatcm natura-
lem ab ifta naturalitacc, liue vi nacurali annexa voluntati contrahit, Sc ftc cft princi-
pium cliciritium aftus notionalis j licet enim in aftu voluntatis eflencialis,vc ordina-
tur in luminum amarum, abipfalola voluntate ratione, qua cU libera, fit necelfitas *
immutabilitatis i tamen inquantum aclio voluntatis ordinatur in amorem produ- '
ftum cendentem in amatum terminalitcr , fic ab illa naturalitate annexa voluntati
procedit necefiitas immutabilitatis circa folurn aftuni notkmalcm elicitum a volun-
tate,vel potius ab ipfa libertate voluntatis, vt ei talis naturalitas cft anneta. Additur
ad hoc, quod illa naturalitas in voluntate nullo modo priuenit cius libertatem , nec
cft ratio clicitiua aftus notionalis. Hoc cnitncftet omnino contra cius libertatem,
fed potius eft confccutiua,3tf annexa libertati, vt aliquid, quo]a(Tiftente voluntati, Vo-
luntas ipfa ex vi, quam habet exeo, quod cft voluntas,3c libera, potrft elicere aftutt»
fuum notionalem : quem fine illo afliftente eliccrcomnino nonpoflet. Sunt igitur
aliter, 8c aliter ifta: propofitioncsindiuinisneceftarii, Deus necejfmb viuit :quia nc-
ceflitatc natune : Deus neceffirio intelligit, quia neceffitate intelligibilis determinantis
imeilcftu ad hoc.vbi cft aliquadiuerfitas rationis: Df<u necefario fpiratSpirilil finitum,
quia ncccditate naturali non pratucniente , fed concomitantc : Deus neceffirio amat
fe , neccflitatc confcquente infinitatem libertatis abfque aliqua necefsitatc naturi.

Contra iftud, non videtur quid illud, quod fundatur in aliquo, pofsit habere r.1 Fundattoh
tiqnc aliqua nccefsitatis vlteriorcm vitra illud,in quo fundatUrjnecctiaquod funda- m alie, non
th poftet habere dupiicc ratione nccefsitatis, Jr illud in quo fundatur, tamum vnica: t‘"l ‘fe
quia tunc circunfcripta per impofsibile,vel pofsibile illa vnica ratione ncccfsitatisin
fundameto.adbuc remaneret alia ratio nccefsitatis in fudato, Scita illud fundametu
remaneret necdTariu.Stf tamc no remaneret nccefsitas fudamctimuc iuie.fecudum ie.
iftos aftus notionalcs fundatur in aftu eflentiali:Sc fecundum omnes aftus eflentia-
les aliquo modo funt prioresiigitur non poteft efle quid in aftu eOTentiali, quo Deus
diligit fe,fit tantim vnica ncccfsitastStf ex vnica ratione necefsiratis,fcil exjnfinitatc
libcrtatis.Sc tamen quid in aftu fpiradi iit cu hoc alia tatio nccefsitatis, fci. naturalis.

Priterca , Sicut memoria perfcfta in fuppofito conueniente eft principium

perfeftum

'4$6 Quodlibet.

Folunut pcrfeftum producendi Verbum pcrfeflumific videtur quod voluntas perfera in
«lue petet fuppofito.vd fuppolitis conucnieutibus fu pcifc&um principium producendi amo-
eut fjirsn- rem pcrfeQum i ficutigiturmcmoriain Patre cftprincipium gignendi Fihum,fic vo-
dum, ficui htntas in Patre Sc Filio cftprincipium fpirandi Spiritum fanOrum. Nec videtur vl-
nemona trj itionem perfciftx memorix , vel pcrfe&x voluntatis , coalliftentia alicuius cflc
dum^""'' necefl ariaifie quod illo non affiftcme non pollet voluntas in actum fpirandi, Sc me-
moria in a&um dicendi

Si autem intelligcrecafnftentiam elfc, vcobieSiad potcniiam.forti illla requiri-
tur tam in memoria , quam in voluntate i Sc magis forte ad hoc, vt per actum com-
municetur natura , quam ad hoc vt a£tus fit necefiarius : quia principiorum illo-
rum , fcilicet obiefti , Sc potentix , vtrunque per fc cft ratio proprix ncccfficatis
in eliciendo aftum fuum , vt fuus cft i fcd forte non vtrunque per fe cft ratio
perfecta confubftantialitatis termini ad ipfum producens. Et tunc verum efi-
eflet, qubd non requiritut talis adiftentia ad aftnm cftcntulcm, quia licet ibi
requiratur obic&um, non tamen vt principium communicandi luam propriam
perfeftionem.

SCH.OHVM,

Hic explic.it fundamentum fna ft utentia de libera procejsione Spiritui fandi. Primum
didunt , prima differentia , principi) adtui, fcu agent it , eft liberi as, & natura ei oppofttu.
Ojlendit ex Arftotele i Phyf.ft qajllclaph.ft ex Augulhn. Sctundum dictum, ha dffcresr-
tiu vanis nominibus ab Arijlot. exprimuntur. Ver hac tria, non fecundum propoptum,a natu-
ra,cr patentia irrationalis , inte/hgit principium, quod dicitur natura -, per oppofi ia hit, princi-
pium Uberum. Tertium,inlelledui balet modum natura,m productione fth/, volunt as modum
oppofnum. epuando autem imperat iiitclledui,ioluan cft Uberum ftcut cft quando imperat ahia
pole nuit inferioribus i quia totum fecundum propofnum : cft probat ex phtloft fttuarlum, ( cft
[equitur cx didis) repugnat voluntatem ejfe principiumper modum natura, ftcut cft naturam
^ ejfe principium libertim,qui.t fnnt prima differentia principi/ adiui. Quintum , omne agens

naturale, vel ejl primum omnino primum, ve! .i priori naturaliter determinatum, (ft neutrum
> horum competit voluntati. Sextum, caufatio iiitellcdus cft naturalis ■, (ft voluntatis, edo Jit

neceffaria, libera,quia' hoc cft hoc, (ft illud illud. Ifac , ratio a priori j a pojlenori , fuppoftsa
prafala diuijione , cft v fu ex Philofcft Auguftin. dicipoteft voluntatem femper ejfe liberam,

* quia nec a fi, nec ab alio naturaliter determinatur , fed fuppoftta apprcbtnfionc obiedi , ten-

dit deledabihter , ft eUgibtliter tn obiedum , etiam quando non potet! non tendere. De
quo late, i . dist.io.

Naiura E ifto articulo poreft dici , quod non cft hic difficultas , accipiendo naturam
multiforis 1 -/cxtcniiuc prout cxccndic fe ad omne ens : Sic enim dicimus naturam volun-
fumitur. taris, imo extendendo ad non ens, dicimus naturam negationis. Sic enim, extenir-
ue loquendo , ncceffitas in ente quocunque poliet dici ncccffitas naturalis i Sc tunc,
cum voluntas, falcem diurna, cx fua perfcfta libertate habeac neceflario aliquod
velle : ifta ncccffitas perfciftx libertatis poteft dici ( ifto modo) ncceffitas naturalis.
Sed difficultas non cft nifi accipiendo staturam magis fttiftc , prout fcilicet naiura, 8c
libertas lunt primx differencix agcntis,vcl principij agendi : quomodo loquitur Phi-
Tex.49. lofophus fecundo Phyficorum. Vbidtuidit cautam aftiuarnln naturam, Sc propofi-
tum. Eorum, inquit, q»a funi propter hoc, id cft, propter finem , cuiufmodi funt om-
nia , qux fiunc a per fc caufa , aha quidem fecundum propofnum : alia veto nonfccundiim
propofnum , Sc pauld poft : Sunt autem propter hoc quacunque ab inlcllcdu vtique aguntur,
ft quacunque a natura : Sc reducit ad iftas duas caufas per fe,duas caufas per accidens,
T«. 10. fcilicet cafum,& fortunam. De hac diftinftionc loquitur 9. ■JlMa^/o/ldiftinguens
modum, quo potentix aftiux rationales, & irrationales diucrfimodi exeunt in aftus
fuos, bumfmodt quidem, inquit, fcilicet, irrationales potentias neteffe cft , quahdo ad tuum,
Triplex ft pafnuum appropinquantur, hoc quidem faiercpllud autem pali ; illas vero, fcilicet ratio-
““k nalcs, nonneccjfeed , fupplc hoc facere, Sc illud pati. De hac diftinftionc loqui-
tur Auguftinus ). de Ciuit. cap. 9. Esi caufa fortuna, cft naturalis , ejl voluntaria. Et
declarat ibi membra.

Ifta diuifio principi) aftiui diuerfis nominibus exprimitur , non folum apuddi-
Tex.49. uerfos , fcd etiam apud Aiiftotclem ; vt patet ex fecundo pbrjicorum , vbi ptxmifit,

fecundum

Quxftio XVII. 4 57

fecundum propofit«m,& »*» fecundum propofium, & fubdit, *t> mtellellu ,& i nXtur» , & ^«-4»,
w 9.t^ft/4//yry?«,rationalcs& irrationales potentiasiper illa etia, non fecundum prope- FriK^;!m
fium.icunotiirj.icpotenituirrotionuliSjimcWigit principium afliuum, quod com- ^auu.™
munirer dicimus naturam: pcralia verb triaimcliigit illud.aliud principium a£tiu3, , uturult
in quo concurrunt refpeftu aftus extrinfeci , & intelleflus & voluntas. Sed vtrun- intui m-
que illorum per fe acceptum habet fuum proprium modum principiandi intclleflus
quidem per modum naturx:vndc ad fuum proprium a&um comp.iracus, natura elli jJ* .
ficut Filius in diuinis producitur per modum natuix, licet cius principium produ- *
fliuum fit memoria. Voluntas autem feraper habet fuum modum caufandi pro-
prium,(cilicet liberi, & ideo quando concurrit cumintcllcclu.vtin produflionc arti-
ficialium,totum dicitur produci libere, «capropofitoiquiapropofitumeflprincipalc,
ic immediatum principium illius produ&ionis extrinfeci. Si autem quandocunque
concurrat potentia naturaliter ailiua cum ipfa voluntate , ficut clt de potentiis infe-
rioribus,quibus vtimur ad agendum, licit aftio proprii.vt cll huius principij, fit per
modum naturacitamcn quia totum fubiacet voluntati , ideo liberi vtimur , St dici-
mur liberi agere a principali agente. Et hoc modo loquitur nono Meuphjftci.ubi vult Te,J0>
quid vitra intellcftum, requiritur aliquod determinans , vt appetitus St prolixreiis:
alioquin fimul facetct contraria. Nam ipfa fcientia fimul contraria ollcndit , St ipfa,
quantum cd ex parte fui, eflet principium per modum narurx , St necclfarib, quan-
tum cll exparte fui, caularct quodlibet refpe&u cuius cll in potentia. ///4, inquit,
c ener merum. Quare .ftmalne factant contraria e Hoc •vero ejl impofubilr.neccflartum eff in- s" ett-
tur alterum adefle , ijuod proprium ejl. Hoc cll determinans ad vnum oppofitorum. Et “P10-
fubdit : Dico autem Jiue appetitum, Sic-

Ad propolitum dico , quod licet aliquod principium poflet concurrerere in 'v"”
agendo cum voluntate , puta fecundum aliquos , obieSlum i fecundum aliquos, * - ^ j
intcllcflus : fic illud concurrens .quantum cft ex Ic, fit naturaliter a&iuumita- „MI,rdle
men voluntas, perfe loquendo, nunquam cll principium acliuum naturaliter: pr,mpiu,
quia elle naturaliter aftiuum St c(Tc libere adliuum , funt primx diffcrcntix pr n- m-
cipij afliui , 8t voluntas ,vnde voluntas , eft principium aftiuum liberi. Nonma- <*r4 tih‘
gis igitur potcll voluntas efle naturaliter aftiua , quam natura , vt cll principiumdi- rmm-
ilinftum contra voluntatem, potcll elle libere aftiua.

Sed quxritur vnde-elt, quod voluntas, liebt nccclTarib agat , non tamen naturali-
ter agit, tum non pofsic natuta magis elle determinata ad agendum , quam quod fic
necelsitata adasjrrri

Refpondeo, omne agens naturale, vel ell omnino primum vc! fi cll po(lcrius,eric aiftntna-
ab aliquo priori naturaliter determinatum ad agendum , voluntas autem nunquam '«rait ,vtl
potcll clfc agens omnino primum: fed nec potcll efle determinata naturaliter ab v
aliquo agente fuperiori : quia ipfamet ell tale aftiuum, quid feipfam determinat in jtirrr-
agendo.lic intelligendo , quod fi voluntas aliquid nccelfarii velit , puta A , non ta-
men illud velle caufatur naturaliter a caufante voluntatem : eiiamfi naturaliter cau-
farct voluntatem: fed polito aftu primo , quo voluntas ell voluntas , fi ipfa fibi relin-
queretur : ctfi polfct contingcntcr habere , vel non habere hoc velle t tamen feipfam
determinaret ad hoc velle.

Quando igitur dicitur , quod naturale principium non potcll magis determinari,
quamquod nccefsitetur.

Refpondeo , licet necelfarium fit fumml determinatum, quoad cxcluftoncm in- Catum ejl
detetminatiortis ad vtrumlibet: tamen aliquod nccefiaTium aliquo modo cll magis "'•i" de-
determinatum, quam aliud:ficut ignem elle calidum, vel Coelum efie rotundum, cfl
determinatum a caufante , dante fimul efle Cctli, Si rotunditatem : fed grauc cll de*
terminatum ad defcenlum, non habito necelTario aftudefcendendiab ipfogcnc- ^UAm
rante, fed tantfi habito ab ipfo principio naturaliter determinaduo ad defeendendu. uc ad de-
Voluntas autem caufata.fi neccflariojvult aliquid, non fic ell determinata icaufame feeujmm.
adillud .velle , ficut grauc ad dcfccnfum , fed tantum a caufante habet principium
determinatiuum fui ad hoc velle.

Si autem dicas, fi dcfccnfus caufatur a grauitate intrinfcca , tunc graue mouct fei **'"

quare igitur non libcicxqul ficut voluntas mouet fe ad illud velle , relpeftu cuius fruuui.d,
jpta voluntasell ratio nccelTaria caufandi; 1

Scoti Oper. Tom. XII. Q^q Refpondeo

45^ Quodlibet.

Ri.-fpondco : illa caafatio grauitatis cd naturalis , illa libcra:quia hoc ell hoc , 8c
illud cit illud.

Brcuitcr igitur poflct dici, quod effi forma: & modus cflcndi, agere & modus agen-
di (une immediata:idcd ficut non cft alia ratio, quare hoc habet talem modum e (len-
di, nili quii e(l tale ens, fic non cft aliqua ratio, quare hoc habet talem modum agen-
di, puta liberi , vel naturaliter , ni(i quia ell tale principium afliuum , fcilicct libe-
rum, vd naturale.

SCHOL.IVM,

Refpondet ad locum ex t Aluguft,6. Ciuit. i o. quo arguebat contra Ciceronem , negantem,
prafeientiam, oftendens contra ipfum , prafiienlia conce/fd , minime tolli liberum arbitrium,
nec nece fsit. item prafiienliatollere libertatem voluntatis i fictu ejjel de necefsttate violentia,
fi daretur. Exponit locum <^dugufun. in argumento pefitum , vbi clare docet necefisitatem
compati cum libertate.

Ad arg. A D argumentum ifl contrarium dici potcil, quod intentio Auguftini ell ibi ar-
in initio. XXgucrc contra Ciceronem, qui ncgauitprxfi.iemiam Deunce ex illa prxfcien-
tia conccda, oportet cum negare liberum arbitrium nodrum: Augudinus autem do-
cet qua itel prxfcicntia Dei , Se liberum arbitrium fimul dant , fic arguendo.
tub.;a.q. Sic , inquit, )eo certus efl ordo caufarum-, quod concejsit ipfie Cicero : fubdit Augudinus. Et
ip f e,, juippe nofira voluntates in caufarum ordine funi -.quoniam humana voluntates humano-
rum operum caufa fimt-.atquc ita, qui omnes rerum eaufaa prafauii,profeNo in eis caufis etiam
nofiras voluntates ignorare non potuit. E: pbd : Ouomclo igitur ordo caufarum prafcienli
Deo certus id efficit , vt mhil in notha fit voluntate , cum sn ipfarum caufarum ordine ma-
gnum habeant locum nofira voluntates!

Etiam in fcqucnti capitulo : T^on prepterea nihil in nofira voluntate eji , quia Deus
prafciuit quid futurum ejfct in nofira voluntate. Non enim nihil prafiiuit.fed aliquid, (fi illo
prafeiente efi aliquid m nofira Wu/iM/r.Refpondcndoauccm vult odendere, quomodo
Necefiur fimul liant necefsitas illa, quam in prxicito requirit pradeientia, 'Se tamen quod prx-
prafiimiia fcitum fit in nollra.Hoc quidem non edet verum, fi edet ibi necefsitas violcntixide
mu aufert qaxiiarttam fi nolimus, efpcu quod poiefi : ficut ed necefsitas mortis : fedfi ed necef-
Mertatm. flus<jualifcunque,de qua folemus dicercmccefic ed, vt ita fit aliquid : vel vtira fiat
aliquidmon oportet timere, quod talis necefsitas , fi ponatur in a£M nodro prxicito,
nobis auferat libertatem t quia ida necefsitas prxfcientix,vcl prxfciti vt prxfciti,erfi
fit necefsitas immutabilitatis, non ed tamen (impliciter necelsitas ineuitabilitatis.fi-
ue omnimodx determinationis , fcd cantum incuicabilc cX fuppoficionc ida , quia
illud ed iaraprxfcitum.

Prefcientia Ec ad odendendum , quod non qualifeunque necefsitas tollit libertatem , fubdit
Dei quo- illud ex quo argutum ed i neque (fi vitam Dei (fi prafeientiam , fcc. fi prxeise dixidet,
modo hbe- prafeientiam , facile edet videre qualiter illam non ponimus (ub nccel itate , quz
r4‘ repugnet libcrtatuquia liberi 5c contingcntcrprxfcit Iv r, licet luppofitoquod prxf-

ciat , immutabiliter prxfciat. Et eodem modo ed de aftu meo prxicito , quod licet
fic immutabiliter prxfdusitamcn contingcntet ex parte Dei prxfcicntis i ii fimilitcr
relinquitur contingentia ed parte mei cxcqucncis.

Sed difficilius ed,quod addit, vitam (fi prafeientiam. Sed ibi poted ede duplex ref-

Vinfumi
tur pro
attu i ut e!
le.hu &

‘7'

1«

ponfio, vna quod vita accipiatur ibi pro ailu beatifico, ficut accipitur vita, Ioan. 17.
Hac cft vita atcrna,vt cogno fiant te. Et ficut loquitur Ehilofophus 1 1. Mctaphyfic. In-
tellectus alius efi vita. Et pari ratione aftus voluntatis cd vita : vita ida non cadit fub
vt uniatis. ncccpsjr1tc exebidente iibertatem , etiam in Deo. Si autem intclligatur vira pro vita
natura’i ipfius Dei, tunc non debet intellfgi de illa vita fecundum fc accepta, fcd de
ipfa vt a volunt ttediuina acceptata: potcil autem ede aliquid bene in fc ncccda-
Craut ca rium,& ncccfsitate repugnante libertati, quamuis tamen dc libere, imo contin-
acre porri} gcntcr acceptatum.

muuaC Exemplum. Si quis voluntarii fc prxeipitat, & femperin cadendo illud velle
uaiura 1- continuat, necedarib quidem cadit necelsitatc grauitatis naturalis , & tamen liberi
* vult

Quseflio XVI. 4^9

Vulc illum cafiifniicaDeus , licet necc (Tatio viuat vita naturali, Ic hoc tali neccflita-
te.qux excludit omnem libcttatcnii tamen Vult liberi fe viuere tali vita -.igitur vitam
Dei non ponimus fub nccelTitatc , intelligendo vitam, vt a Deo libera voluntate
dilectam.

Q V X: S T 1 o XVII.

V irum adtu dilctlioms naturalis, & attus dilectionis meritoria
fint tiufdem fpeciei.

Einde QuxritunVtrum actus dilectionis naturalis , & actus A-rrkih,
dilectionis meritoria- fint eiufdem fpeciei > Arguitur quod
non : quia illi hetus differunt fpecie ,qui eliciuntur a princi-
piis tftuerfisfpccicsifti actus funt huiufmodiugiiur, Scc. Pro-
batio maioris. Non cft minor differentia in principiatis , im6
maior. Probatio minorisiactus dilectionis naturalis elicitur i
voluntate propria actione naturali ipfius: actus autem di-
lectionis meritorix elicitur mediante habitu fupctnaturali,
puta charitatcmatutalc ante ic fupernaturalc differar lpecie.

Contra, differentia fpecifica actuum prxeipue accipitur ex perlc obiectis : nunc , .
autem idem cft per fe obiectum dilectionis naturalis, ic meritotix.quia Deus fub ia- ’ ^
lione furomi boni,vtroquc actu diligitur.

S C H O L I V M.

Ex finit clare , altum ddedionis naturalis dupliciter fumi-.p rimo , itidem fn quod elicere
nilum amandi confirmitcr inclinationi naturali creatura rationalis . Secundo , fumttur
pro attn dilectionis ex naturalitus, efio Jit contra inclinationem natum rationalis ,/icut
funt omnia peccata.

Hic primo videndum cft , quid incclligcnduni fit per dilectionem naturalem.

Secundo , quid per dileftionem meritoriam : tcrt:6 cx his infertur vetitas
quxfiti.

De primo 1 non intelligitur lvc dilectio naturalis illa inclinatio natutx ad bonum,
quxeft coxuaipfi naturx: im6 forte non aliud ab ipfa natura :fed quxritur de aCtu
elicito dilcCtionis natutalisjilla autem inclinatio cft aCtus eliciiusijc pro tanto poffec
dici dileCtio habitualis quia afsimilatur habitui in hoc, quod cft prxcedcns aCtum &
permanens fine a£tu. DilcBio

ACtus autem dileCtionis naturalis bde quo quxritur , poffctvno modo intelligi natmalit
aCtus elicitus fecundum. illam inclinationem naturalem : puta quando mens aCtu dupluaer
diligit fe.vcl aCtu vult fibi commodum. Alio modo poffet intelligi aClusnatutalis di-
leCtionis, diftinguendo contra fupcmaturalcra : ille fcilicet, quem voluntas ex feipfa
aCtu naturali poteft habere , licet non fit fecundum inclinationem naturalem , ficut
voluntas cx feipfa poteft habere aCtum viriofum : 8C tamen ille aCtus eft prxterna- au^.\aiic.
turam , vel contra naturam fecundum Damafcenum. Hoc fecundo modo ‘ magis cas tiori
videtur intclligiinquxftionc iquiafic procedit primum argumcntumicamcn primo
modo intelligendo dileCtionem naturalem , illa forte continetur fub dilcCtionc
naturali fecundo modo accepta : faltem vt in pluribus, quia pltircs aCtus dilcCtio-
nis , ad quos naturaliter inclinamur , poffumus poteftatc naturali elicere , [icit
non omnes, quia ad perfcCtifsimum circa vltimum finem cft inclinatio naturalis , li-
cet ad illum non pofsic natura attingere cx fe.

Scoti Oper. Tom.rtf.

Q.q i

CO MMEIi

460 Quodlibet.

Qo M M E N T A T^iy S.

f. * ^ primo dicit Dodor qudd hic non

Quid fit di* intclligit dilcdionem naturalem ip-

tr.lu. fum appetitum naturalem , qui ni-

hil aliud eft nili inclinatio natur*
ad bonum , qux eft coxua ipfi naturx. Vnde no-
ta,quud inclinatio naturalis eft cantum quxdam
tendentia naturx ,non ad quodcunque bonum,
fcd prxeise ad bonum commodi, ve patet a Do-
dore in fecuniioidift.6.<j.i. & & talis in-

clinatio naturalis nullo modo eft adus,fiue ope-
ratio elicita , vt fubtilitcr probat Dodor i« 4.
dijl. 41. <7.9. fcd eft prxeise quxdam inclinatio,
fiue tendentia naturx prior quocunque adu eli-
cito talis naturx , & eft coxua naturx, quia talis
inclinatio naturalis , vel eft prxeise ipla natura,
vel immediate neceflatib concomitans ipiam
naturam, vt patet a Dodoic in ejuarto , vbi Jupra
nec eft aliud ab ipia natura, quia talis inclinatio
L. uon eft aliqua res addita naturx , fcd rcaliter eft

ipfc natura ,vt paret a D odore tn quarto , t ibi
fupra. 1 1 licet diledio naturalis aliquando acci-
piatur pro inclinatione naturali, fiuc pro appeti-
tu naturali, in propofico tamen, hic npn accipi-
tur pro tali inciinatione.quia, vt dixi, ralis incli-
natio naturx non eft adus elicitus , & quxftio
quxrit de adu elicito diledionis naturalis , talis
ergo inclinatio poteft dici diledio habitualis,

3uia allimilatut habitui in hoc, quod eft prxee-
ens adum,& permanens fine adu.
b Alhu autem dtlellioms natutalu. Hic
Ss»ot mtdu Dodor declarat quot modis poteft accipi adus
•dm elitb elicitus diledionis naturalis ,•& prim^ : Omnis
tat. adus elicitus conformiter naturali incliiurioni

poteft dici adus inclinationis naturalis , (icite
adus voluntatis elicitus , quo diligit fc, liuc ejje
fiiuin , (iue quo diligit bonum , vt fibi commo-
dum, dicitur adus diledionis naturalis, quia eli-
citur circa illud idem obicdum , circa quod eft
naturalis inclinatio. Sccundu accipitur adus di-
ledionis naturalis, vrprxcis£ diftinguitur contra
adum fcpci naturalem , ira qudd adus (uperna-
ruralis dicitur ille , qui prxeise cautatur a cuula
fupernaruraliilicct enim voluntas habeat natura-
lem inclinationem ad recipiendum quemcunque
adum pofiriuum tanquam pcrfedioncin fuam,
& in hoc nulla fic fupernat uraliras.fi tamen adus
ille (it tantum cauiabilis a cau(a meri fupetna-
curali, dicitur fupemaiuralts, exfola coparationc
A But tUci- ad agens fupernaturalc. Adus vero qui imme-
tus a 4<» diate poteft caufaria voluntate, etiam concur-
faa/etmr. reme volumatc diuina generali influentia , dici-

S C H O

tur naturalis ex hoc folo , quid comparatur ad : *

agens naturale, & hxc diftindio eft latis clara ii
Dodorc q.i prolog. Er nota , quod loquirur hic
tantum de adu diledionis nacuralis.qui narura-
raliter poteft elici a voluntate, etiam contra, vel
prxter inclinationem naturalem, fic, quod nullo
modo fit elicitus fccunddm inclinationem natu-
ralem , (icut voluntas ex fcipla poteft habere
adum vitiofum, tamen ille adus eft elicitus prx-
ter naturam,vcl contra naturam , fccunddm Da-
mafccnum,& ratio eft,quia adus viciofus eft tan-
tiim carentia boni. Vnde peccatum, liuc vitium,
eft formalitcr quxdam iniuftitia , qux deberet
inefle adui , quando elicitur , qux iniuftitia eft
tantum carentia rectitudinis, fiuc bonitatis, qux
adui deberet inefle. Ciim ergo inclinatio iptura-
lis fit tantum tcfpeccu boni, (equitur quod actus
vitiofus non erit fecundum naturalem inclina-
tioncm.Et quod dicit, pr arer uaturam, vel contra ABmtam»
nataram : dicitur enim actus elici contra natu-
ram , quia determinate inclinatur adoppofitum, 1"**'
fcilicet ad vbt dcorfiim.Sic inpropolito.quia vo-
luntas inclinatur determinate ad bonum cora-
modisfi modo voluntas actu nollet bonum corn-
ui udi.ille actus diceretur contra naturam. Actus ABmiOmit
vero prxter naturam diceretur ille, ad quem vo- natmM^dh
lunus non haberet naturalem inclinationem j fi
tamen haberet naturalem inclinationem , & de-
terminatam ad oppofitum illius actus, tunc dicc-
ictur elici prxter naturam,quia non conformiter
inclinationi naturali , nec contra ipfam inclina-
tionem naturalem.

c Hoc fecundo modo magis videtur intelligi,
id cft,qu6d titulus auxftionis debet magis intel- Aa ** .
ligi de actu naturali diftincto contra actum fu- ttri“ JJ,
per natur alcm,quia actus meritorius eft actus fu- *Uut
pernaturalis. Quxritur ergo hic , an actus dile- Murali,.
dionis naturalis fic eiufdem fpccici cum actu
dilectionis lupernaruralis , qualis eft actus di-
lectionis meritorix. Addic tamen, qubd actus di-
lectionis naturalis primo modo acceptus , prout
fcilicet conformiter elicitur inclinationi natu-
rali continetur forte fubactu dilectionis natura-
lis,Iccundo modo accepto, (altem vt in pluribus.

Dicit, vt in plunbus,t^iu non omnis di!ectio,pri-
nio modo accepta eft tn poteftatc voluntatis, pa-
tet,quia inclinatio «atuialis eft ad fiimmam bea-
titudinem in particulari, vt patet a Doctore in 4.
diy?.49.«.p.& tamen voluntas ex fc,fiue ex puris
naturalibus, non poteft ad illam attingere , Se fic
patet primus arriculus.

L I V M.

Secundum ditium huius articuli meritum efe alitu a Deo acceptatus, vt dignus pramto fe-
cundum , addit allui duas relationes > vnam ad voluntatem Dei , alteram ad prsmium.
Teriium\dicit duas relatione j ad duas caufcs, voluntatem liberam & gratia. J%uartutpetit elici
fecundum inclinationem charitatis.Jguintu ,( etfi non fit exprefse in liter s)petit promi (iionem
Dei, de dando pram io, Colligo exiliis verbis fpccialitcr acceptatus, & docet exprefse Doli .3.
d. 1 9.n.j.(-r habetur ex Trsdent.fejf.6s. 1 6. & Augferm. 16.de Verbis x^Apofe.pro quo citaui
altos , ditia d. 19. ibi in Scholio contra q nendam modernum cenforem. In his habes breuiter
conditiones omnes meriti.de quibus vide Scot . 1 .d.ij.quxft.ya nuru. 1 x. & x-d.-j. num. xr.
& 3. dift. 18. Circa quartum , elici altum fecundum inclinationem chars tatis % eft referri in
Deumidr faffidt relatiofeu intentio vtrlualis , vt docet Dolfor 4 . dt. 6 . q.6.num. i. ponens

exemplum

■V

Qusftio XVII.

481

exemplum de pergente in Comppfteilamfitim Ultores omnes , quos in itinere fuhit, ex fi re-
folationis ad illam peregrinationem , me ntortj funi > ettamft patiens eos, tunc de Deo, vel moti-
I lis fu: per naturalibus non reptet. S. Bonau. putat ex ad u, quo quis inprofefstone fe, & fui of-
fert Deo, omnia eius opera pro tota vita, effe virlualiler in Deum relata. Idem dici poffc vide-
tur refpell u tuiufcunque offerentis fe,& fuain Deum.

•f^vE fecundo dico, * quod aftus meritorius eft aftus Deo fpccialitcr acceptus, De meriti

J /tanquam Icilicet dignus prarmio reddendo pro illo aftu. Specialiter dixit : quia vide 18 .i.

omnia acceptat acceptatione generali, diligendo ea fecundum bonitatem fuam , SC 1 i.f.fldak
ordinando ea ad fcipfum,vt ad finem : fed aftum meritorium fpccialitcr acceptat in ‘r,"'r""
ordine ad aliquod bonum iufti reddendum pro eo. Meritorium igitur ' addit fupra
aftum duplicem rclationcm.vnam ad voluntatem vt acceptam, & aliam ad illud bo- , 7' „

num, ad quod voluntas acceptans illud ordinat. Et huic relatipni fecunda: f fimilb i.nS.&ip
eft Illa, qua: importatur in hoc, quod cft vli. V ti enim cft obieftum vnlitUm ordinare J-n.6.
ad aliud, vt ad finem, ficut voluntas, apud quam meretur quis, aftum illum merito- AUdum,
rium ordinat ad aliud , vt ad pratmium. Neutra autem relatio importata ^>cr merito-
rium eft rcalis , gquia non competit aftui ex natura alicuius rcalis in aftu,led tantum
pet aftum voluntatis, quo aftus accccpcatur.

Non folum enim b intellcftus poteft comparare obieftum aliqua comparatione, Comparari
qua: non eftex natura rei , fed etiam voluntas poteft, hoc acceptando, ficut intclle- •*>«<■• ad
ftus cognofeendo. Et forti polfe comparare 1 obieftum comparatione, qua: non eft “,M cm'
cx natura obiefti , competit illis pocentiis per rationem cbmmuncm in eis , Icilicet ^

propter immaterialitatcm carum. intelUUur,

Er fi quiras de compatatione k caufata in obiefto per aftum voluntatis , an fit re-
latio rationisi

Poteft dici , qudd ftrifti accipiendo relationem rationis , fcilicct pro habitudine om'
caufata in obiefto per aftum partis rationalis per elfentiam, fcilicct Intellcftus tilia m‘
non eft relatio rationis, quia comparatio illa immediate caufacur per voluntatcm.fi- ^ ’^n 'a
cutipfa immediati habet aftum comparatiuum. Et tunc (equitur qudd fic ftriftc ur,iu_
accipiendo relationem rationis, non omnis relatio eft rcalis ,vcl rationis, fed cft tertia, ‘
fcilicet relatio voluntatis comparantis Alio modo poteft inrelligi relatio rationis pro
quacunque comparatione fafta per aftum panis rationalis , fiue pet elTentiam , fiue
pet participationem, Si fic illa poteft dici relatio tationis.

Vltcrius 1 meritorium connotat.fiuc quafi praxxigit in aftu duplicem habitudinem Regula
cius quafi ad duplex principium. Vna cft ad voluntatem, vt libere elicientem, vel tbtologicii
impetantem aftum. Nihilcnim acceptatur vt meritorium, nili fit libere in potcftate
operantis:imb illud , quod cft commune ad meritum, & dcmerittim-.quod poteft in-
tclligi per hoc, quod cft imputabile, requirit iftani habitudinem ad voluntatem, vtin
potcftate fua habentem aftum. Nihilcnim imputatur alicui.ncc vt primiabile , nec
vtpunibile.nifi fit in potcftate ciusmec per confcquensvt laudabile, vel vituperabi-
lc.Laus enim quodammodb pratmium cft , vituperium quidem poena. Alia autem
habicudo requiritur ipfius aftus ad formam fupernaturalcm , qua acceptatur ipfa
perlona.vcl potentia operans, qua: ponitur efle gratia, vel charitas. Non enim aftus
alicniusacccptarur vt dignus pra-mio, nili perfona operans fit accepta, fccundilm il-
lud Gencf. quano , Re/pexit Deus ad Ake!,& ad munera eius, prius ad A bel , quam ad
munera, quia non placet oblatio non dilefti. Vndc fcquitur ibi : Ad Cain vero , dr ad
munera eius non refpexit.

Sed qualis “ requiritur habitudo aftus ad charitatcm ad hoc.vt fit meritorius, dua
bium cft.Vidctur enim, quod fufficit charitatcm ineffe ipfi operanti quia ex.quo fe-
cundum charitatera cft fpccialitcr dilcftus.aftus eius fpecialiter acceptabitur. Sicut
•Videmus, quod fupplicatio vnius apud aliquem acceptatur, Si alterius nontlicit inter
eos non fit differentia in aliquo , quod fu principium aftiuum rcfpcftu aftus fuppli-
candi,(cd tantum in hoc cft differentia, qu6d ille eft fpccialitcr dileftus ab illo, qui
rogatur.Si ille non.

Sed contrahoc at^uitur.quia habens charitatcm poteft peccare venialitet.

Dicitur, quod ille actus non cft acceptabitis, quia habet aliquid rcpugnans.-rcd ad
hoc quod actus aliquis non habens aliquid cale repugnans acceptetur, fufficit folum
principium acceptationis perfonx.

Contra hoc videtur effe, quod ab habente duritate poteft aliquis aftus i ndiffetes
Jcoti Oper.Tom.X 1 1. Q,q j fclici,

462, Quodlibet.

■Atius in- elici , quia non apparet repugnantia , quod aliquem jftum eliciat non ordinans
difmm aftualiter ad finem vltimum,vel virtualitcr:hoc eft virtute alicuius a£us immediate
cfKunr a ordinati ad illum Ille igitur non eft meritorius, nec tamen eft peccatum : quia nullo
przccpto aftringitur quis a&ualitcr omnem aftum fuum ordinare in Dcum,vel vir-
tualiter.modo przdidto.

Albu vt Potcft igitur dici, n quod ad hoc, quid adus fit meritorius , non fuftkit quod ha-
fit menta- beat fecum charitatem inexiftentem perfonaeded vitra hoc requiritur, quod lecunt
tmnifttit Jum inclinationcmchatitatisinexiftentis a£his eliciatur. Deuscnim,qui fc folum.Sc
dlim inclT Pr0Pcer fcipfum diligit, potcft aliquam formam deiformem dare crcaturz-.quam ha-
nntuntm bcns fpccialiterdiligatur, i£ opus eius , ad quod ipfainclinat , pro quanto fit fccun-
chmtAtu. dum ipfius inclinationem, fpecialiter acceptetur.

C 0 M M E N T A R I V S.

4. <J pv E fecundo articule principali , qui eft de
fiiyd Jit JL Jaftu dileftionis meriiorix. Hic Doftor

sdut mtri- declarat quid fit aftus meritorius. Et hicarricu-
lus eft latis clarus hic in litcra , tamen fub bre-
uitaie aliqua in hoc articulo expono. Dicit, quod
ad tu meritorias ejl athu Deo fpecialiter aaeptus,
ranquam, fcilicct dignus prsmto reddendo pro illo
abtu.Scc. Hic tamen nota, cum dicit.quod diligit
t olunt ai Di - cmn,A fecundum, bonitatem fuam , non debet in-
mimat nen telligi.qubd quia habent talem bonitatem, quod
uiturtur ideo lic diligat , quia voluntas diuina nullo roo-
ab aliquo do monetur ab aliquo bono extra , nec aliquod
** bonum cieatum eft ratio diligibilitatis rcfpcftu

voluntatis diuinx , vt patet a Doftorc in primo,
dij} .41. imo omnia prxeise dicuntur bona , quia
dilcfta , Si non c contra , vt patet i Doftorc in
fecundo , dijl. 37. & m tertio, dift.iy. Dicitur er-
go diligere creaturam fecundum bonitatem
luam , quia vult creaturam habere talem, vel ta-
lem bonitatem. £x hoc enim quod vult lapidem
cite in tali, vel tali perfeftione , dicitur lapidem
diliecre,&: vitra non diligit bonitatem crcarurx
in lc,& abloiute,puta volendo eam ede abfolutc,
fcd prxeise vult cain in ordine ad feipfam, vt ad
Voluntas di- finem. Vult enim ab xterno lapidem elle in tali,
"qu*4 Vult vc* lal‘ bonitate , & vult ipfum propter feipfam:
extra ft , enim voluntas diuina fumme diligic le, fiue

-juit m erM- eflentiani luam , quicquid vult extra Ic , vulrin
ruadftifsd. ordine ad fcipfam,vt ad finem , non tamen Icm-
dicaiiV"^ P« cingendum per operationem:finis enim vl-
no i» dUaStr timus creaturx aliquando accipitur pro fine at-
mmtoriat. cingibili per opcrarioncin:aliquando vt eft cau/a
finalis , qux diltin&io expolita eft fuper. qu. 1 .
prol. Dicit ergo Doftor qudd aftus fic generali-
ter acceptus a voluntate diuina non dicitur me-
ritorius, fcd dicitur meritorius ex hoc ,qti6d fic
fpecialiter acceptatur in ordine ad aliquod bo-
num iullc reddendum pro co,& hoc non ex na-
tura aftus, (cu cx fola otdinatione voluntatis di-
uinxmullus enim aftus quantumcunque intcn-
fus,Sc ordinatus, eft cx natura fua meritorius vi-
txxternx , fcd dicitur dignus vita xtema , quia
voluntas diuina fic ordinauit.fcilicet quod omnis
a&us elicitus a voluntate informata charitare
Inclinante ad aftum fit dignus vita xtema , ita
qu6d talis dignitas in aftu,nihil aliud eft nili ac-
ceptatio tpftiua voluntatis diuinx , qux idcb ac-
ceptat talem aftum, quia fic ab xterno ordinanit
acceptare.Et de hoc prolixius patet a Doftorc in
primo Jifi. 1 7.dr tn tento , dift. \ 8. Si Vide ibi qux
notaui.

J.' e Meritorium.igitur addit fuper alium du- ,
f licem relationem. Vnde voluntas diuina quando

acceptat aftum meritorium, non tantum abibit!-
tc diligit bonitatem aftus memori j , volendo il-
lam in ordine ad feipfam , ficut edam vult boni-
tatem omnis creaturx, vt fupra dixi, fcd fpcciali-
tcr.Sicut vult, fiue acceptari Ilum aftum, ordinan-
do illam ad prxmium reddendum pro illo aftu
perfonx eliciendi talem aftum.

f Et huic relationi fecunda fimilis eft ilia.

Tunc enim vtor obiefto cum volo illud in or-
dine ad vlcimum finem , ficut voluntas diuina
apud quam quu meretur , dicitur fupple mereri,
quia aftum illum meritorium ordinat ad aliud,
vr ad prxmium, Ccilicec reddendum pro rali aftu.

g Neutra autim relatio importata per
adum meritorium , eft realte , Scc. Dicit Doftor
quod iftx dux relationes fiindaix in aftu, per
quas aftus dicitur formalitcr meritorius, fijnr re-
lationes rationis. Dc prima patet , qua aftus ac-
ceptatur i Deo, namefie acceptatum, fiue voli-
tuni , dicic tantum relationem rationis , ficut
etiam efic cognitum. Ex hoc enim qu&d aftus
diuinx voluntatis, quo vult obieftum , tet mi-
natur ad ipfum obieftum , dicitur obieftum ha-
bete ejfc volitum, & talis relatio eft tantum ens
rationis , quia non oritur ex narura alicuius rei.
Similiter fecunda relatio , qux fundatur in aftu
in ordine ad prxmium, qua aftus non dicitur ab-
folure acceptus , ficut mediante prima , led qua
aftus dicitur acceptus in ordine ad prxmium eft
tantum rationis , quia prxeise ineft aftui per
aftum diuiux voluntatis acceptantis aftum in
ordine ad prxmium.

h Non folum enim intelledm. Deinde Do- £
ftor declarat quomodo per aftum voluntatis
poteft cauiari in obiefto relatio rationis , quia
non in obiefto ex natura obiefti , quia tunc e f-
fex r palis , & dicit quod ficut intelleftus cognoi-
ccndo obieftum , caufat relationem rationis in
obicftodta voluntas volendo obieftum, fiue ac-
ceptando, caufat relationem rationis •, & hoc po-
tet! dupliciter imctligi tam in imcllcftu , quim
m voluntate. Vno modo, intelleftus caufat rcla-
rionem rationis in obiefto cognofcendo illud in
finita quod obieftum per aftum cognofccndi, di-
citur habere ejfe cognitura,& fic obieftum, vt co-
gnitum habet relationem rationis ad aftum co-
gnofcendi,& talis relatio rationis tion eft ibi cau- Dufhx.
lara per aftum comparltiuum,quo comparat vnu aRuu
ad aliud j fcd eA caufata per aftum reftura co-
c<Jgnofcendi,qui terminatur ad obicftum.Et hoc
eft quod dicit Doftor in primo, diftm . j f . & 3 6.
quodobiefta fccundaria,vt cognita abfuluti di-
cunt relationem , fcilicct rationis terminatam

Q*or9\iJ»
intelFtchit
foftiO CAuf*

re relationi
r *: i enti.

Conditiones

fprHantrt

iedacimm

meritonam.

Qusftio XVII. 463

ad actum cognoiccndi,&r non cconcrafnifi fort£
dicatuc , quod adum cognofccndi terminari ad
aliud, & aliud obicdum, dicar etiam refpcdum
rationis , vt videtur tenete Dodoc in primo /lift.
j. cr 9. fcd de hoc aliis ; ficut ergo intellectus
cognuicendo obicdum, dicitur obieCturo inclu-
dere relationem rationis , peradura cagnoiccn-,
di, qux nihil aliud ed niti clfc cognitum. Sic fi-
militer voluntas, volendo obicdum , ilue acce-
ptando, dicitur tale obiedum habere relationem
rationis, qua: cd ctlc volitum.fiuc clTe acceptum.
Et Ii dicatur, quod obiedum efle cognitum,vel
efle volicum ell uncum denominatione extrin-
fcca , & non intrinfeca •, nam per adum cogno-
fcendi , qui formaliter non cd in obiedo cogni-
to .fcd in potentia cogno(ccnrc,dicitur obieduin
ede cognuum.vc patet a Dodore in quarto, dift.
i.q.i. vbi vulc quod cteatura in intelicdu diui-
no habet (impliciter pctfcdius , Sc verius ede,
quitn iu fc. Dico , quod Dodor non negat ibi
ede cognitum, qu6d Iit relatio rationis intrinle-
c£ denominans obicdum , fcd denominatione
intrinfeca bene dicitur creatura habere (implici-
ter verius clEcin inccJIcdu diuino cognofcente,
quam in le,quia dicitur ellc in intelicdu diuino
per adum imcllcdus diuini . qui ed formaliter
infinitus : pro quanto ergo denominatione cx-
trinfcca denominatura uli adu infinita, dicitur
denominatione extrinfcca habere (impliciter
verius ellc quam in fe , vt ibi patet. Dico edam,
quod ficut intelledus porcd caufaic relationem
rationis , comparando vnnm obicdum cogni-
tum ad aliud obicdum cognitum, vt (aris pater,
fic fimiliter voluntas potctl caularc relationem
rationis , comparando vnnm obicdum voli-
tum.

i Et addit Dodor quid ratio communis,
quare imcllcdus , Sc voluntas polium caularc
talem «dationem rationis in obiedo , ell ratio
imt\utcrialuatis, quia fcjlicet funt potentia: im-
materiales , & non organicx. Sed fixe non ell
prxcila ratio , quia & aTiqux potentiae organicx
fenlitiux poliunt caularc relationem rationis,
non tantum cognolccndo obieda , led etiam
comparando vnum ad aliud, vt pater a Dodore
tn primo, dijK+U" f.

k Dcmdc Dodor declarat , quomodo rela-
tio caufata per adum voluntatis -.potcH dici re-
latio rationis, & quomodo non, poteft enim di-
ci relario rationis, vel quia caufata a potentia ra-
tionali proprii acccpca.vcl quia caulata & poten-
tia rationali improprie accepta, fiuc tantum par-
ricipatnic. Primo modo, relatio ratioms dici-
tur tantum caulan ab intelicdu, qui proprie di-
citur potentia rationalis. Secundo modo , rela-
tio caulata per adum voluntatis porefl dici ra-
tionis, pro quanto di a potentia rationali parri-
cipatiuc tantiim.qux dillmdio.latiS patet a Do-
dore ui pnmo i. Loquendo vero de relatio-
nibus cautacis per adum aliarum potentiarum
non polium dici relationes rationis , quia nullo
modo caufimrur a potentia rationali , ncc pro-
prii. nec participititfc, proprie tamen loquendo
de relatione caufata per adum voluntatis , talis
relatio non dicetur relatio rationis , fcd magis
relatio voluntatis, vt etiam alibi, pater a Dodore.

I Pharius meritorium. Hic D.qdor dcclaut
duas alias conditiones requifitas ad adum me-
ritorium. Prima ed , quod adus meritorios ad
hocvt dicatur meritorius, connotar^iuc prxexi-

gitjVium relationem rationis, ai voluntatem ip-
fius metentis , vt libet £ elicientem , ve! impe-
rantem adum , id ed , quod nullo modo aliquis
adus voluntaris.fiuc elicitus, fiuc imperatus,po-
teil elfc meritorius , nifi includat hanc tclatio-
nem,qua dicatuc libere elici, fiuc imperari, & in*
trlligo de adu imperato, vel rcfpedu ipfius vo-
luntatis , vel refpedu alterius potentix. Exem-
plum primi, cum voluntas adu fuo imperat fibi,
vt eliciat adum.ficur volens triftari de peccato»
imperat fibidifpliccnciam, fiuc nolitionem pec-
cati, ita quid talis nolitio dicitur adus iinpeta-
tus,vt patet a Dodore in 4. difl. 14. q.i. Exem-
plum lecundi,vtCLiin voluntas imperat aliis po-
tentiis, vt eliciant adum circa obicdum. Dicit
ergo quod nullus adus voluntatis , fiuc elicitus,
fiuc imperatus, nunquam acceptatur a Deo , vc
meritorius, nili fu liberi elicitus, vel imperatus:
nam hxc ell circuuilamia caulx ncccllarii re-
quifita ad adum moralem , fcilicet quod adus
moralis fic liberi elicitus, vel imperatus* vt pa-
tet l Dodore in a. difl. 40. fcd adum ellc meri-
torium prxfupponit ipfum adum peius ellc per-
fede moralem, vt patet i Dodore tn iJitt.7. &
ut prafenti.qairt .}.

Secunda conditio requifita ell , quid requirit
relationem rationis , fiuc habitudinem ad for-
mam fupcrnaturalcm, qua acceptatur ipfa pcrlo-
na.vcl potentia operans, qux ponitur elle gratia,
velchiritas : non enim adus alius acceptatur, vt
dignus prxmio , nifi perfona operans fit accepta
fecundum illud Gcn. 4. Reibexu Deui ad siitcl,

ad munera eius , prius ad Abcl , & poflea ad
munera cius , quia non placer oblatio non dile-
di. Oportet ergo quod adus meritorius inclu-
dat hanc habitudinem , fiuc relationem rationis,
quod fir elicitus a perfona non ramum libcid
clicicntc/cd vitra, quid talis perlona fit grata,&
accepta Deo , & hoc per habitum fupet natura-
lem,qui ponitur vt quidam decor in anima , per
quem ell grata ,& accepta Deo in ordine ad vi-
tam xtetnam, vt dicit Dodor in t. difl. 17. Nora
tamen , quod hanc fecundam conditionem non
requirit adus meritorios ncceilarii, & abfolute,
quali fit fimplicitcr impoflibile adum elfc meri-
torium , nili fit k perfona gtata per habitum lu-
pernaturalcm,quia Deusdc pqtfnria fua abfolu*
ta pollet acceptare adum , cc perfonam elicien-
tem adum in ordine ad vitam xternam , fine
quocunque habitu infiilo , vt dare patet a Do-
dore m » . diji. 1 7. fed hoc non pollet de potenr
tia ordinata.

m Sed qualis requiritur habitudo. Deinde
Dodor dcclarar ,an adus dicatur meritorius ex
hoc folo, quod libere elicitur a peifona habente
chariratem, an vitri hoc requiratur aliud. Et di-
cunt quidam , quid futficit primo modo , quia fi
perlona ed guta, quilibet adus talis petfonx erit
gratus.

Contra hoc Dodor indat , quia perlona ha-
bens charitatcm poicd elicere adum peccati ve-
nialis, quia pcccaturu veniale dat cum charitare,
per quam femper pet luna cd grata ■, fi ergo qui-
libet adus cius cflet meritorius virx xtcrnx,tunc
peccatum veniale eflet meritorium yitxxternx,
quod ell abfui dum.

Dicitur a renentibus idam opinionem , quid
bene quilibet adus perfonx grarx , non inclu-
dens aliquid repugnans ad beatitudinem haben-
dam , cd meritorius j modi pcccarpm veniale
gq 4 in

464

Quodlibet.

includit aliquid repugnans , & fic non eft meri-
torius. V ult ergo ifta opinio, quod omnis attus
non includens aliquam circunftantum mali , fi
eft i periona habente charieatcm/cmpcreft me-
ritorius. *

Contra hanc refponfionem inflat Doctor pro-
bando quid a perfoha habente chatitatem pef-
funt ellc multi actus , non includentes aliquam
circunftamiam nuli , qui tamen non funt veri
nicnroti| yqjiia habens charitattfm poteft elicere
actumlndiffercmcm ,qui fcilicet ncc erit actu
malus moraliter ,nec actu bonus moralitcrrpater,
quia poteft elicere aliquem actum non ordinan-
do ipfum, ncc actualitcr , nec virtualicer ad vlri-
muth finem , vt cum quis poteft in loco (ecreco
facere fennonem aliquem , ncc actualitcr , nec
virtualiter ordinando nd vlrimum finem , ralis
actus non erit raoraliter botuis , quia non habet
omnem circunftamiam requifitam ,ncc raorali-
ter tmlus.quia non includit aliquam circunftan-
tiam riwli.icd erit actus tantum indifferens , fci*
licet nec bonus , ncc malus moraliter , & de tali
actu , vide qux espofui fuper fecundo Doctoris
dtft. 7. Sc tamen ille actus indifferens non erit
meritorius : patet , quia ratio merituri) prxcxi-

git actum moraliter bonum , vt patet a Doetort
tn Et quod dicit Doctor actum ordinari

virtualiter ad vltimum fincm.hoc eft virtute ali-
cuius actus immediate ordinari ad illum. Exem-
pli gratia , quis vadit ad Ecdcfiam , vt dicat ali-
quam orationem , ordinando illam ad vlcitnura
nnem , quando a&u orat diftradlus aliqualiter,
non cogitans de fine dicit orationem» qux aftn
non ordinatur ad vltimum finem , quia nec a<fta
cogitat de illo, tamen illa oratio dicitur virtuali-
ter ordinari ad vltimum finem, quia tunc eft eli-
cita , fiue prolata in virtute alterius a&us imme-
diate ordinati ad vltimum finem , videlicet , in
virtute huius a&us , quo propofuit velle tacere
orationem in ordine ad Deum , Sc de hoc vide
Do&orem in quarto, dift.6.

n Dicit ergo qu&d ad hoc , qubd adlus fit
tncticorius , nou fufticit quod habeat duritatem
inexiftentem, fed vitra hoc requiritur quod ralis
attus eliciatur k voluntate fecundum inclinatio-
nem chariraris inexiftentis,& duritas nunquam
inclinat nifi ad a dium moraliter bonum.vt pate-
re poteft ex his,qux dicit Doctor in 1. dtfl. 7. Sc
qu6d hoc requirat actus meritorius , clarius pa-
tet a Doctorc vt prinu/Hfl.17.

Reg. x.
Anteprx-
dicamcn-
talis.

Quxft.ij.

A fer i tori i
non impor-
tat forma -
liter nifi
refptlhu.

3. Elkfcor.

S C H O L I V M.

Ponit actum meritonum,fr altum nsturalemfpecia non distingui i Primo, quia meritam
etnilituitur fer refflltum, vel reffcllm, vt oitenfum i & abfoluta non conjt nuuntur , nec di-
ftiifrunntur fftrie fer reffectus. Secundo, fotenliale ad formam / fetificam non differt [fecit al
tffa i aflue naturalis esi huiufmodi in ordine ad mentum. Ha rationes bene frobant altus il-
los abfoluios , fer fufcrucmcntcs reffeltus non dittingui frimb. Sed an altus cbaritatis [fecit
dfferat ab amore naturah m efle abfoluto ,fcclufis Ulis reffel/ibus , nihil refoluit hic Dollor,
fed hinc inde diffutai. Videtur fecundum cumftc dfferre , quia hic num. 8. admittit dilelfio-
nem cbanlatis, habete quandam rationem fpedficam , quam non habet naturalis, quk
talis i verum nihil refoluit. Ponit habitui [ufernaturalesffr altus, quos noftris viribus elicere
nequimut,vt ostendi q.i. frol.Schol.ad num.io. ex variis locis eius : an autem illi altus fft-
cie dfferant ab altibus naturalibus tiufdcm rationis, non videtur quicquam refoluffe,fr iux-
ta dijfutationem , quam hic facit , videtur fauere negantibus altus intrinfcsefuf ematuruit!,
Caietan. Paludan. Soto,& ahis.de quo dixi loco citato.

DE tertio 3 principali poteft dici , quod a&us dilectionis naturalis , Ec meritoria: (•

non differunc ipccic : & hoc loquendo de per fe differentia , quam imponanc
per Te ratio naturalis, & ratio merirori j : non autem per accidens, de differentia , fci -
licet aliqua concomicante : puta differentia obie&orum, vel aliqua tali, intelligendo
enam de differentia aftus Ipccifica in efie naturz.

Hxc conclufio, fic intellecta b probatur fic :quia forma abfoluta non djftinguitur
fpccic ab alia per (olam reIationcm,fed per aliquam differentiam abfolutam ciufdem
genetis, fecundum illud inPrxdicamcntis : Diuerforum generum, & non fubahernatim
fc/itorum dtucrfa funt [feries, & differentia. Abfolutum igitur non diftinguitur fpccifi-
ci , per aliquod refpc&iuum. Actus autem dilationis eft forma abfoluta . vt habitum
eft prius in quadam quxftione de hoc mota. Memorium autem (vt ditum eft) non
importat nifi rd pedtumiigirur,8cc.

Si iftius rationis £ altera prxmiffarum negaretur , faltem ambx iftz videntur verx:

Quod non eft diftin&io fpecifica rei a re per folurr. rcfpctum rationis, vel non rca-
lcm. Nunc autem meritorium , vt ditum eft , non importat formaliter nifi rcfpetum,
vel rcfpct its:& non realcs puta ad voluntatem acceptantem;*: ad prxmium in ordi-
ne ad illud, adquod acceptatur.

Diceretur , quod ecfi iftx rationes d concludant , quod non diftinguitur atus ab
atu in genere naturx : tamen diftingui poteft in genere motis : quia illa diftintio fic
pet refpctus , cum circuuftantix formaliter dicant refpctus. Et forti aliqux dicunt
icfpetus non realcs , ficuc videtur de circunftantia finis. Nam quod aliquis velit

hunc

Quxftio XVII. 465

hunc aftum propter hunc finem , non videtur dicere in aftu nifi relationem volitr,
per aftum voluntatisad talem finem relati.

Contra hoc : illud *, quod cft proprium potcntiale ad formam fpccificam, non di-
ftinguirur fpecifici ab ipfa fpecie : quia ipfum vt cft potcntiale, non eft complet» in "/'”***
aliqua fpecie, nunc autem aftus naturalis, vt hic loquimur , eft proprium potcntiale,
rcfpcftu illius , quod dicit aftus meritorius , quia aftus fub illa ratione confidcratus, gHIIHr
fub qua eft in poteftate naturali voluntatis , capax eft ordinis illius , quem imporrat ifj* Jfxcrt.
minuriam. Exemplum huius. Si animal eflet tantum conftitutiitn per formam ani-
malis,Sc non per formam fpccificam fub animali, illud non eflet diftinftum fpecie ab
aliqua fpecie fub animali , quia eflet proprium potcntiale rcfpeftu formx Ipecificar
ita eft de natura aftus comparata ad illas conditiones, quas importac minuriam.

Diceretur, qudd tunc aftus moralis ( non poflet dici diftingui fpecie a meritorio in
fpccic moris , quia ifte aftus eft in fpecie virtutis moralis : aftus aurem meritorius cft
in fpecie alterius virtutis, puta fupcruaturalisiiftac autem virtutes differunt fpecifice:
igitur & aftus differunt ipccie in genere moris : ic tamen ille , qui cft aftus virtutis
moralis , eft aftus naturalis : intelligendo , qu6d eft in naturali poteftate voluntatis:
quia aftus virtuti smoralisnon excedit rotam potcftatcm illam.

g Rcfpondeo , aftus , qui eft completi circunftantionaius fecundum virtutem
moralem, eft potcntiale rcfpeftu virtutis, quam dicit meruoriam :imo cft immediatius -

potcntiale, quam aftus naturalis,naturalis,hoc cft naturx nudx,vt prxfupponitur vir-
tuti morali. Eft enim rationabile vt aftus mere naturalis per prius recipiat perfe-
ftionem illam , qux non tranfccndit totam facultatem naturx , cuiufmodi perfeftio
eft fecundum virtutem moralemiJc vlterius.illa habiia.rccipiat perfeftionem (impli-
citer fupcrnaturalcm. Non folum igitur de aftu mere naturali , vt fcilicct prior eft
petfeftione morali, fed etiam de aftu perfefte morali, concludit raiio prius fafta,fci-
'licct qu6d potcntiale non diftinguitur fpecifice ab illo , rcfpeftu cuius eft potcntialci
quia fub illa maiori poteft accipi minor vera , non (olfim de aftu meri naturali , fed
dc aftu morali.

h Et cum arguitur,quod virtus moralis differt fpecie icharitatciigicur aftus differt
fpecie ab aftu in genere moris. Confequentia non valet , quando iunt virtutes fub-
ordinatx : licet enim de virtutibus difparatis videretur , quod earum cfTcnt aftus di-
ftinfti fpecie , falcem in ejfe moris: tamen quando vna cft fuperior, & alia inferior,
non oportet quod bonitas, quam habet aftus ab vna , fit diftinfta nbfoluti fpccic a
bonitate , quam habet ab alia : fed magis quod virtus fuperior tribuat boniratem vl-
teriorem.qux fit quafi complctiua bonitatis illius, quam tribuit inferior. Et hoc mo- V'"'
docharirasdicicur dfeforma aliarum virtutum ,quia bonitas meritoria , qux com- a/. virtuti»
petit aftui aliquo modo a charitate , eft complcciua bonitatis cuiufcunquc alterius
in aftu.

■ Contra hoc.faltcm aftus, vt cft charitatis,fiue roeritoi ius, licet non fit in fpecie
difparata ab aftu vt cft virtus moralis , eric tamen in fpecie vlteriori , Sc completiori,
quam fit aftus vnde moralis : ic talis diftinctio fpecifica fufficit ad propofitum. a/.iiude.

Hic vno modo k poflet concedi conclufio.St tunc dilectio meritoria diceretur ha-
bere quandam rationem fpccificam, quam non habet aliqua dilectio naturalis, vnde
naturalis : licet eadem dilectio numero fit naturalis , confidcrata vt prxfuppofica ra- j Imai/ie.
rioni meritorij Ratio igitur meruorij cft ratio fpecifica complctiua bonitatis prxee- ncailtla
dentis, non autem fpecifica difparata , nec, plus probat medium prius pofitum de po- **t*ral£
tentiali proprio SC perfectione complcciua. Si autem iuftitia generalis cft virtus fu-
prema,& forma aliarum virtutum moralium , tunc deillaeflet aliquo modo fimile, Sc
de charicate.

Aliter dicitur, quid ratio meritorii' non cft aliqua ratio fpecifica , Sc complctiua in
genere moris tquia non dicit aliquam bonitatem,vel rectitudinem intrinf ccam ai»i-
ui , fed tantum illam prxfupponit , Sc dicit vlccrius refpectum ad voluntatem acccp-
ransem. Sed U meritoriam non prxfuppon.it pra*cisi bonitatem actus moralem, fed
bonitatem .quam tribuit charitas, cum illa fit completior bonitate morali in actu , fe-
quitur quod actas , qui eft meritorius , habet aliquam bonitatem fpccificam vltctio- qaam m.
rem , quam bonitatem moralem. Licet enim meritoriam non importet talem bonita- i>ait durii
tem vlterioremitamcnprxexigitiSc hoc videtur probabdeiquia alias poflccactus cfle
meritorius, qui tamen nullam haberet bonitatem vitra bonitatem moralem.

Contra hoc • actus poteft haberi etiam completi exiftens in fpecie moris , licit

non

466 Quodlibet.

non habeatur habitus vittutis,ficut eft generaliter de electione , qua generatur virtus
raoralbiigitura fimili, omnem bonitatem, quam actus habebit, quando charitas inerit,
habere portet, fi non incilet.

Boniui a Kcfpondco. Ratio probat qu6d omnem illam rectitudinem portet habere : quia
chtriun conformiratem eandem ad regulam, putadictamen verum yic idcd in motalibus ha-
'"tfiili*!' feretur eadem bonitas moralis.quia illa rectitudo ell bonitas moralis , vel non eft fi-
tl7e'm mt- ne carfedactus charitatis vitra rectitudinem, hoc cft, confurinitatcm lui ad cognitio-
rAUm,& ucm dircctiuam , habet propriam bonitatem ex hoc , quod cft fecundum inclinatio.
frutmtri- nem charitatis: imo efle fecundum illam inclinationem, cft habere propriam boni.
i onam. tarcm cluriutiuam.non fic de virtutibus moralibus.

Qommentak i v s.

I a l"x£ terna principali , Cci\icct an diledio
jtn diltiiif L/ naturalis , dc Jilctlio meritoria differant
ntturAlu, ty fpccic, dc dicit quod non differunt fpeeie. cr hoc
mtnuri» loquendo de per ft dijferentia,dcc. Vult dicere, an

ratio formalis, qua a£lu$ dicitur naturalis, & ratio
1 * formalis, qua adus dicitur meritorius , differant

i*pccic,(ciliceraniftx relationes differant fpeeie»
quarum vna foimaliter ineft aflui naturali , per
quam dicitur adus naturalis , dc alia ineft a.lui
meritorio, per quam aClus dicitur furmaluer me*
ritorius ; Ex hoc pacer qu6d loquitur de ratione
formali meritorij in fc , dc de ratione formali
naturalis in fc , dc non per accidens , (cilicct dc
differentia aliqua concomitante , puta dc diffe-
rentia obicdomm, vel aliqua tali.pma.quia ratio
merirorij refpicit pro obicdo primum xternum
'& rario naturalis non i vel quia ratio meritorij
refpicit Deum , vt acceptantem «ratio naturalis
non vel etiam, quia rario meritorij refpicit ha-
bitum charitatis pro principio produ&iuo, vel
inclinatiuo,ratio a&us turmalis non , fcd poteft
e»lc a fola voluntate, vel ^ (olo habitu naturali;
vel quia ratio meritorij refpicit agens fuperna-
lutale, ratio autem naturalis tantum agens natu-
rale ; 6c omnes ili* differenti* dicuntitr accide-
re rationi meritorij, dc rationi naturalis ,& fune
excrinfec*. Non enim agens (upernaruralc , vel
•primum *tcrnum,vcl Dcus,vt acccptans.forma-
liter denominat illam relationem rationis, in qua
fonnalitcr contiftit ratio meriti. Licet ergo agens
fupernaturalc, dc naturale differant fpecicab in-
uicem , non tamen fequitur quAd ratio per fc
• meritorij , qux relpicic agens lupernaturale , &

■ ratio per fc naturalis. qux refpicit agens natura-
le, dicantur per fc differre fpecic, fcd tantum per
accidens denominatione cxcrinfeca , dc de tali
differentia non loquitur hic. Et hoc ell, quod di-

S»t*. cit Dodor ibi. Non amem per accidens de dif-
ferentia fcihctt aliqua concomitante, puta de dif-
ferentia obieRoru/n, vel aliqua tali > dcc. qux dif-
ferentia , vt aliquid cxirinfccum.concomitatur
rationem meritorij.

j j Et quod addit ibi > in teli icenda etiam de dige-

rentia atlw ft eri fici in effe natura , vult dicere,
qivod adus diledionis naturalis prxeise acce-
ptus fecundum fubftantiam , dc intentionem, vt
prior relatione, qua dicitur naturalis.qu* per ac-
cidens incll adui.dc adus diledionis incrirori*
prxeise acceptus fecundum fubllamiam , dc in-

• 1 ccntioncm Adus.vr prior relatione, qux ineft illi’

* adui per accidens, per quam dicitur meritorius;
ifti adus tic abfolutc contiderari in fuo efle na-
tura-, ftue vt prxeise fuiu dux qualitates abfoiu-
xx non differunt fpecic. Sunt ergo dux cpn7 .

elutiones. Prima ell de rationibus formalibus
per lc meri torij.dc per lc naturalis , qux rationes
«ufunt adibus. Alia cft de iptis adibus abfblutd
contidcratis.de vult qudd nec adus abfolutc con-
tiderati differant lpecie.nec limilitcr ratio perie
naturalis , dc ratio per fc meritorij , qux infunt
adibus differant fpecic. Adnerte etiam , qudd
quando dicit quod tales adus non differunt (pe-
cie.puta diledio naturalis, dc meritoria , vt (unt
(impliciter ciufdcm obiedi , quia nulli dubium,
qudd ililcdio hominis , de diledio Dei differunt
(pccie , tenendo quod diledio tit partialiter ab
obicdo, vt videtur tenere Dodor in i dtfltn.i$.
loquitur ergo dcdiledionedufdem obiedi, fci-
liocc quoJ diledio Dei naturalis,*: diledio eiuf*
dem meritoria non differunt (pecic.

b Hec conclufio fic intellecta , Scc. Hic Do- { i 't

dor primd probae quod adus diledionis non OfmioSc^
dicitur diftingui (pecic , nec per rationem natu-
ralis.ncc per rationem meritorij, id eft, quid di-
ledio Dei abfolura , qux diflinguirur fpeeie &
dilccliono Iapidis natutalis.non dicitur diftingui
(pederer fc per rationem meritorij, nec diledio
lapidis dicitur diftingui fpccic a dilcclione Dei
per rationem natur.ilis;paret, quia forma abfblu-
ta non dillinguiiur formaliter /pecic per aliquam
relationem , tiuc per aliquem refpedoin. Tum
quia, tunc rcfpcdus cllcr de ratione formali , &
quiditatiua abfoluti , quod (xpc improbatum eft
a Dodorc. Tum, quia diucrforum generum , Sc
non fubalccrnatim potitorum , (iimdiucrtic fpe-
cics differentes ; fcd diledio , dc tcfpedus perti-
nent addiucria genera ; patet , quia dilectio eft
qualitas abfolura, vt probatum ell fuptaf. i j. dc
pertinet ad genus Qualitatis, ad quod genus non
pertinet rclpcctus.

c Si ifitue rationis altera pramijfarum neca-
retur, puta.quia forte irta negaretur, qudd actus
dilectionis Iit qualitas abfolura, cuius tamen op-
poiitum lubtiluer cft oftcnfum, q. i j. potito ta-
men dc non concelTo , quod actus dilectionis
non tit forma abfolura, fed refpectiua icalis , ta-
men adhuc dicit Doctor quod (altem illae dux
propotitiones fune verx , fcilicet ifta , nulla res yasi
prater opus intellethu,f,ue abjolutn, fiue relat.ua ,
dicitur per fc diflingui fpeeie per folum refpe-
>tium rationis ftue per refectum non r calem , ali-
ter rcfpcctus rationis ellct de quiditace rclpcctus
rcalis , quod ell impoflibilc. Et fimiliter ifta eft
vera , Ratio meritant; vt hutufmodt.uon imperrac
formahter,mft refpetlurn rationis, liue vnum,tiue
plurcs non curo , quia prxeise dide rcfpectum
rationis ad voluntatem acceptantem, dc ad prx-
inium lcinbucndum, vt Inpra patuit. Stat ergo
rario.

Qu^ftio XVII.

46 f

ratio , fcilicet , qudd nulla dile&io eriam pofito,
quod cantum uc relatio realis poteft diftingui
fpecieab alia per refpe£him meritorij , Huc per
rclpcdum naturalis.

j. d ''Diceretur , quod etft ijla rationes conclu-

dam,quod non dijiinguitur alitu ab allu ingene-
ra natura, id cft,qudd adhis dilc&ionis naturalis
prxrisc acceprus fecundum fobftantiam , Sc in-
ccnfioncm actus , Sc adus dilc&ionis meritoriis
prxeise acceptus Iccundum fobftantiam , & in-
renfioncra,quod idem cfl dicere, quod in genere
naturx,ifti a&us fic accepti non differunt fpccie
ab inuicem , tamen poliunt diftingui in ccncre
moris, puta» quod diledio naturalis , vt cltadus
moralis,includcns omnem cifcunftantlam requi-
fium ad adum moralem, vt fic diiliuguitur fpc-
cie ab a&u meritorio formaliter accepto , quia
ratio moralis , eunt dicat tantum circunftantias
adus dicit prxdsc refpcdum , Sc fotte aliqua
rircunftanua.vt circunftantia finis, dicit tantum
refpcdum rationis^patct. quia quod aliquis velit
hunc adura propter hunc finem, non videtur di-
cere in adu.nifi relationem Voliti , Sc per adum
voluntatis ad talem finem rclatiicum ergo rela-
tio , per quam adus dicitur moralis , & relatio
per quam adus dicitur meritorius differam fpc-
cie , (equitur quod adus moralis differat fpccie
abadu meritorio.

j > e Contra hoc. Hic Dodor indat adhuc,pro-

ufiamia. bando quod adus diledionis naturalis , vt per-
fede moralis , non differat fpccie ab adu dile-
dionis meritorii, ve perfede meritorii. Er an-
tequam formem rationem , declaro vnum di-
dum, fcilicet quid dicatur proprium potentiale
refoedu fornix. Dicitur proprium potent iale»
relpedu formx.quando talis forma non eft nata
recipi, nift in tali potentialiinam corpus organi-
cum,vt prxdsc habens talia A' talia organa, qua-
lia habet corpus humanum, eft ita proprium po-
t entia! e , fine fuiceptiuum anitruc iutcllcdiux,
quod illa non pollet in alio corpore recipi , Sc
breuitet dicitur proprium potentiale formx fpc-
cific£,quod natum eft facere cum tali forma per
fbofltufio. fe vnum in genere. Dicit modo Dodor qirdd
proprium potentiale ad formam Ipcciticam.non
diftinguitur fpccie ab illa. Parer ifta , quia quod
diftinguitur fpccie ab alio, eft per fe complete in
aliquo genere * fcd quod eft proprium poremia-
lc , fiuc leccptiuum formx Ipccificx non eft per
fc,& complet iuc in aliquo gencre,(ed ramum re-
dudiue , quia partes compofiri cflentialis fune
tantum redudiuc in genere , vt pater i Dodorc
tn fecundo, diji.i. 1 j. vltima j tale ergo potentiale
non diftinguitur fpecic d forma fpccifica, ad quam
eft in potentia ,& hoc patet per exemplum Do-
doris. Si animal ejfet tantum conjluutum per
formant animalis , tjr non per fornum fpecificam
fui animali , illud non ejfet d 1 fi 1 nilum fpecie ab
aliqu i fpccie fub amrnali, quia ejfet proprium po-
rentiale refpeliu firma fpectfica. Vult dicere,
qudd ex quo animal eft genus ad omnes fpecics
contentas fub animali, per confcqucns per aliam,
Sc aliam differendam eft contrahibile ad aliam,
&: aliam foedem, ita qu6d animal eft porcnciale
relpedu differentiarum contentarum fub eo ■, fi
ergo animal p'xcisc conftitueret aliquid fub ani-
mali per folam formam animalis, puta, quod tale
confuturum prxeise includat formam animalis,
Sc non aliam formam fpecificam conrcntani fub
Aniinali,talc fic conftitutum non eftet diftindum

fpecie at» aliqua fpccie fub animali , quit iilud
tale eftet in potentia ad formam fpecificam fub
animali, fic eft in propofito , quia adus perfecti
moralis eft proprium fofccpriuum, Sc potentiale
ipfius meritorij : non pocelt ergo immediate re-
cipi,nifi inactu perfecte morali , vt patet a Do-
crorc in 2. di FI. 7. Si ergo actus meritorius , yt
m'eritorius , eftet per fe in aliquo genere , tunc
actus moralis,vc moralis , cim fic proprium po-
tentiale rcfpcctu merirorij , non poflet diftingui
fperie i ratione meritorij.

f Diceretur , quod tunc aUu* moralis. HSc I
Doctor adhuc arguit , probando quod actus mo-
ralis acceptus in Ipecic moris, vt fcilicet eft actus
virtutis moralis, non diftinguatuc fpecieab actu
merirorio , accepto vt eft actus virtutis fuperna-
turalis,(cilicct cnaritaris,quod tamen eft falfum,
quod autem diftinguantur fpecic ifti actus , pro-
batur, quia actus diftinguuntur fpecic , quorum
habitus , qui vel inclinant ad huiufmodi actus,
vel funt principia cliritiua eorundem actuum
fpccie diftinguuntur. Hoc patet , difeutrendo
quali per omnes habitus fpecic diftinctos i fcd
habitus virtutis fupcmaturalis , puta duritas, Sc
habitus virtutis moralis, puta habitus amicitis;
diftinguuntur fpccie, & hoc in genere moris, fci-
licct inquanttim funt actus talium virtutum , id
eft, quod actus virtutis moralis acceptus in ge-
nere , fiuc, vt eft moralis , diftinguitur fpecieab
actu meritorio, quia actus meritorius eft fuper-
haturalis,& moralis eft actus naniralis,accipicn-
do naturale, prout eft in potcftatc voluntatis,VC
fupra patuit.

g Refpondct Doctor quod actus moralis,
puta dilectio Dei perfecti moralis, prout fcilicet
includit omnem rircunftanriain pertinentem ad
actum moralem , eft proprium porentiale rcfpc-
ctu dilectionis meritorii, ira quod rado 'meritorio
non eft nata immediate recipi , nift fn actu per-
fecte morali. Sicut enim dilectio , vt nudi acce-
pta,id eft , vt catet omni conftamia morali , eft
proprium potentiale rcfpcctu omnis circunftaQ-
cix pertinentis ad actum moralem , ita quod eft
vere perfcctibilisomni circtmftantiamorali.-pri-
md tnim eft perfcctibilis circuuflantia obtecti;

& deinde vltcrioribus circunftanriis r equi fi lis
ad actum moralem ; fic talis dilectio perfecti
moralis erit proprium potentiale actus mericoi
rij.fiue rationis formalis, per quam c^lis dilectio
perfecte moralis dicitur meritoria, & hoc clarids
patebit infra ,dijl. 1 Sjtrt.i.G in 1 dijl.-J.

h Et c&m probatur quod tales actus dime-
tant fpecie per hoc, quod virtutes illorum diffe-
runt fperie. Dicit Doctor quod ilh propofirio
fi habet veritatem, erit vera de fpecicbus difpa-
ratis.fiue de habitibus difparatis.fupplc.quorum
vnus non ordinatur ad perfectionem alterius.
Sed*in propofito, charicas ordinatur ve perfectio
complcciua habitus amicitixDei naturalis ,noii
quodeharitas perficiar formaliter habitum ami-
citix.cum immediate pctficiat voluntatem , fcd
ex hoc dicitur perficere, quia inclinat ad actum
meritorium, quia eft compleri;: a perfectio decui
perfecte moralis : nam dilectio Dei . vt eft a vo-
luntate ,Sc ab habitu morali a:> . .itix Dei eft
bene perfecte moralis, led non mui.oriaivt verd
eadem dilectio eft ab habitu chomatis , fiitc vt i
principio incliiutiuo ,fiuc vt a principin eliciti—
uo,cft forma! i ter meritoria : licet ergo ifti habi-
tus differant fpccie , tomen actus non differunt

fperie

jit.

468 Quodlibet.

(pccie ab inuicera , quia frdem adus cft ab vcro-
quc habitu , licdt vt meritorius fit tantiimi cha-
ritatc.

i Centra hoc , f altem atlut. Hic Dodor ar-
guit probando qudd adus perfede moralis (al-
tem erit in (pccie vlreriori ,fiue perferiori 4 icct
non (it in (pccie difparata.quia nunquam fpccics
difparaca pcificit aliam. Et vult dicere , qudd fi-
cyt adus nude confideratus non cft in fpecie dif-
rarata relpcdu adus moralis.cum fit perfedibi-
la omni circunftantia morali , tamen ille adus,
vt perfere moralis , videtur quod fit ip perfe-
riori fpecie ; patet , quia vt nude confideratus
prxeise cft in lpecie arus ; fed confideratus vt
perfe^ moralis, eft in fpecie moris. Sic idem
arus perfer* moralis , vt confideratus vt perfe-
re meritorius , tunc erit in vlteriori , Sc perfe-
riori fpecie, quia tunc erit in fpecie meritorij.

k Rcfpondct Dor or duobus modis. Primo
modo , concedendo radonem illam , quod ficut
dilerio naturalis, vt perfedd moralis habet
quandam perfectionem fpecificam , quam non
habet nude confidcrata , fic etiam dileTio Dei
naturalis perfere moralis , vt eft meritoria' ha-
bet quandam rationem , fiuc perferionem fpe-
cificam , fcilicct rationem meritorij , quam non
habet confidcrata, vt tantum moralis, St fic ratio
tneritory erit ratio fpecifica complctiua bonita-
tis moralis prxccdentis. non autem eft ratio fpe-
cifica difparata a bonitate morali prxcedcnte,
quia tunc non efiet petferio illius bonitatts
moralis.

1 Secundo modo dicit Doror quod ratio
meritorij non cft aliqua ratio fpecifica completi-
ua arus moralis •, patet quia arus prcintelli-
gitur perfere moralis ante rationem meritorij,
& per confequens ratio meritorij non pertinet ad
perferionem intrmfecara arus moralis , fed
tantum addit refpcTutn ad voluntatem acce-
ptantem. Sed fi meritorium non prafupponat pra-
eite bonitatem atlut moralem , fed bonitatem,
quam tribuit chanrat , &c. Vult dicet c Dodor
quod ftadus , puta diledio Dei , vt eft elicita i
charitarc , habet aliquam bonitatem intrinfecam
priorem ratione meritorij , quam bonitatem non
habet habitus moralis, tunc talis dilerio ab ha-
bitu morali habebit quod fit perferi moralis,&
i charitarc habebit vltcrioretn bonitatem in-
trinfecam,& per confequens adus perferi mo-
ralis , vr eft elicitus a charitatc, habet vltcriorem
bonitatem fpccificam,quam chariras fibi tribuit,
& fic licet ratio meritorij non importet talem
bonitatem vltcriorem , qux cft a charitatc ta-
men prxcxigit eam : paret , quia ratio formalis
meritorij eft acceptari ad prxmium attentura,
fed Deus nunquam acceptat adum,nifi vt elici-
tum a chariratc,vt fupri patuit art, t .& in primo ,
dift. 17. & fic ratio meritorij prxfupponic a^ura
prius efle elicitum Jt charitate , Sc per confe-
quens prxexigit aliquam bonitatem in adu,
quam charitas fibi tribuit : Sc quod praexigit
vlteriorem bonitatem moralem, videtur probabile,
quia aliiu poffet atlm eft meritorim , qui tamen
tiullamhaberet bonitatem , vitra bonitatem mora-
lem. Aduerte tamen , quod tenendo qudd adus
non habeat i charitate vltcriorem bonitatem,
tunc poflee dici qudd adus , vt perferi moralis
non habens vlteriorem bonitatem edet veri
meritorius^juia voluntas diuina poflet illum ac-
ceptare in ordine ad prxmiura cicinum , Sc po-

nendo qudd nullo modo edet d charitate , fed
hoc de potentia Dei abfoluca,vt patet a Dodor*
in primo, dtfi. 1 7. Si etiam ponatur qudd non fic
meritorium, nib fu elicitus i charitate, vt cft ve-
rum de potentia Dei ordinata, vt patet art. 1 . <§r
in primo, difl.17. & in tertio, difi.i7. adhuc non
eft neccllc qudd talis adus elicitus a charitate
habeat vltcriorem bonitatem moralem ad hoc
vt fit meritorius , quia fufficit qudd adus perfe-
ri moralis fit elicitus * charitate j licet vt ab ip-
fa non habeat vlteriorem bonitatem fibi incrin-
fecam,& hoc patet a Dodore in 1 .di/7.17. & vi-
detur probabile qudd licutadus, vteftab habi-
tu perfere morali , habet bonitatem moralem,
ita videtur qudd vt cft a charitatc, qux cft fu-
prema virtus , habeat aliquam vltcriorem boni-
tarem, propter quam Deus acceptat illum adum,
vt meritorium.

m Contra hoc. Hic arguic-Dodor proban- X
do qudd adus non habeat ncccflarid vltcriorem
bonitatem a charitatc, pater, quia fi de quo ma-
gis videtur incile, Sc non ineft , ergo nec de quo
minus •, fed magis videtur quod adus non pofllc
dici moralis , nifi fir elicitus a virtute morali,
quam qudd necelfario habeat illam vltcriorem
bonicatem,vt elicitur ^ charitatedicct aduspof-
fit effe perfede moralis fine habitu morali, quia
ad hoc vr fit moralis, fufficit quod fit elicitus k
fola potentia conformiter didamini redo , vt
fubtilitcr patet i Dodore in prologo, q. vir ima, &
difi. 17. pnmi , imd adus poteft efTe virtuofus,
etii non fic generatiuus virtutis , nec elicitus ab
habitu virtyris.vc patet i Dodore »» 4. difi. 14.
quaji. x. fed ficut adus moralis poteft habere
dandem bonitatem fine habitu morali, ficur cum
habitu morali , fic ille idem adus eandem boni-
tatem, quam habet ab habitu charitaris, poterit
habere fine habitu charitatis , & hoc cft , quod
dicit Do&or. •

Rcfponder.qudd bene ratio probat qudd om- Rtftmfi*
nem illam reditudinem pofict nabcrc.quia con- S toti.
formitatem eandem ad regulam , qux cft dida-
men verum , Sc ided in moralibus haberetur ea-
dem bonitas moralis , vel non eft fine ea , 8c de
hoc vide prolixi Dodorcm in prolog.quxfi. viti -
ma,& dijl. 1 7. primi jn fecundo, dii}. 7 . & dtfi, 41.
in tertie,dift.j}.& 36. in quarto , diSl. 14. q.x. in
quodhb. q. 18. vbi prolixe pcnradatur ifta mate-
ria. Sed in propofito adus charitatis vitra redi-
tudinem , hoc cft , vitra conformiratem fui ad
cognitionem dirediuam , habet propriam boni-
tatem ex hoc,qudd eft fecundum inclinationem
charitatis,fiue ex hoc, qudd eft elicitus a cbarita-
tc.imo efe fecundum illam inclinationem, fiue c(fe
fic elicitum i charitate , efi aUum habere pro-
priam bonitatem charitatiuam , fecundum quam
a&ut acceptatur 'a Deo ,fcd non eft fic devirtuti-
but moralibm , quia tota reditudo adus poteft
efle ex fola confirmitate adus ad folara ratio-
nem redam , fiue didomen redum , Sc habitus
moralis ponitur non propter reditudinem adui
dandam.lcd vt per ipfum voluntas adum redum
eliciat faciliicr,& deledabiiiter.

SCHO

QuasftioXVII. 469

S C H O L I V M.

Videtur admittere alius fidei 4cq»ifit*,& infufx neu di ferre flecti i&qua ndecjue ne e hie-
mer e 1 de quo fuprx qu. 14. nn. { . Sedhtinn.it. videttr admittere , eat flecti distingui •, rf-
idem videtur afertre }.dtfl.i). §. Alitet pote A: tamen in hac lota quajhenc mhil circi hae
rcfoluit, licit d flutando magis inclinet , vt alius habituum infu forum, & acquifiiorunt.ciuf.
dem rationis, non d ferant flecie.

COntra concluGonem , ” qui tenetur in foludone quxftionis , obiicitur fic: co-
gnitio naturalis de Deo, 6 c cognitio fidei infufx funt aftus differentes fpecic id
intelleftu i igitur pari ratione.dilc&io naturalis ic dileftio chatitatiua in affeflu. An-
tecedens probatur , quia aftus fidei infufx eft determinati veridicus , ita quod non
poteft ei fubcffe fall ums aftui autem credulitatis acquifitx ex naturalibus poteft
1'ubcffc falfum ; in cognitiuis autem illud , quod eft determinate veridicum , diftin-
guitur a non determinati veridico, fpecic , vr patet 6 . Ethic. quia fic fufpicio , & opi- c. j .fc fi-
nio, quibus poteft fubeffe falfum, diftinguitur a virtucibus intelleAu ilibus, qux funt <fe.
habitus determinati veridici. Probatur etiam antecedens de cognitione naturali Salpino»
fcieniifica de Deo, de qua videtur manifefti, quid differat fpecic a quacunque cre-
dolitate. Confcquentia probatur , tum per locum a fimili ; quia videtur cfTc fimile Jf,
de iftis aflibusjn intellcau,& de illis in voluntate : tum a caufa, quia quando cogni- i
tiones prxuix differunt fpccie : aft us voluntatis fcqucntes differunt fpecic, quia ea, bnr inultis
qux funt eiufdcm fpeciei non prxcxigunt per fe,nifi aliqua ciufdem (pccici. Ituxhbu.

Ad illud antecedens ° poteft negari aliquando de aftu credendi naturali , Jc fu-
pernaturalii quiacrrdrrr fupematuralc eft ai2us,vt elicitur fecundum inclinationem
fidei infulse : credere autem naturale eft aflus elicitus fecundum certitudinem accep-
tamab aliquo tcftificantc. Nuncautcm , vt diftum eft prius in quadam quzftione, Quafblii
fimul poteft quis vno, 5e eodem n&u credere ex teftimonio afferentis, & credere fe-
cundum inclin. tionem fidei infufx.fi inefttigitur idem eft aflus in rcs8e illc.vt eft na-
natutalis,eft potcntialis ad illam pcrfcftioncmsquam recipit a fidcinfufa. Proprium
autem potentialc non diftinguitur fpecic a perfefto habente vitra illud potcmiale
propriam perfc&ioncm.

Ad probationem ? antecedentis poceft dici, quod cognitio certa, qux habet pro- i Cofmtiis
priam certitudinem intrinfecam j 8c hoc vel i fe, vel ab obiefto, vt includitur in ip- nupriacti
fa.vel ab aliqua per fe caufa, diftinguitur f pecic ab inccrca cognitione. Exemplum, fj .
Cognitio principij feipfi eft certa, vel ab obiefto qfcilicct a principio , quod eft a fe afluunt •
verum manifeftum, vel faltemeftmanifcftumex terminis, qui funt per fe caufa: eui- ffteti.
dentix principij , Sc includuntur in ipfo : conclufioautem eft certa per principium,
tanquam per caufam fui certitudinis j fcd pet nullum iftorum modorum eft actus
fidei infufx ccrtusifed tantummodo a quodam cxtrinfcco.lllud enim lumen fidei in-
fufx,quia eft participatio quadam luminis diuini.non poteft inclinare inicllc£fum, hi-
li in aliquod determinate verum. Certitudo ergo illa in aftu eft ex quadam compa-
ratione ad quoddam cxtrinfccum infallibile, cui actus ille conformatur. Non eft au-
tem ex ipfa intrinfeca pctfeftionc affus.quia xque perfeflus effet, quatum ad quod-
libet intrinfccum fibi.fi xque intensi eliceretur pi fcisi fecundum finem acquifitami
Contra,faltcm iftam certitudinem ’ habet a per fe caufa fua s & hoc fufficit.
Kclpondco:qualifcunquefitcaufalitasfidei infufx rcfpcfiuafluscredcndi,tamcri Alhufidft
non facit a&um illum cife certiorem intellectui habenti aftum.quam Ii ipfa fides in- infula neti
fufa non caufaret. Certitudo enim nata eft ineffc intelleStii de actu fuo excludens
non tantam deceptionem , fed etiam dubicationem. Et hoc non eft nifi imclleftus ,m ^
percipiac illud, a quo aftus habet, quod fit certusiquia fi nihil poteft percipere vnde
fit certus , videtur quodpoffit dubitate : imclledtus autem non percipit illud princi-
pium ccrtificans.

Alia autem probatio antecedentis, ' qux tangit de a£tu fcientifico , videtur acci- fnliIU!}ies
pete manifefti verum > ac tunc neganda eft conlequentia : non enim fcquitur, fi in- „„ dtutrfi
tellcftiones diftinguancur fpecic s igitur ac volitiones : nifi addatur in antecedente, [ftcm.mn
quod intclle£kiones,vt funt per fe ptxuix ad volitiones, diftinguuntur fpccicdioc tfti mfcrSt «»-
qu6d requiratur in eis diftinftio fperifica ad hoc.vtpofset habere tales volitiones, & l‘<<°r<t fic
ita non eft in ptopofitoiquia fi quis naturali ratioue icicns Deumeffe bonum, elidar
Scots Ofcr.Tom. XII. Rt aSum

Quodlibet'

47o

aftum fruitionis circi ipfum.Sz alter crcdcns ipfumcfTc bonum , diligat ipfum,ncc
primus afkus requiritur per ie ad habendum diIe£tioncm,vcl feientifieusmee fecun-
dus, vtcreditiuus, fcd vterque requiritur (ub quadam ratione communi, fcilicct vc
oltcnfiuus obiccli diligibilis.

Confimiliter etiam poffet dici f ad aliam probationem antecedentis decreduli-
utc infufa, acquifita : efto quod illi achis differunt fpecic : hoc non cft peHe, in-
quamiim lunt prxuij ad diligite •, hoc cft, inquantum prxccdunt ipfosactus diligen-
di, non requiritur illa differentia iftorum fpecifica.

Exemplum: fialicui demonftrariu^ concluderetur hoc efle volendum, & al-
teri dialcfticc : tamen a&us, quo ifte vellet hoc, non differt fpecic ab aftu , quo ille
vellet idem : quia in cognitionibus, inquantum funt prxuix,non requiritur ifta diffe-
rentia ipccifica.

COMMENTARIIS.

19-

Ccnir* e»n.
clufnntm.

n Qntra conclu funem, Hic Dodor arguir,

probando qu6d diledio naturalis vere
differat i*p;cic a diledione meritoria, fiue fuper-
mturali , & arguir a fimilT.quia ficut cognitio
naturalis de Dco,& cognitio fupcrnacuralis ip-
fius , qux cft a fide infufa veri diffemnt fpecic,
fi e Se diledio naturalis, & diledio fu pe: natura-
lis. Quod aure illz cognitiones differSt Ipccie,
probat, quia illa cognitio cui poteft fubefle fal-
lum, differt fpecic ab dlacognitionc , cui non
poteft rubelle falfum , hoc patet per Philofo-
phum (J Eth.c.j. qui vult quod fulpicio,& opi-
nio, quibus poteft fu belle falfum.diltinguaniur
fisce ie ib habitu intcllcduali , cui non poteft
lubJTc falfum , qualis cft habitus fcicnrificus,
qui cft determinate verus, cum ergo cognirio-
ni Dei naturali poffit fubclfi.- falfum,vt patet de
•diu fidei aequi fitx,dc quo didum cft intert 10,
difl .i^.inquodl.q. 14 «r.i.quomodo fidei acqui-
fitx naturali poteft fubclfc falfum , & fidei in-
fula: non poteft fubclfc falfum, vide ibi.
KtJponfiolH- o Reiponder Dodor prim6 negando illud
Utnu antccedcs/cil.quodadusfidci acqui(tt;,&adus
fidei infufic de eodem obicdo.diffcrant fpecic,

‘ imi nec aliquando differunt numero. Pater,

quia quis eodem adu poteft firmiter credere
Deum cftc trinum , Se vnum tx aliqna certitu-
dine accepta ab aliquo reftificante illud , & il-
lud idem credere fecundum inclinationem fi-
dei infufir,itaquid idem adus credendi, firrtul
poteft cftc i fide acquifita. Se a fide infufa.Sc il-
le idem adus , qui eft a fide infufa pollet dici
fupcrnaturalis, quia eft ab habitu fupernatura-
1 i; Se poteft dici naturalis, vt cft a fide acquifi-
ca , qux cft habitus naturalis. Et de boc vide
Dodorem in tertio, diff.it. & in (juodl.tj.14.arr.
primo. Se vide quz ibiexpofui. Poteft ergo effe
idem adus io rc,& ille idem adus, vc eft natu-
. raKs cft potentialis ad illam perfedionem, qua

recipit a fide infufa : modi proprium potentia-
le non diftinguitur fpecic a perfedo habente
vitra illud potcntiale propriam perfedionem,
vt lupra patuit.

3tO. p Ad probationem antecedentis. Dicit Do-

dor vnum lingulare, qo6d cognitio certa , cui
fcilicct non poteft fubelTe falfum .. dicitur di-
ftingui fpecie i cognitione non certa } fcd non
‘quxeunque certa, fed foia illa , que habet pro-
priam certitudinem tntrinfream , & hoc , vtl d ft,
fcilicct formali ter, vel ab obtello,vt includetur in
ip /4, fupplc virtualirer, vel ab aliqua per ftcatt-
Ja, Exemplum^ogmno principi} , &c . 5c quomodo

hoc.vide Dodorc inprimo,d.i.q.i,& d.j.q.^
fed conclufio eff certa tantitm per pnncipium,ran-
ejuam pcrcaufam fua certitudmts , talis ergo co-
gnitio fic cena bene diftinguitur fpecic 1 co-
gnitione.no lic certa qualis cft fufprcio,& opi-
nio , quz non eft cognitio certa aliquo illorum
roodoru.Scd inpropofito cognitio fidei infiifie
nullo illorum modorum cft certa, fcd tancum-
modd ell certa at aliquo cxtrinfcco, fcilicct a
Deo rcuelante, & infundente tale lumen fidet,
vt prolixe patet a Dodorc in tertio, dijf.i 3. &
14. Se vide quz ibiexpofui. Certitudo illa, qua
ejf tn cognitione fidet infufa ejl tantum ex quadam
comparatione ad quoddam extrinfccum infallibi-
le, fcil.ad voluntatem diuinam 1 caelantem, cui
cognitio illa conformatur.

q C ontrd , follem iffam certitudinem habet.
Hic Dodor arguir, ptobando quod cognitio
Dei, quz cft a fide infula , & cognitio quz cft
a fide acquifita, adhuc differant fpecie, quia pri-
ma cognitio habet certitudinem a pcc te caula,
fcilicet a fide infufa , quz non inclinat nili ad
determinatum vcrum.vt lupra patuit ; fecunda
non habet certitudinem ab aliqua per fe caula,
quia fi aliqua eller, effer fides acquifita v fed illa
ex titione fua non inclinat in determinate ve-
rum,quia fidei acquifitx poteft Tubeffc falfum,
vt fuprl allcgaui.

Rcfpondct , quod polito quod fides infufa
fiuc fit caufa cliciriua adus, fiuc tantum incli-
natiua ad adum.talis adus non habet maiorem
certitudinem , vt cft elicitus 4 tali fide, ficut fi
nullo modo edet elicitus , certitudo enim nata
ejl tnctfe intelleUut de aClu fuo excludens non
tantum deceptionem, Scc. Exen. plura, non enim
habeo cognitionem certam, de hac propofitio-
ne, Torum efltnaim fua parte, ni fi percipiam tcr-
minos,& vnionem terminorum, qui lunt cauia
talis certitudinis} fic in propofiro adus fidet
infufz eft certus , non ex hoc folo quod fit ab
habitu , fed quia habitus inclinans ad talem a-
dum eft ab eo, qui non poteft fallere .nec falli;
nifi ergo percipiam principium dans certitudi-
ne adui,nunqua habebo certitudinem de adu,
fed tale principiu viator percipere non poreft.

r Alia probatio antecedentis. Hxc probatio
ponitur lupra *,in illa ratione parum poft didu *
Phiiofophi 6.Ethzle fufpicione.St opinione ibi.
Probatur etiam antecedens de cognitione naturali
fiientifica de Deo, de qua videtur meanftjfi quod
differat fpecie a quacunque credulitate de Deo.
Et hoc pater, quia fi quis haberet notitiam cer-
tam

IU
nu. 10.

Quaiftio XVII.

4 n

tam ex euidentiarei.Gcat habens notitiam hn-
ius, Deus eft trinus, & vnus , qua; cognitio eft
ex euidenria rei, vt patet 1 Do&ore in tertio , d.
24. rnnc haberet notitiam certam ex euidentia
rei i fcd habens notidam huius , Deus eft trintu
t+rvn uj,ex folo adu credendi, talis notitia nul-
lo modo eft certaex ettid entia rei, Se tunc tales
notitiz ex fuis rationibus forma! ibus fpecie di-
flingacrcntur. Sed cum poftea infertur, ergo fi-
militer adus voluntatis , fcilicer naturalis , Sc
meritorius diftinguuntur fpecie , quia quando
cognitiones prxuixdiffcrunt fpecie , adus vo-
luntaris fcquentes differunt fpccic,quia illf qu;
fune eiuldcm fpccici non prxcxieunt per fe.ni-
fi aliqua eittfdero fpccici. Dicit Dodor quod fi
cales adus voluntatis neceffario requirant co-
gnitiones fpecie diftindas , quod tunc tales a*
dus poffunt effe (pede diftindi , & hoc pater,
nam fruitio m via , Sc fruitio in patria przcxi-
gunc neceffario notitias fpeert diftindas. Et
ide6 diftinguuntur fpecie, vt expofui tn tertio ,
Fruitio enim in via prxcxigic notidam
fidei, & fruitio in patria przcxigir claram vifio-
nera Dei, qui notitiz fpecie differunt, vt patet
i Dodore in tertio, dtft.it. &in & in

4.difl.49. Sc vide quz ibi expofui prxctpue in
cercio. Et quod dicit quando volitiones nccef-
fario przexigunt notitias , hoc dicit tenendo
opinionem,quam videtur tenere in i tLi y .quod
ooiedum.ve! cognitio obiedi eft partialis cau-
fa voUtionis s & tunc fi obicdutn eft przfens
voluntati per adus intelligcdi fpecie diftindos,
neceffario caufabic adus voluntatis corrcfpon*
detes fpecie diftindos. Et de hoc vide quz pro-
lixi expofui fuper tertio Doctoris dijl. $ 1. fcd
in propofito dilectio naturalis Dei , & dilectio
meritoria non neceffarib przexigunt tales no-
titias fpecie diftinct&s ; pater, quia fi quis natu-
rali ratione fciem Deum eife bonum eliciat a*
ctu fruitionis circa ipfum,& alter credens ipsu
effe bonu eliciat adufruidonis circa ipfum nec
primus acrus requiritur per fc ad habedi dilcc-
rdficusncc leo

fed vterque requiritur fub quadam ratione c6-
muni,fc.vc oftcfiuus obiecti diligibilisioportet
ergo addere > qu6d tales volitiones ncceffarid
przexigaht notitias, vt fpccicdiftincras.

f Lonfantliter tuam pojfet dici ad altam pro- 2 i'.
it a lien em antecedent it de credulitate tnfnja , Scc.

Aduertc t an en, quod funi accus fpecie diftin-
cti,qui neceifario przexigunt inrcllcctioncs.vt
fpecie diftinctas , vt patet de fruitione Dei in ****
fc.fiue vt clari vifi,6c de fruitione eiufdem Dei
xnigma(icicogtmi,quta ift^frniuoncs non dif-
ferrent fpecie, ni fi objectum cifet aliter, de ali*
ter approximatum voluntati, fcd. pet aliam, St
aliam notitiam fpecie dtftinctam , vt fupri ex-
pofui in teriio}drJt .31. Similiter volitiones fpe-
cie diftmctz relpectu obieccoruro fpecie diftirf-
ctorum prxoxigunt cognitiones fpecie diftin-
ctas , quia ralia obiecra non funr ptzfcntia vo-
luntati, nifi per cognitiones fpecie diftinctas 5
quia cognitio fpccihcatur ab obiccro , Sc quo-
modo expofui m i.d.j . <7.10. Sunt etiam aliqui a-
ttus voluntatis qui przcxfgunt notitias fpecie
diftinctas , qui tamen non d.fferunc fpecie , fed
non przexigunt nrccffari<S,quafi impollibile cf.
fet voluntatem habere actum circa idem ofeic-
crum.nifi t flet dcmonftratiuc oftcnfum,vel ni-
fi clTctpiobabilirer oftcfurn, vr patet in < xcplis
datisa Doctorc.Nccvalct.notitiz fpecie diltin*
guutur, Sc funt partialiter caufz actus volunta-
tis,ergo & actus voluntati* fpecie diftingufitur,
quia effectus eiufd€ rationis poffunt effe i cau*
m fpecie diftinctis, vt patet dc mure genito ab
alio inur«,& de mure genito a Solc.dc fic non
quztUquc notitiz fpecie diftinct* caufant par-
tialitcractus voltiratis.vc paret de notitiis pofi-
tis in exfpbs Doctoris &: tamen funt aliquz no^
titiz fpecie diftincrz , quz neceifario caufant
partialiter tancftm pecus volitatis fpecie diftin-
ctos , vt lupi a dixi de notitia intpitiua Dei» Se
dc notitia znigmatica ipfius. Et quare alkjuc
notitiz fpecie diftinct; caufant actus voluntatis
fpecie diltinctos,& quare aliqux no.no videtur
aflignada alia ratio, nifi quia sut tales entiraces.

L I V M.

lionc.vt fcictificu',ncc fecundus, vt creditiuus,

S C H O

K^4d primum , reijcit afferentes habitum tantum facere modum atttu, prompti > delelTabi-
liter 1 quia nihil horum competit charitatr.admittendo ergo charti at em cdefpctre alium 3 jucd
tenet vt probabilius x.d.iy.q y.nu.i 3. ( non reputans oppofitum improbabile: de quo ib i , qu.
t. qnatwor fintentias fusi traftat ) explicat quando e.x principiis fequitur alius dtllinguty
Qubd ait ah tu differre /pecte ex principiis totalibus fic differentibus , intelligit de primitiis
'vniuocis , quia fi vnum ft vniuocutn , d? alterum aqutaocum , effetius poterant eff- eiufdem
fjiecie i \ fic animalcula ex propagatione , dr putrefatltone funt eiufdem Jpeeieiy vt ipfe ex Aug.
docet 1 .d.t.q.y. n.xy. Quando autem fumitur diftinftio jpecifica acinum ex principiis par-
tialibus yreqmritureffe dt (parat a , vt fpecie sint elligtbilesy hominis dr lapsdu:quia ex fubordt -
natis non fumitur %vt ex potentia y drfpecte^vel habitu .

At) argumentum principale * dicitur , qu6d habitus eft caufa non fubftantia: 4- Gcf-quod;

& us , fcd modi in a&utii ille modus poftet concedi differre fpecie fuo modo & i.q.4.
fubftantia attus. c baritus

Ifta rc!ponfio,licfcc videatur, fecundum aliquos, probabilitatem habcre,!oqucndo nftflprm-
dciilo modo, quem habitus attribuit a£tui,cuiufmodi eft dcle&,ibiliccr, vel fac ilitcr, cffluJnffT
vel promptb operari vel expediti, iftos quidem modos, vel etiam iftum modum, fi dltn
fint vnus modus , videtur habitus acquifitus communiter tribuere aflui j vel fi vltrik
hoc dioatur quod habitus aliquis, puta virtutis,1 vitruofis tribuit redte , vel virtuosfc a-
gere, tamen nullusiftorum modorum in a£lu poteft efle proprius charitati vel adlui
meritorio:quia meritorium[vt di£lum eft)dicit adum acceptatum voluntati diuinz in f
ordine ad prxtnium reddendum. Nunc autem , nihil aliud eft adum acceptari a
voluntate diuina fic , quam voluntatem fic acceptare adum : nihil aurem caufntom
Scoti Oper. Tom . XII. Kt 2 poteft

471

Quodlibet.

poceft clTc ratio formalfs voluntati, quod fic acceptet altam , & hoc inrelligendo, v*
ratio formalis medians inter potentiam, & altu: Igitur de charitatenon videtur pode
dici qudd ipfa fit principm illius modi in a&u,qui modus libi proprie correfponder.
jfn mUhs igitur aliter u dici ad argumentum , quod maior illa , qudd adus ilii diffe-

diJHngHun runc fpccic , qui eliciuntur a principiis differentibus Ipccic, vna cft de principiis co-
tttrexprw ulibus : quia ab illis habent totaliter adus entitatem foam:& per coofequcns vnita-
cipiu. tem fuam , te diftinltioncm. Vera cft etiam de principiis partialibus * dum rameo
fine principia difparata , Se per fc requifita , inquantum difparata : quia fi i nt fubor-
d inara i vel noo per fc requiratur, qubd fint difparata, non oportet qudd adus fpccic
diftinguantur. Nunc autem char itas non e It principium totale adus,nec difparatum
rcfpcdu ipfius voluntatis, fcd fubordinatum,quia potentur cft vti liabicu,non bcon-
uerfo. Nec cft per fc requilita non folum ad fubftantiam adus : led nec ad adum,
inquantum meritorium, fcd requiritur ve quoddam przuium ad hoc , qudd adus
fic acccptabilis.

Charitu ^cd ncc rc<tuiritur vt ta^c pr*u*um nccclfitatc ordinis cffcntialis caufarum , fcd
mn cft cf- unt“m nccclfitatc dilpoficionis illius voluntatis, quz contingentes difpofuit non ac-
fcntiA c ad ecprare adum , nili Iccundum illam inclinationem fic elicitus. Principium autem
mentum, fpccic diftinguens , vel cd per fc principium illius in fc, & per confcquens dans fibi
aliquam cncicaccm rcalcm , quz fit eius in fc i vel laltem cd principium eius fecun-
dum illud , iccundum quod diftinguitur fpccic i vel fi cd principium difpofitiul di-
dinguens oportet quod per fe difponat ad hoc , qudd fccunddm ordinem effentia-
lem caufarum hoc vt dittindum caufctur : nullum iftorum competit adui per habi-
tum charitatis.

jfdm mo- Nota hic per ordinem quis fit adus imputabilis ad laudem, vel vituperium, adus
vMu,cbAri. nudus adus virtuo fu ' Iccundum virtutem moralem, adus charitatiuus, te adus me-
utu&me. ritorius Primus dicit rcfpcdum ad potentiam liberi elicientem adum. fecundus
cLnJ^x^ addit rcfpcdum ad virtutem inclinantem vel verius ad regulam virtutis, fciliccc ra-
pticMtur t,oncm rc^am» vt didantem. Tertius dicit rcfpcdum ad charitacem inclinantem.

Quartus ad voluntatem diuinam fpccialitcr acceptantem. Tertius dicit bonitatem
aliquam vitra fecundum, te prxcxadam ad quartum, non ex natura rei, fcd cxdifpo-
fitionc voluntatis acceptantis.

COMMENTARIIS.

2« e T TLtimo loco folucndum cft argumentum biias acquifirus attribuit «flui, ille enim modo*

V principale. Arguit fic Dodor proban- non cft ab habitu infufo, vt patet a Dodorc in
aeratis elici- do, qu u) diledio natur Jis, & diledio merito- primo ,d. i j Vtl fi vltr a hoc diCAiur^uod habitu*

tw a v»lu*- ria differant lpecic, quia eliciuntur k principiis
W/' diuerfis fpccic ; ergo differunt fpccic. Antece-

dens paret , quia diledio meritoria elicitur i
chariratc,& diledio naturalis elicitura volun-
tate, liuc ab habitu naturali. Probatio confe-
quentix . quia non cft minor differentia in
principiaris.quhn in principiis im& maior ; pa-
cer . quia pluralitas principucorum effediui
ftat cum vnitate principi) cncdiui.plures enim
effedus poffunt effe ab eadem caufa; fcd plura-
litas caufarum arguit ncceffari& pluralitatem
effeduum i videtur ergo quid ranta ficdiftin-
dio in caufatis quanu in caufis , vel ma-
ior.

Rcfpondcr primo lic,tcnendo vnatn opinio-
nem de habitu, fciiictt, quod habuus cftcaufa
adus non fecundum fubftanciam,vcl intenfio-
nem adus, fcd prxeise fecundum modu adus,
puta.quod adus fit pr6pre,faciliccr,& dcleda-
biliter elicitus , ita quod adus fecundum fub-
ftamiam,& inccnfionc fit praecise k potentia, te
modus adus,fiue fit vnus modus, vel plures fic
praecisi ab habicu , tunc potiet concedi talem
roodu differre fpecie k fubftanria adus, fuo ta-
men modo , & hoc dicit quia talis modus non
cft proprii fpecies, tamen eo modo quo pollet
concedi fpecics,d'<fert fpecifici a fubftantia a-
dus. Et iftA refponfio fecundum aIujuoj videtur
hArnt puMrimmmJks. te talem modum b%-

aIujuu pus a virtutis tribuit vtrtuofis vitra mo-
dum fupradidum reti e , vel virtuose Agere , ira
quod adus non uncum habear abbabau modu
iupradtdumffcd etiam quod habeat fuam redi-
tudinem ab habnu Sed an habitus fit caufafub-
ftanrif adus,& intefionis.vel ctiaquod fit cau-
fa reditudinis in adu , vel quid canium incli-
ner potentiam ad adum elicienda, harc omnia
prolixe tradantur a Dodorc in i.d. 1 7. Pofiro
tamen, quid habitus fit caufa modi fupradidi,
te fimilitctfit caufa reditudinis in adu,r*roc/i
nullus iQorum modorum in Atlu, fcil.rt di t udo a-
dus.fic facilitas ,&c poteft ejje proprius cbAriuto,
vel aUmi meritorio , quia modus proptius adu»
meri tori), inquantum meritorius, dicit cantum
adum acceptu voluntati diuin* in ordine ad
premium reddendum. Nunc Autem nihil aliud
eft Atium Acceptari a volunt Ate diurna in ordine
Ad premium, <juam voluntate fic Accepterf. id eft,
quia voluntas diotna acceptat adum 1 a ordine
ad ptzmium,idei adus habet effe acer piatu, fic
per coofcqueas effe acceptatum, quod cft mo-
dus adus meritorij eft tantum k voluntate diui-
na fic acceptam e,fle per cofcquens talis modus,
qui eft proprius adui meritorio,n6eft caufatu»
k clwritatc, fle hoc pater, quia nulla res caufara
poteft cfie ratio formalis voluntati diuinc,qua
fic acceptet adum, fie hoc inulligcndo,vc ratio
fwunufis mediae inter potentiam * de adum,

fient

Quasftio XVI.

ficat habitas mediat inter potentiam , Sc a-
ftum i cole enim mediam inter potentiam , Sc
Chorii* artum meritorium non videtur elle, nifi chari-
mdukt mter ta» , que tamen charitas non dat artui illum
putum, cr modum , qui eft fic acceptari. Alij verd modi
- "mmm~ fBpradidi non funt proptij artui meritorio.

quia et jam poliunt competere aliis artibus. Te-
nendo ergo quod habitus fit tantum caufa mo-
di ipfius artus , Sc modus proprius artus meri-
tonj fit fic acceptari , icquitur qudd charitas
non erit caufa artus meritorj} , ncc quantum
ad fubftantiam artus, nec quantum ad mo-
dum proprium , 8c fic negaretur illud ante-
cedens, quo dicitur, qu&dchai itas eft caufa a-
rtus meritorij.

A 4* u Potefl igitur aliter dici. Ad argumentum
concedendo aliqualiter , fcilicet , qu6d habi-
tus fupetnaturalis, puta elutius, tc habitus na-
turalis , puta habitus amicitie Oei acquifi-
tus , dilferant Ipecie , & aliquo modo funt
caufa artus, non tainen femper fcquitur.prin-
cipia elicitiua differunt fpecie j ergo artus eli-
citi differunt fpecie , Sc fi eft vera, eft vera dc
principiis totalibus clicitiuis, quia ab illis ha-
bent totaliter artus charirarcm fixam , Sc per
confcqucns vniratem fuam , & diftinrtionem.
Et nota , quod ifta eft femper vera ; Principi a

totalia cUcmu 4 operationum , fiuf alluum fpe-
cie diflmtla , vt butufmodi , femfer eliciunt a-
&m fpecie dfiinftos i quia tales artus (pecifi-
camut ab illis principiis, & tamen ifta non eft
femper vera , Caufa totales fpecie difltntUpro -
ducunt effetius femper fpeite difimtlos , vt pa-
tet & Dortore in primo , diftinrt. a. pane i.
ContruAut*. quxft.4. vbi vult contra Aucrroem , quod
re«m. aliqua ciufdem fpeciei fpecialiflimx pofTunc
e (Te 1 caufa totali xquiuoca , Sc i caufa tota-
li vniuoca , vide ibi , Sc quare hoc , non vi-
detur alia ratio affignanda , nifi quia tales
enti rates. De hoc • tamen vide qua: prolixi
expofui fuper fecundum Dortoris diftinrt. 1.
quxft.vlt.

x Addit etiam Dortoc qu6d illa eft ve-
ra de principiis partialibus , dum tamen funt
principia difparata , &perfe rajuifita imjuan-
tum funt difparata , 5cc. De principiis par-
tialibus requtfiris, vtdifparatis , paret exem-
plum de obiertis fpecie diftinrtis , puta lapi-
de , Se homine , quia ab illis funt artos co-
gnofccndi fpecie diftinrti , quia tales artus

473

prxexigunt necelTario talfa pnndpia partia-
lia , inquam&m difparata. De principiis vexd
pardalibus fubordinatis fupra patuit de habi-
tu duritatis, Sc de habitu morali j fimiliter
patet de voIuntare»'& habitu , qui funt prin-
cipia partialia artus , tenendo qudd habitus
fit partialis caufa artus » vt videtur tenere
Dortor m prmo , dtfi. 1 7. & tamen voluntas.
& habitus concurrunt ad eundem artum a li-
cet fpecie diftinguantur , Se hoe eft , quia ha-
bitus in caufando artum fubordinatur volun-
tati , quia voluntas vtitur habitu cum volue-<
rit i in propoftro charitas non eft priiicipium
totale artus , m c partiale difparacum, fcd fubV.
ordinatum volunrati, ve ctare pacet a Dortore
in primo , difi. 1 7. nec fimiliter charitas eft per
Ce requifita non foldm ad fubftantiam artus }
patet , quia artus dilcrtioqi$ Dei pollet efTe a
fola voluntate fine charirate , vt patet a Do.
rtotc in primo , difi. 17/ & in tertio , dii 7. 17,
nec eft certitudo requifita ad artum inquantum
meritorius j patet , a\iia dicitur meritorius,
quia acceptatus , quod efle fic acceptaturo eft
£ voluntate diuina , vt fupra patuit $ fcd can-
tum requiritur vt quoddam przuium ad hoc,
qu&d artus fit acceptabitis j led ncc requiritur
tale prxuium neceuTtatc ordinis efTcntialis cau-
farum , puta qudd artus nullo modo effer ac-
ceptabitis a Deo , nifi prxuia chatitate in vo-
luntate , fed tantum requiritur vt prxuia nc-
cefiitate difpofiiionis voluntatis diuinx , qnx.
contingcntcr difpofuit non acceptare artum,
nifi fit elicitus fecundum inclinationem cbari-
tatis, vt patet in primo , difi. 17. Et addit, quid
principium diftinguensprincipiatum fpecie ab
alio principiato , vel eft per fe principium il-
lius in fe, fcilicet quantum ad effe illius prin-
cipiari , ficut obiertum caufat artum , vel eft
principium eius fecundum illud , fecundum
quod diftinguirur fpecie , ficut dirtum eft fu-
pra de modo artus tenendo qudd fit ab habitu*,
vel fi eft principium difpofitiue diftinguens,
oportet qudd per fe difpooat ad hoc , qurd fe-
cundum ordinem cftentialcm cau fatum hoc
vt diftinrturo caufctur. Paret de organizatio-
ne corporis humani , quz eft talis difpofitio
ad animam , quod illa vt diftinrta fpecie ab a-
nima fenfitiua eaufatur , fed nullum iftorum
competit artui per habitum chantatis , & fic
patet argumentum.

Sciti Ofer. 7 m, XII.

R» i efyA5T|0

474

Quodlibek

Q V K. S T I o XVIII.

*■. .-i».. • •s*1

Virum a clm exterior addat aliquid Ioni tat is , vel
malitis ad alium interiorem.

Menf.4/>.?.77J».i.«r.i. <#• l.p.f.ioy.m.j. tn.i. Scec-i^i.}.* vbi Billbl. Lcuchec.Rubion.
TatueiJCadiM.i. Cnimrowr.l8.ar. Hcrrcra i.Afp. )).<]. u. Anglcs i. Sijl.+o.ijm.i.GlatUcA.Si c*i
de panahn.i. affirmant. Negant D.Thonu. a. fl.io.ar.4.vbi ciusexpof. Vafip i. l.-l.c.l. a ir. ..
ttm.xj.i.cdp.6.qtuft.6.

Argum.

j.Ethic.

Ratio op.

Exod.io.
& Dcuc.;.
& alibi.

E i N D E quzricur de comparatione adus intrinfcci volun-
tatis ad adum extrinfecum. Verum adus exterior addat ali-
quid bonitatis , vel malitix ad adum interiorem. Arguitur
quod non : quia quod non habet rationem voluntati) , non
habet rationem boni , vel mali ; adus autem exterior, vt di-
(lindus ab interiori , non habet rationem voluntari) , quia
non habet .quod fit voluntarius nifi ab adu interiori i igitur
adus exteriot fecundum fc non habet bonitatem , vel ma-
litiam : non adderet autem , nifi tale aliquid fecundum fe

haberet igitur : Sic.

Contra , qui priceptis negatiuis diffindis prohibentur, habent propriam , fl£ di-
Aindam rationem illiciti : nunc autem aUo prxeepro prohibetur adus exteriot , &
alio interior i vt patet de illis priceptis: Nonmtchaberis,e!r non concuptfies vxerem,gtc.
Et fi militer de illis priceptis : T\pn furtum f scies , & non concuptfees rem proxi-
mi , Sic.

S C H O L I v M.

Senfua ijaeflionis eH , urum quando altus imernus , cr aftus externus ciruidem elic-
itum, ( v.g. molitio (tendi eleemofjnam , dr ipft datio ) /uni in eodem fuppofto i exiernsu
addat distinti am bonitatem moralem interno, prater eam , ijua re/fendet gradibus intentio-
\ nis , Cr aliis circumfluunto ipftus.

ISta quiftio 1 habet maiorem difficultatem de bonitate adus morali : quia de bo-
nitate adus naturali manifellum videtur, quicquid per illam intelligatur.quod ip-
fa cll alia Si alia alterius naturi. Patec autem , quod alia efl natuta adus interioris
St exterioris , imo illi adus eliciuntur immediate a diucrfis potentiis > interior a vo-
luntate, exteriot a potentia aliqua exteriori, 1 icit per imperium voluntatis.

Secundb etiam habet difficultatem intelligondo de adu illo, Sc illo, non quando .
funtdiucrfi, fiue in diucrfis fuppofitis, puta fi vnus habeat aflnra interiorem, Jt alius
exteriorem: fiue in eodem fuppofito , puta, fi vnus nunc folum habeat interiorem,
& alias exteriorem. Sed difficultatem habet de adibus illis, quando funt coniundi ,
pura quando in eodem ex adu inceriori fcquicur adus exterior.

Defiderm Tertio, non efl mtclligcnda quillio de additione bonitatis, & malitii fecundum
ab/cuu.a- intenfionem, fed Iccundiim extenfionem ; frequenter quidem eucnit, quod ram in
nurprefen. bonis, quatnjii malis, adus defiderij. qui cll rcfpcdu abfcntis.ell remiffior adu ilio,
eia • qui cll prxfentis, quem Augadinus vocat amorem y- de Trin.vlt dicens, quiid appeti ,

amor per- tus inflantis jit amor j ruentis . Et forte non tantum cll adus intenfior circaobiedum
^airh " pnfens, quam citca abiens, fed fimplicitcr alius adus ; fed fiue fit idem adus defi-
Interiorin- derij , & amoris, fiue alius , Se alius i falcem adus amoris cll perfedior intcnfiue :
tenditur quietae enim voluntatem eo modo , quo adus defiderij non poccd eam quietate.
perexnrio- Quando igitur exterior habetur , tunc vel occafionalitcr adus interior intenditur.
rem. Sed ,je hoc non quiritur, fed an adus exterior ex fe addat bonitatem aliam illifquar

cll in adu interiori.

Eli igitur intelledusquxdionis ille, in quo pneipuam habet difficultatem , an
adus cxtcrior,quando in eodem ed coniundus interiori, habeat bonitatem moralem

ptopriam

Quxftio XVIII.

475

propriam (Min&am a bonitate a&us interioris > Vbi funt tria videada primd , a quo
aftus habeat bonitatem moralem , vel malitiam. Secundi, an ab eodem habeat,
quid fit laudabilis, vel vituperabilis , fiuc culpabilis. Tertio, fi eft aiia bonitas , vel
laudabilitas tam in adu exteriori, quam interiori. ,

Commentar i v s.

T>*:!*r*tio
Muli 4-

fiitak.

%$** qtu/f. Primo Dollor declarat
quomodo irttelligirur riiulusquf-
(tionis, & dicit primo , quod non
intclligarur de bonitate naturali a-
dus interioris , feilicet voluntatis* & alius ex-
terioris» i<l cft.pocencix fenfitiux , quia mani-
folium ell, quia alia cll bonitas naturalis alius
exterioris . & alius interioris.

Secundd dicit quAd non intclligitur quxflio
dc adu exteriori in vno fupfiofiro , & dc allu
interiori in alio fuppofito.nec etiam intdltgi-
tur de adibus illis in ebdem fuppofiro in di-
tictits temporibus : pura fi aliquis nunc foidm
habet interiorem. & alias , liue in alio tempo-
re , habeat exteriorem i fed intclligitur quarllio
de illis adibus , quando funt conrundi , puta
quando in eodem ex adu interiore , fcquitur
exterior, vt Ctim quis vult adu elicito aliquem
offcnderc.ftantc illo adu elicito,impcrat adum
exteriorem in potentia fcnfitiua, quo adu oc-
cidit i licet enim adus occidendi exterior fit
pollcrior adu elicito interiori , tamen dicitur

coniundus interiori ex hoc , qudd requitur ad
adum elicitum interiorem.

Tertio titulus quatftionis non eft iwelligen-
dus dc dubitatione bonitatis,3c nului* fecun-
dum intenfionem , id cll , qu6d non quxritur,
an bonitas adus interioris mtendatut pr r adu
exteriorem , fcd pr*cfa* qoxricuc . an bonitas
moralis , vel malitia adus exterioris fir finipli-
citer alia k bonitate , vel malitia adus interio-
ris, ita quod fint dux bonitates, vel maluur il-
lorum aduum ad inuiccm diftitidx,quia mani*.
fcflum eft quid adus interior, puta ddedio ali-
cuius obicdi per adum exter oi em circa illud
obicdum caufalitcr.vcl occafionalitcr intendi-
tur :vt ctlm quis amat formolam mulierem,
per adum exteriorem fornicationis faltem oc-
cafionaliter adus amoris interior uucnditur,&
idei titulus quaeAionis non intclligitur dc bu.
nitate , vel malitia adm inrcrioi is fecundum
intenfionem, puta quod adus interior fit intea-
fior cx adu exteriore fcqucntc.

S C H O L I V M.

Bonitas moralis efl integratio omnium , tjua iuxta re Clam rationem couueniuni aflui, vel
agenti fer iffum. Hanc conclufonem tradit loliis, & explicat i Jifl.\ & i.dttl j.nu.

Jl.vht frater e nt Hat em aclus , explicat optime triplicem bonitatem moraltm ipfuonuenien-
tem j obieclalem, circumfla ntialem, & gratuitam, feu meritoriam , & d.+o.vbi ex profeffo do
eod em agit . Hic explicat bonitatem duplicem , faheet eflentialcm , velab[olntam,& aa i den-
tale mflat reflecti nam > dr (juahtcr bonitas naturalis tantum efl m agentibus fine inielle(ht)&
moratis in MtelleclitUs tanturn.

DE primo > bonitas moralis adus eft integritas eorum omnium , qux reda ra*
tio operantis indicat debere ipii adui conucnirc , vel ipii agenti in fuoadu

conucnirc. /*Tn

Hxc deferiptio declaratur:' Sicut enim bonitas primaria entis , qua* dicitur boni-.
ta$cflcntial.is,qux eft integritas, vel perfedio entis in Te, importat pofitiue negatio-
nem iinpcrfc&ionis,pc> qpod excluditur imperfedio, diminutio » Sic bonitas eri-
tis (ccundari.T d qux cll accidentalis, fiuc fuper ueniens cntitati,eft integritas conuc- •
nicntixj vel integra conucnicncia cius alteri, cui debet conucnirc, vel alterius fibi.
Et iftx dux conuenicntix communiter funt eonncxx.

Exemplum primi : fanitas dicitur bona homini, quia fibi conueniens > & cibus di-
citur bonus, quia habet faporem fibi conucnicntem.

Exemplum vtriufqucpoccft haberi ab Auguftii o 8 dcTriii.cap. 3. Bona (inquit)
valetudo jme doloribus cr lafsitudine. Hoc pro primo membro } quia valetudo eft bona
homini , quia eft ei conucnicns. Et iubdit Auguftinus : Et bona facies hominis dimen .
fapat titier & ajfccla hilariter y & luculenter colorata . Hoc pro fecundo membro • quia
talis facies dicitur bona, habendo illa, qux fibi conueniunt. Et eft diffe rentia e quia
illud quidem, quod eft conucnicns alicui , dicitur ci bonum , hoc eft, illi perfedio,
vel bonitas i fed non dicirurdcnominatiue, vel accidcntaiitcr bonum in fc:illud au-
tem, cui aliquid conucnit, dic icurdcnominatiuc bonum, co quod habet illud quod
fibi conucnit} & in primo eft denominatio f quafi formx a fubiedo : ficut anima di-
citurhumana,fic aliquid dicitur bonum homini , quia bonum humanum , led in fe-
cundo e conuerfo , eft denominatio fubicdi a forma, cum dicirur , homo eft bonus,

R r 4 fecundum

Bonum in

/e & boni
alteri dif-
ferunt &
qitcmcdx,

Additio.

Quid borri-
to* natura-
lie»& quid
morali*.

Agentia,
alia ex co-
gnitione se.
Juiua, alia
ex imetle-
th H.t.cr in
his tantum
e{je poteft
bomtat mo-
ralis.

Ad boni-
tatem mo-
ralem re-
quiritur a-
Quali* con -
formitas
ad propriu
indictum
retium.

'Ex quibus
indicatur
de conue-
uientta a-
ttm.

•i * • -T ‘ rrjr *<

476 Quodlibet.

fecundum illud bonum fuum: aflus autem e natus ed conuenlre agenti, & etiam ha-
bete aliquam conditionem fibi conucnientem. Vtroque igitur modo habens illam
poteft dici bonus bonitate accidentali. Et hoc verum cil genetaliterdc aflu etiam
naturali, & per confcqucns bonitas illa in habendo illud, quod libi conucnit,non tan-
tum ed bonitas accidentalis, fed natura'is.

h Ifti conucnientia ,velejla natura extremorum 1 vel fi delent reduci ad iudicium ali-
cuius intelle flui, adhuc ejl naturalis : quia hoc erit, eum intetlefhes fit mrnfura conucnientia,
hoc eN, ad iudicium illius intellel/ut , qui cil menfurn totius rutum, qui ejl intcHellus diut-
rsus. Iste quidem ficut ferfelli cognofiit qttodeunque ens, itu ferfeSe cognofcit conuenienttam,
vel diftonuenientsum vniur entis ad alterum.

V lteritis j aliqupd agens de eo ' quod conuenit aflui fuo, non iudicat , nec illud 4-
in potedate fua habet i iicut ed agens line intellcflu, fic voluntate i fic ibi, vel ex To-
lis caulis mere naturalibus determinatur, quid conueniat aflui, & ex eis inclina-
tur agens ad agendum 1 vel Ii vitra illud Iit iudicium alicuius intclleflus , Se motio
alicuius voluntatis, hoc non ed, nili ipiius Dei , inquantum ed vniucrfalis direflor,
fic motor corius naturx i & ida bonitas in aflu agentis fine intclleftu , non eric me-
ri naturalis.

Aliud ed agens, quod de connenicntia fui aflus iudicat, fic illum in potedate fua
habet, iicut agens pcrintelleflum.fic voluntatem, & bonitas fecundaria talis aftus in-
tegra, dicitur bonitas moralis.

Vitra idud iudicium generale de conucnientia aflus, quod ed communiter de
aflu agentis per cognitionem, fiue fine cognitione i funt aliqua , quz fecundum iu-
dicinm fpccialc agunt ex cognitione iatriniecadbi.ficquxdam cum cognitione fen-
iitiua tantum , qux aliquo modo apprehendunt conucnientiam obiefli , fiueiudi-
cent de conucnientia aflus, fiue non, falcem non tranfeendunt bonitatem natu-
ralem. Aliaagunt ex cognitione intellefliua , qux proprii fola ed iudicatiua de tali
conucnientia, Se talia nata funt habere regulam intriniecam teflitudinis in fuo aflu.
fic in folis idis pored ede aflus bonus habens bonitatem moralem i fed non fufficic
ad illam, quod in agente fit potentia iudicatiua de eonueniemia fui aflus, fed opor-
tet, qudd aflu refte indicet de aflu, fic iccundum illud iudicium aflus fiat. Si enim
cognitio propria fit erronea, licet agatur conformitct cognitioni reflx alterius co-
gnolcentis , quia tamen tale agens natum ed regulari in fuo aflu per pro-
priam cognitionem , Se fecundum illam non agit, fed contra illam, ide6 non
refli agir.

Confimilitcr talem aflum elicit, qualem habet in fua potedate i habet autem p.
in potedate fua talem aflum , qualem cognofcit, fic elicit : quia potedas liberi ar-
bitrij, vel formaliter, vel concomitanterexidit in cognitione, Se cleflione Sic igitur
paret , qualiter bonitas moralis aflus ed conucnientia indicata fecundum reflam ra-
tionem operantis

Quod autem addebatur k omnium eorum,quu delent conuenire altui, fic declaraturi
omne iudicium incipit ab aliquo certo. Primum iudicium dc conucnientia non po-
red prxlupponerc aliquam conucnientiam diflatam ab alio intellcflu quia tunc non
edet primum.Prarfupponitur igitur aliquod certum, fic no ab ilio intellcflu iudicatfi,
fic huiufmodied natura agentis, fic potentia, fecundum quam agit, fic ratio quidita-
tiua aflus. Ex ratione enim idorum quiditatiua concludit, hunc aflum ede conue-
nientem huicagenti fecundum idam potentiam , vel difeonuenientem , nullo prx-
fuppodto, nid rationibus idorum terminorum ; ficut ex ratione hominis , fic poten-
tix intellcfliux, fic aflus intelligendi, patet , qubd conuenit homini pet intclfeflum
intclligetc. Patet etiam , quoa non conuenit fibi petintelleflum tangere , cognita
ratione illius aflus, qui ed ungere. Similiter patet ex rationibus naturx, potentix, fic
aflus, quare bruto non conuenit inteliigere, vel magis proprii, fibi repugnat inteili-
gerej in ido quidem primo iudicio , quod prxeisi accipitur ex natura operantis,
fic poccntix operatiux, fic ipiius aflus non ed inconucnienria , hoc cft, indebita,
fiue inordinata connexio , fed difconucnientia , hoc cd , impodibilitas abfoluti
conucniendi.

COMMEN

%•

£*• dfuh-
mitm msr*-

fc.

XSteUrsii*

b»rw*tum»-

TMltt.

mxtmfliun.

Quseftio XVIII.

Commentar i v s.

477

b TNf primo. Hk Dodor declarat , primfl

JL/quid fu bonitas moralis, vrper hoc co-
gnofeatur quid fit malitiaci oppoUra,& fecun-
di declarat a quo adus lubcai bonitatem mo-
talem , vel malitiam ei oppofiram. Er beer ifte
articulus primus fit Catis euros Kle , fle fpecia-
lircrex bis, qux dicit Dodor m prologo quaft.
vli.&dirt. 1 7.prum,& m fecundo,<iifl.j 40.& 41.
& in tcrtte.diff. J $.& } 6. & in 4 d1ft.14.8c vide
qux ibi cxpofui.prxfertiro in quxft vlt ima pro-
logi fle dift.7. fecundi, tamen praprer inexper-
tos in via D odoris expono hunc articulum.
Dicit ergo ptimb.quod bonitas moralu alius eft
integritas eorum omnium , tjua reda ratio operan-
tis iudtcat debere tpfiaH mi conuenire. vel 1 pfi agen-
ti infuoadu conuentte, id eft, quod rupe adus
dicitur bonus moraliter , quando fic elicitur,
vel imperatur a voluntate, ficut reda ratio di-
dat cite eliciendum, fic quod adus dicatur bo-
nus moraliter , vel quia habet omnes circum-
ftancias, quas reda ratio iudicat adui conueni-
rc i vel dicitur bonus moraliter, quando agens
elicit adum fecundam omnes circumftannas,
quos reda ratio ipfius agentis iudicat conueni-
rc ipfi agenti in luo adu, iJ ell,in eliciendo ip-
fum adum.

C Hec deferivtio d claratur. Hic Dodor
declarat boni' atem entis, fiueentittuuatn.qux
dicitur bonitas cflentialis, fle non accipirur hic
bonuas entis , iiueemitaiiua . prout eft pallio
entis , fcd accipiiur pro pc<fcdionc clientuli
entis in fe, ita qu&d talis bonitas tffem ialis.fi-
uc perfedio, ejus eft integris at , vel perfeUw ef-
fentialu entis in fe i/nportet pofitiue negationem
imper fed tonis, per quod excluditur imptrfcdio &
diminutio, id eft, qufld bonitas cfTcotialis , lo-
quendo dc bonitate perfeda cnris.importat cn-
titatem pofitiuam peifedam, ad quam conco-
mitati cj lequ>tur negatio impetfcdionis , fi-
cut bonitas edentulis primi cnris dicit pofiti-
ucentitatem perfedam , ad quam concomita-
tur negatio omnis impctfedionis: nam nega-
tio imperfedionis non poteft neccflarifl alicui
inefle, nifi propter entitatem pofitiuam.vt fu-
pra patuit m pritao,dift,\. qusjl.i. vide qux ibi
expofiii. Stc bonitas entis fecundari a , qtu eft
fuperueniens entitati eftentiah, eft integritas con-
tsentenna, vel integra eonuententta eius, cui debet
conuenire , vel alterius fibi , & ifta dua conuenien-
tia connexa communiter funt , fcilicct > quando
integra conucnient ia conucnit illi , cui debet
conuenire, ficut paret dc fanitate , qux dicitur
bona homini , quia fibi conueniens i fle cibus
dicitur bonus , quia habet faporem fibiconue-
nipntem , fle idc& bonitas cibi efteonueniens
fapori ad cibum , ita quod prima dicitur fani-
t as bona homini, quia conueniens fibi, fle fimi-
liter fapor dicitur bonus cibo, quia fibi conue-
nit , ita qubd cibus dicitur denorainatiui bo-
nus, quia habet fapotem fibi conuementcm, fle
bxc integra conurnientia dicitur conuenientia
eius alteri,cui debet conucmrc, fecunda conue-
nimtia alterius fibi , vt patet ibi : Exemplum
Vtnufquc poteft haberi ab yfuguft.8dcTnu.ciip.
j.fle 8. Bona , inquit , valetudo fine doloribus &
Ltjfitudine, Hoc pro prima conuenientia , quia

valetudo eft bona homini quia eft ei conoc-
niens, fle fubdit , & bona facies hominis dtaoeufit
portluer , & affeda hilariter , & latuit m er tole-
rata Hoc pro fecundo. Vnde non dicitur hic
bona facies hominis , quia conueniens homi-
ni , fed dicitur in fc bona factes , qux habft
Omnia conuenientia ad bonam facictn , fle hoq
eft quod dicit.tr/ alterius fibi. $i rnim dicere-
tur bona Eicics hominis , quia conueniens ho*
mim.cui debet conucnite.hxc elici prima cpx-
ucnientia , fcd quia dicitur bona faciet m fe,
non quia alteri conucnit , fcd quia ion ucoien*
ria faciei conueniunt fibi, dicitur fecunda con-
uenientia, quia talis facies dicitur bona haben-
do illa qux ubi conueniunt.

c Et eft differentia. Hk Dodor declarat a,
aliqualcm differentiam inter primam integri*
tatem, ftue conucmeniiam integr ■■ro.flr f* un« tootpeim 4
dam. De prima, quia ifaf , 1*osl eft conueniens
aheni , dicitur ei bonum , hoc eli iMi perfecto , vel J
bonitas ; fed non duwur denominat tue , vel aeci*
dent alite’ bonum in fe. Patet ,tsim enim dicitur
valetudo eft bona homini , quia conutnrciti
homim.r.on dicitur valetudo b< na in fc fotma*
liter, ficut accipitur in fecundo numbia Vn-
de de fccundu membro duui'dud amem cui ali-
quid conucnit , sbeitur denominantur bonum , to

Jued habet illud quod fibi xonuonit , ficut facies
ominis dicitur in fede nominat iui bona, quia
habet omnia coouenicntia faciei,

f Et in primo ejl denominatio quafi forma k
fubiedo. Patet , quia valetudo fttnopiiyrut
bona, quia conueniens tali fi biedo, puta ho-
mini, ficut anima dic tur h nuna cx hoc, qndd
conuenit bom ni ; fic aliqu d dicitur benu ho-
mini, quia bonum humanum , St fic valetudo
hominis dicitur bonun humanum , auia eon-
ucnicns homini. Sod m fecundo membro d (en*
uerfo tSl dtnomt' atu fubtetti d firma , >c cdm
dicitur facies bona, quia integritas faciei , fine
integra conuenientia qux eft bonitas facie .de-
nominat ipfam/aci. m , fle fimilitcr cum dicitur
homo effbo .us, fecundum illud bonum Juum , pu-
ta , quando habet bonitatem dicitur bonus,
itaqufldcft ibi denominatio fubiefti i foima
bonitatis.

g nilus autem natus eft eontunire agenti, ABvtfouft
Bcc. H?c Dodur declarat quomodo adus po- did hutu
teft dici bonus dupliciter , flt quia eft conue- *Mlbtmr%
niens homini, puta adus debellandi hoftem di-
citur bonus, quia conueniens homini debellan-
ti, fle fic denominatur bonu-., quaft a Tubi do,
quia idc6 bonus, quia conueniens tali fubiedo,
fle fi adus debellandi habet bonirarem aliquam
fibi intrinfeci,tunc talis adus erit bonus deno-
minatiue tali bonitate, ita quod ibi erit denomi-
natio fubi. di i forma. Et hoc eft quod fupt J
dixit , qu6d iftx dux conuenicntic viitualitct
funt conncxx, fle prxeiput in adu morali , qui
dicitur bonus, quia conueniens alteri, fle dici-
tur bonus.qui habet aliquam bonitatem intrio-
fecam , qua formaliter dicitur bonus. Et uoa
tantum iftx dux conuenieqtix funt conncxx
in adu morab , fed fle funt generaliter connc-
ix in adu naturali, flec. Vult dicere qu&d
adus non tantdm dicitut boftos bonitate acci-
dentali

'473

Quodlibet.

dentali fibi i ah arente » qualis eft bonitas mo-
ralis, qua cft reditu Jo adus fibi conucnicns,
fed etiam bonitate naturali fibi conueniente.
Jtaui HU- Exemplum. Adus dilediouis poteft intclligi
<*»#»»» faujl habere duplicem bonitatem , videlicet natura-
tnu&gt ha- -lero,& accidentalem ; nam diledio, vt eft qui-
tniuum* cns» habet bonitatem fuam,Gue perfe-

4m’ dionemeflencialein fibi conuenientem, puta,
quia cft talis entitas, fiuc talis qualitas; &
Jixc dicitur bonitas naturalis , fiuc edentu-
lis , qux nihil aliod cft nili perfedio quidita-
cioa adus. Poteft etiam habere bonitatem ac-
cidentalem, puta reditudinem, qux cft bonitas
moralis.

4’ h Ida conuenientia. Nunc Do dor decla-

rat quomodo bonitas cflcntulis dicatur con-
uenirc,& dicit quid ifta conuenientia bonitatis
eflentialis alicui , vel cft ex natura extremorum,
puta comparando lapidem ad hominem , quia
i!»**- i lapi* habet talem bonitatem cdcntialcm fibi
conuenientem, & homo qui homo hibet prx-
* ^ cisc talem bonirarcra cdcntialcm fibi conue-

nientera , Bc hoc eft , quod dicit , ex natura
extremorum, rei fi talis conuenicntia bonitatis
■eflentialis , puta, quod talis bonitas conurnic
A’ni & talis alteri, debeat reduci ad t udi cium ali-
cuius wttHcdus adhuc erit conuenientia natura lu ,
puta fi aliquisadu iudjcct lapidi talem bonita-
tem cdentialcin ede conuenientem , & talem
homini, adhuc talis conuenicntia bonitatis cf-
fcntialis erir naturalis, patet, quia hoc praeite erit
cum in elleduj (it menfura conucnientta , hoc eft,
ad indicium illius wtcUcdus , qui eft menfura to-
tius natura . feilicct intcllcdus diuinus , Bcc.

, Bc quia perfede cognofeie Socratem conuenire
cum Ioanne in tali perfedione, vel bonitate e(-
fentiali , Bc in tali bonitate difeordare ab afino,
ided perfede iudicat talem bonitatem cfTcn-
tialem eiTc conuenientem Socrati & Ioanni, Bc
«ile difcomicnienrem afino..

i ll tertus , aliquod ageut. In ifta I itera \C-
que ibi .ficut igitur patet , plura dicit Dodor.

- Primo • quod eft aliquod agens , quod nullo

modo iudicat de a&ufuo, an feilicct conucniat
fibi an alteri fit fibi conueniens, nec illum ha-
bet in porcftate fua.vt funt omnia agenda fine
COgnitionc,tam imclleiftiua.quam fcnfitiuajta-
liaenim agenda nullum penitus iudicium ha-
bent, fed in adibus fuis,vcl ex folo impetu na»
turx regulantur , Bc agunr propter finem ; vel
regulantur a prima regula omnium , qux eft
Deus, Bc hoc m.igis videtur, vt patera Uo&orc
tsr l.d.x.q.i.in prima rationc,qua probat Deum
habere intelledum, Bc voluntatem, Bc funditer
in vltima.

Secundo, funt alia agentia , qux tantim a-
RUnt per cognitionem fcnfitiuam, Bc talia fiuc
habeant iudiciiumde litis adibus, an feilicct
fint fibi conuen en tcs,fiuc non, tamen illi adus,
cum non fint in potcftate talium agcntium,vl-
cra bonitatem natnralem nullam aliam viden-
tur habere,vt pater de vifionc elicita a fola do-
tenda vifiua, quxprxtet bonitatem naturalem
fibi conuenientem, puta, quid eft prxeisi talis
entitas nullam aliam videtur habere, Bc dico vt
'Agenti* ptr tanthm elicita a potentia fenfuiua , quia fi edet
coputjouom elicita 2 tali potentia ex imperio volfitads, pof-
ftnfitmam. fct habere bonitatem, vel malitiam moralem*
vt infri patebit ar. j.& patuit fupri inprolog.q.
t It.tfrin i.d.+i.&in j.a.j j.

Trima tegu-
la amni tu
ojtDim.

Tertio, fqnt alia agentia, fcil.per intelledum
Bc voluntatem, qux habent adus fuos in potc-
ftate fua , ita quod condngenter poliunt illos
cliccie , & non elicere. Talia agenda poliunt
_pcc intelledum iudtcarc de couucnicnt ia adus,
Bc non tantum de conuenicntia primo modo
fupradida.an fcil.illi adus fint boni, quia con-
ueniunt tali agenti, ficut valetudo eft bona,quia
conucnicns homini, fed etiam de conuenicntia
fccuda,quo efb integritas conueniens adui, qua
cfiutnictia dicuntur formalitcr boni: ficut fauci
dicitur formal/ter pulchra, quia habet circuft2-
tias fibi c6ucttictes;talu ergo agentia nata fune
habere regulam intrinfccam reditudinis io fuo
adu : Bc illa eft potentia intcilediua,qux iudi-
cat de adu fuo,& de adibus aliarum potentia-
rum, vt fupra patuit quxft.vlt.prologi,^ in /0-
lit iflk agentibus poteft ejfe alius bonus habent bo-
nitatem moralem, fed non fujficit ad illam, feilicct

Arentia far
•nullenk.fr

bonitatem moralem, quod in agente fit potenti*
indicat tu.t de conuenicntia fui adus , fed oportet

quod adu rede indicet de ailu,& fecundum ith
retium iudicium aQut fiat. Vult dicere , quid
non fuflicit ad bonitatem moralem adus, quid
quis habeat potentiam iudicatiuam, patet, quia
h. bciis talem potentiam fi adu haberet cogni^
tionem erroneam, & elicerer adum conformi-
rer illi cognitioni,illc adus non edet rrdus,&
tamen haberer potentiam iudicatiuam.Si etiam
haberet cognitionem re dam, Bc non erroneam,
& adu non eliceret adum conformitertali co-
gnitioni,adhuc adus non edet redus; ad redt-
tudincm ergo adus requiritur qudd confotmi-
ter elidatur didaminircdo.fiuccogniiionirc-
dc adu, Bc formalitcr didantf, non rantum de
adu eliciendo , fed de omni circumdantia re*

3uifita ; & talis cognitio dicitur veripradica,
e qua prolixe didum cft in prologo q. vir. & ut
primo,dift. 1 7. Confimiliter tale agent per intel*
ledum , Bc voluntatem mlcm adum elicit qua-
lem habet in fua potcftate. Habet autem in
potcftate fua talem adum qualem cognof-
cit, Bc elicit , quia poteftas liberi arbitri), vel
formalitcr , vel concomitantcrconfiftir in co-
gnitione , Bc eledione , de quo libero arbi-
trio aliis patebit. Sic igitur parcc| quomodo
bonitas moralis adus eft conaenienria iudica-
tiua* fecundum redam operationem operan-
tis : de qua conuenientia adus moralis vide
qux prolixe penradat Dodor in ptimo , di-
ftmd.17.

k Quod autem addebatur. Nunc Dodor
declarat qux funt circumftantix necelTaridre-
quifitx ad bonitatem moralem adus.Er prlmd
prxmittir vnum.antequim declaret circumfbn-
tiam obicdi.vcl finis, BcC. Et dicit, quod omne
iudicium incipit ab aliquo certo. Trimum iudicium

de conuenientia , rton poteft frafuppor.tr e aliquam
conuenientiam didatam ab illo tnttlltdu

inttlledu , qui a
tunc non ejfct primum iudicium p nidicum. St
enim prima conuenientia adus dicirur cfie pri.
mo didata ab illo intcllcdu , Bc dicitur prima
conuenicntia didara i ptimo iudicio intclle-
dus didante , fi effet alia conuenientia prior
didata , illa non edet , nifi 2 priot i iudicio di-
dante , Bc fic primum iudicium non cfTet pri-
mum. Didt ergo , quid primum iudicium de
conuenientia adus , antequam iudicec de tali
conuenientia , prxfupponit aliquod certum i .
tali potentia iudicatiua,nam iudicatum, Bc illud
cetram

Quxftio XVIII.

479

certam cft natura agentis , & potentia agendi
qua agit, 6c ratio quidicariua adus i fi enim in-
tellcdus vult iudicare , an aliqua volitio fit
conueniens voluntati , necellc cfl prius ipfum
cognofccrc naturam ipfius agentis , & poten-
tiam volittuam,& aduru volendi, nifi enim ifta
cognofccrcc noi» polTec aliquo modo iudicarc
an a&us conueniat tali agenti ; ficut quis non
poteft iudicarc voluntatem clTc conucnicntcm

homini , nifi prxcognofcat tam hominem»
quam voluntatem } fcd prarcognitis natura o-
perantis , Cc potentia elicientis , & tarione
quiditatiua adus cx ratione quiditaripa iftq-
tum praecognita concluditur hunc aduui, pu-
ta volitionem clTc conucnicntcm huic agenti,
Iciliccc homini fecundum iilampotctitianj,fcii
voljtiuam.

‘SCHOLIVM,

Explicat optime, eunde fumitur conuenientia olicflt , tali aflui, cr tali agenti , ex natura
agenti t, aflus, & obiccti. Hem bonitatem ex obieclo dici ex genere , quia ejl potentiahs re-
fpeclu aliarum bonitatum fupernenientium : quarum prima tjl c.rc tmftantia finis , cuifucce -
dunt alia circumflantia, boc verfu contenta, Quis, quibus auxiliis, quid, vbi, cur, quomo-
do, quando. De quibus Creg. Nyjfen .y. Pbilcfcap . i . Artit. 3. Etbie.c.x.D.Jhom. 1 .%.q 7.
ur, j . yide Do florem, a. diri 40* & aliis locis citatis. Explicat D.Dionypj celebre dictum.

Bonum cx integra caufa , malum cx quocunquc defedu) ac etiam quomodo malitia
duplex e(l , priuattua , & contraria , de quo i . dtft.y. nu.n. Ponitur infnc additio bucfpc-
flans ad nu. 4.

ir TLterius 1 cx rationibus iftorum trium concludi poteft quid ficobicdum con-

Y ucniens tali adui , vt cft talis agentis : puta dc adu comedendi , quod conuc-

nienccrtranfcatfupcrcibum rcfhuratiuumdcpcrditi,non autem fuper illud , “quod jji(^

non cft: natum efte nutrimentum , ficut lapis , vel aliquid huiufmodi , quod liccc alij
animali effcc nutrimentum, non tamen homini. Ifta determinatio obiedi cft prima
determinatio qua: pcrtjncc ad genus moris , non jcanquam differentia dctci minans
ad aliquid in illo genere , fed tanquqm potentiale recepriuum determinationis mo-
ralis } quia quando adus habens obicdum conueniens agenti, & adioni, tunc cft ca-
pax determinationis moYalis, fecundum circumftantias ordinatas, propter quod di- ^

cicur, cx obicdo,adus habere bonitatem cx genere j quia licut genus cft potencialc
‘rcfpcdu differentiarum , fic bonitas cx obiedo cft prima in genere moris>prxfuppo , e j,cltHr
nens folam bonitatem natura: , & capax omnis bonitatis fpecificx in genere exaen&f,
moris.

I11 ifta aUccm bonitate fpccifica w , quae dicitur bonitas cx circumflantia, talis cft
proccffus } ptima bonitas videtur effe circumflantia finis : quia cx natura agentis , Sc
adionis , & obiedi , ftatim concluditur , qudd talis adus non debet colnpctcrc tali,
nifi in ordine ad talem finem , U debet eligi appeti propter finem talem.: & ifta
'circunftantia non cft ipfius adus, vc in ejfe itali pofiti, vel non pofiti 'praecise fic 5 Icci
cft ipfius adus vc voliti , & per adum voluntatis ad talem finem rclaci:imo,tton mi-
niis cft eledio bona, qua: fit propter finem debitum, cfto qu6d per adum illum elici-
tum extra non attingatur finis elcdionis,quam fi attingeretur. Poft circumflantium
finis videtur {equi circumflantia modi agendi , qux concluditur cx omnibus prxdi-
dis, vel aliquibus eorum, talis, vel talis debere cffc.

Poftci concludi poteft dc tempore , quia tali agenti talis adio (propter talem fi-
nem , etiam calem habens modum non debet iemper conucnirc , fcd pro teni-
porc , pro quo ordinabilis eft ad talem finem , vel pro quo poteft talem finem
habere. . . ,

Vltima autem omnium videtur circumflantia loci :im6 multi funt adus, quorum
etiam bonicas completa moralis non determinat locum. .....

Sic igitur patet dc pluralitate eorum, qux redaratio didat debere conucnirc adui,
quia ad hoc,vt fitperfede bonus, debet habere, fecundum delcriptioncm iam poli-
tam , omnium illorum integritatem. Vnde Dionyfius dc Diuin.nom.parte 4. Bonum
ejl ex vna,dr tota caufa, malum autem ex partuulanbus dejeci ibus , tota inquit caufa, hofc c.|.&indc
cft, integra cx omnibus circumflantiis.

Contra circumftantix funt relationes D & bonum cft qualitas 10.E/&. virtus ctiani
cft qualitas in Prxdicamcntis. .

Rcfpondco 7. Phyf. hirtus omnis, dr malitia ad aliquid funt ; acatis igitur cffc bonos H„t rc~ ^
vel virtuofos j importat relationem, vel multas relationes > fcd tamen habet modum Unum':,

dcr.oml

Prima bo*
nixa: ex fii
ito.

480 Quodlibek

denominandi.vel przdicandi qualiratis.Ccut fanum, & pulchrum.Jd communiter it»
eft dc quarta fpccic Qualitatis.

o luxea fecundam partem aufloritatis Dionyfij , videndum eft vndeaftusha-
bcat malitiam moralem ; vno modo poteft malitia opponi priuatiue bonitati in adu:
alio modo contrarie i fient etiam homo dicitur malus contrarie quando habet habi-
tum vitiofum, quieft habitus quidem pofuiuus, licet cum priuaiionc perfectionis
debitar. Alio modo dicitur malus priuatiue tantum , fcilicec quia caret bonitate,
quam deberet habere , licite non habeat habitum vitiofum contrarium pofitiuum-

Diftindtio ifta potcli haberi a Boetio fuper Przdicamcnta, exponendo primam
proprietatem qualitatis. Dicitur (inquit) tujlttia tmuHittam non effe contrariam. Putant
' ' enim iniuititiam priuattonem effe iujlitta, non contrartetatcm. Et fubdit,hoc reprobando:

CMulta habitudines priuationis vocabulo proferuntur , vt illiberalitas , atque impru-
dentia , qua nunquam virtutibus opponerentur , qua Juni habitus , nifi ipfa quoque ha-
bitus effent.

Per rationem apparet ifta diftindio 1 poteft enim aliquis agete non cum circum-
ftantia debita , it tamen non cum circumdantia indebita, puta quando non or-
n^fahiia . dinat aflum ad finem debitum, nec tamen ipfum ordinat ad finem indebitum: tunc
ibea&useft malus priuatiue, non contrarie, ficutillc, qui ordinatur ad finem
pomi mali indebitum , St ex multis talibus adibus generatur habitus confimilis in mali-
cncu ./lan- tia , fcilicec priuatiua , non contraria. Exemplum huius , dare elcemofynam
tiam ; pn- non propter fipem bonum , feilicet amorem Dei ; vel fubuentionem proximi , non
uMuuoju., tlmen propeer malum finem, puta vanam gloriam, vel nocumentum alicuius, eft
' adus ma'us priuatiue, non tamen contrarie.

De malitia priuatiua loquitur Dionyfius . qubd quicunque defectus particulari*
cuiufcunquccircunftantizncccftario requifitz reddit adum fic malum , fcd malus
contrarii non eft , nifi habeat circumllantiam pofitiuam habentem aliquam de-
formitatem.

Breuiter igitur, ficut bonitas moralis eft integra conucnicnria, fic malitia moralis
eft difconucnicntia , St malitia quidem priuatiua difconucnicntia priuatiua , hoc
eft, carentia conuenicntiz debitx. Malitia autem coDtrariacft difconucnicntia con-
traria Hzc eft conditio aliqua repugnans conuenientiz.

Plurei bt- Ex didis fcquitur corollarium quod in eodem adu fubftraro poteft c(Tc multi-
uitatts 1 n plcx bonitas moralis, quia idem adus poteft efle rede circumftantionatus , non fo-
vnoaclu. ium multis circumftantiis particularibus, quz non funt multz bonitates , fcd inte-
grant vnambonicatcm ; fcd etiam poteft idem adus cfte circumftantionatus com-
plctb omnibus circumftantiis pertinentibus ad vnam virtutem, & etiam omnibus
pertinentibus ad aliam virtutem , Se ita fecundum didamina diucrfa perfeda pru-
dentia, rcfpedu multorum finium propriorum. Exemplum : vado ad Ecclefiam ex
militia , quia teneor per obedientiam , vel ex voto. Vado etiam ex charitate ad
Deum, vt orcm.vd vt exhibeam Deo cultura latrixi 8c vado etiam ex charitate fra-
Vide 10. terna, vt xdificem proxi i.um. Et breuiter in quocunque adu.fiue bono cantum bo-
Hthit.c.10. nitate morali, fiue vitra bonicace meritoria, quantb concurrunt plura motiua ordina-
ta agcndi.tanto melior eft.

Confimiliter in eodem adu po (Tunc concurrere multz malitiz , tot quidem, quot
fune didamina de oppoficis,qux deberent inefie.

COMMENTARIIS.

1 V 7 Lteriin ex rationibus iihrm triu. Deinde
\ Dodtor declarat quomodo incellccius
iudic.it de circunftamiU adus conuenientibus,
puta de circuniUtia obicdi. finis, modi, teporis,
te loci,& dicit, qu&d habita cognitione operS-
tis.dc porentix, fecundum qui quis operatur.de
ipfius operationis, fiue adus, primo judicat de
circunftantiaobicdti,qux eft prima circuftantia
tequifiea ad adu moralc.Habjtacnim cognitio-
nc.puta aduscomcdedi. St agentis, cui couenic
fic comedcrcA* pocetuix, fecundum quam ineft
aftus comeds-di, ftatim judicat quod talis aclus
comedendi conuenicnter tranne fuper cibum

reftauratiuum deperditi), te e. Se hxc eft prima
circunftantia adtus , fic qu6d a diu t tranfeat fu-
per obicdium cunutniens,& hoc fecundum di-
dlair.cn rationis. Alitet talis conuenicqua ob-
iedti non dicetertir pertinere ad bonitatem mo-
ralem.vt patet i Dodiorc in fecundo, dift. 7. Se-
quitur : JJia determinatio obiedi tlf prma deter-
minatio , qua perlinit ad^emu merii , non un-
quam differentia determinant aliquid in illo ge-
«rc.fcilicct motis .fcd tanquampotenitale recep-
Ituum determinationis moralu. A cius enim di-
citur bonus ex genere ex hac folo.qund tranfit
fuper obiedtum conucuiens fecundum iudiciu
rationis.

Quasftio XVIII.

481

ABut quo-
ptii* duitmr
h*M ex p-

raiionis,icaqu6d rale obie£him ficconucniens,
non cft aliqua differentia determinans aliquid
in gcnctc moris , quia cft (impliciter primum
prafuppofitum » bc potcntialc refpc&u aliarum
circunft antiarum , ira quod mfi adkus tranUrcc
fupcr obie&ura conucnicns > nullo modo cflct
capax alicuius circunftanti* moralis, puta finis,
&c. Sicut fi attus diligendi haberet pro ob-
ic&o malum culpar, talis a&us nunquam poffcc
cHc bonus moraliter,quia bonitas moralis ne-
ccffario prxfupponic a€him efle bonum ex ge-
nere , liuc habere obic&um conucniens ; non
enim dile&io fecundum redam rationem nata
cft tranfire foper malum culpx.quia malum non
eft diligibile, curo fit priuatio boni.

m In ijU tutem bonitate jfreafca.Scc- Sc pa-
tet littera, de aliis circunftantiis, fcilicet modi,
temporis,& loci, licet Dodor in 1. difl. 40. vbi
etiam prolixe enumerat circunftantias mora-
les, ponat circunftanriam caufx efficientis , vt
fcilicet adus eliciatur libcrc,dc qua vide ibi.

n Contra. Hic Dodor arguit, probando
quod huiufmodi circunftanti* non pertineant
ad bonitatem moralem \ patet, quia bonum eft
qualitas ex 10. Etb. Virtus etiam eft qualitas, vc
patet in Prxdicamentis; fcd circunftanti* funt
tantum relationes i ergo non pertinent ad bo-
num morale.

Refpondet Dodor quid fecundum Philo-
fophura,7.P^/p*J7. Virtus omnis, Sc malitia
ad aliquid funt, Sc per confcquens adum efle
virtuofum , vel moralem importat relationem,
vel plures relationcs.Dic» enim formalitcr co-
formitatem ad rationem redam , fiuc ad dida-
men redum, ita quid circunfcripta tali confor-
mitateadus non edet bonus rooralitcr , Sc de
hoc clarius vide Dodorc in i.d.17 .Sc hoc modo
adus veri moralis non eft qualitas ablo!uta,fcd
dicitur qualitas i Philofopho, pro quanto ha-
bet modum dcnominandi,vel prxdicandi Qua-
litatis, ficut fanum, vel pulchrum. Sed an ha-
bitus , vel adus moralis fit quidiratiue relatio,
velranritm denominatiuc , vide Dodotctn in
primo.dift.17.

o Juxta fecundam partem aufioritatu Dio-
nyfij. Audoritas Dionyfij de diu.nom.cft quid
bonum eft ex vna,& tota cauja.id cft. quod bonu
morale cft cx caufa integra ex omnibus circun-
ftamiis, Sc hxc eft prima pars audoritatis. Se-

e. . , / . t .....m .n . *• n,,-

ftantix debita? , vel ex pofitior.e mil* circun-
ftanti*. Et hoc declarat Dodor Sc dicic, quod
jfJoj vno modo dicitur malus tr.oraliter mali-
tia oppofita ptiuatiue bonirati in adu. Exem- Zxemflaut »
plum.Si adus caret aliqua circunftantia morali,
quam natus cft habere,dicitur malus priuariuc,
qu* ririuatio circunftanti* opponitur pnuati-
uc circunftanti* .dhuli debil*. Alio modo di-
cimt malus contrarii . «i hoc elt quando non
tanttlm caret circunftantia debita, fcd includit
pofiiiuc circunftantiam malam. Nam ficuc da-
re clcemofynam amore Dei cum aliis circun- mrrjl/frt
llantiiscft bonus a&us moraliter , ftc dareelee-
mofynam pcrlbn* indigenti,non ordinando il-
lam ad debitum finem,cft malui priuatiuc.qui,
cft ibi priuatio debiti finis. Dare veri tantum mxha
propter libidinem, « ptopter finem, talis adlus r..rr.n»
eft malus contrarii , quia includit circunftan-
tiam finis mali, qu* fuo modo contrarii oppo-
nitur circunftanti* finis dcbiti.Et dc iftis mali-
tiis priuatiui & contrarie, vide Dodlorcm in a.

. dift.7. Se qu* ibi eipofui.

p Ex Mflu de bonitate morali , fantur 9 ■

corollarii, quod in eodem aQu fubfirato poteft ejfe **”“M*m
multiplex bonitaj moralis , Nam quilibet habitus
virtutis habet intelligete propriam prudentiam, tiplexhom-
qu* eft quoddam didansen iedum,fiue cogni- /«.
rio pradica , didans de adu talis V if tutis » ita,
quot fune virtutes fpecie diftind* in volunta-
te, tot poliunt efle habitus prudenti* fpccic di-
ftindi in intcllcdu didantis dc adibus illarum $ v' >
virtutum, cx quibus habitibus prudenti* gene-
ratur prudentia in homine,Ccil. habitos genera-
lis prudenti* communis omni habitui pruden-
ti*. Et de boc vide Dodorem in primo, dift.17.

Dicit ergo Dodor quid idem adus poteft cli-

putaex carentia circun-

ci i voluntate fecundum inclinationem plu
rium virtutum, qu* virtutes inclinant ad illuru

. * •••— f-. -

quitur fecunda pars : Malum autem tfl ex par-
ticularibut def elt ibus ,

rium vuiuiuiui^uti. .......

adum eliciendum , vt conformicer fc habent
Alis diflaminibus propriis , Se fic vntim didka-
men poteft d.a.ui de tali fine, Se aliud de alio
ftnc.dc ftc de aliis, it» Se idem adlus poteft elici
i voluntate, ordinando illum ad fines fic di&a-
ros.fccundiim quid alia Sc alia virtus inclinat.
Escmplum t Vud. ud EccUfUm tx iujliu., Sic.
& ftc pater quomodo idem adlus eft elicitus ad
alium. St alium finem, fecundim quod alia, Sc
alia virtus inclinat. De iftis habitibus virtuo-
fts. quomodo fimul polTunt concuttcte ad eun-
dem adlum. Vide Dolorem in quatto.diiht..
quift.i.

•'i*.'

S C H O L I V M.

Explicui ben}&cUre,imputMe id dicijucd tfl in poujlett volunlutis,mtdUte, vchm-
mediutii i» nuo funt duo rcJ}elSur,vnus ud dominium voluntutis, »lur tdfmm, vel pr*.
mium. Ponit dum differenttM cUrno inter impntMc primum , fett olium volantotu elici-
tum, 6~ imput utile fecundum, id ecl , ttlum emufeunque ulterius potemu imperatum i
'volunt.itCJ. \

E Secando principali dico ‘ quid laudabile , *d vituperabile , irad generalius,
1 y prxroiabtlc Sc punibilc continentur fub hoc communi, quod cft imputante, cC
illius communis cft vna ratio, hzc, fcilicet iflum effc in libera poteftate agentis , Se
liccc ad ifta poteftate concurrant intclleaus, & voluntas, tamen illa indiffetctia.qua
poflet no fieti i\lud,quodfit,«£ poffcc ficti illud, quod no fit.intelligendodiuilim.no
eoiuaimun fenfu,fcil.dimfioni5,n6 c6pofuionisiifta,inqua,indifferena,vel indeter-
minatio ad altera parte.no poteft coplcti teduci tuli in ipsa volutatetquia quxcuque
ScoliOper.Tom.Xl/. Ss alw

Hic fign»-
tur quzdi
additio in-
fia in fine
huius lib.

Impurabile

cjuod.ubeft

voluntati

Ubera.

Quodlibet.

Ommirta a'ia P01001'51 aftiua eft naturaliter artiua , & ita determinati vnius i quantum eftde
f» nuar» fe;vnius,inqua partiscontradirtionis,itaqudd liret fit indeterminate artiua refpcrtu
lu dirrr- multorum difparacorum,ficut Sol efteaufa multorum effeftuum liic inferius, tamen
minar, t rff loquendo de quacunque vna contradirtione,caufa quxeunque talis cft determinata
ad almam acj vnam partem, puta Sol ad generandum herbam hanc determinati:6c bunc ver-
/ivwftfiaT mcmi & *'c de alus. Voluntas autem fola habet indifferentiam ad contndirtoria, te
talem, quod ipfa cft fui dctctmmatiua ad alterum eorum, exy.rJMei. r.^. aliter fimul
Tcx.ro. ageret contraria. Propter hoc igitur, quod artus eius fic indifferenter eft in cius po-
«/.difeipu- tcftatc, licet non nifi luppofita intellcflionc.idco per fe cft imputabilisagcnti.Vnde
,us- fecundo de libero arb.dicit Aug Salis compertum cft, tec. motui.fi culpa deputatur, non

I '1' voluntarius. Et pOfl verba dilcipuliin«/aa,^rra volunt, ti conuerlitar, atji

dati rtlit- e^H voluntarim, & ‘t uoftra polc/lalepiifilai.nequc laudandas effiet hama t neque culpandus,
Itur. ‘ vt fupra in quxftiOnc de ncccfiitatc naturali in voluntate. Imputabile igitur duos rc-
fpertus importat. Vnum ad poteftarcm, vel dominium agentis , Si alium ad aliquid
corrdpondcns a flui, vel agenti fecundum iuftitiam,Se hoc propter iplum artum, &i
fecundum loquitur ad primum : quia enim ifte eft dominus fui artus, ideo artui te
agenti debetur aliquid propter artum.Primus rcfpcrtus manet non variatusper fein
altu bono,vol maoffccundus aurem variatur . non quidem formaliter fecundum bo-
li um, ve ! milii, led prxftippofica differentia boni, vel mali,qux attenditur fecundum
v. conucnicntia, vel difconucnienriara aliquam dirtain primoaniculo, variatur penes

aliquacorreipondemia ifti 5c illi. Bonfc quippe fic cft imputabilc,qubd ad laude, vel
praemium. Malum autem fic.qudd ad vitupcrium.vcl pernam. A dius autem neuter,
fiuc indifferens, <lum tamen fit in poreftatc agentis, imputatur, Velut quodammodd
vituperabilisiquia poterat ordinati agere. Vel fahcm,vt non laudabilis, Si hoc pro-
pter defeftum eius, qui potuit laudabiliter cgiffc.

Ex hoc patet b quod non ab eodem formaliter eft a dius bonus bonitate morali , te
imputabilis,fed primum habet ex conucnicntia ad regulam, iuxtaquam debet elici.
Secundum ex eo, quod eft in libera poreftatc agentis. Laudabile autem te vitupera-
bile ambo ifta iraportantiquia te licet formaliter dicant hoc, quod cft imputabile.cu
determinatione illius ad quod eft imputabile s tamen materialiter connorant illud,
propter quod ipfum eft ad hoc imputabile fcilicct bonitatem , vel malitiam, propter
quas ad poenam, vel prxmium imputandum cft.

De imputabih tamen diftingui poteft , t quod vno modo propriiflimi accipiendo,
illud poteft dici imputabile , quod cft immediati in potcftate voluntatis , & fic lolum
•velle ito. imputabile : quia ipfum folum cft immediate in potcftate libera voluntatis.
Alio modo imputabile poteft dici quicquid eft (impliciter in potcftate voluncatis,
licet non immcdiace.Et fic artus alterius potentix, quem voluntas mediante adu fuo
volendi poteft imperare (Ivteliciacur, vel impedire ne eliciatur, eft imputabilis vo-
funtatirquia tota coordinatio vfquc ad illum aflum , etiam includendo iftum atluih
cft in potcftate voluntatis.

Et cft differentia fecunda inter imputabile primo modo, Se fecundo modo. Vna,
quia ad imputabile primo modo non requiritur, nifi ipfa potentia voluntatis, 8c illud
quod requiritur propter iSum eius,cuiufmodieft intelligere. Et ratio cft, quiaillud
Quare iu eft immediati effertus voluntatis. Et de hoc poteft accipi illud primo Retrad.cap.9.
a.d.7. Tqjhel eft tam in poteft ale voluntatis, quam ipfa voluntas. Intellige voluntas , non quan-

Imputabile tdm ad fuumr//e , fcd quantum ad adum fuum proprium. Ad adum aurem impu-
ra,™*//!' “bilem fecundo modo requiritur potentia alia a voluntate excquensillumadum.
fert a fe . Ex hoc fcquitur alia diffcrcntia,quod vno modo cft maior contingentia fiuc indiffe-
ci udo. rentia refpedu artus primo modo imputabilis : quia fcilicct non requiritur ad illum
nifi voluntas, luppofita oftenfione fufficieti intelledlus.Vndc per alia pofteriora qux-
• cunque impediti non poteft ne eliciaturifed ad adum fecundo modo imputabilcm,
requiritur alia potentia , per cuius impotentiam impeditur potentia ad aduro illum.
Non igitur ex fola indifferentia voluntatis eft Contingentia eius , ficut contingentia
primi aftus.Cum igitur contingentiacuiuflibet alterius caufx, vel potentix in agen-
do magis recedat a ratione contingrntix (impliciter , quam contingentia Voluntatis
in caufando ; fcquitur qubd fimplicitcr maior cft contingentia refpcrtu artus volun-
tat s primo modoin putabitis, quam alteriusspro quato tamc artus fecudo modo im»
pu' abilis depedet a pluribnsicx quoru quocuqs veldcfcdu eius, poteft accidere ne
* ille effertus cucniat t poteft dici effertus ille magis contingens s vel magis proptic,
multiplicius contingens. C 0 M M £

Quatio XVII.

4*J

COMME N 'T A R I V S.

a E fecundo articulo principali , in quo

1 Jnnftor declarat an adus ab eodem ha-

to.

‘An sci ut fu

hudabtlu. beat,qood lit laudabilis* fiue vituperabilis, fiue
* culpabilis. Et dicit quod aliquid effe laudabile,
vel vituperabile, imo ecntr altus premiabile,& pu-
nibile.Centineneur fub hoc communi, quod e fi im-
putabile,8fc- Vult dicere.quod adus exhoc di-
citur impn:abilis,quiaeft in poteftate agentis,
id eft, a dius imputatur agenti, vel ad laudem,
vel ad vituperium, vel prarmium,vcl ad pormafn,
cx hdc folo.qudd efl in poteftate agentis, quia
fcilicet agens poteft ipfum cliCere.vel non eli-
cere. Si enim non eiTct in porcftatc agentis,
non polTct libi imputari ,ncc ad laudem, nec ad
Vituperium. Sequitur : Et licet ad tftata pote -
flatem concurrant inteUelhu , & volunt at , nun-
quam rameo fertur nifi in prxeognitum , vei
forte etiam tenendo-, quod talis adus fitc«u(a-
tus i voluntate partialiter , Sc ab inrcllc&u , id
eft, ab adu intcllrgendi obiedum, Huc ab ob-
iedo'cognico,Mwr'.* illa indifferentia, qua adltiS
poteft elici & non elici, complete eft a (ola vo-
luntate, quia fola Voluntas habet hanc iodiffe-
rentlam, fiue indetcrminationcrn, quod poteft
eundem adum elicere fytcBigtnde dtutjim , in
fenfudcilice diuifionis.Sc non competitionis,
id eft , qu6d voluntas In eodem inftanti , quo
intelligirur , prout adu elicitiuo poteft ipfum
elicere & non elicere, fcd diuifim, id eft, qu6d
in illo inftanti,quo elicit adum, & quo inteili-
gitur prior adu.potuiffec non dicere adura. Et
iimiliter in illo inQanti, quo adum non dicit,
potuit ipfum elicere , ita quod eft (impliciter
indifferens ad hoc.

k I. Hictamcn kdaerte, quAd adtls nunc dicitur
effe in poteftate voluntatis liberi, prarcisc in ii-
* lo inftanti, quo illum eticiY.quia in illo inftanti,

quo elicit adum , adhuc imelligiiur prior adu
elicito, Sc per confequcns in illo inftanti , quo
dicit, poteft non elicere. Sed non eft intelli-
gioilcqudd fimul habeat adum elicitum, & no
‘elicitum , nec quid (imul eliciat, & non eliciar,
nec quod coniundim poteft fimul elicere , vel
no eficcre,ita quod poffibilitas eliciendi, & non
eliciendi podii (imul reduci ad adum, fcilicet
quid (imul eliciat & non clicjat , fcd beni in
' * eodem inftanti , quo vna poffibilitas reducitur
ad adum, potui: alia reduci.fi prima non redu-
ceretur. Et de hoc vide prolisc Dodorem m
primo, dift.if. & quae ibi clare expofui , & ali-
qualiter infecundo , dift. if. Dicit ergo Dedor
Ifta.inquam, indifferentia , vel indet crminatto ad
alteram partem non poteft complete reduci, nift in
ipfam voluntatem , nut.t qmcunque alia petentia
afliua eft naturaliter acliua , & ita determinate
vuiuo, quantum eft de /i, ii eft.vnius partis con-
. . . tradidionis. Agens enim per modum naturx
modUm na- fficiturprzcisc determinari ad vnum effedam,
'tm-t qmd. fiue numero, fiuc fpccie ; fcd dicitur determi-
nari ad alteram partem contradidionis , fic,
qUod vtraque pars non elfc in poteftate eius,
puta qu&d ignis approximatus pafto pollet ip-
fum calefacere & nen calefacere , quia fic de-
terminatur ad calefaciendum , quod amoto
omni impedimento dc ncccflitatc calefacit j
Scoti Oper. Tom. XII.

fednoncft fic deagento libero, quia tale ffe
eft circa obiedum volibile, quod amoto omni
impedimento, poteft ipfum Velle» & non velle,
itaquodin illo inftanti , quo elicit adum vo-
lendi , potcft non elicere adum volcpdi , (Tc
quod tale agens ex fcmctipfo poteft fe determi-
nare ad alteram panem contradidionis , vt pu-
tet ^.Mctaphy ftex.com. 1 o. Aliter fimul »gerec
contraria. Si enim voluntas eflet indetermina-
ta ad Velle, & nolle circa idem, nec quod con-
inndim polTct elicere, vel non elicere, ita quid - n "

poffibilitas eliciendi, & non elidendi poffit fir ¥
mul reduci ad adum circa idem obicdum , vel
ad velle, & non vclle.fiuC ad nolle & non nol-
le , & non effer in poteftate fua fc determinare
ad alteram partem, tunc fimul vellet obiedum
A* nollet, vel fimul vtllct obiedum , & ndn
vellet. i it

Sequitur , Quia igitur aflue eiut fic determi - I X*

ttate efl in eiut poteftate , fuppo/ua tamen inteSe-
fl tone, ideo talis aflus per je efl tmputabtlu agenti,
vel ad laudem, vel ad vituperium, vel ad prsr-
mium, vel ad pcenam. Vnde Auguft. fecundo
de libero Arbitrio : Satie comperium efl , 8cc.

Dicit creo, quod fi tali* motus, vd adus depu-
tatur cutpx.id eft, fit imputabilis agenti adcul-
pam, ralis, inquam, motus non eft naturalis.fed
voluntarius , quia fi adus ellet produdus per
modum naturx,& neccffarid non poffet agen-
ti imputati ad culpam, fcd fi impuratur ad cul-
pam,vel ad laudem, ccit voluntarie produdus.

Sequitur : In illa aufloritate sluguflini. Motas
( inquam ) quo voluntas conuenitur , nili ef-
fer voluntarius > 6cc. vt fatis patet. fupra qus-
ftionc decima fcxta,& in fecundo, diftindione
trigefima feptima. Et fic patet quomodo im-
putabile ad laudem, fiuc aa culptin cll in pote-
ftate agentis , ita qu&d imputabile duos refpeUuj
importat. Vnum ad vr te Jiat em , ftUe dominium
agentit , vt fcilicet libere fit in plena poteftate duonfysib
ipfius agcntis.£f alium refpc&um importat ad '”*i*t**>
aliquid corrtf pendens aflui , vel agenti fecundum
iuftitiam , & hoc propter ipfum adum , ita qudd
agenti per adum, qui efl in poteftate fua , im-
putatur laus, vel vituperium. Et addit , quod
fecundus rtfpeflut /equitur ad pnmnm.quia enim
ifte eft dominus fui adus , ide6 adoi, & agenti
debetur aliquid propter adum , puta laus ,vvel
Vituperium , vel prxmium , vel ptrna. Sc-

<iuiu,r ! . . u * . *

Primus refptflus , fcilicet quem adus irripor- \

tat ad agens , manet non variatus per fe in aflu
bono, vel »M/0,quia tam adus bonus, qtiim ma-
lus non poteft dici bonus, vel malus, nifi quia
eft in poteftate agentis. Std fecundus refptflus
ipfius adus variatur , non quidem formalutr fe-
cundum bonum, vel malum, fcd prafsiftpofita diffe-
rentia boni , t>r/ mali , Scc. Variatur penes ali-
qua correfpondemia ipfi 6c illi « quia a*
liud 8c aliud correfpondfct , nam’ adui bo-
no moraliter corrcfpcndcc laus , vtl prae-
mium , & adui malo moanlitcr correfpondet
vituperium , vel potrna ; & fic adus bonus itto?
ralitcr imputatur agenti ad laudem, vel »d
prxmium , & adus malus motaliter imputatur
$f * kgvHrJ

484 Quodlibet.

agenti ad vitaperittm , r6c ad poenam. Sequi-
tur : esftluj nutem neuter vel indifferens > qui
ABmututer fcilicet , nec eft moialiter bonus , nec etiam
"P i» fu» moraliter malus, vc fuprl expofui quxft.17.
fst* qgentn. jt] ,'t adhis ,fi eftin poteflate agentis, adhuc erit
imputabitis, vel vt quodammodo vituperabilis. Id
eft, dicitur talis adus imputati agenti ad yitu-
periuro, cx hoc qu6d potuit illum ordinate cli-
ccre,& fibi date rc&itudincm, quaeilcc mora-
litcr bonus , vel Ct non fit imputabilis ad vitu-
perium , faltem poteft dici vt non laudabilis
imputari , & hoc propter defeHum eim , fcilicet
agentis , qui potuit talem alium laudabiliter
egife.

. . b Ex hoc paret , quod non ab eodem formali •

ter ejl aUm bonu* bonitate morali , & imputabilis,
quia a&um erte bonum moraliterfca^rt exeon-
uenientia regulam , fcilicet ad di&amen re&um,
fiuc ad prudentiam,ita quod dicitur bonus mo-
f aliter, quia conformiter elicitur didamini re-
do, vt fupri patuit ar.i Et adhis dicitur imputa*
bilis ex hoc, quod eft in libera poteftate agen-
tis , vt dixi fupra. Sequitur : Laudabile autem ,
& vituperabile ambo ijla important, fcilic. quod
/ adus laudabilis importat quod fit tonfoimis
didamini redo, & quod iit in libera poteftate
agentis; & adus vituperabilis importat qu6d
fit dtftorrris didamini redo, 6c quod fit in po-
tcftare agentis ; quia lu it laudabile, & vituf e-
rabile formalitcr dicant hoc , quod ejl itnputabile,
cum determinatione illitu ad quod eft imputabile.
Id eft quod laudabile m>n dicit pfxcisc iinpu-
tabilc.quia poteft clfc ad laudetn,&: ad vitupe-
riura ; led dicitur imputabile cum determina-
tione. formalitcr dicitur imputabile ad laudem,
vel ad piznium;& vituperabile dicitur forma-
lirer imputabile ad vituperium. vel ad pacuam.
Licet ergo dicant formalitcr imputabile cum
dctci minatione Scc. Tamen materialiter conno-
tant illud, propter quod ipfum ejl ad hoc impura •

bile, fcilicet laudabile connotat bonitatem m<>
ralem, propter quam adus eft imputabilis agen- s

ti ad prxmium ■, Sc vituperabile connotat mali-
tiam,propter quam adus eft imputabilis agen-
ti ad pernam. |j,

c De imputabili tamen diftingui poteft. Di- Imputabile
cic Dodor quod imputabile poteft duplici-
tcr accipi, ficut etiam actus voluntatis po-
tcft dupliciter accipi. Vno modo pro actu vt*»
luntatis elicito. Ano modo pro actu volunta-
tis imperato in aliis potentiis. Loquendo ergo
dc actu elicito voluncat is, dicic quod omnis ta-
lis actus, ciim fit in poteftate voluntatis, eft im-
putabilis, vel ad laudem, Sc prxmium:fi eft eli-
citus conformiter rcgulx reerx, vel ad vitupe-
rium , & ad pernam , fi eft elicitus difformiter
rcgulx rectx, vel non ad laudem, fi eft indiffe-
rens,puta fi eft elicitus a voluntate, nec oonfor*
roiter, nec difformiter rcgulx rectx. Et actus
voluntatis elicitus eft magis in poteftate vo-
lumatis.quam actus imperatus, quia ad eliden-
dum talem actum , voluntas nihil prxfuppoiuc»
nifi cognitionem obiccti, cum quis elicit actfi.

Sed caecutio actus imperati dependet i poten-
tia fenfitiua , qux agic per modum naturx , Sc
aliquando actus imperatus in potentia fenim-
ua poteft impediri in potentia ad actum illum
ne eliciatur.

Nota etiam, quod ficut actus voluntatis eli-
citus eft per fe primo bonus, vel malus morali-
ter.vt patet iDoctore quali. vlt. prologi. & in 2,
d1ft.4i.cr ,n tertio , dift .$3. ira eft per fc‘|vi(n&
imputabilis formalirer , Sc fic actus imperatus
in aliis potentiis k voluntate eft tantum mate-
rialiter bonus, vel malus , vt pater ii Doctorc 1»
x.dift.qx.G’ iu tertiOjdtfltnll.)}. ideo non per fc
prjmo,ncc formalitcr, fcdfccundari&,& mate-
rialiter dicitur imputabilis. Et ratio eft, quia
\ ircus, vel malitia, formalitcr eft ab actu volun-
tatis elicito,vt patet,&c.

S C H O L I V M.

Re /oluit i n altu externo effebonitatem diftinlfam a bonitate ait ut interni. Ita Doltores
eitatt pojt titulum quxft. Probat primo ex Auguftine. Secundo , quia externus habet integri -
tat em fibt conuenienttum,dflinliam ab illa , qux conticuit inter no, adducit oppoftu {inten-
tu argumenta, dr /oluit folidt/sime dr clari/simb.

DE tcrcio principali/ primb poteft dici, quod adus exterior, fcilicet imperatus,.

h bet bonitatem moralem propriam aliquam aliam, quam adus interior elici-
tus s & fecundo videbitur, qualiter habet, vel non habet propriam imputabili tatenj^
Gjuesc in Primum probatur dupliciter. Primo per Auguftinum 3. dc Trin.cap.j.vcl 14. c ZCaU
fonte V de voluntate , vel fola quilibet mifer efflatur ,/ed mi/ertor poteftate , qua deftderium m.tU vo-
Boet.q. de luntdfu impletur \ pro/elto quam st is & fic male volendo mifer effit : mtnits tamen ejfct,ft ni -
onjo.pro - ^ eorum, qux perperam voluijfct, habere potuijfet. Patens cfi , quod hoc non poteft in—
9. Metaph lc^*gl dc mi feri a perna:, quia dcfidcrans,fic non potens habere quod dcfidcrat,plus
sx.<j. habet de poena , quam ille, cuius defideria implentur. Intelligitur igitur dc miferia
culpx ;a£his igitur malus exterior addit ad miferiam culpxj qux prxfuit in adu
interiori malo.

Secunclo probatur idem per rationem e. Ex primo|arciculo habetur, quod bonitas
moralis eft integritas eorum, qux fccund&m redam rationem operantis dicuntur de-
bere conuenirc ipfi adui. Eft autem alia integritas eorum, qux fecundum dida-
men redx rationis debet conucnire adui intcriori,& eorum, qux aduicxteriori:igi-
ttir & alia bonitas moralis, Sc per confequcns alia maJitia moralis,&hoc£ue priua-
tiua tantum i quia alia carentia corum,qux debent conucnire^fiue cdcraria,quia alia
* difeonuo

Qusftio XVIII. 485

difconuenientia repugnans illis , qua: debent conuenire. Probatio minoris, Refla
ratio non diflar aflui conuenire debere, quod impoflibile oftfibi conuenire > nunc
autem aflui exteriori impoflibile eft conuenire illud, quodeonuenit aflui interiori,
vel conuenire poteft ; Se hoc intelligendo de vtroque a&u vt in ejfc reali , Sc de eo,
quod libi conucnit, vnn tali tffi: licet enim aflui exteriori inquantum eft obicftuit)
volitum.Sc noo vtaflu clicito,poflec aliquo modacompetere denominatiuc , deno-
minatione quadam exteriori, illud, quod conucnit aflui interiori realitcr;non tameiv
idem, eodem modo conuenir illi , Sc ifti, quia otiam potentia: operatiux non funt c*.
paces eiufdcm aflus: im6 nec ciufdem rationis, ncc per confequensaftus illi eflen(
capaces conuenicntiz eiuldem rationis, vel ad minus , quod fufficit ad propoficum,
poterunt habere conucnicntiam aliam , Se aliam. Et per hoc patet ad aliquas inftan»
tias contraprzdifla,

Contra 1 ifta indatur, primo, quia eadem cftveritaj aflus intelligendi.Se ipfius ob.
iefli intcllefli : igitur pari ratione eadem eft bonitas aflus volendi & obiefti voliti.
Antecedens videtur manifeftum in exemplis , quia (icut veritas principi) eft imrnc.
diata,fic notitia cius poteft dici immediata, Sc conclufionis mediata. Similitet noti-,
tia principij eft cx terminis , Sc conclufionis ex principiis , fic iftis competit ve-,
ricas.

Confirmatur idem, quia vbi vnum propter alteram, ibi tancim vnum i fed aflus
exterior non habet bonicatem, nifi tantum propter bonitatem aflus interioris; igitur
non eft ibi alia, St alia bonitas.

Prztctca. Peccatum (fecundum Anfclmum de Conceptu virginali eft carentia 1 *■

iuftitix debitx 1 non eft autem in aftu interiori , Sc exteriori nifi vna iuftitix debitx ^

carcntia:quia iuftitia, vel iniuftitia, fecundum ipfum non eft nata efle , nifi in vqIuii, ^I(l * j ^
luntate.

Prxtcrca. Vbi eft vna aucr fio , Sc vna libido : ibi videtur dic vna ratio formalis H,
peccari i fcd in aflu interiori, Sc exteriori non eft nifi vna auci fio : quia voluptas eft
illa-potcntia, cuius folius eft aucrti 1 fine ficut conucrti ad finem : libido etiam , quz __ ,

ter fit quodam alio modo, fcilicecobiefliui, ipfius obicfli intcllefli , Sc hoc inquan.
tum obieflum habet tffi in ipfo intelleflu ) Sc confimilitcr bonitas , qu* eft formali- *

ter aflus volendi , fuquodammodo dcnominatiuc ipfius obicfli voliti , inquantum
volitum eft ; tamen aflus ille bene poteft habere aliquam bonitatem propriam , in.
quantum poficus in tjfc reali extra voluntatem , ficut in tjfc fuo reali habet proprjam
conucnicntiam debitam, vel difeonuenientiam. „ .

Ad confirmationem i> illa poteft deduci adoppofitum:quiafl aflus exterior ha-
bet conucnicntiam ad regulam fuam per aflum interiorem , fiue mediante aftu jn.
teriori i igitur habet aliam, quam aflus interior: quia idem non eft caufa , nec etiam
medium rcfpeftu luiipfius, nec etia eft caufa, vd ratio mediandi refpeftu fuijpfius.

Exemplum huius habetur in aflibus intclleftus ; conclufio enimdicir habeat ve.
ritatem a principio : tamen habet propriam veritatem : quia propriam conformita.
tem cius , quod affirmatur ad exiftentiam rei, Sc ad ipfos terminos proprios conclu-.
fionis. Non enim conclufio eft vcraformaliter veritate principi), fcd eft vera vetita-,
te mediata, Sc determinata , Sc ita habet veritatem determinabilem.

Confimilitcr mulex conclufiones fequentes ordinati ex codem principio habent
vcritatcspropriasdiftinftas.Sc forti prior eft verior , Sc magis ncccfiaria, quia ip pe-
cclfitarc fu a non dependee a poftcriorl,fcd i conuerfo

Confimilitcr conclufiones falfz repugnantes eidem vero habent proprias falfita.
tes, quia proprias difconocnientias eius, quod enuntiatur ad illud, quod eft in re.

ConGmiliter de aflibus voluntatis, non folus aflus volendi natus eft habere con-
ucnicntiam,vcl difeonuenientiam propriam ad diftamen reflum , fed aflus impera-
tus natus eft mediante illo habere conucnicntiam , Sc conformi ratem , Se licet idem
fit, cui debet conformari aflus ifte Sc ille ; tamen ca.qux conformamur, funt diucrfa
& ideo habet ex parte fui diucrfas conformitates ,fiuc conuenientias,licit ad idem.

Si dicas , qudd vetitas non conucnit alicui extra intcllcftum , fcd tantum aflui
intclleftus, vel obicflo.vt eft in intcllefli) > igitura fimili, bonitas nonconuenit aflui

Scoti Ofer. fom. XII.

Sf j

cxtenoi),

■W35

486 Quodlibet.

extctiori, vt exterius elicito, feu praecisi , vt obiefto aftus volendi.

Tc». S. Rerpondco : conlcquencia negari pollet mxta illud 6. Meraphyf. in fine. ?(*»
Nm i f ve. 'U fatjum , & ieram m tebae , vt quod tjuidem bonam verum , ijuod autem malam fab-
ra vel fal. pim ^ £t(l in

’1~ a liter poflet negari antecedens, quia fi intellectus aliquis fit regula imellcfthficut

cft de intellectu diuino exemplante, St regulante creaturam, illud poteft dici verum,
non tantum.vt cft aftu cognitura, fcd ctum vt eftinfc : quia fecundum fuum in

fe,' cft exemplarim, 8c confoime exemplari.

Ad aliud dico * qu6d iuftitia poteft accipi vno modo , prout eft reftitudo habi-
tualis, fiuc habitus voluntatis. Scabilla dicitur vbluntas reCta habitualiter : etiam
lufhiij a- quando nilul vult aftu i Sc fic dicitur dormiens iuftus,qui habet habitum, 8c alius in-
l,a habe- juftUS) qui caret ifto habitu, vel habeat iniuftitiam contrariam. Alio modo poteft ac-

taaln, aha c;p, reftitudo pro rcftitudinc aftuali , fiuc in aftu , qua: eft conformitas aftus eli—
aBualis. cjtiadfuam regulum. Primum membrum didinflionis conceditur fatis communi-
ter. Secundum probatur : quia aftus non dicitur formalitcr reftus, vel iuftus ab ilia
iuftitiahtbitualiin voluntatetquia ftante illa poteft haberi actus peccati veniahs,vel
aftus indifferens, quorum neuter eft aftus iultus, nec reftus, fcd oportet.quod refti-
tudo.qtia formalitcr aftus dicitur reftus, praecisi iniit, dum aftus inefttimh forte noa
ineft immediate voluntati, fcd ipfi aftui,& mediante illo voluntatiiquia voluntas na-
ta eft immediate recipere habitum, Sc operationem : iuftitiaautcm aftualis neturum
horum cft.fcd tantum cft conditio quxdam ipfius aftus : puta conformitas eius pro-
pria ad (uam regulam.

Idem alhu Mud al tem effet manifeftius , fi aftus non eflet raptim tranfiens , fcd idem
r,eceffme aliquandiu manens : quia ficut motus pro parte fui poteft effe velox , & idem numc-
c- ro, & fpecie pro fecunda parte iui tardus, cx quo fequittit , quod nec vcloci-
matiu. tas , nec tarditas omnino fune idem motui : ita poflet aftus prius elici confor-
miter regulae reftx, & idem aftus continuatus etiam poflet elici poftei , non
conformiter illi rcgtilx , St ita eflet aftus pro priori parte reftus & pro pofte-
riori non reftus. Sed quia aftus raptim tranfie, velfimanec, manet communiter
cum eo lua reftitudo , nec idem manens mutatur a refto in non reftum , i bcc fibi
refto 'pro prior 1 pane fuccedit alia pars non rcfta, idch non itamanifcfta cft diffe-
rentia aftus , Sc lux rcftitudinistconcliiditut tamen ifta differentia modis prxdiftis,
SC per hoc etiam, quod relatio non confequens ncccflario naturam fundamenti, non
eft omnino eadem fundamento: nunc autem reftitudo non ncccflario confequi-
tur naturam aftus. Iuftitia etiam aftualis, etfi primaria fit prscisi in aftu volen-
di : tamen fecunda , vel fecundaria , poteft efle in aftu imperato per aftom volen-
di , quia SC ille habet reftitudinem propriam : licSr dependentem a reftitudine
aftus volendi.

Dclib nb Obundo igitur 1 dicitur, qu6d iuftitia non eft nifi in voluntate, veru cft de iuftitia

cap g ' ' habituali, qux cft reftitudo propter fe feruata , vt definit Anfclmus feruatum enim

Conticuit habitui, vel magis extendendo : verum cft de iuftitia aftuali primaria, quia
voluntas illam propter fe feruar, hoc cft , tenet in aftu fuo, quem illa iuftitia reftum
elicit. Si autem fit fermo de iuftitia aftuali fecundaria, illam oportee dicere efle vo-
luntatis non fubieftitft, fed caufaliter tantum , Sc ita adhuc de ifta poteft aliqualiter
faluari definitio illaiuftitixiquia illa cft rcftitudovoluntatis,nonvtvoluntariforma-
litet inhxrcns, fcd voluntatis, vt caufx.vcl imperantis. Eft etiam propter fc feruata,
tanquam effeftus voluntarie pofitus.

QOMMEKTARirS.

16.

Aclu* aiilt-
Wtnit hajh-
ralt,Crntt>i-

t(*'u.ncn dif-
ferunt fleat.

d tertio puncipjli, (quid artus dile-

Lvrtionis naturalis, & meritorio: non
differunt fpccic,5c hoc loquendo dc per fe dif-
ferentia , quam important per fc ratio natura-
lis.6c ratio meritorij , non autem pet accidens
dcdilfctcntia/cilicct aliqua concomitantc, pu-
ta differentia obiertorum , vel aliqua tali , »n-
tclligcndo etiam de differentia artus fpecifica.)
Nunc Portor declarat principale intentum,
fcilicet quomodo artus cxccriot imperatus ^
voluuute habet bonitatem moralem propriam

aliam ab illa , quam habet artus elicitus , 6c fi-
militer habet propriam malitiam. Secafidi
declaratur , quomodo artus exterior bonus,
vel malus non habet propriam iraputabili-
tatera.

De primo probae aurtoritate , & ratione,
quomodo artus exterior imperatus habet pro-
priaro bonitatem, vel malitiam , aliam k bo-
nitate , vel malitia artus interioris eliciti. Au-
rtoritas Auguftini pater in litcra.

c Secundo probatur rarione, fupponendo
quod

¥ • ■

Qu^ftio

Qui fu b*ni- quod di&um eft in primo articulo, qu6d boni-
im moralis. tas moralis eft integritas eorum qu.c fecundam
rc&am rationem operantis di&antur debere
conncnire ipfi altui. Tunc fic : Quicunque
altus formaliter habent aliam Sc alum ime-

Er i tat em fupradi&am , habent aliam Sc aliam
onitatem moralem , ciim bonitas moralis fit
talis integritas j fed altus exterior impertitus
fecundum di&amcn rectura , iiue fcctindtfiu
reltam rationem , habet aliam integritatem ab
integritate ac^us eliciti. Probatur minor, quia
reda ratio non didat aflmi conuemre dcbere,quod
impo/fibile rjt /ibi convenire, Scc. non tamen idem
eodem modo conuentt iHi , & ifii , quia bonitas
moralis conactiit formali tcc,C>c mmnlccc altui
interiori , & tantum excrinfece altui exteriori,
pro quanto altus tolis eft volitus , licut etiam
obi cetum cognitum ab intcllcHu diuino, puta
lapis, dicitur xternus denominatione cririnfe-
ca, quia intcllcltio diuina , qua lapis intclligi-
«ur , eft formaliter vita «terna, Sic in propo*
fico, quia altus elicitus a voluntate formaliter
boous , quo voluntas vult altum exteriorem,
talis altus exterior denominatione cxtrinlcca
dicitur bonus moralircr, quia tautikm bonitate
morali formaliter incxiftcnre altui interiori,
ramen altus exterior denominatione intrinlcca
habet aliam integritatem libi conuenientera,
qua dicitur moralircr bonus.Ec hoc patcr.qnia
potentix operatiux , fcilicct exterior , & inte-
rior non funi capaces eiufdcm altus , imo nec
eiusdem rationis, nec per confcqucns altus ilii
erant capaces conucnientix eiufdcm rationis.
Si dicatur, qudd quamuis illi altus lint altrtius
rationis, tamen conucnientix, huc integritates,
quibus dicuntur boni moraliter fune eiufdcm
rationis. Dicit Doltor qudd hoc ctiatn conci fi-
lo, altus exterior falicm habebit aliam conue-
nienriam , Sc integritatem numero diftinltim
ab illa,quxconuenir altui interiori. Sc hocfiif-
ficit ad propofitum.

iy. f Contra ifta mdarttr. Nunc Doltor tri-
bus inediis inftac , probando qubd altus exte-
rior non habeat aliam bonitatem a bonitate
altus interioris , & prguic fic : Primo eadem eji
veritas udus intelligendi , & tpjius obtedi inte' le-
di ; patet, quia ficut veritas principi) eft im-
mediata , fic notitia talis prmcipij erit imme-
diata ; & fimiliter ficut veritas conclufionis
eft mediata , puta notitia eiufdcm conclufionis
erit mediata, fiuc veritas mediata . & fic pater
antecedens ; ergo pari ratione eadem eft boni-
tas altus volendi , Sc obiclti voliti. Ciim ergo
voluntas altu elicito conformi reltx rationi
velit altum exteriorem, ira qu&d altus exterior
habet rationem obiclti voliti, Sc non eft bonus
moralircr , ni fi quia fic volirus per confe-

quens eadem erit bonitas moralis altus volen-
di , Sc obiclti voliti» (cilicec altus exterioris.

g Refpondet Doltor primd , quod pofito
quod vetitas altus intelligendi , qux eft for-
malitcr ipfius altus intellicendi, &c.Vulr dice-
re,qudd veriras altus intelligendi, qux eft con-
formius ipfius altus adobieltum intelleUum,
talis conformiras, fiuc veriras, denominat for-
maliter,& intriufec£ ipfum altum intelligendi,
Sc quia talis altus fic conformis , terminatur
ad obicltum cognitu obieltiue , & denomina-
tione extrinfeca denominat ipfum obieltunr,
ficut vifio denominat formaliter ipfam poten-

XVIII. 487

tiam vifiuam , Sc obieltiue, fiue dehotninatiud
denominatione exttinicca denominat obicllu,
ici licet colorem , ciim dicitur color vifus. Sic
in propofito poiett concedi qu6d eadem boni-
tas moralis denominat altum volendi, Sc ob.e»
Ihim volirum, vr voiitum, fcilicct altum exte4
notem . vt voiitum; taiucn alio modo deno-
minat altum interiorem , fcilicct altum volm-
di,fcilicct denominatione intrinfeca, fic forma-
liter, fic altum exteriorem tantum obicltiuc,fi-
ue terminatiuc, fiuc denominatione extrinfeca*
loquendo femper dc altu exteriori, vt pnecisi
volito , qui poteft habere <^V voiitum, fiue aDU
cxiftat , fiue non cxiftat; loquendo ramen de
altu exteriori in eft rcali , talis altus Inbct a-
lum conucnicntiam ad rationem reltam, idc6
enim prxeise, Sc formaiitet eft eadem con*
formitas , fiue conucnientia altus inrerioris,

Sc exterioris ad rationem rcltam , vt fupii
paruit.

h yid confirmationem dicit Doltor quod
illa confirmario'cft ad oppofitum,quia fi altui
exterior habet conformitaicm ad rationem re-
Uam propter conformitaicm altus interioris
ad rationem reltam, fcquitur qudd habet aliam
confotmitatcm & propiiam, quia confotmitas
altus interioris ad rationem rclbm formaliter
& immediate fibi ineft , hoc eft , non median-
te aliquo alio altu, fed conformitas altus exte-
rioris formalitcr,& tantum mediati, quia tan*
t um mediante adu interiori conformi fibi ineft,

& per confcouens illa propofitio eft neganda,
vel exponenda , fcilicct quod vbi vntim prop-
ter aliud.ibi vnum ramum. Si ergo altus ex-
terior habet bonitatem propter altum interio-
rem , fcquitur qu6d habebit aliam , quia h cf-
fet fimplicitcr eadem , tunc eadem ellct caufii
fuiipfius ; patet, quia bonitas mediata fuo mo-
do eft caufata ab immediata , &fi tam media-
ta, qu^m immediata eft tantum vna, tunc idem
efteaufa fuiipfius, vel fi non ponitur caufii» fed
tantum medium rcfpdlii bonitatis exterioris,
ira qu&d bonitas altus interioris mediata inter
rationem reltam, & bonitatem alhis exterioris,
tunc fi eft eadem bonitas, fcquitur quod idem
erit medium rcfpeltu fuiipfius, vel ratio me*
diandi refpc&u fuiipfius , quod eft impoflibile»

Sc ponit mulra exempla, quibus oftendir.qititt-
do aliquid eft tale propter aliud , puta bonum
propter aliud» quod habebit propriam bonita*
rem, Sc aliam ; pater in albbus intcllcltus,quia
liede conclufio lit vera propter Veritatem ptin*
cipij, tamen habet propriam veritatem , quii
propriam couformitatcm cius , quod affirma-
tur ad exiftentiam rei, .& ad ipfos terminos
proprios conclufionis. Nara illa conclufio»
homo esi ri/ibftit , habet propriam confoimita-
tem , fcilicct prxdicati , quod affirmatur di
fubielko ad exiftentiam rei , id eft , quia tale
prxdicarum dicitur dc tali fubielto, ficut in re
rifibile conuenic homini. Habet etiam pro-
priam conformitaicm ad terminos proprios,
quia ficut oratio habet alios Sc alios terminos,
ira htbet aliam & aliam conformicatem ; non
cnira conclufio eft vera formaliter veritat*
prmcipij , fed eft vera veritate mediata, Sc
dcmonftrata , Sc principium eft verum Ve-
ritate immediata , Sc indcmonftrabtii , &
per hoc exemplum patent etiam alia exempla
liquenda.

$ f 4 Secun

Quodlibet.

488

1 9. i Secundum eflc fuum in fe tjl exemplet nm ,

& conforme exemplari , puta quia lapis fic cft in
re.ficut intelligitur ab intellc&u diuino, & cunc
eft veritas lapidis exemplati ad fuum exemplar,
quod cft intclledus Diuinus , vel adus intelle-
dus dfuini , vel ejfe cognitu iofiut Iapidis, quod
circa cognitum cft idea lapidis , fiue exemplar
ipfius, fecundum quod exemplar producit la-
pidem in ejfe reali.de auo videDodorcm inpri-
mojhff. 35. non qudd fi; idea refpcdu adualis
Qjuwdo Cxiftentia:,quia idea non ponitur refpcdu con-
finsiHT idt* tingenjj^vr probat Dodor in prime,dtfl.^.(e d
ponitur prxcisd refpcdu emis in ejfe poflibil i,
vel obiediuo, puta idea hominis cft ejfe cogni-
tum ipfius hominis in fuo c/Tiquiditatiuo , &
tunc voluntas diuina contingentcr producit
hominem in vero tjft reali, ficut in fuo ejfe ob-
icdiuo relucet in propria idea, iiue in proprio
ejfe cognito, ita qtfdd idea , iiue ejje cognitum
hominis terminatur ad ejfe auiditatiuum ho-
minis , quod eft ens poffibile produci io ejfe
reali ; & fic patet quomodo veritas , iiue con-
. formitas , qux eft exemplati ad exemplar im-
mediati fundatur in ipto exemplante , non
vtprxcisi cognito, fcd vt habente ejfe abfo-
lutum.

Secundd principaliter arguit, quia ficur non
cft alia malitia adus interioris,& cxtctioris.ua
non eft alia bonitas, paret de malitia;qux for-
maliter cft tantum carentia iuftitix debitx, fe-
cundum Anfclmum de Conceptu virgin.lib.r.
c.7. ergo iuftitia debita adui.quxcft redit udo
adus, cft tantum in adu volunraris.dc iniufti-
tia, qux eft carentia talis teditudinis , erit prae-
cise in adu voluntatis.

•Dufitx Ut' k Kcfpondet Dodor diftinguendo de iu-
fltila. ftit ia liabit uali,& aduali habitualis eft habitus
virtutis, ira qudd accipitur hic iuflitU habuiut-
lis , non pro iuftitia habituali proprie fumpta,
qux eft virtus ad alterum, de qua quinto Ethi-
corum , qux diuiditur in iuftitiam habitualem
punitiuam, & prxmiatiuam, qux iuftitia habi-
tualis habet fuo fe multas fpccies, de qua vide
Dodorem in tertio, dijl.\^.& in +.di. r 4.9*4/?. z.
Sed loquitur hic de iuftitia habituali.accipien-
do iuftitiam habitualem pro omni habitu vir-
tutis moralis naturaliter acauifiro. Accipitur
etiam a Dodorc iuftitia habitualis pro habita
fupcmaturali, fcilicct pro charirate, de qua pa-
tera Dodorc in 1. dijt.6. tjueJl. 1. & fpecialitcc
in +.d. r 4 .qtuji. 1 4. Aliquando accipitur pro iu-
ftitia originali habituali.qux etiam dicitur ha-
bitus fupernaturalis.vr patet a Dodorc in 1 .di.
19. Sed hic in propofito accipit iuftitiam ha-
[iri», bitualcm omnibus modis fupradidis. Iuftitia
fluta mBtut- vero adualis eft tantdm redi tudo adus.qux re-
**• ditudo nihil aliud cft,nifi quxdam conformi-

cas, vel ad redam rationem naturalem , vel ad
redam titionem fupernaruralem , de quibus
regulis vide Dodorem in 4. diji. 14. quejt.i. &
adus per talem reditudinem, Hae conforraita-
tem dicitur moraliter bonus.i ta qudd talis con-
formitas, qux eft iuftitia adualis , immediati
fundatur in aduvt patet a Dodorc hic, & in a.
dijt. 34. & 37. in 4- dijl.14. tjuefi.l. Sed iu-
ftitia habitualis immediati fundatur in volun-
tate.

XO. Nota etiam, qudd duplex cft redirudo adus
Dmfltx re • adualis. Vna tantum natuuJis & in fe,& quan-
MktUt. tdra «d regulam,vt omnis reditudo adus, qux

ptxcisc eft fecundum didamen naturalis. AH*
poteft dici fupematuralis, non quid infit adui
fupernaturali , fcd quia ineft a regula fuperna-
turaliter acquifita.vt cum quis elicit adum di-
lcdionis Trinitatis conformem fidei infufx,
qux dicat Deum effe diligendum , inquantum
eft trinus & vnus. Dicitur & aliquando redi-
tudo fupernaruralis,& difpofitiuc meritoria, vc
quando adus eft a cbaritate , fi tamen charitat
producit in adu aliquam rcalitatcm,qux fit di-
fpofitio ad hoc , vt adus acceptetur ad prx-
tnium , vt videtur probabile , vt fupra patuit
qtuj}. 17. & reditudo fupematuralis iftis duo-
bus modis, licet fir naturaliter caufata,& quan-
tum ad huiufmodi caufationem poffit dici na-
turalis , tamen quia eft ab habitu fupetnatura-
liter caufato , poteft dici fupematuralis. Eft
etiam reditudo mere fupematuralis, improprii
tamen, qualis cft acceptatio paffiua , qua adus
acceptatur a diuinr. voluntate in ordine ad
prxmium xternum. Sed in propofiro non ac-
cipitur reditudo adus vltimo & pcnultimo
modis, fcd bene aliis mediis.

Nota etiam, quid reditudo adus eft duplex, Jt/Afa**
quxdam cft prxeepta, vclprxcepto diuino, vel Bm
prxeepto legis naturx. Exemplum primi. Ho- *****
norare parentes loco & tempore, &: inflante ne*
ccflitatccft adus prxceptus.iuqudd oppofitum
faciens peccat mortaliter. Exemplum iccundi:

Colere Deum cft prxeeptum legis naturx Ari-
de fumptum, vt patet a Dodorem tertio ,diff.

3 x. Alia reditudo non eft prxcrpta,ficut voue-
tc caftitatcm non eft prxeeptum, fcd tantum
confilium.

Aducrte etiam, quid proprii loquendo pri-
uatio reditudmis prxceptx debere inefle adui
femper cft peccatum mortale. Aliquando cft
peccatum veniale , quando talis reditudo non
cft prxeepta debete inefle. Aliquando reditu-
do adus non eft prxeepta debere inefle adui,8c
tamen priuatio teditudinis , puta orare amore
Dei cum aliis circumflandis non femper obii- ,
gar , & tamen fi orem propter inanem gloriam
primi & principaliter, erit peccatum mortale,
quia etfi ifta circumflantia, fcilicct umore Vei
non femper fit prxeepta , tamen circumflantis
oppofita contraria, qux eft alius finis , eft fim-
piiciter prohibita. Multa alia poflenc dici, qux
breuitatis esufa rranfeo.

Ad propofirum applicando, dico quod fi ac- XI.
cipiatur iuftitia habitualis pro habitu morali,
fiue pro habitu fupernaturali i & hoc formali-
ter loquendo , dico quod ficut talis iuftitia eft
formaliterin voluntatc.ua 6c priuatio talis ha-
bitus erit formaliter in voluntate , quia priua-
tiue oppofita nata funt inefle eidem fuccefliud.

Iniuftitia veto adualis , qux eft carentia redi- iniufUtu «-
tudinis, opponitur priuaciu& iuftitix aduali, BmeUtfud.
Cc ficur talis reditudo adualis immediate fun-
datur in adu, ita iniuftitia adualis, & carentia
reditudinis adualis immediate fudatur in adu,
fic mediati in potcntia,cuius cft adus. Sic ergo
adus exterior poteft eflc redus formaliter , id
eft.potcft habet reditudinf propria fibi forma-
liter inhxrentc, qux dicitur iuftitia adualis.its
poteft habere catentiara talis reditudinis,qux
dicitur iniuftitia adualis ; & fic adus rcdus,fi-
ucextcrior.fiuc interior non dicitur redus fer-
maliter i iuftitia habituali. Porcft enim efle
redus , etiam qudd non fic ab aliquo habitu
genetatus.

Quaeftio XVIII.

489

generata*, vt patet & Dcctore in primo, d. 17. &
tn (]uorto,dijl.\+ q.i. Ee dicit hic , ^ubdjfdnt*
infiitia habitutU , fotcft btberi *£Ims peccati ve-
nialis,vtl aQtu indi ferens. Hic fpccialiter loqui-
tur de iuftitia>quxcft charitas.cU qua Hat actus
indifferes, qui fcil.ncc eft forroalitcr malus,nec
for m ali ccc bohus. Et (imiliter actus peccati ve-
nialis vt patet a Doctore fupri,q.\7.t>c in i.d.17-
Didt ctiam.quod idem actus tnancns.fiuc con-
tinuatus per horam, fi cft rectus, quamdiu ma-
net cius rectitudo manet , ita qu6d idem actus
manens non poteft mutari 1 recto in non re*

ctum i patet , quia rectitudo noh polTer ineffe,
nifi per alium actum, cui prxeise inclfct talis re-
ctitudo; ncc (impliciter actui recto continua-
to per horam poteft incile rectitudo pro vbl
parte, puta priori, puta pro medietate hora:, &
pro alia parte non rectirudo,quia fvt dixi)non
poflct fieri non rectus, nifi mediante alio actu,
cui rectitudo ine(Tet,& hoc patet i Doctore in
i.dtSl. 18. vbi dicit, quod quando quis actu vi-
tae peccatum, pro toto illo tempore, quo vitat
peccatum, non poteft peccare, quia non pollet
peccare, nifi per alium actum.

S C H O L I V M.

Ponuntur corollaria cx doctrina data. Primumdum edjtm hahiluali iullitia, plurificatrl
iuHitias aClualcs, quarum vnd potefi tfft intcnfior diu fecundam modum conatui. Seiundumi
fingulos aclus malos habere proprus malitias. Tertium , malitias eodem modo differre fluo ho-
rntales oppofita ■, despuo i.dft.jp.q i.nufl. dr ^JsfiflO.q.6. guartum , qualiter vnum ejl
granis» aliis Jpttie , & numero, de spuo Dod Jocis tam citatis , & t.dsjl s. i .q.i .nu.p.^usnium,
quomodo peccata in infinitum continuantur in damnatis , quia non poffunuorrumpere naturam
intelltSualcm, quid nonnulli fenssanl\, de vulnerationi natura per peccatum, nshsl phy ficum
ti auferre potefl.fed tantum gratuita. Vide Dod.t.d.yp.q.i.nuq. refeondendo ad tertium
pofilum,nu.\p. Explicat optime triplicem auerfionem ah vltimofinc , quarum vlumatantum
poteft effein acln externo .Vide triplicem relationem ad vltimum finem, i,diH. 4 tjsu.p. vide
etiam de illa auerfione 1/4} & dflj.q. 1 .nu.6.

EX ifto fequuntur qui Jam corollaria, per quae etiam declaratur propofitum. Manenti
Vnum.quoJ manente eadem iuftitia habituali funt tot iuftlcix aftuales, quot eadem
funt aftus cliciti.quarum vna poteft e(Te intendor alia.fi aflus vnus cum maiori co- 0’’** h‘bi-
natu elicitur , quam alius , S£ fi habitus maneret zqualis im6 actus prior poteft elici ’ '/.T

«8.

, quamdius, <x iuuuhujuwuwm rw““

cum maiori conacu : fictunc habebit iuftitiama&ualcm intenfiorem corrcfponden- ^/Jf4r,4-
tcra intenfioni fux » & fecundus a&us poteft elici cum minori conacu : licet certum
fit, quod tunc habitus fit minor.

Aliud , qudd finguli a&us mali habent proprias malitias aquales : quia ficut nati
funt habere proprias bonitates, quia conucnicntias,vclconfotmitatcs>fiuc eidem rc-
gulx,fiuc aliis: iic finguli habent proprias carentias.

Aliud , quod malitix eo modo differunt , quo bonitates . qux deberent ineflc : fi dc hoc i,
fpccie,fpccie : fi numero; numero. Priuationcs enim diftinguntur ficut habitus nati d-37.q.s.

cfremdiftingui,putafurditas,&cxcitas,fuomododiffcruntlpcciepriuauua,ficutau-

ditus,& vifus fpecie pofitiua,& haec excitas, & illa numero priuatiufc, ficut hic vifus,

& ille differunt numero pofitiufc. pcccmtt

1 Et hinc patet,qubd non folum diftinttio vitiorum Phyficfc loquendo.fcd ctiatn
peccatorum Theologice loquendo, & hoc fpccie,& numero» & etiam genere accipi
poteft, non t.intum per diftin&ionemconucrfionistquia illa ncc per fc confutuit, nec
etiam diftinguic peccatum , vt peccatum ; fed accipitur fecundum rationem pro-
priam huius priuationis, qux cft formalis rado diftinguendi priuatiue, ficut habitus
•f pofitiufc.

Apparet etiam quomodo vnum peccatum cft grauius alio,fiue intclligatur iccun- Sciti** tf*
dum diftin&am fpcciem grauitat»s,fiue fecundum diftin&am grauitatem , & in ea-
dem fpccie ; quiaa&us co modo, quo debet habere bonitatem maiorem,fiue ito fpc-
cie,fiue intentionis in fpecietcodem modo, fi caret bonitate debita cft peior priuati- ^
ue,& fi habeat conditionem aliquam pofitiuam repugnantem, eft peior contrarii. _

Tertii apparet quomodo peccata pofTunt continuari in infinitum in damnatis, & PcccAtMco
tamen natura non confumctur : ncc habilitas naturalis , fiu£ quodeunque aliud in
natura. Nam nulla creata natura poteft naturam intcllcftualcm, vel aliquid naturale ^ 4j4mw*.
in ipfa corrumpere, 5c fi poffet diminuere, poflct aliquando dcftrucrc totaliter illam.

Similiter , effettus contingens alicuius caufx non neccflarid concomiratur f tiam
caufam : igitur oppofitum talis effettus , vel alicuius conditionis in ipfo non de-
ftruit , vel diminuit talem caufam : malitia autem in a&u cft priuacio aliqua in
illo, quod cft effc&us contingens voluntatis : igitur nihil diminuit dc ipfa voluntate^

. 4

,490 Quodlibet.

Qliid ergo adimit peccatum" additum peccato : cum fccondim Auguftln Hi
£nchir /»MM/»M fit malum , quintam adimit dc bonitate l

Refpondeo : malitia aftualis In aliquo a&u elicito non adimit bonum , quod fi-
mul fecum incft. Pacet: nec oportet, quod adimat bonum, quod infuit : quia (vtdi-
flum eft prius 1 a3us raptim cranficns non mutatur dc bono in malum,

Quid adi- Si autem intclligaturper bonum, quod infuit,habitus gratuitus, qui adimitur pec-

■mn pecca- cando , hoc non poteft intelligi dc quocunque peccato : quia fecundum pcccaturtl
tam > non adimic illum, quia iam ademptum fuit : ncc primum peccatum ex per fc ratio-
ne lua magis ademit illud, quam fecundum:qnia tunc peccatum primum eflet fim-
plicitcrgrauius fecundo: quia malusbonum adimeret; contingit autem quandoque,
quod fecundum fit grauiuslprimo,&: ita natum eflet adimefemaiusbonum.Cc na per
fc adimit bonum illud aftuale : adimeret etiam per fe bonum habituale , fi inriTctj
adimit igitur peccatum genetalitcr illadqnod deberet, inefle ficut in czconato ex-
citas adimit vifum, non qui infuit; fcd qui debuit inVfle, bl ita dicit Auguftinus it.
fuper Gen.de Angelo peccante, quod cecidit nen ab ea, quod accepit, fcd ab co,quod acu -
Quomodo Dtl fibdi coluijfet , & fi in infinitum adderetur peccatum peccato, quodlibet

■intenefi- adimeret bonitatem propriam, qua: deberet inefle : ncc eftinconuenicnsin vnobo-
mto, comi' no finito .Virtualiter contineri, ficut infinitos cffc&us ruccefliuc eliciendos, fic U in-
PJltn* finitas ftftitudines eorundem.

cnpnita. n Ad aliud de aucrfione : aucrfio afine poteft intelligi aftualis nolitio ipfius fi-
nis ; Sc patet quod non omnis peccans aucrtiturifto modo, cum forte frequenter
peccans non arftualitcr confideret finem, vel fi confidcrat, non illum in fe ex ma-
litia rcfpicit.

Adargpo. Alio modo 'poteft intelligi aucrfio, non fic formalis, fcd quafi virtualisiquod po-
fitam n.ij. tcq p0nj acceptatio aliqua voluntatis incompoflibihs voiitioni finis , faltem efficaci,
vel confccutioni finis; ficut quando voluntas vult omnino aliquid inordinatum, Sc
dcordinansaconfccutionefinis, puta aliquid contra prarccptumdiuinum, fine Cuius
obferaatione pollibile non eft confequi finem : adhuc ifto modo intclligcndo,auer-
fio eft folius voluntatis. Tertio modo largius r poteft dici aucrfio, quacunque ma-
litia feparansa fine efficaciter volendo, vel confcquendo, & talis malitia poteft cfle
in a£tu voluntatis imperato, quia cum imperare i& um fit malum : non flat volunta-
Tcrtia ta- lem efficacitcrvcllc finem vltimum, nec etiam confequi ipfum. Sicut igitur referi-'
tum aucr- bilitas.vel quafi inordinabilitas ad finem poteft dici conuerfio:fic inordinabilitas po-
fu pote!} teft;dici aucrfio ; quando igitur accipitur, quod non eft nifi vna aucrfio in adtu inte-
gi 'vi alia ^0,1 & exteriori, verum eft duobus primis modis intclligendo:iino no eft talis auer-
externo. £0 njQ jn a&u intCnori ; & fi fic intclligatur , quid aucrfio fit formalis ratio in pec-
cato,negandum eft : imo fufficit illa inordinabilitas aftus imperati , quar pollet dici
An libido aucrfio tertio modo di&a. Quod etiam additur ibi de libidine, fi libido intelliga-
fi' •" *du tur c(pe improba voluntas , hoc eft , immoderatum velle , libido non eft forroaliter
externa. jn omn; pCCCJt0 > fccj vcj formalitcr , vel caufaliter concurrit ad peccatum. Si igi-
tur libido, vel cupiditas debet cfle conuertibilocum peccato:oportet extendere ifti
non tantum ad aftum interiorem voluntatis immoderatum , fod etiam ad aftum
imperatum.

COMMEHTARIVS.

22,. 1 T? 7* hinc potet quod non felitm diftinttio vi-

Citiorum , philofophice loquendo , qua: vitii
formalitcr priuariue opponuntur boniratibus
moralibus traditis 4 Phtlofephotfed & putet di-
ftmUio peccatori, Theologice loqui do t ncc dicutur
tantum diftinguiper diltiniftioncconucrfionis,
fcilicet per aliam & aliam conucrlTone ad crea-
turam,vt aliqui dicunt,quia illa nec per fc con-
ftituir.ncc etiam diftinguit peccatum vt pecca-
tun n fcd talis diftin&io accipitur iccundutn ra-
tionem propriam huius ptiuationLs,quar eft for-
malis ratio diftinguendi vnam malitiam ab alia
. , priuatiuc, ficut & bonitas oppofiu eft ratio di-

n»m fert*- ftinguendi pofitiue , & hoc magis patet i Do-
tum *Jf gru- ^ore in fecundo, dift. j 4. apparer ergo quomoda
uim 4 lio 1 vnum putatum eft grumus ulio peccuto , quia

a&us eo modo , quo debet habere bonitatem
maiorem, fiue in ipecie, eodem modo, fi caret
tali bonitate maiori debita, ille a&us eft pcioc
priuatiuc , & fi habear conditionem aliquam
pofitiuam repugnantem illi bonitati , tunc eft
peior contrarie. Apparet etiam quomodo pec-
cata po fiunt continuari in infinitum in damna-
tis.ncc tamen natura eorum, nec habilitas ali-
qua corrumpitur , & hoc clari oftcnfum eft ib
fccundo.dift. 54.V ido ibi.

m Quid ago adimit peccatum additum pec-
cato i Dico vt dicit Doflor iu fccundo,dift.34-
quod form^iter adimit iuftitiam aqualem, cui
formalitcr opponitur , non quod adimat illam*
fic quod prius infuerit, fed quxdcbctct incile,
Vt ini prolixi expofitum eft.

n Ad

Qusltio XVIII.

jfturfo muL
lifUx.

n Ad aliud dc dPterfunc.Dicu Do&or quod
auerfio ab vltimo fine poteft intcllfgi vel quod
Ctr aqualis aucr fio, quali* eft nolitio finis , fiue
odium Dci,& «lirfior auerfio formalis, quia li-
ctu amor Dei immediate , 6c fiormalucr con-
vertit ad Deunt,fic odium Dei immcJiaxc aucr-
tit a Dio, li tamen tale odium fit polEbHc. Dc
quo vide Do&orem « d. 4<. Lo-

quendo dc caliaue^fionc, patet qu&dcft tantfcm
adus voluntatis immediati ab ipfa elicitus.

o si ho mado poteft intelli* i auerfio mediati,
Gn: qua ptsteft peni acctpt asto aliqua t

I 49?

tluaons, &c.' Aiquomojo h.TC ntscrllo tiicatu1
virtualis.vidc in i. d.y.Sc i flo ciii modo inrclli-
gedo suet fioti2,adctito cft silus Totius volutatis-
p Tertio medo lorgiiit poteft dici diicrtio,Sec.8c
huc tertio meda auctito pateti clicaclus al-
tetius potentia: imperatus i voluntate, vt ailui
fornicandi , qui impetatur 1 voluntate comta
prarccptum Dei, qui pr*cipit non fornicari. Hc
tie hutufmodi materia, (citiccr conucriionis , &.
aucr lionis, vide prolixe Do&orctu tn i. d.j y. £
quomodo fpeeiaiiter poteit clic peccatum in a
ll.bus aliarum potentiarum, vide in i.dill.41.

L I V M.

ko.

it.

VO-

S C H O

Suppofito dtfiincfione intpuiohilitdi/f,qudmfaproexpllcait n.io.dicit ocium externum im-
perat i! e ffi proprii imput ovilem decepto 'mtpuukli gener olit er pto eo, quod cf (impliciter in pe -
tcsl.ttc veiitnt.il/fjicct mediati, mediante fiiticet altu volendi. Instantiam vero citro hoi,od-
dnctt ad oppof luminar» ex eo tjuod AC lus externus non fit imputohi l:s, niji medi.mte actu in-
terno volendi, hene fequitur,quidjit oho tmput ahtltUs illuti ,dp dita hutui,cnm nihil pofiit ef-
fe media rcjptlln /ni ipfioo. Tralereifunt ihi diutrfi foti demento (f atnfeejurmer dtuerf re-
■ /peltus,efo terminus Jit ide. Kejpondeneh tonde od argumentu psincipolc peftu n. l .diitinguie
triplice deceptioni velnntarpirjr dicit alii externum ejfevtlnntoni terno modo,ntmiri ijuio
ttl m poteft ale volunt otts,& inero tfl claia.Vtde DeU.m i.d. Jt n.iq.&in 4 ci.l4.1J.ln.il.

DE fecundo in ifto articulo, lcil.dc imputabilitate, patet ex diftinftionc polita ih
fccundoatticulo.li ftriftc accipiendo, foium illud dicacut impmabilc, quod cft
mediati in potcftatc volunrarisipatct quod foium velle, ve\ nelle cft imputabile
Si autem tmputibilc generaliter dicatur illud, quod cft fimplicicer in potcftatc vo- altius im-
luntatistfic afhts imperatus proprii cft itnputabilistquia ctfi non fit immediati in po- pcratuive-
tcftatc volttntatisrcft tamen mediante aftu volendi, qui a£his non foium fecundum ”
fe eft inpoteftate voluntatisifcd ctia vt principium actus exterior istquta voluntas po-
teft per interiore ponere illucxcctiorent. Exemplu.feruus ex praecepto dominlocCi-
dit jlla oeciiio imputatur domino, quia in pote (late luacratadlus Icrui.Iicec mediati.

Et li arg’ ittir.ficUt prius, quod ille non cft imputabitis nifi mediante ifto.

Rcfponefeo.ex hoc fequitur propofuum.quhd illiusSC iftius eft alia imputabilitas: Imputnbi-
iJcmcnim non eft medium, nccratio mediandi rcfpcftu luiipfius.gi poteft idem de- ["tu ahu
clarari, ficut prius de propria bonitatetquia quaqua terminus fit idettame in diuerfis * 4~
ftdamctis surdiuerfi reipefluS ad cude terminuiaQus ille, £e ifte funtdiucrfa fuda-
mera: igitur liebtimpueabilitas coueniar iftis in ordine ad cade voluratctcamc illaeric
eliaficuc cftalia caulabiliras.vclaliud fubiaccre poteftati caufq, licit caufafit eadem.

Ad primum argumentum principale voluniatium poteft dici illud, quod eft fubie- A<* Vf>' 'n
fliuem voluntate, vel illud, quod cft volitua voluncateivel illud, quod cft imperati!
a voluntate. Primu non facit complete, qttdd aliquid fit voluntariutquia habitus po- ‘jum m.
teft efle in voluntate, & tamen non voluntarie voluntas habet illum, quia ttiftitsa eft pl, citor [*-
in voluntate lubicfliui. Secundum dicitur voluntarium pirridpatiuitquia accepta- mitur.
lio cius vt obic&i.cft voluntariatipfum enim magis diceretur volitum, quam volun-
tarium, voluntarium enim proprie dicitut,quod cft in poccftate voluntatis, Se fic dici-
tur terno modo : Ic fic aftus exterior eft voluntarius , ficut altus interior Cmpliciter,
non tamen eft asque primo, fcd illo przfuppofito.

Ad probationem minoris dico, quhd licet adus exterior fep, iratus ab a£lu interio-
ri. hoc cft fine illopofitus inejfe, non fic voluntarius, &. hoc , quia effeftus remotior
non dicitur voluntarius nifi ponatur in tffe per aftum intctiotcm,quicfteffe6tus pro-
pinquior i tamen quando aftus exterior coniungitut cum interioti, S i ex illo proce-
dit,tunc ille exterior, vt diftinftus, habet rationem voluntatij.flc diftindtam, quia vo- 1 -

luncatij mcdi.it& 1 altus autem interior non fic cft voluntarius, fedimmediate. - ,

Qvuf. STIO XIX.

ZJtritm in Cbrifto 'Visitas natura humana ad Verbum fit fila deperidentia
natura ajfuutprx ad perfinam Verbi.

A\cu\.yp.<].i.D.Th.yp.q.ijir.i.&irt S cot.^ i Bon^r.i.y.iRicMj-.i.^.i.^Egid.^.i.Dti-
;.Suac.j p.tom. t.dtfp. j .feci. i .

Onfcqucntcrquxrkurdc dependentia naturxafTumptaradVerbtim.Vtrumirii
C brifto vnicas naturz human* ad Verbum fit fola dependentia natutz aisupex

Argum.

Ratio op.

Vide in

Enchirid.
c jj.Crfr*
pro homi.
ne fumi-
cur.

£*UeJl

ordo.

Dependen
tt 4 Aor-

tam non
ejt cAuftti
ad caufam.

R.ttio ter-
minandi
ito commu-
nit.

Var. lib.j.
*«•

Ratio ter-
minadi ejt
perfonal t-
tat for In.

492 Quodlibet.

d ('crfonam Vctbi. Arguitur quod non. Talis eft ibi vnitas, qui fufficit ad verifican-
dum prxdlcationcm naturi dc perfona, iuxta illud ptimo de Trin.Tilisfiuit illavnio,
qua Deum ftttrrt bomincmtdr hominem Deum. Nunc autetn fola dependentia non vi-
detur ad hoc fufficcreiquia dependens no przdicatur femper de illo, a quo depedet:
quod patet in propo(ito:nacura enim aflumpta dependet i Patre, no tamen Pater cft
homo, igitur cll ibi aliqua alia vnitas, quam dependentia natutz humani ad Vcrbu.
Cotra.dtfcurredo per omnes modos vnitatis,n5 videtur pofle ibi alia vnitas inucniri.

Hic tria lunc videnda. Primd qui modus vnitatis iit hic ponendus; fecundo inqui-
retur qualis ipfa vnitas iit poflibilis, quantum cft ex parte perfonz aflumenus. Tet-
tio , qualiter cft poflibilis quantum ex parte naturi aflumptx.

S C H O L I V M.

Primi oftendit diri ordinem defendent ii natur* homan/t ad Verbum ; tum quii hic vnio
non cft informationis,nec iggregationis.ium,quit non eftrelitio mutua, vel aquiparantiaergo
defendentia. Secundi, fuppoftto quod iuxta ftdem ] olus filius fit inamatus , tnfiert tnt : Prt-
mumjUtm dependentiam non efifie ctufttt ad caufam. Secundum, ratione terminandi non cjfe
communem Iribus. T trtium,ejfe proprietatem perfionalem. Dc his vide Doli, j dijt.t.q. 1 jt. 3 .

DE primo * creditum cft naturam humanam pcrfonaliter cflfevnitam Verbo
Ioan.t .Verbum caro fidum eft •. vbi aro (ccundum Auguftinum pro homine po-
nitur, ic hoc exprcfsc habetur in Symbolis diucrfls.

Ex ifto infertur hic conclufio.qudd ibi cft ordo, flue dependentia natutz huma-
nz ad Vcrbum.Conlequentia probatur, quia omnisvnio.vcl cft per informationem,
vel per aggregationem, vel eft vnio ordinis, Sc ne fit altercatio de perfectionibus e£-
fentialibustvel dc proprietatibus notionalibus, vel aliis, quz dicuntur vnita in Deo,
intelligodc vnione,quz cft realitcrdiftinflorum: hic autc non poteft poni vnio per
informationem , quia Verbum non eft potentia!c,nec informabile, nec aClus infor-
mans naturam humanam -, nec eft hic tantum vnio per aggrcgacionem.quia fic Ver-
bum habet vntonem ad naturam meamtvel Pater ad naturam aflitmptam, Sc gene-
raliter quodcunque diftinSum ad aliud fimplicicer diftinftum : nec illa vnio aggre-
gationi'^! patct,fuflicit ad vnitatem perfonr.

Rcftat igitur tertia vnio b fcilicct ordinis. Ordo autem eft pofterioris ad prius. Pa-
tet autem, quod Verbum non habet rationem pofterioris refpefiu natura, igitur e
conucrfo. natura habet per fc ordinem pofterioris refpcdlu Verbi, Sc ita dependen-
tiam.Probatur etiam confcqucntia:' quia vnio natutz ad Verbum imponat relatio-
nem rcalcm,nonex parte Vcrbiiigitur in natura afliimpca tantum : omnis autem re-
latio realis,non mutua, nec zquiparantiz, vel cft quidam dependentia, vel requirit
dependentiam relati ad illud, ad quod refertur.

d Viceritis qualis fit illa dependentia natura ad Verbum, concluditut ex quodam
crcd ito, ifto, fcilic.quod folus Filius eft incarnatusiex quo fequitur, quod natura illa
non cft vnita cuilibet perfonz in Trinitate, fed foli Filio;ex quo fequuncut tria.

Primum, qu6d ifta dependentia non cft propria caufaci ad caufam, quia fecundum
Auguftinum y .de T ri .14. Ad creaturam Piter,& Filius, dr Spiritus S. fiunt vnu principium.

Secundum vcr6 eft. quod ratio formalis terminandi iftam dependentiam non eft
aliquid commune eribus perfonis : quia in quocunquc cft illud quod cft formalis ra-
tio terminandi aliquam dependentiam, Sc hoc prius naturaliter , quam dependentia
fic terminata, ad ipfum dependet dependenstfi tgicur ratio terminandi eflee commu-
nis tribus perfonis, totaTrinitas terminaret, quod falfum eft.

Hic dicitur,1 quod lic&t fit aliquid coraune toti Trinitati, tamen alio modo eft in
vna perlona.qua in alia, Sc pro rato poflet e fle in vna ratio terminadi, licit no in alia.

Contra hoc, in habendo illud, quod cft commune tribus perfonis, non cft aliqua
diftinclio , nifi pertinens ad originem : puta quod prima perfona habet illud a nullo:
Secundaab vno : Tertia a duobus: Sed ifta differentia non facit ,qu6d vna perfona
terminet dependentiam natura , Sc non alia : quia illa differentia cflet omnino ea-
dem, etiamfi nulla perfona fuiflet incarnata, fiuc quilibet, fiuc quzeunque folaper-
foturputa fi Pater lolus fuiflet incarnatus. f

Tertium fequitur exifto<fcil.quod ratio formalis terminandi ifta dependentiam
natura cft entitas pcrfonalis perfoni Verbi. Hoc probacur,quia realis vnionis eft ali-
qua entitas realis, formalis terminus, fiuc ratio terminadi-.quzcuque aure cnricas,ge-
ucrahilime loquedo de cntiute,vcl cft entitas cf$etialis,Guc natur; vel eft entitas hy-

poftatica

Qu^ftio XIX. 493

poftatlca^fiue perfona!is,quando eftin natura inccllc&ualijdequa loquimur.Probatii
cft autem , quod ratio terminandi iftam dependentiam non eft entitas natur* , (lue
edentia: in Deodgitur erit hypoftaticaiSi: breuiter ifta dependetia non cd ad aliquid
comunicabilc,vt per ic tcrminum,vel per fe rationem terminandi, (ed cd ad aliquid
incommunicabile,fiue incommumcabiliter fubfiftens,vr talc,dcut cd natorz depen-
detis, vcc6municabilis,vcl communicatzriic patet primum, fcilicet quod vnitas, (iue
vnio natura: humanxad Verbum cftquxda dependentia, vel confifticin dependen-
tia ta!i,fciliccc naturx,vt communicabilis ad aliquod fubiidcns incommunicabile.

Contra : b vnio ciufdcm rationis poflec ede ad perfonam Parris :ergo haberet ter-
minum formalem eiufdem rationis : fcd entitas hypodatica ed alterius rationis in
perfonis : igitur, &c.

Refpondeo diceretur ad hoc,dcut diceretur dc communitate eius, quod ed per-
fona in Diuinis: quia d ponatur alia communicas realis perfonx ad tres perfonas,
podet concedi communis ratio terminandi eadem, non tamen propria.

COMMENTARIIS.

i *^Hl«thecqu*ftiofitpcnra<dau*«

99 <]. i .tamen pro clariori imelligentia, adhuc
hanc quxftionero ordinate exponam. Oc primo
ergo articulo, in quo Do&or oftcndic quod vnio
natur* humanx ,qua fcilicet natura humana rca-
licervnitur Verbo, Huc qux vnio rerminarur ad
Verbum in vnitace perfonx, eft cantum relatio
& dependentia , qua natura humana dicitur for-
malicer dependere ad Verbum, vtad fuppolitum
terminans talem vnione,ac per hoc fuppofitans,
fiuc fullentans humana naturam in vnitate fup-
pofiti. Dicit ergo quAd naturam humanam per-
ibnalircreflc vnitara Verbo. eft tantum creditum,
loamut r vc Patct Verbum caro f Atium efi , vbi fecun-

Vtdt in dum Auguftinum curo ponitur pro homine , &

tbirid. t. | j. cft fenfus , quia rutuxa de nouo cft vnita Verbo
in vnitate fuppoliti, (equitur quod Verbum fa-
ttum fir homo. Ex hoc ergo , quod natura hu-
mana eft lic vnira Verbo , infertur quod ibi cft
ordo naturx humanx ad Vcrbu,quia omnis vnio
vel efi per informationem , vr patet in compofico
per fc, vbi forma fubftantialis per fc vnirur nu-
tcrix, informando illam, fimilircr pacer in copo-
luo per accidens , vbi forma accidentalis vnirur
hibie&o.informando illudit*/*// vmoper Aggre-
gationem,Cicut in aceruo lapidum, vbi plurafunc
vnita, inter qux ncc cft aliqua informario,nec ali-
quis ordo, nec abqua dependentia, & bzc cft mi-
nima vjiitas.vt patet in i.d.a.p.a.q.i. Vel efi vnio
ordinis fc ilicct prioris ad pofterius , vel ccontra,
quia vbicunque eft ordo , ibi cft prius &i pofte-
JUlmti» er- rius , &c relatio ordinis poreft multipliciter acci-
dinitftufi pi,vt expofui fuper j.d. i.q i a.i. Et addit Do&or
mmUtfUctttr fi «^inquit fit AltcrcAtio de perfethombm vel efi
Ataft. fgntudibuj, puta dc attributis diuinis, vel de pro-

prietatibus notionalibHi,& c. & quomodo dicitur
vnita, vide in1.d4.qj. Intclligit ergo dc vnione,
Vnio noturo qux eft inter realitcr diftin&a. Ad propofiram
humo.no ad applicando , .dicit qu6d vnio naturx humanx ad
Vrroumnvt Verbum non eft per informationem ; patct.quia
2 SmemT' f* natura humana informaret Vcrbum.tunc Ver-
bum eifet pcrfc&ibile a natura humana , & iic
cflct in potentia receptiua ad aliquam formam,
quddefl impoflibtle, cu omnis imperfc&io for-
maliter repugner Verbotncc iimiliter Verbu eft
altus, fiuc forma informans naturam humanam,
quia tunc cx Verbo, fle natura humana fieret ali-
quod tertium c5po(itum,& Iic Verbum haberer
racioiflm panis rcfpc&u talis compoiiri , & elle
partem repugnat infinito, vc probae Do&or ini.
d.8. qu. a. Et fimiliter Verbum diceretur perfici
perfectione compoiiti , quia omnis pars vt pars
Sceti Oper. Tom. XI l.

alicuius corius, participat perfe&ionem illius to-
tius,vt patet a Dolore in pluribus locis. Seque-
retur etiam qu6d natura humana , & diuina cf-
fencibi confuix.vc pater 1« }.diSl.t.& 1 1.
b Reflat igitur terna vnio,Scc. & hoc ftrift£ lo- ^
quendo de ordine, quia communicer loquendo, ^^^t9rm
cft etiam ordo prioris ad pofterius, vr patet tn 1. j...
d. $0. Sed in propolito accipit ordinem , vc dicit * *

relationem pofteriotis ad ptiusipatet autetnquod
Verbum non habet rationem pofierioris refpcth*
nat nrat cum fit ucceflario xternum. Sequitur er-
go , cum talis vnio naturx ad Verbum dicar per
ic relationem ordinis, quod natura aflumpta ha-
bet per Ic ordinem pofierioris ad Verbum vr ad
prius , Sc ira dependeutiam , ita quod talis vnio
ordinis naturx ad Verbum cft tantum vnio de-
pendent ix, qua natura humana dependet ad Ver-
bum, quia onmis relatio per fcordhiis poiterio-
ris ad prius cft relatio dependentix.

C Probatur etta confequentia. fcilicet quid vnio
naturx humanx ad Verbum fit dcpendcmia.fiue
relatio dependent ix,quia emnu relatio reatu non
mutua jkc. tk dicit non //j;«r«./,quia relatio caufx
ad caufatum cft mutua , & illa non dicit depen-
dentiam aliquam in caufa, lic£c relatio caufari ad
cautam dicit dependentiam in caufaro : & dicic
nec aquiparantu,i.^m\ i s cft relatio xquaiiratis,\cl
ftmilitudinis , quia noti femper relatio huius fi-
militudinis notat dependentiam vnius ad aliud,
vc patet de duobus albis perfdti (limis , vt dicic
Dc&or in i.^o.contraHenricum. communiter
ergo omnit relatio realis non mutua, nec ecjuipa-
rantu,vtl efi quadam dependentia realis , qualis
eft in propolito fcilicet vnio nacurx humanx,
qux realitcr eft relatio dependentix, vel requirit
dependentiam relati ad illud , ad quod refertur :

(ic relatio creatur* ad Deum, qux requirit crea-
turam realiter dependere ad Deum, ad quem re-
fertur mediante relatione dependentix. Cum
ergo vnio naturx humanx ad Vcibum (it relatio
realis, pater quia aliter non fuiflec realiter vnira
Verbo, vr patet in j. d. 1 . ncc cft relatio mutua*
pacct,quia Vcibum non refertur realitcr ad natu-
ri, cum non fit aliqua relatio realis Dei ad cica-
turam, vt probat Do&or in 1. d. $0. nec cft pro- /« x>» fi ,fi
prix xquiparantix , quia relatio xquiparantix roUitoeflro»
proprie fumpta femper eft mutua , vt patet dc x- ^••r»tio^
qualitate,firoilicudinc>& huiufmodi:crgo relatio
realis fcilicet depend£tix,quia talis vnio cft vere
caufata a tota Tt initat e . v t patet in 3. d.i.Sc n6 eft
inconueniens relatione realcraexcriufccus adue-
nicnc£ polle immediate caufari, vt ibi paict.Talis

Tc vnio *

494

Quodlibet.

Ofinit Vvr-

vnio vt caufata, qa* «ft qnxda dependentia rea-
lis, includit per rcalcm i Jccitatem aliam relatio*
nem dependenti* formaliter terminati ad Deu:

hoc modo vnio vt ciit/atadicitur formaliter
quxdam dependetis. Sed talis vnio.vt compara-
tur ad Verbum, fuftcnrificans naturam humana,
tunc proprie non dicitur dependentia ad Ver-
bum, ita quod ip(a dicatur dependere ad Verbfi,
■vt ad fupnofitum fuftcntansipftun : fed requirit
naturam humanam dependere ad Verbum, vt ad
£i /lentans ipfam : patet orgo quomodo vnio na-
tur* humana: cil relatio realis dependenti*,
d Vlttnni .qutlti fit tiladependtntia natura,Scc.
Nunc Dodor declarat qu* dependentia /it talis
vnio:& breutter dicit qubd non e/l dependentia
caufari ad eau/am , ita quid ciim dicitur naturi
humana vmtur Verbo in vnitate fuppo/iti , non
ootatur naturam humatum dependete ad Verbfi
vt cau/atu ad cau/am.quia vt fic tl natura huma-
na,<]uam vnio funr cati fata ad rotatnTrinitarem»

Secundum declarandum in illo articulo e/l,
quod ratio formalis terminandi iftatw depen-
dentiam non cd aliquid commane tribus 'per/b^
iris , quia runc tota Trinitas terminaret iftatn
vnionem , & fic natura humana limul fui/lecafi-
lurapta a tribus,quod c/l falfum.
e Hic dicitur. Hic t ccirat opinionem Varronis,
ilb. { . qu. t . qtiam hic improbat, fed prolixius in
tertio, dilt. i.quxft.i.

Contra hoc hillae Dodor quia in habendi il-
lud,quod ejf commune tribu i perfonu,Scc.
f Sequitur , Stue folm Puter fuijfet infamatu/,
pater, quia /emper Pater haberet illud commune
Filius i Patre, & Spiritus (andus a Patre,
& Filio. Ec prxtcr ea talis differentia c/Tct tan-
tum rationis, vt patet.fed relatio rationis non e/l
ratio formalis terminandi rcalcm dependentiam
parer i Dodore in tertio.dift.r.
g VlrimS dicit Dodor qubd rario formali t ter-
tninandi tjhtm dependentiam natura ejl entitas
pcrfonalu fer fana f^erbi, fiue proprietas peribna-
lis,& hoc probat Dodor quia ratio formalis ter-
minandi illam dependentiam rcalcm clt aliqua
entitas realis , vr pater , &non c/l aliqua cnriras
comunis tribus per/bnis, quia runc rres perfonx
fimul tcrminarenticrgo c/l aliqua entitas propria
perion* Verbi.fi Verbum terminat , vel propria
perfona Patris.ii Pater tctmiturct.fed talis eno-
tas propria Verbi c/l tantum proprietas per/ona-
lis.pura filiatio, fi Vctbu conllitttarur in tjfe per-
{onali per relationem , vel fi per Abfblatum , de
quo in primo, difl.xG. tale abfolutum con/lituens
perfonam Vetbi c/Tet rario terminandi. Et nota
vmxn tarioncm.quam facit Dodor m ydifi.t.qj.
probando qubd lbla proprietas perfonalis fic ra-

tio formalis terminandi calein vnionem.
h Contra. Hic Dodor intendit infene quod fi
proprietas perfonalis c/Tcr ratio formalis termi-
nandi iftatn vnionem.qubd tunc proprietas per-
fonalis Parris , & proprietas filij diem ciu/dcm
rationis, cuius oppofitura probatura cft in i.d.y.
& dffia j. Quud aurem fequatur, paret, quia vnio
natur* human* ad Patrem effer ciufdcm ratio-
nis cum vnione natur* human* ad Verbum;er-
50 6c termini c/Tcnt ciufdcm rationis,* percon-
lequcns rationes formales tcmrinandi,quia vn iU
mon effet eiufdem rationis , nifi etiam ratio for-
malis terminandi e/Tet ciufJrm rationis.
i Dicit Dodor qudd diceretur ad hoc argumen «
tum.Scc. Vult dicere, qubd fi ab vltirafs confti-
futiuis perlbnaru polTct immediate abftrahi ali-
qua rcalitas realitcr communis illis , time rati*
formalis terminandi illam dependentiam cllet
communis tribus , tamen vna pertona non ter-
rninaret , nifi per rationem formalem propriato
fibiifed perion* diainx.fiue proprietares perio-
nalcs non conueniont in aliqna realitate com-
muni contrahibili , licet in Aliquo conceptu ab-
ftrado ab illis, vt patet in 1 Jift.16, & ideo tales
proprietates non lunt ciufdcm rationis, ita qubd
ctonueniant in aliqua rcalitarc communi.imd vt
/ic.fuut /impliciter,* primo diuer/a , vr patet «t
tul.y.t).#’ 16. non funt ramen piimb diuer/a in
aliquo concepto communi ab ft rado per intelle-
clum,vt pacet in id.i6.2c vide qu* notam' fupec
primo, d. 1 j.cF ij, * hdc modo non poneretuC
talis coccprus comunis rario formalis terminidi
cu rario formalis tenninadi ra!6 dependenti! fit
entitas realis, vt funri paniir,*calis cocepms com-
munis non e/l in /e curitas realis, fed bene pt imo
modo po/Tec poni rario formali* rermiftandi cfi*.
nmnis.fcd n6 cflet ratio formalis terminandi ali-
cui pcrfonx.nifi vt fadafibi propria, ficut natura
humana c/l ratio formalis generandi /ibi fimilei
qu* c/l comunis omnibus indiuiduis hominis,*
tome Socrati n6 eftet ratio formalis gcnerSdi fibi
fimile.nifi vt fada propria Socrati, puta per hxc*
ccicarem contraherem ulcm naturam ad Socra-
t em i fic fimiliter fi cfler talis rcalitas communis
tribus perfonis, id cft, tribus proprietatibus pet-
fonalibus. illa e/Tet ratio formalis terminandi ta-
lem dependentiam communis illis tribus, /bd n6
dict ratio formalis terminandi Vcrt>6diuino,nifi
vt fada fibi propria per aliquid cohtrahens ips!
ad Verbum, licit hocfitimp. /Tibi le,quia hoc ef-
fer imperfedionis in Verbo diuino , nam quic-
quid e/l in Diuinis ex natura rei, c/l /implicitet
in vlrima adualirate . ira qubd nullo modo eft
contrahibilc.fiuc determinabile , vt patet in pr
mo.difl.i.p. x.q.i.& d.yquajl.i.

S C H O L I V M.

Non repugnat perfona diu i na terminare dependentiam natura creata&ce qua perforare-
tjuc (jUd dtum a , neque qua hac. Ratio tft , quia inde pendent i non repugnat terminare depen-
dentiamide quo agit Docl. 3 . d.i.q.i.num.4 . vbi reijcii rationes D. Thoma^ Hcnr::i ad hoc.
obijcit quatuor pulchras infantias.

dehocj.d. 'PA E fecundo articulo ‘principali videndum eft, quomodo fit poflibile exparte

I.q.i ,n.4 1 ' termini, quomodo fcilicct hoc fubliltens incomunicabile.vt tale,potcfl rermi-

narc dependcmia:hoc aute potcllaliqnalicer declarari fic Si repugnaret fibi depen-
dentia terminare, aut illa repugngeia effet pet hoc, quod eft illud ( ubfiftfs fiue ferfo-
na:auc per hoc quod eft pcrlona diuina:aut per hoc, quod cft bic pnibna, qu* fciL
fola ponitur terminare depcndentia:fcd propter nullu iftoru repugnat ifti pt i fonr.

Qu&ftio XIX.

*95

Ouod probatnr dupliciter. Primi» fic : Indcpendenti 'hon repugnat terminare de-
■pendcntiim.etfi habeat propriam indepcndenciam non repugnadibieffe terminum dtmi mu
proprium dependentiae. Nunc autem Verbum, quantum adcntitatei* fu%m , etiam TW"
perfonalem.crt independeu?,S£ Hoc independentiafibi propria. Igitur nullo illorum
trium inodorum repugnat ftbi terminare dependentiam. Probatio minonsxut for- (j ^
maliter repugnat omnis imperfeflio i ei fnrmaliccr repugnat omnis dependentia i i£
quod eft formalis ratio repugnanti* refpe&u vnius, SCrefpedhi alterius. Hoc pateti
quia dependentia vel eft formalitcr impeifcftio , vel omnino habet nccdlarib im- „
petfeaionem anncxammunc autem Fi io ratione proprietatis liypoftatica: repugnat
formalitcr omnis imperfcflio : ita quod ifta proprietas eft ipft Filio formatis ratio re-
pugnantix : mhilcnim ponitur in Dumus cx natura rei , quin fibi prxcittfljme conft-
deraco,repugncc quxcunqUc impcrfc&io : alioquin prxeis^ quantum clt dc lepom- -n ^
bile effer fibi alitjuam impcrfcflionem competere : ic itapofuo , quod illaimperfc-
aio competeret , adhuc ipla poffet manere ipfik i & ft ipfamcc manet, eft intrinfecl
Deo : igitur poffibilc clfct aliquam imperfeflionem efle inrtinfccam Deo : qriod eft
impoflibilc. \ . ,

Contra iftam rationem k obiirittmprrmd contra maiorem : quia fi indcpcndentii
concluderet pofle terminare dependentiam igitur indcpcndentiaralis concluderer
polTc terminare talem dependentiam : confequcns eft falfum : ficut patet in multis.

Prim6 in iubftamia,&accidcncc:quia omnis fubftantia eft indepeden* independen-
cia accidentis ad fubicdh»m:&: tamen non omnis fubftantia poteft terminare depen-
dentiam accidentis cuiufcunquc ad fubicftum : ficut lapis non poteft terminare de-
pendentiam fapicntix.Coniimilitcr patet dcdcpcndccia totius ad p*rcc$rquia mulca *
ftinc,quibus repugnat dependere tali dependentia, qux eft totius ad partes , ncc ta-
men portunt terminare calem dependentiam, ficut eft quodeunque fimplex , quod
cion eft totum, nec pars. Pater etiam dc indcpcndcncia caufatiad caufam, quia An-
gelus eft independens a quocunquc caufaco, vt a caufa : non tamen poteft terminarfc
quodeunque caufacurt.

Apparet etiam communflfime dc proprictatc,de qua eft propofitum,quia proprie-*
tas pcrfonalis,cum fit omnino iridependens, fecundum hoc pollet terminare omnem
dependentiam crcaturx ad Deum , vt caufati ad caufam , &hoc fecundum quam-
■cunque rationem caulalitatis, quod eft manifefte falfum : quia proprietas in perfoni
non eft formalis ratio caulandi,fed aliquid commune tribus , vt di&um eft fupra per {

Auguftinum. . . . . *•**'*'

Rclpondctut igitur ad maiorem 1 quod licet indcpendenti, ratione lux indepen- _ ^
tix, non repugnat , quod ipfum terminet dependentia altcrius-.tamen indcpcndecia
tion futEcic ad hoc,vc fibi conueniattermina're:fcd oportet qobd habeat ptioriratem, aQn
velprimitatcm cfTcntialcm rcfpc&u illius, quod dependet ad ipfumtquia dependen- tfrmt.

tia eft pofterioris eficntiahcer ad prius dTcncialitcr:oportec etiam qu6d habeat per- nddam de-*
fe&ioncm aliquam, refpe&u cuius dependens fit impcrfc&um:& ad propofitum cn- -pendenti*
ricas hypoftacica non habet prioritaccm efientialem rcfpc&u crcaturx : quja ordo cf-
(cniialis eft per fc inter cflcnuaSjdiftingucndocficntias contra encitaccm hypoftati* ^
cam.Formx enim, id eft,quiditatcs rerum fc habent ficut numeri : entitas etiam hy- ^
poftatica non eft (impliciter perfcfta , vel (impliciter perfedio , prout di&um eft in
quxftione dc hoc mota. Per idem negaretur minor , quia fi aliquid cflfcc ratio repu- QkM/f.y*
gnantix rcfpcdu cuiufcunquc impcrfc&ionis ipfum effet pcrfc&io fimplicitcr. Si
igitur entitas hypoftacica uon eft perfc&io fimplicitcr , fcquicur quod ipfa non eft
formalis ratio repugnandi omni impctfc&ioni, &c pet confequcns ncc per ipfam ha-
bet perfona formalitcr propriamindependentiam.

C 0 M M E N r A % I V s.

Ofin. Scoti.

i 1^£ fecundo articuli principali videndam
YJef , quomodo ft pofibilt ex parte termini ,
id eft , quomodo hoc fubfftens incommunicabile ,
fci 1 icet Verbum diuimim ,vt talo poteji terrmnare
dependentiam , Se arguit fic;non repugnat Verbo
diuiiio polle terminare ulcm dependentiam;
ergo poteft fimplicitcr terminare. Patet con-
feqocnci^uia ficut repugnantia dicit incompofi.
fibiliratem, ita non repugnantia dicit polfibilita-
• Scoti Oper. Tom. XII.

tcm. Probatur anteccdens,(juia fi terminare de-
pendentiam talem fibi repugnaret, aut hoc cllet,
quia verbum eft fubfiften$,fiue pcrlona^ablblutd
loquendo aut quia eft pctlbna diuina ; aut quia
eft hxc perfona , id clt, aut repugnat peifo-
nx, inquantum petlona , aut inquantim diuina,
aut inquantum nxc pcrlona : non videtur aliud
membrum dandum, propter quod repugnet Ver-
bo polle terminate talem dependentiam ; (ea
Tt i pto

496

Quodlibet.

rpropter nullum i (locum rcpugtuc Vctbo diurno,
& arguit fic ; In dependenti non repugnat termi-
nare dependentiam, &c. fed Perbum quantum ud
em itat em f tiara etiam p er fo talem , ejl indepen -
• dtks,& hoc tndependentia ] Ibi propria, loquendo
idc independenria.qu* (ibi conuenit ratione en-
'ticatrs perfonalis , qu* entitas cft propria verbo.
"Probarur ifta minor, quia cui formaliter repugnat
omnis imptrfecho , ei for malit er repugnat otnnu
dependent ia,& quod ejl formalis ratio repugnan-
tia refpeliu vniut , id ere, omnis impcrfe&ionis,
ejl etiam refpeliu alterna , frilicfcr omnis depen-
dentia; , &: bconrra fcilicct qubd cft formalis ra-
ptio repugnanti* refpc&u omnis dependenti*,
erit etkm rcfpedku omnis imperfciftionis , quia
omne dependens nccclfarib includit imperfe-
Itioncm, quia limitationem , Si omne imperfe-
&ara includit ncceflarib aliquam dependentiam.
Sed Verbo diuino ratione proprietatis perfona-
tis repugnat formaliter omnis imperfe&io, quia
nihil ponitur in diuinis cx natura rei , quin libi
pr.eciiillimc confiderato repugnet omnis iin-
-perfoftio, quia fi libi non repugnet , ergo aliqua
impcifcftio poflit (ibi competere, & polita , per
poffibilc , tali imperfectione in proprietate per-
sonali , adhuc talis propricras perfonalis mane-
ret in diuinis , quia cft ibi ncceftc etfc , Sc non
maneret ftifi vc intrinfcca Deo , (cilicet per rea-
lem identitatem, & per conlcquestS poflibile ef-
fer aliquam imperfc&ioncm elfe Incrinfcca Deo,
quod eft Impollibilc , quia enti infinito for*
malirer.limphcitcr repugnat omnis imperfectio.

k Contra ijlarn rationem. Dobtor indat con-
tra hanc rationem , vt magis declaictur , quam
etiam rationem facit in tertio, dijl. i . quejl.i. Et
primo inftac contra maiorem , probando quod
ifta non fit vera frilicct independenn non repu-
gnat terminare dependent tam ,Sc ztgun (ic ; Si in-
dependenti non repugnat polle terminare de-
pcndcntiam.igitur tali independenti pollet cort-
ttenirc polle caminare dependentiam talem, pu-

ta fi cft indepen dens mdepeudentia oppofirado-
pendenti*. puta acciJentis ad /ubie<ftura;dicituc
enim talis indepcndcnria , vt comparatur ad ta-
lem dependentiam (ibi oppoficam.

1 Refpondetur igitur ad maiorem. Ex quo
Do&or dedit multas inftamias contra illam mag-
iorem, hic dide non (ecundftm opinionem pro-
priam, vt patebit, qubd illa maior non cft (impli-
citcr vera, quia (blu independencia noucft rario
formalis terminandi dependentium , fed oportet
addere fcilkct qubd ratio independenti* habent
realitatem.fiue primitateh ejfcmialcm refpeftu il -
Inu, quod dependet adipfam ; patet ,quia depen-
dentia pofterioris cftcntialitcr ad prius dlentia-
Titcr. Oportet etiam addere , qubd ratio for-
malis independenti* habeat aliquam perfectio-
nem reipc&u dependentis , quia ficut depen-
chro vt dependens .neccllarib dicit imperfe-
ctionem relpc&u illius , ad quod dependet , iri
terminans dependentiam dependentis ncceda-
rio dicit perfectionem rcfpettu dependentis j 6c
maior fic intcllc<fta videtur habere vciitarcm,
aliter non.

tfota tamen , qubd h*c non cft prxeiia rario tr$t^
veritatis illius maioris ( vt infri patebit ) maiore
ifto modo concefTa , minor fiimpta videtur ne*
ganda.fcihcct qubd proprietas perfonalis habeat
prioritaccm cllcntialcm refpedhi creatur* , Se
qubd dicat pcrfc&ioncm rclpe&u illius. De pri-
mo pater, quia ordo elTentialis eft per fc infer ef-
fcnrias.diftinguendo cftentiam contra cm itarem
hvpolbticam ; & qubd unrbm inrer elTcntias,
fcilicct (pccificb diltin&as.fu per (c ordo cfien-
tialis , fcilicct per fc pofterioris cflentialiter ad
prius per fc ellcntialitcr , probatur per Phiiofo-
phum 8. Metapbjex.com.io. vbi ruit, qubd for-
m*,id eft^quiditates rerum fc habeant,(icuc nu- •
iticri, inter quas cft proprie ordo elTentialis. De
fecundo patet , qnia entitas hypoftatica non c.t
(impliciter perfe£b , vel (impliciter perfectio*
prout divhnu cft

Di ni fio de.
pendentia .
aid termi-
nandi di-
tterfas de-
pendentias
formales ,
requiritur
diuerfa ra-
tiones ter-
tn i na di, vel
vna illimi -

• S C H O L I V M.

Soluit dhiettiones centra rationem tohclufionis allatas ; <jr earutn vis jiat in his propefi-
t ion tini. Prima , 'independens tali dependentia , puta caafati ad caufam , vel accidentis ad
fubieffum , non ideo potefi qualemcunque dependentiam terminare , almquin t^lngeltsi
caufarct reliqua creata , & lapis fukieclaret omne accidens. Secunda , independens tali de-
pendentia , non ideo potes/ talem dependentiam cqiufqte dependentis terminare. Patet exem-
ptu allatis. Tertia , independens tali dependentia potefi alicuius dependentis talem depen-
dentiam terminare , vel priorem , mediate vel immediati : fic lapis alicuius accidentis depenu
dentiam terminat, <$• Deusjicis nequeat terminare dependentiam accidentis per modum fish-
iech , terminat eam mediati, caufando fubie Ilum, quod efi terminare dependentiam pnorelst.
JVu.rta , independens /impliciter potes i [altem alicuius dependentiam terminare , huiufimodi
est proprietas perfonalis in Deo , dr ideo poteit terminare dependentiam tommonicahilis ad
fuppofiturn. Per hos clare foluuntur quatuer initantia fofita. circa quas habet Doiter pulcher-
rimam doctrinam.

AD ifta Ad primum. Dependentia potefi dupliciter diftingui. Vno modo
formaliter,fiucquaii fpecie , fecundum rationem diftinttam formalem depen-
demix:alio modo quafi materialiter, Iccundiim diftinflionem ipforum dependentiu:
&hoc dupliciter, vel in eodem ordine, vel in alio, Sc alio. Prima diftinflio requirit in
termino rationem formalem terminandi aliam, & aliam, vel eandem quafi illimirata,
virtualiter fcilicct, vel cmincntercontinentS tales rationes forma.cs diftin&a^Secu-
da dtftioftio * non requirit diftin&ioncmniii eorum^uz depcndelttfc quandoque

ifta

Qusdio XIX.

497

ifta diftin&a funt eiufdcm ordinis, quando, fciliect xque immediate, ve! atque me-
diati dependent ad idem : quandoque funt alterius ordinis , quando fciliect vnum »
dependet mediati , Se aliud immediate. Licit igitur ifta propoiitio fu falfa " , lnde-
fendens tali dependentia (oteji cfualcu.nnefue dependeuliaus terminare i Se ifta etiam:
Independens dependentia talt fate!} dependentiam eutufunpue dependentis terminare : ta- .
men videtur ifta probabilis, quod independens lah dependentia pete ii alicuius dependea-
tis talem dependentiam terminare, vel prmcm,ey htc vel immcdiate.vel f altem mediale : Sc
ifta probabilior , Simpliciter inde pendens petcT/ cuiufcumejue dependentis, vel faltem ali-
cuius dependentis aliquam dependentiam leiminare. Et iftarum duarum propofitionum
veritas appareret, fi ifta eftet nota, quod q-ixcumquc entitas quacumque alia , vel eft
pctfc prior, vel pofterior: Si ita videtur pofle haberi ex connexione entium Sc vili-
tate corum.fiue vniucrfi.qux vnicas eft ordinis fecundum Phtlofophum 1 1 Mctaph. Tex.nji.
videretur enim illa entitas inconnexa cum aliis , quae non haberet per fe ordinem
prioris, nec pofterioris.

Quando igitur argitur.fi independentia,Sic. V no modo poftet negati confcquen- Q*an
tia t , quia fi independens tali dependentia non polfit terminare talem dependen- ?«»/•*«
tiam.hoc eft propter aliquid annexum fua: independentix, qux eft limitata , Si idcb
poteft habere aliquam impetfefiionem annexam. Sed hxc ratio non tenet de inde- cJntf-
pendente ftmpliciteriquia in tali faltem nulla eft impcrfc&io.

A liter etiam deficit illa confcquencia ' : quia non oportet quod talis independen- demis.
tia concludat talem terminationem, nifi independentia fimpliciteraccipcrctur in an- lndeptn-.
tcccdcnte,ficqubdindcpcndenti.tfitDp!icitcr , Si omnimoda concluderet poffe ter- dens /sm-
minare omnem dependentiam :led hoc non fuit acceptum, fcd lolummodd , quod
independens omnino poftet aliquam dependentiam terminarcihoc enim fuftkit ad
propoficnmrquia per viam diuifionis.fequiturcum illud indepcndens.de quo eft fer- dipeudasss,
mo.icilicctpcrfona.vcl cntlt'- peiiona is , non poiht terminare aliquam dependen-
tiam,qux cftcaufati.vcl menfurati,vel alia huiulmodnquid pofiit terminate illam,
qux eft Darutx,vcc(Kommunn. bilis ad aliquid, vtincommunicabilitet exiftens.

Aliter poftet concedi 1 conlcqucns fceundiim incellcflum piius expoficum,leili-
cecqudd independens tali dependentia, alicuiustalitct dependentis , vel priori de-
pendentia , dependentis poteft dependentiam terminare. Per hoe patet adillas in-
itandas ibi politas.

Adpnm.imiquiafnbftantiaillapotcftaUquam dependentiam alicuius accidentis
terminare : puta il!ius,quoJ natum eft fibi conucnitc : Sc cfto quod tftet aliqua lub-
ftantia non fnfccptiua alicuius accidentis : ficut eft natura diuina : illa tatnen poteft
terminare aliquam dependentiam priorem, quam fit iftatputa alicuius caufiti prioris
ipfo accidcntciSc lic mediate terminat dependentiam iplius accidentis.

Ad fecundam,dc toto ,r Sede partibus per ideimquia firoplex , quod nec eft to- Simphte
tnm,ncc pars, non poteft terminate dependentiam totius ad panes, fcd poteft tetmi- ,,r.

nare dependentiam priorem, quam fit illa, qux eft totius ad partes. minare de *

Et fi quxras quam dependentiam terminat A ngclus rcfpcSu ignis,qui dependet pendentia
a partibus fuis ! - ^endem^"

U.cfpondeo,illam dependentiam, quxtft minus nobilis ad magis nobile in ordi-
nc clfentiali naturarum. panibus.

Per idem ad tertiamiquia Angelus terminat dependentiam cuiufcunque naturx fr stn^c-
inferioris.SC hocmcdiate vel immediate : illam quidem, qux eft fecundum ordinem lus laptdie
cffentialcm quiditatum:Se illa eft quodammodo prior dependentia illa, qux eft effe- & men, '!* ■
£kus a caufa efficiente rimo hxc videtur omnino prima, Sc hxc poteft alhgnari com-
muniter conucnitc cuilibet independenti tcfpeflu illius , rclpcelu cuius dicitur in-
dependens.

Ad quanam 1 independens omnino bene vidccur,qubd neccfiaiio pofiit aliquam
dependentiam terminare , quia non videtur aliter connexionem habere cum aliis
entibus, fcd non oportet quod qualemcunqne dependentiam polfit terminare : quia
illam qux requirit intermino perfe&ioncm fimplicitcr ,cuiufmodi eft dependentia o«*rt ),p-
caufati ad caufam.non terminatmifi fit pcrfe&um fimplicitcr: poteft autem efle in- f^aj,t„an
dependens, fi fibi repugnet imperfeftio , liebt fibi non conueniat (impliciter perfe imiu
ftio:quia entitas hypoftatica,vt talis,non eft pctfcflio fimplicitcr : nec tamen omnis amnem de-
tali, eft impcrfeaa. pendmui.

. Scoti Of er. Tom. XII. T t j Per

/rg8 Quodlibet.

Per hoc excluditur refponfio ad maiorem * , quia independenti omnino, nec ra-
tione independentix fur, nec ratione alicuius fibi annexi poteft repugnare genera-
liter terminare quamcunque dependentiam.

Et cum tangitur, quod ad hocvcterminec .requiritur qudd fit prius eflcntialiter:
poteft dici, qudd proprii loquendo de prioritate elfentiali , qux fcilicet cft ratione
clfcntix . vt diftinguitttr contra entitatem hypoftaticam i fic vnaeft prioritas trium
perfonarum : fcd extendendo prioritatem cflcntialcm ad priotitatem per fe , & hoc
rcfpc&u cuiufcunque entitatis,fiue quiditatiuc,fiue hypoftatici, poteft entita» per-
lonalis in Diuinis dici prior cifcntialiter.vel magis proprii, per fe prior quocumque
Ommier - caufato. Et ifto fecundo modo accipiendo prioritatem , necefle cft vt omne depen-
mwam dentiam terminans, fit prius eo, quod dependet. Non autem primo modo accipien-
frim tfl jo pjioriutcncnifi tantum quando cft dependentia caufati ad caufam, vel aliqua fi-

milis dependentia : puta caufati pofterioris ad caufatum prius , vel caufx vnius ad
" * aliam caufatn.vel menfurati ad menfuram.

Et cutn dicitur, quod iolx formx.ltoc cft,quiditates,fe habent ficut numeri , quo
ad hoc, quod incislolum attenditur ordo cffcncialis, non igitur in entitate hy pofta-
tica. Poteft diftingui de dependentia elfentiali , quia quxdam cft (impliciter effen-
tialis.qux cft ratione clfcntix in vtroque extremo , vbi fcilicet fundamentum ratio-
Dtftnder- nc clfcntix dependet, & terminus ratione e dentix terminat ; 8£ ifto modo eft depen-
n/cMfMi dentia cdcntialiscrcaturx vt caufati ad Deum vt ad caufam. Alio modo poteft dici
*dcA*f*m, c(Tcn[ja’is tantum ex parte fundamenti , cui fcilicet clfcntia eft ratio dependendi!

led nihil ratione clfcntix terminat , fcd ratione entitatis diftmcfat ab clfcntia ,puu

Ur.nmm .

mriurA*t hypoltatice.

exmni. Et cum additur * , qubJ terminans dependentiam , oporcet efle perfeftum, licdt
Inurmuu hic podit diftingui , quod pcifccho, ficut & entitas xquiuoci conuenit emirati qui-
ntn rtijm- ditatiuc.Jc hypoftaticc : tamen proprii perfcflio non videtur conucniie nili entitati
riiur per- qujditatiu^quia entitas hypoftatica non cft fecundum quam aliquid forma) Iter per-
ftilu. fici cur, fed fecundum quam recipit pcrfc&ionem , vel faltem determinatur ad per«

feflionem receptam.

Et fecundum hoc, neganda elfct illa propolitio , oportet qudd terminans depen-
dentiam di pctfcfkunv.fulficit enim quod libi repugnet imperfcflio, qualis conuenic
dependenti.

Jdimfm- Et per hoc patet ad illud , quod dicitur contra minorem : quia perfectionem non
plicitir per extendendo, fcd proprii accipiendo, neganda eft ifta ptopofitio.qudd li aliquid fic ra-
fcSU, mn tiQ icpugmntix rcCpcSu cuiufcunque imperfcaionis.ipfum eft perfeftum , vel per-
p.ref? ejfe fcaio ,jmpijcj,er. Quicquid enim poteft rcalitet efle idem fimpliciter perferto , ip-
imptrf;. fura non teft cifc aliquo modo imperfertura , & tamen non oportet qudd quod-
cunque tale fecundum rationem fuam formalem, fit fimpliciter perfertum.

C o M M E S T A Ttl V S.

m \ D yfc.Sre. HlcDofloc tefpondet ad
/\.inftantias fa&as contra maiorem, & pri-
ni^ ad primam , qua: eft dc fubftantia , 5c acci-
dente, prxmittcndo multa , qui valent ad folti-
X^tftndtmu tionem ad illas inflamias. Dicit ergo primo»
dnfU - dependentia poteft dupliciter accipi. Vno

f*tr m*?i. mg(lo fgrmtUter , fcilicet pro ratione formali ip-
fius dependenti* , qu* cft formaliter tclaiio.
Alio modo materialiter pro natura dependente,
qu* formaliter denominatur tali dependentia,
qu* cft relatio. Primo modo dicit Do&or di-

fknflio dependentia formaliter accepta requirit in
termino rat tonem formalem terminandi altam &
altam , vel eandem quaft UUmitatam , virtualtter
fcilicet vel cminoiter continentem tales ratione t
fertnakt dtjhnllas , id cft , qudd fi funr dux de-
•1 . pendemix. Ipecic diftin£kx > ncccllariu fiint ad
terminos fpecic diftin&os.id cft.qudJ ratio for-
malis terminandi vnam ncccflario diftinguicuc

fpecie a ratione formali terminandi aliamjpatct
de duabus dependentiis fpecie diftin&is caufati
ad caufam , qu* tetminantur ad caufas fpecies
diftindas , fmc ad eandem caufam fecundum
aliam , 8c aliam rationem terminandi fpecie di-
ftindbm.vcl (i tales dependenti* fpecie diftindbe
habent eundem terminum fecundum eandem
rationem formalem terminandi talis ratio for-
malis, ctfi non fit fpecic diftin£b, vinualiter ta-
men , fiuc eminenter concinet rationes formales
fpecie diftmdas,qu* immediate pofTunt corref-
ponderc illis dependentiis fpecie diftmcris in ra-
tione formali terminandi. Exemplum : Depcn- Extmjlun*
dcntia.qua calor depedee ab igne in ratione cau-
fati ,8c qua vermis dependet i Solcjpccic diftin-
guiuir,& vna terminatur ad Solem, & alia ad ig-
ne, ita qudd Sol terminat dependentiam vermis
caniaci ab ipfo fecundum aliam rationem for-
malem fpecie diftinctamab illa, fecundum quam

ignit

Quaiftio XIX. 499

Ignis terminat dependentiam caloris ab eocaufa-
ti. Si ver6 calor * vermis effent immediate cau-
fata a Deo , fi illx dependenti* dirtingnuntur
fpecie . Deus immediate terminaret dependen-
. tiatn illarum fecundam aliam, * aliam rationem
fpecie diflUnAira , uoft In eo fornialiter contcn-
tam.fed tantum virtualitcr, quia virtuaHter con-
tinet caliditatcm Solis refpcAu vermis** caufa-
iitatem ignis rclpcAu caloris,
g n Sci loquendo de diftinAionc fecundo

moio.fcilicct dependenti* materialiter fumptx,
qux diftinAio eft fecundam t#uras dependen-
tes , dicit quod talis dftfnfho non r equini diftin-
lh9nem.mli eorum.qna dep tn dent. paxet, quia na-
tura hominis, * natura atini diftinguuncur fpe-
cic , * non dicuntur diftingui per aliqua extr in-
feci, ii cut dependentix primo modo acceptx. Et
addit, quAd ift« natarx dependentes ab inuiccm
diftindtx.pura vel fpecie, vel genere , quandoque
funt eiufdern ordine , quando fulica immediate,
vel tqui mediate dependent ad idem * quandoque
furi I -a It eri ue ordinis, quando filices vnum depen-
det mediate, (f ahud immediate. Exemplum pri-
mmflum, fum ciufdcm ordinis immediati ,vt

fubftantix etiam genere diftinAx , dependent in
ratione caufati ad Deum canfantem,* non tan-
tiim fubftantix» fcd etiam omnia accidentia rea-
lia abfotuta, qux omnia dicuntur dependere de-
pendentia ciufdcm ordinis immediatr, fcilicet
caufati ad caufam. Uem patet dc omnibus acci-
dentibus , qux dependent ad ftibicAum depen-
denda ciufdcm ordinis immediati , quia fubie-
ttum immediate terminat dependentiam acci-
dentis libi inbxrentis.

Comparando tamen dependentiam acciden-
tis ad fubftantiam , ad quam viti mate dependet,
fi comparando dependentiam fubftantix ad
Deum.vtraque dependentia dicitur dependentia
ordinis immediati . Ucct vna fu caufati ad cau-
fam , qualis cft fubftantix ad Deum ; alia cft in-
hxrcmis ad fubieAum cui inhxict, quilis cft ac-
cidentis ad fubieAum cui inhxrcr. Si veri vtra-
que comparetur ad Deum , fcilicet fubftantix
jj? caulatx a Dco,& accidentis ad fubieAum, prima
dependentia dicitur dependentia ciufdcm ordi-
nis immediati , * fecunda cft ciufdem ordinis
mediati, qux fcHiccr cft accfJcmis ad fubieAum.
Licet enim dependentia accidentis ad fubic-
dum , vt prxeise comparatur ad fubieAum cui
inhxret.lic dcpenJcntia ciuClcm ordinis imme-
diari.tamcn vt comparatur ad Peum, dicitur de-
pendentia ciuffem ordinis tantum mediati i non
enim Deus immediate terminat dependentiam
accidentis in ratione fubicAi , remahut tamen
mcdiatc,quia ex quo caufat fubftantiam, qux im-
mediate dependet ad Deum , & fubftantia in ra-
tione fubicAi immediate rerminar dependen-
tiam accidentis, iJc& dicimus quod accidens de-
pendet ad Deum dependentia ordinis tantum
mediati,* hoc cft quodditir.

9. o Luet igitur ifla propofitio fit fal/k,Scc.

Ln hic lirera funt quatuor propofiiioncs , dux
faUx,* dux verxjrrima falfacft ifta.qu&d /nde-
pendens tali dependentia, puta caufati ad caufam,
vel acciJentis ad OhieAum^Wf/? qualemcunque
dependentiam terminare Paret inftanria.quia lapis
eft independens dependentia acCidenris ad wb-
icAum,* tamen non poteft determinare depen-
dentiam cuiufcunqae acciJcntfs, quia non acci-
dentis fpiritualis. Similiter Angelus cft inde-

pendem dependentia caufati au caufam refpcAtl
omnium inferiorum,* tamen non poteft termi-
nate dependentiam cuiufctmque caufati inferio-
ris,vt patcr,quia rtme cflct caufa aiiufcunque in-
ferioris, quod eft fhlfum. Secunda falfacft ifta:
Independent tali dependentia poteft talem depen-
dentiam eniufeunqut dependenti * ierminare:pvct
per inftanrias immediati prxdiAas. Tertia pro-
pofirio vera eft ifta.qudd Independent tali depen-
dentia poteft altemus dependentis talem dependen-
tiam terminare,vel priorem, G" hoc vel immediate,
vel faltem mediare. Hxc patet , nam lapis eft in-
dependens dependentia accidentis ad fubieAum» •

* licet non pofsir terminare dependentiam cu-
iufatnque accidentis, quia non fpirirualis,poteft
tamen terminare dependentiam alicuius corpo-
ralis,puta alicuius color is.velquantttaris.Simili-
ter Deus cft independens indepetidentia acet"*
dentis ad fubieAum,* licdt non pofsit termina-
re dependentiam alicuius accidentis , nec corpo*
ralis^icc fpiritualis , quia non poteft cfle fubic-
Aum accidentis, poteft tamen terminare media-
te dependentiam accidemtsipatct , quia terminat
dependentiam fubftantix vt caufat* ad cautam*
qux fubftantia poteft immediate terminare de-
pendentiam accidentis, qux dependentia caufati
ad caufam eft prior dependentia accidentis ad
fubieAum. Poteft etiam terminare dependen-
tiam priorem dependentia accidentis ad fublc-
Aum, ficut patet de dependentia , qux eft fecun-
dum ordinem cflemialemquiditatiuum, qux eft
quodammmi racnfurati ad menfuram,* illa eft

firior dependentia , qux eft effcAus ad caufamt
icct ergo Angelus non rerminct immediate de-
pendentiam lapidis.vt caufati, quia non caufatur
ab co.tcrminat rtmen mediati, quia rerminat de-
pendendam lapidis, vt quiditatiuc menfurati , *
hoc immcdiaic,* per confequcns terminat me-
diati dependentiam lapidis caufati , licic non ab
eo caufati , ac per confequens etiam dicitur ter*
minare dependentiam accidentis immediati de-
pendentis ad lapidem,* hoc cft quoddicit.fcili-
ect, t cl terminat dependentiam priorem depen-
dentia accidentis ad fubieAurn, * hoc mediati*
vel immediatcjnam dependentia caufati ad cau-
fam cft prior dependentia accidentis ad fubie-
Aum , * terminans immediati talem terminat Wtti
immediate priorem , * dependentia quiditatiua
menfurati ad menfurara eft prior dependentia
caufati ad caufam-,* terminans immediate talem
dicitur etiam terminare dependentiam prioris
dependentia accidentis ad fubieAum,* hoc me-
diate , quia immediate terminans dependentiam
menfurati ad menfuram terminat mediati de-
pendendam illius caufati ad caufam mdecunqnc
caufecur.

Quina propofitio,* probabilior eft ifta»5/»*- I
phcitcr independent pottfl cutufcunque dependen-
tis , vel faltem alicuius dependentis dependentiam
terminare. Hxc propofitio habet ditas partes,
prima non videtur vcra.fcilicet.quAd fimpliciter
independens pofsit terminare dependentiam cu-
iufcunque dcpcinJenris.fiue priorem,* hoc me-
diati,vel immcdtati-.patct.quia propt ictas diurna
perfonalis cft fimpliciter independens, qnia nul-
lo modo dependens, * ramen non poteft termi-
nare dependentiam alicuius accidentis ad fubie-
Aum.nec dependendam caufati ad caufam * ne<
dependendam menfurati qniditatiub ad menfu-
nm ,quia tale terminans didt fbrmaiiicr perfe-
T t 4 Aion«m

Quodlibet.

500

giouem •, fed proprietas peffonalis diuina nul-
lam pcrfcthonem fornuliccr dicit , nec im-
perfectionem. Secunda tamen parsiltius pro-
potitiunndiliuncliuc cft vera de omni indepen-
ti fimplicitcr, quod poteft alicuius dependenti*
terminare dependentiam , Se fic proprietas pet-
fonalis diuina » qu* cll limpjichcr independens,
poteft 1 altem terminare dependentiam, natur*
communicabitis ad fuppolitum diuinum/iue efle
rationem fotnulcm terminandi talem dependen-
• jiam , quia fic terminans non requirit aliquam

perfectionem forniaiiier, vt patet in tertio , d. 1.

, Sed U1tti4.it , quod tale terminans fit fimplicitcr
incommun.iicabilc, & fic patet veritas propoii-
tionis pro fecunda pauc.coiura quam non vide-
tur polfe afferri aliqua mftanria , quia non vide-
tur poflc inoeniri aliquod fimplicitcr indepen-
dens , quin poflit terminare aliquam dependen-
tiam.

Ecquod addit , quod veritae duarum propofi-
tionum vlt unarum ejfet nota , fi ejjei notum quod
quacunque e ntttas quacunque aha , vel e fi per fit
prwr,vei pofierior. patet quia ex hoc , qubd A cft
pet fc.tiue cifcntialuct prius , A ftatim Icquitur
quod eo modo quo A cll per fc prius rb , puta
vel in ratione caufr. vel in ratione mcnfurx qui-
diutiux . vel in ratione fubie&i, vel in ratione
liippofuifoteft terminare talem dependentiam
talis poftetiods clfauialiccr;quiacrgo indepen-
dens , liue dependentia tali fecundum tertiam
pTopofitionem . fiuc fimplicitcr independens eft
eflcmialitcr . fiuc fit pei fc priu**liuuo ente in
aliqua per fc ratione prioritatis manifcftr.lcqui-
lur qut-d poflit rcrmiivare dependentiam alicu-
his.Et quod talis per fc prioritas A per fe pofte-
rioricas fit in entibus , patet ex connexione en-
tium, & vnitate eorum in vniuerfo , qu* vnitas
eft ordo , fcilicct priorisApofterioris , nam' illa
entitas non videtur habere vnitarcm,fiue conne-
xionem cum aliis, qu* non lubee ordinem cum
aliis.nec per fc prioris rue pofterioris.

II. Ex his declaratis patet rcfponlio ad inftantias

fupradiftas. Cum ergo primo arguitur : Si inde-
pendens poteft terminare dependentiam , igitur
independens tali dependentia , poteft terminare
talem dependentiam.

p Rdpondee Do&or primd negando con-
fcquciui.un ,quia ameccdcns poteft clfc verum
confcqucmc exiftente falfo,nam hoc confequcns
fi eft folium , hoc erit, propter aliquid annexam,
fu* dependemix i puta quia talis independenti»
eft limitata, & pet coofequens tale independens
erit limi tat utn,& idci poteft habere aliquam ira-
perfeSionem anncxam.proptcr auam tale inde-
pendens uon poteft terminare talem dependen-
tiam , licet enim lapis rcfpc&u fapientix fic in-
dependens dependentia accidentis ad fubic&um,
tamen non poteft terminare dependentiam fa-
pientixA hoc mediate, vel immediati , quia cft
independens limitatum. Sed hxc tatio non te-
net de independenti fimpliciict^uia in tali nul-
la cft pei fcdfcioA ideo bene ftat, quod indepen-
dens fimplicitcr poteft terminare faltcm aliquam
fry‘7' dependentiam , vt fopri patuit de proprieut*
nmtUm‘!iuit perfonali diuina.de qua minus videtuc,quiactfi
ftrfttfitnirn. nullam iinpcrfe&ionctn includit.tamen non di-
cit aliquam pcrfe&ionem formaliter.

Secunde» dicit illam confcqucntiam deficere.
Si enim fic argueretur : Independens (implici-
ter,& omnino terminans omnem dependentiam

cuiufcunque dependentis , ergo poteft termi*
nare talem A talem dependentiam -t talis confc-
quentia valerer, fed tale antecedens non fiiit fle
acccpcuin.fcd folummodo fuic acceptum , quod
independens omnino pollet aliquam dependen-
tiam terminare : prxerse enim dicit in illa ratio-
ne,qua probauit non repugnare Verbo pofle af-
fumete rutuum. Dicit enim fic : Independenti
non repugnat terminare dependentiam^ fi ha-
beat propriam independentiam non repugnat
fibi clfc terminum ptoptix dependemix Ac.

Nou etiam qdtodo arguitur fic in illa confc-
qucntiafindcpcndcm fimplicitcr A omnino po-
teft tcnniiutc omnem dependentiam ,crgo de-
pendens tale poteft terminare talcru dependen-
tiam : ly dependent tale , non debet accipi pro
quocunque independente tali,quia fic conicqucs
cll falfum , flante tali antecedente verorpatet do
lapide refpc&u fapientix. Sed debet accipi in
confcqucmc pro eodem imdcpcndenci fimplici-
tcr A omnimodi , ipfum rcftringendo ad talem
independentiam, vt fit fcnfuS,ergo independens
fimplicitcr , & omnino acceptum, tamen fecun-
dum talem independentiam , poteft terminare '

talem dependentiam , quia fi poteft omnem
terminare , fcquitur quud etiam ulcm poflit
terminare.

t Tei;i<idicit,qu6d confequcns illius primx **•
confcqucmix pofTct concedi fecundum intclie-
flum prius politum , fcilicct , quod independens
t.th dependentia ahcuiui taliter dependent u, vel
priori dependentia , dependent u potefi terminaro
dependentiam, vt fupra patuit.Tcncndocrgo con-
fcqucntiam vJcrcA confequcns ede verum fe-
cundum lenfuin vltimo loco datum , fingilladm
tcfpondct ad init antias. Et primd ad inftantiam
de lapiJeA dicit quod fubftanria lapidis poteft
faltcm tcmiinare dependentiam illius accidentis,
quod cft natum fibi conuenirc A tunc debet in-
ferri fic , independens poteft terminare depen-
dentiam aliquam i fed independens dependenda
accidentis ad fubic&um poteft terminare depen-
dendam alicuius accidentis , fcilicct (ibi conue-
nienusA non repugnantis. Et fi aliqua natura
non eft fufccptiua accidentis, ficut naturadiuina,
illa tamen poteft terminare aliquam dependen-
tiam priorem, vt fup» patuit. Angobu

f Et per idem dico ad inflandam de toto. Se ^Su.
partibus.quia limplcx, quatis eft Angclus,faltcm
poteft terminare dependentiam priorem , quam
fit illa,qu* eft tonus ad panes.quia faltcm poteft
terminato dependentiam, puta ignis, vt menfurati
quidiiatiuc ad menfuram quiditariuc. Siuc illam
qualis eft intet minus nobile cfTcnrialitcr ad nu-
gis nobile eflcmialiter.

Ad aliam inftantiam de caufato ad caufam,
patet , quia licet Angelus non pofsit terminare
dependent iain, puta lapidis caufati ab eo, & hoc
immediate, poteft tamen illa mediati terminare,

fiacet , quia poteft terminare aliam priorem, fci-
icet illam , qu* cft fecundum ordinem efientia-
lem quiditarum.

t Ad quartam inftantiam de proprietate di-
uina perfonali , dicit qu6d tale mdependent /im-
pliciter potefi terminare aliquam depcrylentiam ,
puta illam qu* eft natur* communicabitis ad
fuppofitum omnino incommunicabile , aliter
non videtur habere $onncxionctn cum aliis en-
tibus , qualis in propofito , fcilicct loquendo de
proprietate Diuina non poteft ede nili prioris

per

‘Quseftio X I X.

J Dependenti*
cflcmtUlu
p^rejl multi-
fitcutr aui-

/3.

per Te ad poftcrhis*, fed non opertet qnodptlft
terminare qualemcunque dependentiam , quia non
\llam,qua requirit in termino perfetlioncm ftmpli-
cirer.qialu eft dt pendentia caufati ad caufam.ln -
dependens enim omnino , & terminans depen-
dentiam cauGici ad cau(am>fittc menfurati quich-
tatiu£ ad merifuram quiditatiuara, cft pcrfeifhini
(impliciter, & perfectum litr.plicitci cftneceflA-
rid,8c omnino in dependens, quia omnis depen-
dentia ftecellari 6 includit impctfedionem , Sc
non tantum rcrfc&nm (impliciter cft omnino
indcpcndcns.Icd etiam illud, quod nullam perfe-
ftionem dicit fbrmaliter. ?>i tamen (ibi icpu-

fnec omnis impcrfc&io , cft omnino indepen-
cns.quiaomniilo independens^tfi nbn includat
aliquam pcifc&ionem , ncccflari'6 tamen cXelj-
dit omnem impcifc&ionem : Sc (i tale eflet ali-
quo modo dej>endens , tunc non excluderet ne-
ccilarib omnem impcrfedioitrm , & tale iode-
pcndcnseft proprietas peifonalis diuinhv

n Per hoc excluditur refponfto ad maiorem.
Qgxrefpon fio exponebat illam maiorem, fcili-
cct omne mdependens potell' terminare dependen-
tiam. Siue (ic , indrpendemi non repugnat termi-
nare dependentiam,Scc.

Cuin dicitur, qu&d ad hoc , vt dependens rpr-
minet reqoiritur quid fit prius cfiendalivr : di-
cit Dodor quod prioritas cflcntialiseft duplex:
quadam c(l ratione cflenti.T, qir-lis cft cauix ad
caufatutn , Sc ncnfurx ad menfuratum : «Sc hic
xjrioritascft proprii dTentialis , quiaccfpicit cl-
lentias. Alia cft prioritas eficnriaiis extendendo
prioritatem clfcntialem ad priorrtateu» per
hoc rcfpc&ucuiulcunque «natatis, litte quidira-
'tiui , fiuc hypoftatlci . Sc hoc modb proprietas
pfctfcmalis in diuinis poreft dici ptior vllcmiari-
tcr , vel magis proprii per fc pi iur , quojunque
cauiato, non qu«'.d enticas pcOunalisdinin.r pof-
/it terminare dependentiam caofati, fiuc cfib ra-
ptio terminandi , vt (apti patui c. Sed diiritur per
le prior , quia entius omnino independeus cit
per (e prior omni cnritati Jt-pcnJcnti, qualis eft
entitas caufati.

Et illo fecundo modo accipiendo priorira-
tem , ncccfle cft vt omne terminans dependen-
tiam fit prius eo, quod depender, non autem pri-
mo modo accipiendo prioritatem , id cft .quid
non cft 'neccllc qu6d omne terminans depen-
dentiam fit priiSs dependente ptioriute primo
modo accepta , nifi raniiim quando cft depen-
dentia caufati ad caulem , vel aliqua fimflis de-
pendenda, puta caufati pofterioris ad cau(a-
tum priusificuc Sol terminat dependentiam ver-
mis caufati ab eo , quia Sol cft prius caufacus
vermc.vcl quod talis dependentia fit vnius cau-
fie ad aliam caufam , ficut cft in caufis eftentiali-
ter ordinatis , vbi fecunda dcpeqdct a prima in
caufando, Sc fic prima terminat dependentiam
talem , vel quod fit depndewia menfurati ad
menfuram , fcilicer menfurati quiditatiue , fiue
menfurati fecundum pctfcdionetn ad rocnfu-
ram pcrfc&ionalcm, Sc ile terminans dependen-
tiam aliquo tftorum modorum ncccflarid inclu-
dit pcrfedioncin. %

Et cum dicitur , quod tantum inter efTenruis
cftotdo clTemialis: dicit Dodkot qu6d depen-
dentia cffcntialis poteft dupliciter accipi. Vi**

501

modo cft (Impliciter cficfltiaiis , qnfc requiA
vtrunque extremum dicere ellentintn: ficut cft
dependentia ^reaturx , vt caufati, ad Deum1-, ‘vt
caufam. Alio ir.pdo dependentia dicitur cfsemia-
iis tantum ratione fuiuhmciui pfo quanto fun-
datur in cfscntia. Sed non dicitur cftcnti^lis ra-
tione teribinhqualis eft in propofito, fcilicer dc-
pendentix naturi ad (uppofitimi.

x £t citm additur in illa refponfionead
lotVm , quod terminans dependentiam oportet ejji
' perpetium. Hic dat dius rcfpcnfiones , fcilicer
quid perfc&io dicitur xijuiuocc, ficut &‘cntitas:
nam entius videtur conucnii e «quiuocc enriuft
quiditatiui, & hypoftatioc , ita drcitotVjuxdam
pcrfctftio quidfratiua , Sc quidam hyf olhticc.
Tamen proprie loquende, perfeitio tamumtntita -
ti quiditatiue conucntt , & non hypajiatice , qliia
iahs entitas non eft , fecundum 'quam aliquid for -
tnaiuer per fatur : fed fecundum quam aliquid
vtfpicu pcrftilior.cn , vel faltem determinatur ad
perfectionem receptam.

Vult dicere , quid entitas perfonilis non eft
pcrfcdlio , qua aliquid perficitur, fed eft cntitai
tfctcrminatiua fuppofiti ad pctfeiHonem : nam
fuppofuum diuituim per proprietatetn dicitur
luberetalenr petfc£Honem,pota Deitatem, quia
cx quo proprietas cft adtus non perficiens Dei-
tatem , fc«l atftus tantOtn pcrfonalis , pet quem
oSiiftituitur aliquid in ejfe |Tcrfoualt, per hoc dj-
cicur determinare fuppofuum ad pcrfifriouem
naturx,quam haber,&; de*koc vide prtjlixiis Do-
&qt£ in primo, d.f.qli.&d.iC Sc^ux tbierpofui.

Nota tamen ,qu:-d quando dicit Dotfor quod
entitas connenit xq unior r cuti tali , qtttditatiue CT
ice, hoc enim non videtur verti. Tu, quia
corcpcus entis cft conceptus vniuociis cimunisl
cuicunquecnri criadr vltimis.dftbtrcntiis, vt pa-
tet ajDodore in primo, d+q.}- Tum etiam » quia
ab vftimis cdnftituttuis j>er(bnariim diuinarura
v cft cotKepcus communis di&us in qutd de cis,vc
patet a Doilorc m primo, d. 16. Sc \idc qux cx-
j>cdui ftiper d.i If p»i/»i,ergo mulri fortjis
conceptus emis erit vniuocus cm itari quiditati-
tic, & hypoltuicc.

Rcfpondeo,quid Doftor forte intelligit qued
entitas rcalis , vt entius , accipiendo emitatrm
proaliqtu rcaliutcj, ponconucnit vniuocc.enti-
tati quiditatiud , & hypoftatici. Dico (ccundb,
quini aliud cft przdicari vniuocc,A: aliud eft cfie
prxdicatufnjvniuocum.yt patet a Do&orc inpri-
>no,d.$.q\i.& m 'terno.d.j. Nam prardicari vni-
uocc dicit conceptum communem quiditatiue
inclufijm in illis de quibus przdicaturtprxdica*
tum ver6 vniuocum dicit bene conceptum com-
munem , fed non quiditatiui inclufum. Et hoc
modo poteft dici ptxdicari xquiuoc^, qufa rece-
dit a Vera prxdicationc vniuocc dida. Sed quia
videtur qudd conceptus entis includatur quidi-
tatiuc in vltimis conilitutiuis diuinarum perfo-
narum ,quia fi ab illis ( vc dixi ) poteft abftrahi
aliquis conceptus communis in quid de eis,mul-
1 1> fortius poteft abftrahi conceptus entis di&ur
in quid: ided dico qu6d debet fic intelligi , qudd
entitas rcalis pro vera rc, cui verd conuenic per-
fcdio tantum conucnit xquiuoci caritati rcall
quiditatiue, Sc hypollatide.

icH«l

* i»»*

dtf Ii X*f*i-
uttum , CT
vniuott frl*
duari.

501 Quodlibet.

S C tt' O L I V M.

Probat fecundo , non repugnare Verto hanc dependentium terminare-.quia daturdependerr-
t i,i noture m creetis od 'Jiippofitnm,cui communicatur, ergo dandus efflatus id aliquod incem-
municatile,vt terminans talem dependenti jm:verti gratia, accides terminatur fle ad fuppefl.
tum creatum, cui inharet,vl fuppoflto cxtrtnftco-.ergc a fortiori Juppofltum diuinum pol e li de-
pendentiam natura humana extrinfeci terminare, efuodhicait naturam futftanlialem efle
idem fuo fuppofto,non vult duplicem negationem in qua rationem fuppofiti ponit t.dtd.i.q.y.
n.) 8.£t 3 d.i.q.i.anum.q. realiter idtntifcari natura-, vult etgo naturam flngularem fun-
dantem illam negationem, coniiitutam per hacceitatem)effe eandem natura abfoluta abfoluti
fumptijie quo l. d.yq.i.ep 6.obiicil duphciier,erfoluil peroplilnam cr claram doctrinam,
de quo alius yd.iq.i.

r u-'*™ T^\ ^ fecundo 1 poteft propofitum fic declarari : aliqua eft in entibus dependentia
■* , M~u I J natura: communicabilis.inquantiim communicabi e, ad fuppofitum , cui cora-
psfuo.occi- rauni' aretur tergo in illa dependentia ftatus cft ad incommuni abde, vt terminans
dsnalu. talem dependentiam. Antecedens deelatatut,qoia aliqua natura habet proprium per
non. i'e luppofitu, ficut cft natura fubftantialis, te ibi cft identitas rcalis natui x, Se fuppo-
fiti.ncc cft dependentia naturx ad aliquid extrinfccum.vt cius fuppofitum Si aliqua
natura propter eius impctfc&ioncm fuppofitum per lc habere non poteft , te per
confcqucns non poteft fic intrinfece ccrrainaritled requirit fuppofitum cxttinfecum:
ficut natura accidentis requirit fuppofirnm fubftancix,ad q.iodvl. mate cius depen-
dentia terminator tanquam ad fuum fuppofitum & hoc per acctdenstquia luppofi-
tum perfe habere non potcftttali autem iuppofito per accidens non cft natura per
fc idemtquia natura, & cale fuppofitum lunc alterius generis :fcd cft ibi aliqua vnio
habet fu fuPpfenSvt poflfibile cft, vicem identitabsiillacftaftualis dependentia narurx: te ex
pofitumper PJttc fuppofiti aftualis fuftcnt.uio naturx, vel terminatio dcpendrntix ciustfic quod
accidens. naturam dependere ad illud fuppofitum cft ipfam communicari ipfi tanqua fuo
fuppofito, ficut poteft habere fuppofitum, quia non poteft per fit habere fuppofitum,
ficuc lubftan[ia,fed tantum pet accidens Cunfequentiaprincipaiis patec : quia cum
fuppofitumfic per le aliquid incommunicabile, dependenda naturx vt communica-
SoU p ,r kiusad fuppofitum erit perfe ad incommunicabiles&r itacumperfonadiuinafit ve-
ni imita incommunicabilissimo fit fola per aliquod pofitiuum incommunicabilis , vt

incommuni, dicetur in tertio articulo , non repugnabit fibi ex parte fui terminare dependentiam
naturx, vt communicabilis , tanquam fuppofitum eius , non per fe , vel intrinfecum:
fcd tantilm cxtrinfecum, 8i alterius naturx.

Diceretur , b quod nulla natura poteft dependete ad ipfum.vt ad fuppofitum ex-
ttinfecum : quia non poteft informari pet accidens aliqua nacura, ficut fuppofitum
f jbftant x informatur accidente , te procanto cft fuppofitum per accidens naturx
accidentis.

Prxtercaqudd dependentia aciidencis cft per fe ad lingularem fubftantiamtnon
autem ad fuppofitum, vt fuppofitum , fcilicct quantum ad illud , quod luppofitum
addit vitra rationem fingularistquia illud non videtur ciTo nifi negatio i negatio au-
tem non eft t. tio terminandi aliquam dependentiam.

Confirmatur, quia natura lingularis aflumpta a Verbo eodem modo terminat de-
pendentiam accidentis, ficut terminaret, fi non e (Tct aflumpta.fed alfumpta non ha-
bet rationem propriam fuppofitijigicur quando non cft aflumpta ratio fuppofiti, non
cft ratio per fc terminandi.Ncc poteft dici , qudd quando eft aflumpta dependentia
accidentis, quod fibi inhxrct,terminacur ad perfonamaflumentemtquia dependen-
tia acci dentis cft inhxrcre : accidens auccm naturx aflumpex non inhxrec perfonx
aflti menti.

Ad primum dici poteft, quid fufficichoc habere, qubd non fit repugnantia a par-
te incommunicabilis, quod fit terthinus alicuius dependentix : an autem aliqna uv
turaalia ab illa.quxcft propria ipfius incommunicabilis , pofltc dependere ad ipfum
incommunicabiletde hoc in fcquenti articulo. Quod autem tangitur , quod incom-
municabile terminans dependentiam naturi cxtrinfccx oportet cfle informabile a
tali natura, ficut fubftantia informatur accidente dependente ad ipfam.

Rcfpondco , quando accidens ineft fubftantix , iunt ibi dux habitudines : vna

fornix

caltilu.

De hoc $.
li. I I.-t l.at
l.d.i.q.7.
n.)8.

1 4 •

Quseftio XIX. 503

form* adinformabile:& illicis extremum cft fubAantia,vt rcceptiua talis form*:4e
vt poie ntialis.ftlte poteritiahtate lecundum yW. Alia 'eft habitudo accidcnm,vtdc- *|)||f(||Cj.
pendentis ad njbftantum,»tad quam dependet , St illius extremum cft lubftantia, fdjjjh,.
/vteflcntuh.crpriora. cidente naturaliter poftcrioH.Prima habitudo non poccft cfle
aliiuius natur* ad Verbum, quia illa requireret imperfeftidnem in Verbo , quia ali-
quam pOientialitatcm.Sctunda poteft clfc, quia ilia non requirit in Verbo , nili per
ic prioritatem, quae non repugnat iibi tcl peftu cuiufcunquc natur* creat*. Hic pa-
tet illud diftum : Deus eft, rejpeftu 'mus unum jubilantia crema cft qua/i accidens quia
ctfi habitudinem accidentis ad fubftantiam , qux eft forma: fecundum quid ad in-
formabile,non pollit fubftantia creata habere rcfpeftu Dehramcn habitudinem na-
tur* communicabilis ewrmfccc, St pofterioris , potcfthabcre rcfpcfhl pcrfonxdi-
uin* , qualem habitudinem habet etiam natura accidentis rcipcflu (uppdfiti

fubltantix. ' . • ciif 1 •

Ad fecundum poteft dici « quod fubftantiafingularis eft incommunicabilis prout
imnnmunicaMe.offomtm vniucrfali , quod cft communicabilc pluribus i fed non
prout tneammanirabiU excludit omnem commumcabilita tcm tam communis ,'qtiam w t,..,urr_
form*. St hoc , tam form* pania' ss , qua' dicitur communicari mateti* intorm.irx, ftlt jtd r»-
quam form* totalis, puta quiditatis,vel natur* , qux dicitur communicari luppdfno mmtabn
participantitfic, inquam lotemmumeabilc non conuenit omni lingulari : icdfo iwu ilii, vr firma,
quod non eft alicut forma altero duorum modorum : & tale cft illud , quod cft viti—
matum habens formatu , vel cm per formam , ita quod nihil habet ipfum tanquam
formam fiuc principium que efl*cndi:Cc tac clt fuppofttimihcct igitur accidentis dc-
pendcntiatcrminct.it aliqualiter ad fubftantiam lingularem : tamen non eft vltima
terminatio , nili ad lingularem , vt incommunicabile ; quia dependentia, 'qu* eft in •?$***"£
commtmicabili . non videtur habere (latum nili ad communicabilc :qiia ii cft dc-

pendrntiaadfingularemcoinmunicabilem,cumil!afitratiocflcndici,cuicommuni )c

catur,non cit dependentia adhuc terminata vltimatfc.nifi ad illud, cui communica- pcftum.
bile communicatur.

Nec tamen inrclligo J quod communicabilc terminans dependeat ‘ad incom-
municabile,ac propter hoc communicabilc non vltimaifc tcrmin»t,fcd illud ad quod
ipfum dtpcndctrquil non cft verum fubftjntiam fingnlarcin conlnuuiicabilem de-
pendere ad fuppoiitum liibftantix.lcd cft ibi vera identitas lingularis communica-
bilis, St fuppoiiti , led pro quahto qubd dependet ad lingulare conuivintcabilc viti*,
mate dependet ad incommunicabile, quia communicabile eft alicui incommunica-
bili ratio cflcndi.ac quod dependet ad illud, quod cft llicui ratio eftendi , dependet
Vlicrids ad iliud cui ipfum cft ratio eftendi incommunicabile autem nonfic cft latto
eft endi alicui ideo quod dependet ad ipfum non oportet vltcrius dependere ad
aliquid quafi habens tjfc per iplum. Non igitur vltimate terminatur dependentia ac-
cidentis,vt communicabilis , nili ad luppoiitum fubftantix , vt incbmmtinicabi ifec
fubfiftcns.Sc fuftentans ipfum, St eftiftaud aliquid extra totum genus dependenti*

talis qux cft illcommunicari.quia cft ad incommunicabile.

Ec cum arguitor c qudd ratio iuppofiti vitri fubftahriani fingularcth noii addic

nifi negationem» . ; i.-Cl

Rcfpondco , ii hde vcrtihi fit , tamen illa negatio prius conuenit lubftan- Priut ,Jt
tix fingulati , quam tcimin te dependentiam accidentis, nec eft inconucniens *** *•»,
aliquam negationem impctfeftionis prids comienirc alicui , quam aliquod polle-
rius dependere ad ipfum i ficut priui conuenit homini non cftcirrationalc.quara
crte album , quia negat o illa ftatim (equitur affirmationem, qux includitur in ra-
tione hominis, etiaroli nunquam tale accidens competeret, vel competere pcf-
fet homini

Et cumdlcitur/ negatio non cft tatio terminandi. . ,'i •

Relpondco.vltimaletermtnare duo dicit, fci' icet tcrminirc.&fic terrainateiquod rUimtti,
nihil vltcnus terminet. Ratio igitur terminandi cft aliquod politiuum , fed ra-
tio iftius.qtod terminatio lit vltimata , eft illa negatio: quia , fellitet terminans H0 lc,r'
non cft communicabilc. Si enim ellct communicabilc , tunc adhuc vltcrius termi-
naret dependentiam illud , cui ipfum communicaretur Exemplum Si accidens
dependeret ad aliud accidens '.licutfccunddm aliquos color ad lupcrfi iemteius
dependentiam non vltimate terminaretur ad fupeificiem : fed ad iilud.cui fuperfi-
cies eft forma : St cfto , quod non dependeret ad illud, cuius cft forma , led tantum-

triodS .

504

Quodlibet.

M clfirm. moJd e iTet Cbi ratio efTcndi , adhuc vlcimata dependentia eflfec ad illud, cui fupctfi-
fMet ex cies eil forma.

“>*>:■ Ad confirmationem pollet dici, quod accidens natutz afiumptx,8cc.

sS.

Commentariis.

DE fecundi, potefi propofitum fu declarari.
Hic Do&or adducit aliam rationem.

qua probat quid non repugnat Verbo diurno
polle terminare dependentiam naturx humanx
in vnicate pcrlonx. Et arguit fic : Aliqua ei 1 m
enubit» dependenti* nature commumcabtlu. An-
tecedens patet dc quacunque natura communi-
' cabili fuppofuo , (me per fe , fiue per accidens:
nam fubftantia quxeunque loquendo de fubftan-
tijpcr fe.iuracd habere proprium fuppolitum,
& lic,ira quid inter naturam,& fuppolitum pro-
prium eil rcalis identitas, & per confequens talis
natura non dicitur per fe dependere ad pro-
prium fuppofitum,quia dependentia rcalis (cul-
per eil inter diftinaa realitcr.Nota tamen quid
accipiendo (uppofitura proprix naturx in crea-
turis pro vltima ratione, 8c complctiua fuppofui
qux dicit tantum negationem.vt patet a DoClo-
km primo d.i.pi tr.i.q.i.& in tertio jL.\.q.\.& in
prtfenti q, talis negatio non poteft realitcr iden-
tificari naturx- Debet ergo fic intelligi , quid
fuppolitum proprium naturx,id efl,quod natura
pctfcftc lingularis, ad quam immediate conco-
mitarur negatio ad communicati alteri fuppofi-
to,in eodem inflami.quo aftu eil lingularis , al-
teri fuppofito non communicatur,c(l idem rea-
litcr naturx abfolucx, ita quod natura humana,
fi a&u non e(l communicata alteri fuppofito, di-
citur completi , & vltimatc fuppolitum propter
negationem dependenti* adlualis ad aliud fup-
politum.qux immediate concomitatur : & lixc,
(a lice enatura humana ratione talis hxcceiutis,
ad quam nata cft concomitati talis negatio, rea -
liter idcntificatur naturx humanx, vt eil proba-
tum a Do&orc in fecundo, d $ . tj. t . & 6.6C vide
jux ibi expofuu De hoc etiam vide qux expo-
!ui fuper tertio^, i . n. i . talis ergo natura com-
munitabilis proprio (uppofito non dependet rea-
litcr ad illud propter rcalem identitatem. Sed fi
talis natura nata habere proprium fuppofitum
communicatur (uppofito alterius naturx,fiueex-
trinfcco, realitcr dependet ab illo : ficuc commu-
cabile realitcr dependet ad illud ,cui cdmmuni-
catur : patet , quia ex quo tale communicabile
non intclligitur per fe (lare, (ed alteri communi-
cari , (latim fequitur quod vere dependet ad il-
lud,cui communicatur ,quia fcilicet communica-
tur fuppofito cxtrinfeco : & hxc cft probatio
confcqucntix.qux dependet ex illo antecedente,
cx hoc,quia fi natura non nata habete proprium
fuppofitum, id cft, non luta habere aliquod lin-
gulare ciufdcm naturx ad quod immediate con-
comitatur negatio ad communicari alteri , quia
a&upcrfc cxiftinficut natura accidentis, qux
nullo modo nata cft habere proprium fuppofi-
rum , quia tamen nata cft habere per accidens
fuppolitum fubftantix , quia realitcr communi-
catur illi, fequitur quod dependet ad illud , fic ut
communicabile ad aliquod incommunicabiles
ergo natura communicabitis nara per fe habere
proprium fuppofitum , fi a&u communicetur
fuppofuo cxtrinfeco non minus tealiter depen-

det ad illud , & fi tale fuppofitum extrinfequn
terminat in ratione (uppofiti dependentiam na-
turx coinmunicabilis,vt communicabili^rouliA
fortius (uppofitum diuinura poterir terminare
dependentiam naturx humanx communicabi-

lis.Parct.quia folum (uppofitum diuinnm nccef-
fariicft incommunicabile , quia

quia cft fuppofitum
per aliquam entitatem poficiuam,quxnccctTarii
fibi incll per quam cft necclfcrii incommunica-
bile,vt patebit in tertio articulo , & etiam patet
in vide qux ibi cxpofui.Scdfup-
pofituin creatu dicitur vltimatc fuppofitum per
aliquam negationem , (cilicet per negationem
aqualis dependentix , qux fibi non ineft iiccef-
(arii.vtcxpofui fuper tertio, d prima,q. prima, &
idcd fuppofitum creatum non cft nece Harii in-
communicabile. Cum ergo fuppofitum creatum
per diurnam potentiam pofiit terminare depen-
dentiam alterius naturx in ratione fuppofiti,
nam natura lapidis poftet vere fuppofitari in ali-
quo luppolito, puta naturx humanx, vt para k
Do&oic ia tertiOfd. i. multo fortius fuppofitum
naturx diuinx poterit in ratione (uppofiti ter-
minare dependentiam naturx communicabilis,
puta naturx humanx j & fic patet ifta fecunda
ratio.

b Diceretur. Hic Do&or inftar contra iftara 1 *•

fecundam rationem , duabus rationibus , & vna
confirmatione.

Ad primum refpondet quid accidentis ad Dl ^
fubic&um cft duplex habitudo. Vna vt fbrmx ad
informabilc,& lic dicit imperfcdlionem in fub- fXVffim
iedlo.quia potentiam rcccpriuam. Alia cft habi-
uido , qux eft dependentix accidentis ad fubic-
fium ,8c talis habitudo tantum prxcxigir prior i-
tatem ellentialem in fubiedo , & hoc non eft
imperfe&ionis in fubie&o. Hoc fecundo modo
natura humana dependet ad Verbum , & quan-
tum ad hoc eft bene fimilitudo narurx ad Ver-
bum.ficut acridentisad fubic&um , & hoc cla-
rius patuit in tertio^, i ,q. i . i

c Ad (ecundura Do&or primo prxmirtir,
quid fit fubftantia.qux dicitur fuppofitum : talis '
enim cft (impliciter incommunicabilis & vt quo,
ic vt quod.Si cut ptolixxiis expofai fuper d.i par.
fecunda qfrim* , primi, fiue talis fubftantia , vt
fuppofitum dicit negationem duplicis depen-
dentix ad aliud fuppofi tum, fcilicet a&ualis , &
aptitudiiulis , vt clare expolitum cft in tcrtioJ.
prima tj. i .

Deinde Doftor dicit quid Iiccr dependentia
accidentis aliqualiter terminetur ad fubftamiam
fingularcm.qux cft communicabilis, tamen non
terminatur vltimatc,nifi ad lingularem fubftan-
tiain incommunicabilem, quia dependentia qux
cll in communicabili , fiue qua dependens com-
municatur alteri, non videtur habere (latum,nifi * 1

ad incommunicabile. Id cft , quid talis depen- t

dentia non vltimatc terminatur nifi ad incom-
municabile , qma fi e fi dependentia ad /inguln*
rem Jub fiant tam commumcabdcmjum illa Ju ra-
tio ejftndi eiy cui communicatur no efi dependentia

adhuc ' 1

. 4

Quatio XIX.

adhuc terminata ad viti indi a , mfi ni illud
cnt f-cmnuimcabil* communicatur. Vujc dice-
re , qtidd ex quo lingularis ftibftamia luo
■ ino lutWetligicur communicari pi oprto fnppo-
lito , ( paret . qttta eft ratio eflendi illi, quia to-
tum ejjc pulicitiuu. fuppoliri creati cft afubllan-
iu lingulatis . vs%ri patuit, ) fcquirur quod
non pacent vltimatc terminare dependentiam
accidentis , cum Iit etiam comuumicabilis , Sc
quali dependens ad (uppofitum proprium , licet
non proprii dependens ♦ vt fiipta dixbcum er go
luppoliimn 1'u limplicicer independens ad aliud,
fiuc (impliciter incommunicabile • folum illud
vltiiuate terminabitrdependentiam accidentis.

d Nec termen i/itelligo^uod communteabde
terminat e dependear ad ir.ccmmunicalnli.

Nota plura in illa litcra. Pumb in hoc quod
dicit qu6d fubllantiar lingularis, Ci fuppofui tll
vera identitas rcalis,/i(fp»/»f*n» non debet intcl-
ligt pro illa negatione acluali ad alitui fup-
politum, quia illapotcft non incile , &: patet de
fodo in natura humana lingulari fuppolitata in
Verbo,qtta: a&u dependet ad illud , & per con-
fequens non cft ibi negatio annalis ad aliud
luppo(itura,& fic non ell identitas tcalis. Debet
orgo lic imclligi, qu6d fubftantir lingularis , Se
Tuppoiiti , ell vera identitas pio quanto negatio
illa non dicit aliquam iealitatcm.nofitiuam di-
ftin&am a fubftantia lingulari. Vei pro tanto di-
citur vera identitas, quia lingularis fubftantia
non fuppofiuta adhi in alio fuppofito neccffario
cft in lc fuppofitaca.vt patuit in tcrtio.d. i .

Nora fecundi ,quua ratio fttppofiti vltimata
non eft aliquo modo ratio cfscndi alicui, cum Iit
puranegario ,& pofitd^riam^quod diceret enti-
tatem polit iuam , adhuc non ell ratio cfscndi
limpliciter, fcd rantiim ratio efsendi tale.fcilicct,
effindi fuppolitum,quia fuppofitum habet vlti-
matc dic politiuuin fuppolitabile per talem en-
utatem pofftiuam , licut etiam fuppolitum vlth*
mace conllitutitm pet negationem habet ellc
Hippoficabile negatiuum per negationem addi-
tam.

Nota tcrt»i>,qu6d terminans dependenti! ali-
cuius, li tale termiuans ell coraraunicabilcA di-
citur communicari alicui , cui ell ratio elTcndi
limpliciter , non vltimatc terminat dependen-
tiam/cd illud cui communicatur , & per confc-
«ptens fubftanria ffngularisquatnuis terminet de-
pendentiam accidentis, nOR tamen vltimatc ter-
minat, quia communicatui fuo modo proprio
fuppofuo.cui cft raiio cllcndi : quia tale luppofi-
tura non lubet aliquod eft (impliciter poiiuuu.

5°?

nili fubftantiam lingularem quam includit.idcA
a le fuppoiimm vlrimaii icrminar dependen-
tiam accidentis. Si etiam fubftant ia lingularis
pollet dependere ad fuppolitum, talis fubllantia
non vltimatc tcrminarct.quia ad aliud depende- ,

rct,& hoc e iret vna i*iio, quia non vltimatc ter-
minaret. Eft alia ratio fupradida , quia polito
quod nullo modo dependeat ad fnppolitum.quia
tamen communicatur , illi non vltimatc termi-
nat/cd tantffm illud cui communicatur.

Nota etiam qu6d dependentia vltimata rer-
minatur ad illud extra totum genus accidenti*»
quia tantam terminatur ad fuppofitum fubfton-
ux.fic lic patet iffa litcra. .

e F.t cum arguitur, quod ratio f ippojiti , vl- 1 7 .
trafnbttaniiam fwgulaitm non addit ni fi nega-
tionem : modo negatio non terminat dependen-
tiam accidentis.

Rcfpondet Do (flor dicens ,phoc verum fu , id
eft , poftto quod ratio vltimata fuppoliri Iit ric-
gatio ( hic dubiratiuc loquitur, licet cxprefsc te-
neat hoc in tetrio diltprima quxft. prima, Se iu-
dicio meo pollet etiam fuftincri quod effet en- v
cieas pofuiua,de qua vide qua expofui fupet ter-
tio dift.prima quxft. prima, )quia tamen talis ne-
gatio immediatius ineft fubllantia lingulari,
quam dependentia accidentis terminetur ad
fubftanriam lingularem , idci dependentia acci-
dentis vltimatc terminatur ad fubftantiam lin-
gularem ailu incommunicabilem per talem ne-
gationem , & ideo fuppofitum fubftanii* vlti-
matc terminat dependentiam accidentis. Et quod
dicit de negatione imper fc<ftionis,hoc dicit pro- < ^

pt «"affirmationem oppolitam.

f Et cum dicitur , negatio non cjl ratia termi-
nandi dependentiam accidcntis.Rcfpondct,qu6d
vltimatc terminare dicit duo , fcilicet terminate
abfolutcA' terminate fic, quod nihil vlrcrius ter-
minat: ratio ergo terminandi abfoluti cft ali-
quod politiuuin, quia fcilicet fubflamia.lmgula-
ris.fed ratio terminandi ffc,fdlictt,vt ttrminario
fit vltimata, ell illa negatio. ... .

g yid confirmatione illam, Scc.HiC Do£or ali- %£"* ***
ter non recondet ad confirmationem, tamen rtf-
ponfio , patet ex fupudidis , quia accidens duo
dicit rcfpcdlu fubic&i, fcilicet habitudinem for-
mz ad lubie&um informabile , & talis habitudo
dicit inhxrcntiam accidentis ad fubictflum. Alia
eft habitudo accidentis , vt dependentis ad fub-
ftantiam. Secundo modo Vei bum , vt fuppofi-
tum «aturx humanx, ter minat dependentiam ac-
cidentis , fcd non ptimo modo, quia non infor-
matur aliquo accidenti.

S C H O L I V M.

adducit duas munes D.Thom. pro tontluptnc Imius att. Prima .quia perfonalitau diui-
sia contines eminenter omnem perfectionem ftufpofttt creati. Stcanda.qina tjutUiiit «AteerA
ctcaia e Si in potentu ohcdientiAli nd perfonAm diuin-m. H.u reiicit Doclor , ijnU perfonAt i-
Us JittittA c omine / emmenterperfiiSAi crcJlni rAtieneefentU , qn,t communis eft tribus i &
polenliA obcdientiiln non reJftUis perfonolitAtem ,fted omnipotentium , quACtiamesl commu-
nit tribus. De quo Ut tus agit j.d.i.q.i. n. 4. obiteit primo contra concluf. quia ejfenlia , qua
idem cft omnino in re propriet Ati.rson terminot-,ergo uec proprietur. Reftpondel Argumentum
urgere negantes diftinSfienem formalem a parte rei inter cffcnti.im.6- proprietates : 6' idem
docet tJ.ijjjJi.17. obiicit fecundo, quia ad relatmumtantum defendet correUtiuum : Ref-
pendet naturam aff impiam dependere ad fertum, vl ad fubftftteus incommunicabile , nonfub

ratione rclaliui. .

Scoa Oper tom. XII. Vu Temo

5°6

Quodlibet]

rptErtio h fecundum aliquos declaratur propofitum fic- Perfona diuina emi- if*
D.Tho. in ncmcr continet pcrfcfhoncm omnis fuppofiti caufati : igitur poteft fupple-

3-fcn.d.i.

non contt
net Vtrt ua-
liter omni
entitatem
creatam.

S&Pi-

ebtdicma-

ommooitn-

tum.

■ re vicem cuiulcunquc in fudcntantlo illam naturam , quam pollet tale fuppofirum
fuftcntarc.

Prxeetea. Qpxlibcc natura creata ell in potentia obedicntiali rcfpcfln pctfonx
diuinxtigicur perfona diuina poreft fuilenrare quamcunquc.
rerfomtU- Piima ratio videtur deficcte tquiaetfi perfona diuina ratione effentix continear
m diuina virtualiter quamcunquc entitatem crcacamuamen non videtur vittualiter contine-
re ratione propriccatis pcrlonalis aliquam entitatem creatam, quia pari ratione con-
tineret quamltbet,&. ita proprietas perfonalis elTct formaliter infinita : cuius oppofi-
tum oflcnfum ell in qttxft ione de hoc mota.

Prxterea.Si proprietas perfonalis concineret virtu tliter omnes endtates creatas,
videtur, quod pollet eife tatio formalis creandi creaturas , cuius oppoficum dtfhrm
ell in quadam aiia qixftione.

Secunda etiam ratio videtur deficere, quia potentia obedientiaiis creaturx rcfpi-
cioomnipotcntiam creatoris , Sc illa cfk communis : igitur illa (uftentario , per quam
tbtdUm»- Fi]iUs per omnipotentiam fnftciuac naturam illam eft communis tribus : illa aurem
•Z» 7um“ fudentatio, qux eft pctfonx vnitx , ell propria Filio : non igitur per hoc , quod eft
natur-tm efle in potentia obedicntiali perfonx concluditur ipfam pofle naturam
fuftcntarc hypollacice.vel ittppofitiuc.fcd tantum pofle fuftcntarc caufaliter , fcrli-
ccc cflcftiue.

Contra conclufioncm illius ■ articuli arguitur primo : quia vniorcalis habet ter*
minum rcalcm>qux igitur fttnt fimpbcitcr idem in re ,funt idem in terminando ta-
lem vntonem , proprietas & eflcgtta ftmt fimplicitctidemin tc : igitur ficuc vnttm
terminat, fic Sc reliquum terminabit.

Item, ad retatiuum vt relaiiuum non dependet aliudafuo corrclaciuo t igi-
tur ad Verbum, vt Verbum, non dependet natura humana, quia folus Pater eft coc-
relaciuitm.

Ad primum dicendum , quod formalis di ftin&io relationis ab cflenria fufficitad
•“•fy. hoc, quod proprietas poflec dici formalis terminus vnionis rcalis , Sc non clTcntia:
naUtuter tamcn ratio videtur efficax contra ponentes idcnticatemrca!cra,& formalem eflen-
minet, & no tix> * proprietatis conftituenris perfonam.

cffentia. Ad fecundum dici potcll vno modo negando antecedens : nam aliud eft depen-
N ttnra dere ad relatuum vt correUcinum,& dependere ad ipfum Verbum relatiuum Nam

licet nacura humana alTumpta a Verbo diuino dependeat ad ipfum tanquam ad Ver-
Vcrbum ** bum,non tamen dependet ad ipfum tanquam corrcladuum. Aliter poteft dici, quod
ad fubfiflis nacuraaffumpta dependet ad Verbum , (cd non proprie vt ad relatiuum y fcd vt ad
incemmu- incommunicabile lubfiftcns,& fic neganda eft conlcqucntia.

Formalis

djhnctia

meabile.

h ’ I *Ertii fecundum aliquos declaratur pro
X pofitum. Hic Do&or rccitar duas ratio-
nes pro ifta politione, fcilicet, quid non repu-
gnet Vetbo terminare dependentiam narurx
numaux. quarum prima eft Varronis l.\A. j.f.i.
quia fcilicet perfona diuina eminenter continet
pcrfctftioncm omnis fuppofiti caufati.&cfccun-
.claeft Thomx lib.^.fcnpt. d. i, <j 9. quia fcilicet
quxlibet natura creata eft in potentia obedien-
ciali rcfpefhi perfon* diuinx:ergo,&c. Sed quia
iftx rationes cum firis improbationibus parent in
iiiera,& mulcd clarius prolixius/. 1 d.i.q.uSc vi Jc
qu* ibi claidcxpofui.ideo hic aliter no expono.

i Contra conclu/ionem tjiiiu articuli. Hic Do-
flor arguit , probando quod Verbum nonpoffic
icrminaredependentiani natura* humanx , quia
tunc (equererur qu6d c lient ia diuina immediati
terminarct.quia proprietas Vctbi,& eilentia di-
uina fime fimpliciicr idem : ergo fi vnura cenni-
nat,& reliquum.

Rernondct.quod diftinguunrur formaliter.vt
eft probarum 1 n primo, eLi. parte x. <7.1. licet ibi
non dicat aflcrriuc , qu6d diftinguuntuc founa-

QOMMEtiTARly

quiSd funt non idem formalircr, tamen
illx ia videntur concludere de diftin-

16.

liter, (cd c
rationes i

(ftione formali, ficut de non identitate formali,
vt patet incucnti:hanc tamen diftin&ioncm for-
malem cxprcfsc alTcrit in eode primo, d.S.q.pen.
refpondendo ad quoddam argumentum. Sed in
prapofilo calis diftinflio formalis propric:atis,& firmalitateu.
ellenrix fofficit ad hoc vt vnum fic formaliter ra-
tio terminandi talem dependentiam & no aliud.

Realirer tamen loquendo.proprictas non eft rea-
liter ratio terminandi quin Sc eilentia , cum fine
penitus eadem res realirer , fcd non eadem res
formaliter : Sc quomodo in eadem realirer pof-
fint cfTc plures formaliores vide Doflorem in
primo, d.% q.pen.Sc qux ibinotaui.

Et addic Doftor, quilni hxc ratio videtur effi-
cax contra ponentes identitatem rcaJcm, Sc for-
male cllencix>& propricaris,(ed qudd tatura ra-
rione diftinguantur.quia vniorcalis eft ad termi-
num reale.Tamen tenendo etiS qu5d tantum ra-
tione diftinguantur pollet rclpondcri ad rationfi
per fallaciam amphibologix , vt dicit Do&or in
3 al. 1 .q.i. dequotnodo hoc,vide qux ibi expofui.

Secundi

1 *

Qureftio XIX.

Secundi arguitur contra concluAonem, quia
a3 relatiuuin , vt reiatiuuro, non dependet aliud
i luo coriclatiuojigicur ad Verbum.vt Verbum,
• non dependet natura humana. Patet , quia folus
Pater in diuinis clt correlatiuum Verbi.

Refpondct Do&or primo , negando antece-
dens , quia aliud eft dependere ad relatiuum, vt
correlatiuum,& aliud elt dependere ad ipfum re-
latiuum,non vt correlatiuum , quia bene primo
modo folus Pater eft correlatiuum FUi|,& A hoc
modo natura humana dependeret ad Verbum vc
correlatiuum , ipfa natura humana citet Verbi

56>

w • • • . * t

correlatiuum : fcj bene lecun<lo*modo , quia vt
fic .dependet ad Verbum, quod eft retatiuttfn»
fed tantum correlatiuum refpe£)u ParriS. Se-
cundo rcipondqc quod naiura allunipfa ^ de-
pendet ad Verbum, fed non proprie vt ad rela-
turum, fcd vt ad incommunicabile fuolillerw, Se
fic neganda eft confequentia , fcilicct , igitur ad
Verbum vt Verbum,nontifqjendet natura huma-
na,quia non intelligitur dependere ad Verbunj,
vt correlatiuum,iiue vt eft relatiuiim/cd depen-
det ad Verbum vt eft preci sc fuppoluum , frue
incommunicabile fubfrlicnr.

S C H O L I V M.

t adducuntur tres rationes', C” vne eenftrmatiefhaSentes perfonam cretum cenftitni per
fefttinum.Pro altera parteadductt Damaft. & datu rationes. Prima , omnis natura creatae /l
in potentia obcdtcntiali ad dependendam i perfona dtuinacerge non perfonatur per pofitiuum ,
r vel illud erit iterum perfenabile. Secunda ,fi dimitteretur natura ajfumpia,carcret illo pojili-
lino, vtl oporteret aliquid ftht dari de nouo, quod repugnat , quia non ejfet accident, necmate-
t ia, nec forma, nee fuhftautia compojita. Hat rationes addunt f.d.i.q.t. art. 5 . & alias duali
vna quod modo natura ajfumpta careret enlitaio humana', quam ali/ homines halent, altera,
quid natura intcllcilualtrpoftet aOu exificre , cr non efte perfonata. Tenet ergo perfonam
trealoMdanlum addere negationes naturx-.de que latiut 5. Jift.i.num.io & 1 1 & d.tj.q 1.
n. 4. Sequuntur Occam ).d.i.q.i.BaJfol.q.t.arl. 1. Hayr.q. 11. Henr.quodl.q. q.S.dr omnes Sco-
tifta. Explicat optimi, C" clari tres negationes communicabilnatit, quarum duafcilicelatluA -
H>,& aptttudinalts dependentia confli tuum perfonam creatam. De quo 5 .d. 1 .q. 1 .n. t o.

DE tertio k articulo certucft iuxta Damafcenum. J7.qui>d Verbuaflumpfit na-
curam in atomo, hoc eft, lingularem , Se tamen non habentem pcrfonalitatem
propriamtquia illa non pofletftarc tum aflumprionein vnitatcperfonx Verbi. Si au-
tem propria fingularitas naturx pcrfonalis eflet formalitcr propria pcrlonalicas cius,
non poflet illa efle fine ifta.

Ptopfer quod oporlfet videre, quo Formalitcr Se completiuiS natura creata (ic per-
fonaca in feipfa.n est hoc parcat,fi poteft ipfa carere propria pcrfonalitate,& petfo-
nari, etiam perfonalitatc cxtrinfcca.

Eft autem dubium, an pcrfonalitas propria fit Formalitcr per aliquid pofitiuum: fc
Videtur quod fic, quia negatio non eft primo incommunicabilistnegatiocnim quan-
tum eft dc fe , pollet cuicunque cohipctere : tantummodo igitur eft incommunica-
bilis propcerincomirtunitiabihtarem pofitiui, ad quod ipfa confequitur, &.ita pri-
mum incommunicabile cft pofitiuum : proprietas pcrfonalis cft primo incommuni-
cabilis , quia cft ratio formalis conftitucndi incommunicabile/cilicet perfonam'. ,

Prxtcrca. Negatio non eft primo propria alicui enti, fcd tantum propter lipc.quod
fequitUr aliquam affirmationem propriam i proprietas autem pcrfonalis cft primo
propria illi.cuius eft:igitur,&c‘. . . .1

Prstcerea Quod excludit impcrfcSionem, ipfum eft perferfttim , vel faltem ali-
quod pofitiuum t nuncautcm dependete ad perfonam extrinfecam cft.impcrfc&ip-
nis igitur perfonllicas propria, quz excludit formalitcr illam dependentiam , eft ali-
quid pofitiuum. 1

Confirmaturtpropter hoc enim ponitur , quod fingularitas naturz eft per aliquid
pofitiuum, quia excludit imperfc£fionemjqux eft diuidivnde lingulate elicitur indi,-
uiduum,hoc eft, inplutaindiuifibile taiimiliin propofito , pertonari in fe excludit ,
dependere ad perfonam extrinfecam.

Sed conttl. Damaf.c.f q. Nihil eutm eorum ,quaplantauit in nitfra natura Dem, Ver- Lib.j.c.e.
Ium a principio plafmans nos defeciP.fed omnia ajfumpfil-.totui enim toti vnitm eft mihi , vt
lotum toti tribuat -.quod eft inaflumptihile eft incuraiilecW ult dicere igitur, quod quacctin-
que entitas pofitiua in noftra natura eft vnita Verbo.

Et quid hoc fit poifibile de quacunque, probaturrationetquia quxeunque natura
eft fimplicitcr in potentia obcdientiali ad dependendum ad perfonam diuinatfi ergo
Scoti Opcr.Tem.Xir. Vu «. eflet

508 Quodlibet.

Si per[oriA cffet aliqui entitas pofitiua^juia natura clTct in (e perfonata.illa entitas cffet affum-
,j„ p,ji. pta a Verbo : Si tunc natura in Chrifto c(Tct perfonat* fimul duplici pcrfonalitatc
tin*m mn quod cftimpoflibile: quia (i creata i igitur per illam cftformaliter incommtmicabi'
ctfet ii I •!'(- lis alteri pcrfonx,8c per confequens perfonx Verbi non communicatur, & ira in ipft»
«irfMM aii non perutnatur.

P‘rF‘"i Prxtcrca.Si aliqua entitate pofitiua natura dTet formaliter perfona creata : igitur
Z- Verbum non portet deponere naturam alTumpcam, nili vel illa maneret non per fo-
rai-i ptr- nata:quod videtur inconuenicns.vel oporteret quod daretur fibi de nouo aliqua aJia
[muntu. entitas , qux etiam haberet pcrlonalitatcm ireatamifcd hoc eft impnrtibile : Illa
cn:m non portet erte entitas accidentalis-.quia accidens non eft ratioformalis perfo-
nandi fubftantiamrnec portet erte aliqua entitas fubftantialistquia nec materia, nec
forma, nec fubftantia compofita.quiaquxcunque talis, fi daretur.non maneret natu-
ra eadcm.qux prius quia haberet aliam materiam, vel formam, vel entitatem fub-
ftantix comportiz.

ftrf.nA Poteft igitur dici , quod noftra natura eft perfonata pcrfonalitatc creata , non
ctcaia noti a]KjUO pofitiuo tanquam ratione formali : quia vitra iingularitatem non inuenitur
eji tjmdpt- a|jqua ent;tas pofitiua , qua fingularc compleriuc fit incommunicabile : fcd tantum
dZZ A ■ fingularitati fttperaddicur negatio communicabilitatisifiuc dependentia-, qux eft in-

Triplex ne-
gutto cotn -
mumcabi-
htatis ex-
ponitur.

jll Jubet
negationem
tim tjuod eft
tjfte furfum.
oALfurfu-
pntaicm.

Negatio
Uptttudi-
tt.tltf depen-
dentis non
fucit perfo-
nam.

T>hu nega-
tionet fa-
ciunt per-
fonam.

communicari.

Poteft autem intelligi triplex negatio communicabilitacis , fiue dependentia.
Sicut enim polfuntus intelligcre dependentiam a&ualctn , potcntialem , St ap-
titudinalem : fic poflutnus intelligcre negationem aflus dependendi , St ne-
gationem poflibi'ttatis dependendi , St negationem aptitudinis ad depen-
dendum.

Prima negatio eft nuda , fiue fola.

Secunda eft cum repugnantia ad aftum.

Tertia eft cum inclinatione oppofita , fiue aptitudine contraria. Exemplum:
primo modo fuperficics, fi eflet finecolore omnino , cflet non alba : quia habe-
ret folam negationem albedinis. Secundo modo Angelus eft non albus , quia
fibi repugnat albedo. Tertio modo lapis -f eft non furfum, qifia in lapide eft ne-
gatio aptitudinis ad furfitatem , cum inclinatione ad non + lurfitaicm ficut ad
fuum oppofitum.

Ad propofitum , loquendo de dependentia ad hypoftaftm extrinfccam,
& fpccialiter diuinam , de qna modo loquimur i fola negatio aftualis der
pendentix non fufficit ad hoc , quod aliquid dicatur in fc perfonatura ,
vel perfona : quia anima Petri habet talem negationem , Se tamen non eft
perfona.

Secunda negatio non inuenitur in natura creata perfonali , quia nulli poteft
omnino repugnare dependere ad perfonam diuinam : imo quxeunque entitas pofi-
tiua in tali natura eft in potentia obedientiali ad dependendum ad ipfam , Se. per
confequens illa negatio non conftituit perfonam creatam.

Tertia etiam negatio non lufficit : quia illam habet natura affumpta ipfa
enim , cum fit ciufdcm rationis cum mea natura habet apeitudinem ciufdcm
rationis , St ita habee aptitudinem ad fubfiftcndum infc, St non habet apeitu-
dinem ad dependendum ad perfonam extrinfccam , nec eft inconueniens pof-
fibilitatcm erte fine aptitudine : quia ad formas fupcrnarurales i Se fi fit poten-
tia aliqua in fufccptiuo , non tamen proprii aptitudo : quia illa non eft proprii
nili ad formam naturaliter pcrfcfkiuam : ad pcrfonalitarem igitur propriam fiua
creatam , oportec concurrere duas negationes, primam & tertiam, ita quid ter-
tia eft quafi habitualis neceffario conueniens naturx , cui conuenit , fiue fit per-
fonata in fc , fiue in perfona alieda , fcd alia negatio , fcilicct actualis depeti Jentix,
fupcrucnicns ifti negationi complet perfonalicatem propriaro.

•Uui

COMMEN

Quseftio XIX.

$09

COM MENTARiy S.

k r\ E terti 0 articulo principali , qui erat de
JL^po (Tibili ex parte narut* afsumprx. Ec
in iflo articulo quxric primi Dodor an perfona
crcara vitra naturam lingularem dicat aliquam
entiratem pofitiuam, an tantum negationem ; Sc
arguit primi tribus rationibus, & vna confirma-
tione , quod perfonalitas propria dicit formali-
ter aliquod poficiuilra. Deinde arguit, probando

quid non dicat pofitiuum duabus rationibus. Et
deinde relpondendo declarat quomodo pet (bfta
dicit negationem duplicis dependentix , fcilkec
a&ualis , Sc aptitudinalis ,qux omnia non tan-
tum fune clara hic inlircra.fed fpcculircrno-
taui , Sc expofui fuper diflina. 1 . qutrft. » . tcf-
tij. Et vide ibi multas difficultates, Sc multa no-
tabilia.

S C H o L I V M.

\^4 d argumenta fundentia perfenam creatam confiitui per pofitiuum,adduna n.ij.Adprfi
mum, explicat pulcherrimi, communicari vel dependere [impliciter tantum repugnare perfiomt
ratione pofii iui,cui id primo repugnat, & fic repugnat folummodb perfona diurna , & quia de -
pendere ha tura creata repugnat jsen fimpliciter. fcd femndum quid , quatenti e fi , fcilicet fut>
negatione-, talu enti t as pofitiua incommunicabilis non requiritur. Per hac patet ad fecundum *
quia ofienfum e H negationem dependenti afimphetter non competere natura creata perfonata ,
fic non repUgnat ei fimpliciter communicabtlitas fedficut inharere repugnat accidenti feparato^
manente fcilicet fep aratione, non fimpliciter. Ad tertium , non tejpondetfedrejpondcri pote it,
fufficere vt id, quod excludit itnperfeUnnein.dtcat perfctl tonem fundamt ntaltrtr , quod coti -
uenit perfona creata. Ad confirmationem etiam non refipondet hic, fcd 3 d. 1 .q. i .//. 1 7 i.d. 3 .

q.x.indiuiduahtatcm ejfe pofit tuam, quia ratione eius fimpliciter repugnat dtutdi. guod va-
riis exemplis explicat, i.d j.q.ijs.i.at non repugnat fimpliciter natura perfonata ajfumt, vt
f aptus dictum e Ii, (fi tdeonon cfl paritat.

pliciter proprium aliquod pofitiuum,quod (irratio repugnantix communicabiliutis,
& dependcntix:tamen communicari, & dependere poteft fecundum quid repugna-
re alicui per folam negationem » quia dum negatio illa ineft, affirmatio non poteft
inefle. Sed non propter hoc eft (impliciter impollibilc affirmationem inefie , nifi il*
lud , cui talis negatio ineft, eflet neccflaria ratio , qubd talis negatio confcqucrctur»
& tunc negatio eflet (impliciter propria, alias hon eflee nifi fecundum quid propria:
fimili enim modo propria eft alicui negatio , ficuc ipfi repugnat oppofita affirmatio:
fola perfona diuina habet incommunicabilitacem primo modo : quiacnticatcm ali-
quam incrinfecam fimpliciter propriam, per quam fibi repugnat pofle communicari:
natura autem creata, Iti^t in fe fubfiftar.non tamen aliquid habet intrinfecum , per
quod impofiibile fic eandem dependere, Sc ideo fola perfona diuina habet proprfam
perfonalitatem completam : natura vcr^crcara perfonata in fe, non habecquia non
habet repugnantiam ad pofic dcpendcrcdcd tantum ad a&u dependere , Sc hoc fe-
cundum qutdfcWicct dum fibi ineft negatio dependentix aqualis.

Ad formam igitur pcrlonx rationis dico,qu&d incommunicabile fimpliciter, qliod
fcilicet imporcat repugnantiam ad pofl*c dependere , non conuenit primo negatio-
ni fiuc alicui ratione negationis : ncc talis incommunicabilitas eft in cteatura etiam
in fc pcrfonata,fed tantum incommunicabilitas fecundum quid, fcilicet repugnantia
ad communicari , & hoc ftante illa negatione dependentix a&ualis > ifta autem in-
communicabilitas fecundum quid non requirit caritatem pofitiuam fimpliciter in-
communicabilem , fcd tantilm entitatem pofitiuam reccptiuam negationis depen-
dentix actualis : fcd incommunicabilitas fimpliciter , fi alicui negationi conueniar,
hoc non eft , nili quia illa confequitur entitatem pofitiuam fimpliciter incom-
municabilem.

Per idem ad aliam maiorem de dtpendQnria , concedo quod fi alicui repugnat
pofTc dependere, hoc eft propter aliquam pcrfe&ioncm.vcl rationem pofitiuam:fed
illa repugnantia non eft in creatura : fcd fola negatio dependentix adualis.

Exemplum: accidenti feparaco non fimpliciter repugnat inhaerere , vel pofic
Scoti oper. Tom. XII. V v 3 inhxret*

Dep\enderi
/impliciter
non repu-
gnat nifi
per pofii iuM
fecundum
quid fic.

NaiurX
perfonaihti
tantnm has
btt repu-
gnantiam
ad commu-
nicari quo-
niam eft
fub nega *
tionee.

510 Quodlibet,

jtcciiimi inhxrereifcd fecundum quid dici poflct ci repugnare inhxrere , pro quanto , quod
fcparAta ftantc illa fcparaticne non poteft fimul (Vare cum hoc, quod inhaereret.

rtfHfnM ConGmiiitcrad illud de proprio , dico quod incommunicabilitas (impliciter eft
^ Gmpi icitcr propria illi, cui conuenitfic incommunicabilitas-.incommunicabilitas au-
quid. ccm fecundum quid non eft ei propria:fed cantum quod foli illi conueuit.

Commentariis.

Jtl» * A D omnes rariones , qtix probant qu&d
perfona dicat enritatem poGtiuam,quia
negatio non ell propria alicui ,nifi per aliquod
poluiuum proprium-Dicit Do&or quod negatio
Nit*. aj dependere ad aliud fiippoGrum poteft incile
alicui fimpliciter & ncceuari6,& talis nunquam
meft nili per aliquod politiuum, per quod affir-
matio oppolita negatiorti repugnat i ficut dirf-
mus quod negatio lapidis nece(iari<S ineft Deo
per aliquod politiuum , cui repugnat affirmatio.

Sic fimiliter negatio dependemix a&uaiis ad
aliud fuppolituin neccfiariA conuenit perfonx
dtuinx,& hoc per aliquod politiuum, cui fimpli-
citer repugnat affirmatio oppofita negationi}de-
pendere enim ad alind fuppofitum fimplicirer,&

■neccirarii repugnat pcrkmx diuinx, & non nili
per aliquam entitatem politiuam in perfonadi-
tiina.qux eft proprietas pcrlbnalis, & idei nega-
tio depcndcnrix ad aliud fuppofitum (impliciter
& neceUarid conuenit per fonx diuinx , & ideo
talis negatio non eft propria perfonx diuinx, nifi
per aliquod pofitiuu.fcd quado negatio non ineft
t»cccflario,& tunc eft, quando affirmatio oppoli-

SCHOLlVMk

T res rationes falis fortes fr fides non objlaret, contra pofsiitlitalem Incarnationis ex par-
te natura ajfumpta.

AI. de j, T~\ E Secundo " igitur in tertio articulo principali qubd naturi humani repugnat
•jritur art. J / dependere ad perfonam alienam vc lulleniantcin ipfam:Prim6,quia cli natu-

ra fubftantialisifecundb, quia non poteft: habere aliquid incrinfccum, quod fit fibi ra-
tio taliter dependendi, tertio, quia intrinfcce, fiuc idcntice habet rationem non de-
pendendi tali dependentia.

Ec pritnb fic arguiiuttnatuta fubftantialis no eft nata dare fuppofito nifi cifc fim-
pliciter,Se pcrconfequcns non prilupponitclfe fimplicitcrmatura autem dependet
ad fuppofiium alienum prxfupponit in eo cile fimpliciter, quia cllc naturi proprii,
qux prius conuenit fibi, quam ifta natura dependens ad iplum. Antecedens proba-
v tur , natura fubftantialis eft entiras fimpliciter , ficut accidcncalis eft emicas fecun-
dum qntd.ic qualis eft aliqua entitas formaliter , tale effe tribuit : ficut igitur natura
accidentalis tribuit tantumcilc fecundum quid, Se idc6 prilupponitens fimpliciter,
ira natura fubftantialis dat elfc fimpliciter. & idcd non prxiupponic tale cllc.

Ex fecundo arguic fic : Omne dependens habet intrinlecc aliquid , quod eft Ubi
ratio dependendi, natura humana non habet , nce babete poteft aliquid tale intrin-
iccc.quod fit fibi ratio dependendi tali dcpcndcciajigicur,8cc. Maior patet indu&iuh
fndcpcndencia caufaci ad caufam,in quocunque genere caufx : Se probatur rationei
quia nifi in ifto fit aliqua rado dependendi , quz non eft in iilo , non magis illud
dependet , quam illud matura autem mea non dependet a Verbo tali dependen-
tia: igitur nec illa aftumpra magis dependet, nifi habeat aliquam rationem de-
pendendi fibiinttinfecam.Probatio maioris, non dependens non fit dependens, nec
cconuctlo, nifi fic aliqua mutacio : mutatio autem non habet pi® per fe termino,

■ nifialiquam formam abfoluramrfi igitur natura fic de nouo dependens, aducnicfibi
aliqua forma abfoluta.qux fit racio dependendi, 8e calem etiam amiteie , vc cqrminus
a quo mutationis fiat dc dependente non dependens. Probatia minoris: tum quia na-

ta non repugnat (impliciter & neceflarltS , talis
negatio no requirit aliquod politiuum proprium,
propter quod iniit, Pater, nam negatio albedinis
ad lapidem non ineft necclTarib , quia affirmatio
oppofita non repugnat (impliciter ncccfsaiiS
ipfi lapidi , quia tunc lapis non pollet cfsc albus,
talis negari» poteft dici propria non fimpliciter,
ied tantum fecundum qmd, qnia quando lapis
adu non eft albus , tunc negatio albedinis ada
ineft fibi, Se tunc quando ineft adu.pto illo tunc
poteft dici propria. Sic dico ad ptopofimna,
quod negatio dependentia: a&ualis perfonx
cteatx ad aliud fuppofitum non ineft ncrefiariSr
pstet t quia affirmatio oppofita , Icilicet adualis
dependentia ad aliud fuppofinim, non hccclsarib
repugnat j patet , quia natura humana lingularis
adu dependet ad fuppofitum diuinumtquia ergo
talis negatio dependentis Sdualis non necefia-
rio ineft, ideo non eft propriafimplicitcr.lcd lau-
tum fecundum ijutd, quia quando adu ineft. adu
non dependet ad aliud fiippolitum. Dc hoc criarrt
vide qux notaui 1’upct primo d.^.a.pnraa, er y».
ptrterlio.d.i.qiujl.i. .

Qu^ftio XIX. 5u

tura illa portet deponi nu'Io abfoluio corrupto in caili aheem haberet aliquod abfo-
lutum , quod crtet ratio dependendi fibi propria : oportcrcc illud corrumpi qu ,r.d»
ipfa ficrec non dependens : tum, quia naturae eiufdcm rationis competit fimilu ra io
dcpcndcndi.Se adfimil.m terminum , vel eundem terminum , q (laudo non cftn.li
vuicum natum terminare talem dependentiam : natura autem Clu ifti , Se mea fune
eiufdcm rationis,S£ mea: non competit aiquid, quod fit ratio taliter dependen di ad
Verbum, quia tunc mea violenter lublifteret in propria perlona

Et ccmb arguitur fic : Propria perfonalitas , qui poteft competere buic naturi
humani, eft rcalitcr eadem fibi : igitur manente hac natura mapet h tbeos hanc per-
fon.ilit atem :fcd perfonalitas propria eft rado repugnanti e ad fic dependere : igitur,

8cc. Probatio anrecedencis , quia certum eft quid huic naturi humani lingulari v
poteft competere propru perlonalitasiiiiaaucem non poteft ede aliud ab ipfa, nec
Ci accidens 1 quia acc dcns non eft ratio p ;r:bnandifubftantiam,necporcft effe fub-
ftantia alia ab h»c uatura :quia nec fubftantia compolita. Pacet enim qubd.vna lub-
ftancia compofita nou eft urio formalis perfonnl itatis alteri fubtUobicomp;diti:

«ICC pOteft clTe alia fubftantia licuc pars, quia non maneret eadem natura cumpofita,

Thifi maneret eadem vttaque>pars fubftantialis.

‘SCHOLIVM.

, »

Pro refolutione ef explicatione huius articuli deferilit dependentiam hyp Oji alicarii, qua e/i '7

dependentia natura vt tommunicahilis , ad alienam perfonam vt tmommuniubiltler ut mi-
nantem eius dependentiam. Pro qua notat atnjuid dtet communuabilc iriplicitps. Pruno , vt
aliquid idem ipftyui communicatur, fifvniuefjale communicatur jiugularilnu. Secundo, vt for-
ma partialis flcblcEio, vel materia. Tertio, vt forma totalis fuppojttr, & hocmodoicmmuntcir
Cur nisura perfona aliene. T^unc probae non repugnare talem dependentiam natura creata:
frimbysjula odenfum eft arl.i. perfonam diurnam terminare pojfe aliquam dependentiam , cr
nullam pote fi praler illam. Secundo , accident dependet i fnppojiu e'xtrinjeco\ergo <y jubilan-
da {i: dependere potefr. Tertio, ex Pbtlofbpliti. Quarto, accidens accipit aliqualiter modum
fubflantta,quando fiparatnr)ertP CT fubftantia accipere poteft aliqualiter modum accidentis,
dependendo ad fuppoftsum. Ude alias rationes ad hac yd.i.q.i.an.) .1 nnm6

POrcft dici quod non eft ponenda inter aliqua ctfc formalis rcp gnantii , nifi vei
in rationibus corlinl propriis aliqua repugnanda irn. ludatur nlanifctte , vel ne-
ceflaria ratione probetur includi, vel Icqui ,lcd neutro modoeftde naui- ,1 humana,
d£ dependendi ad pcrlonam alienam i igitur ponendum eft ,.qudd ta.is dependen-
tia non eft {impliciter impolfibilis , quando eft ex parte Fundamenti. Maior pro
batur , quia quodiibec pbnendum eft portibile cite , cubis non patet ritib impofli-
bilitatis. . .

Confimilitcr , qUodlibec compoflibi'e , vbi non apparet ratio incomportibilitatis. DepeUtn-
Pcima pars minoris declaratur ex radonibus iftorum, dc quibus eft {crino. Ratio au- tUhpjpo-
tem naturi humani magis paret : ratio autem illius dependendi, dc qua loquimur BattU d‘-
poteft circumloquendo, vel aliqualiter dcicribcndo , poni talis : dependentia ejt natu-f‘n^“ar-
ra, vt cemmunicabilts ad perfonam propriam alterius natura’,-! terminantem eius dependen-
tiam. Hic rado exponatur, ptimd, illudquod dicitur vt cimmuntcabtlii ipottft aliquid
'Communicari alicui fic, quod illud fit iplum , quod communicatur : ficut vnuierfale
communicatur lingulari. Alio m 'do fic, quid illud cui communii aror, fit illo, tan-
quam formali principio c rtcndi Ef dupliciter : vel vt forma partialis , qui commu-
nicatur macetii informati , & confcquentcr communicator compofito conftiruto
pet ipfim, vel vt forma totalis , ficut quiditas communicatur iuppolito, vt huma- ,,,
nitas Socrati. In propofito intclligiturcommunicabilc tertio modo, lcilicct quod fic Tripliciter i
communicatum fit forma totalis, quam habens dicatur fccuiulbm camcrte forma- «ar
liter tale : fcd proprium fiippofitum naturi dicitur huc modo tale fecundum illam,
non propter dependen m i fcd magis propter per Ic identitatem j fcd ad (tlppofi-
tum non proprium poteft cllc perlc identitas , fcd illud quod poteft ibi effe quali
fupplens vicem idcnutatiseft perfedta dependentia naturi, Sc pcrfcfta fuftentatio
ex p.utc uppolid , fiuc terminatio dependendi •, tale autem fuppofitum , quia eft ,
pcv I c 1 uppofitum alterius naturi , Sciftius naturi dependens, non eft per Ic fuppofi- r &('.
tUm : Scpct fc eft prius «o , quod noh eft per le : fequitur quod piius habeat natu- ebf-

V v 4 rata

Ptdedehoc

n.jfypra.

Texx.x 9.

Sub flant ia
accipit tjuo
dammodo,
accident u

nedum.

ol.datckc.

Ratio de-
pendent10,
alia ejfen •
tialis , alia
aptituii-
nalie : pri-
ma creatu-
ri ad Dei:
fecunda
caufati ad
caufam fe-
cundam.

Quodlibet.

512,

tam propriam , quam iftam dependentem , qux eft fibi tanquam natura aduentida,

vel natura fecunda. .

Et quod naturx humanx non repugnet talis dependentia, qualis didta eft , poteft
fic aliqualiter declarari, vt probatum eft in fecundo articulo : perfona diuina poteft
e fle proprius terminus alicuius dependentiae i non autem dcpcndentix.qux eft cau-
fati ad caufam i nec breuitee cuiufcunque terminati ad aliquid ratione perfedionis
formalis in ipfo : fcd tantum illius ,qux eft naturx ncommunicabilis ad incommu-
nicabile fuftcncans ipfam>igitur talis dependentia eft poflibilis in aliqua naturatquia
non poteft cfle poflfibilitas terminandi dependentiam nifi in aliquo fit poflibilitaf
dependendi, fcd hoc non magis repugnat naturx humanx, quam alteri.

Prxtcrea fccundd , quia accidens dependet tali dependentia ad fuppofleum fub-
ftantix,cui inhxret } nunc autem licet ibiconiungatur dependere , & inhxrere : ta-
men prior videtur cfle ratio dependentix , qu&m inhxrcntix > ficut in terrtino vi-
detur effc prior ratio prioritatis cftentialis , propter quam terminat dependentiam»
quam informabilis , vel fufeeptiui , fecunddm quam terminat inhxrentiam> Si igi*
turintelligatur alicui conuenire dependentia naturx 3 vt communicabilis , 6c hoc fi«-
nc inhxrcntia , non videtur contradiftio > fcd talis eft illa, qux ponitur in propofitO.

Confirmatur, quia x. Phyf y . Metaph. quale vno modo dicitur diffcrcutia fubftan- •
rix:igitur modus qualitatis non repugnat fubftantix.

*Tcrri6 declaratur ficsaccidens poteft habere modum fubftantix, licfct non perfe-
fcilicct quod fibi repugnet dependere ad fubieftum : tamen aliqualiter fimilem,
fcilicet in non dependendo aftualitcr : ficut apparet in acoidente feparaco pari ra-
tione igitur videtur , quod fubftantia poteft habere modum accidentis , licet non
perfede , fcilicet dependendo , & inhxrcndo fubic&o , tamen modum aliqualiter
fimilem, 'fcilicct in dependendo aftualiter ad fuppofitum alienum.

S C H O L I V M.

x^dd rationes contra concluf. num. 11. adduci as. Ad primam , etft fub flantia det cfle
f impliciter , (fr primum ftppojito proprie , non dat fic in alieno. t^dd fecundam , natura creata
habet rationem intrinfecam dependentia ad V erbum,non dependentia ejfe nt tali fcd aptitudt -
nahyVt optime explicat Doffor,quando autem afjumpta ef \vhra habet rationem dependentia
affualisrfua caret non ajfumpta. x^dlias rationes tontra eandem concluftonem foluit 4. diH. 1.
qn.i.d num. 16.

AD illa aurem , qux addufta fune in contrarium. Ad primuili , concedo quod 2.4*
natura fubftantialis *j* eft ad ejfe fubftanriale : fcd non oportet, qu6d fit pri-
mam ejfe luppofici habentis ejfe per ipfam , nifi quando illud eft cius per fc fuppofi-
tum:quando aurem eft; eius iuppoficumnon per fc, fcd alterius naturx, tunc per illam
alteram prius habet ejfe.

Et cum accipitur , illud quod dat ejfe (impliciter , non prxfupponit ejfe (impliciter
in eodem.

Relpondco , aliquod ejfe in fe chejfe (impliciter , tamen fuppofito non proprio,
non dat ejfe fimpliciccr omni modo. Ad fecundum , aliquid poteft cfle ratio depen-
dentix dupliciter. Vno modo, fic quod ipfum nccctfario confequatur , vel concorai-
tetur dependentia aqualis.

Alio modo , quod licet ipfum ncccflarid concomitetur aptitudo ad dependen-
dumrnon tamen necclfarid dependentia a£kualis , fed ipfum , quantum eft ex natura
fua dependeret , Ce quando eft aftualis dependentia conuenit fecundum ipfum yc
proximum fundamentum. Primo modd eft dependentia creaturx ad Deum : quia
ncccffarid fundamentum dependentix eft in aftuali dependenti^ femper. Secundo
modo eft dependentia caufati ad caufam fecundam , fine qua poflet ipfum imme-
diati caufaria prima, & ita pofict ab illa fecunda non dependere a&ualiccr.licit fem-
per haberet apeitudinem ad dependendum. Maior igitur rationis vera cft,intelli-
gendo de ratione dependendi non prxeisi primo modo : led indifferenter primo
raodo,vel fecundo : nihil plus concludit prima probatio maioris , inducendo de de-
pendentiis caufati ad caufam.

Secunda vcr6 probatio n probat, qudd dependens habectliquam rationem depen-
dcndi,quam non habet non dependens j quod ncccflarium eft , incclligcndo per ra-
tionem

14*

*. ii.

Quxftio XIX.

5i$

'tonem dependentiae rationem formalem dependendi : qux cft ipfa dependentia.*
quia fine illa non poficc aliquid dependere i fcd incelligendo rationem fundamen-
talem dependenti*, fecundum quam inefl. dependentia, ficut fecundum albedinem
fimilitudo , non oportet quod illa ratio fit magis in dependente , quam in ille, quod
non dependet a&utcft tamen xque aptum ad dependendum. Excmplumtaccidcns Raiio
quando cft ?n fubietto non magis habet talem rationem dependendi, quam quando
ipfura cft feparatum : quiaipfamct natura eft ifto modo proxima ratio dependendi: tjun7nei
nec oportet ad hoc quod a£hi dependeat, fupcraddia&u talem rationem dependen- mA^lt
di.Scd fola ratio formalis, fcilicct aftualis dependentia. dependenti

Confimiliterhic de natura aflumpta,& non alTumpta. m no

Tertia autem probatio videtur plus probare, fcilicct qu6d a£hi dependens habeat depende/*
femper rationem dependendi fundamentalem , Ac hoc aliquam entitatem ablo-
lutam* fcrhpcY ejt

Ad illam igitur propofitioncm.cui illa probatio innititur, fcilicct quod omnis mu- advbi.ft-
tatio habet pro per fe termino formam ablolutam. Rcfpondctur per interemptio- praq.i.Ar*
nem, imo motus eft fecundum vbit &adr£/> ncctamcn^/ dicit aliquam formam f*d.«.
abfolutam. Qualiter autem non fit hoc contra Philofophum }.PhyJ.\c\ 7di&umcft
fupri.in quadam quxftione de corpore, 5c vbi^bic.

Minor principalis 0 rationis non eft vera co modo, quo maior eft vera/cilicetin-
tclligcndo indifferenter de ratione formali dependendi , vel fundamentali ,& hoc
ncccfTarid fundante a&ualiccr, vel faltem aptitvidinalitcr } habet enim natura aflum-
pca rationem formalem dependendi, fcilicct ipfam dtpcndcnciam,&' rationem fun-
damentalem : imo ipfa cft proxima ratio fundamentalis dependenti* , Iit bt non nc-
ceffirid confcquacur ipfam talis dependentia attu , fcd apritudine , nec p'uspiobat
prima probatio ; quia fi natura deponeretur , nullum abfolutum in ea corrumpi rc-
tur:& ita non habuit aliquod abfolutum, quod cfiet ncccffaria ratio adu dependen-
di, fcd abfolutum fuit proximum fufceptiuum dependenti* . & fine ilia manere po- ,

tcft , ficut fine rcfpcdu non ncccfTariA confcqucncc poteft manere fundamentum
abfolutum.

Ad aliam probationem dico , quod licfct natur* eiufdcm rationis habeant aptitn-
dinem fimilan ad dependendum : tamen non oportet, qudd fi vna adu dependeat,
qu6d fi militer Ac altera. Patet dc accidcntc coniun&o , Ac feparato : natura autem
mca,ctfi non adualiter dependeat ad Verbum dependentia prxdi&a, fcilicct ad fup-
pofitum hypoftaticfc fuftentans > tamen habet aptitudinem, ficut natura illa aflumpea
habet aptitudinem.

A d argumentum principale dico , quod licet non omnis dependentia ftifficiat ad Dependet*
vcrificandam prxdicationcm dependentis dc illo, a quo dependet : tamciylla , qu* m natnrjt
cft natur*, vt communicabi is ad fuppofitum,vt hypoftaticfc (uftemans eam , indicit dfmpprf*
ad vcrificandam prxdicationcm natur* fic dependentis de fuppofiro , ad quod dc- tum
pendet Paret dc accidente fic dependente ad fuppofitum fubftantix , de quo etiam ^C(tAr £
prxdicatur,Ac ficut prxdicatio accidentis de fubic£kolic£c fit vera, non c.nuneft per fuppojhi»
fc, ficut eflet natur* dc proprio fuppofico , ita in propofito non cft prxdicatio per fe
natur* humanx dc ipfo Verbo.

Commentariis.

tti Y"V E fecundo icitur in tertio articulo princi -
pali. Hic Do&or tribus viis arguit.pro-
bando quod rcpogncc naturx humana: pofle
dependere ad perforare extrinfecara , vt fuften-
tantem ipfam. Et prima via fumitur ex hoc
quod cft natura fubftantialis. Secunda ex hoc
quod non poteft habere aliquid imrinfecum,
quod fic fibi ratio taliter dependendi. Tertia ex
hoc.auia intrinfccc fiue idcntice habet rationem
non dependendi tali dependentia.

Ex prima via arguit fic» * natura fubflnntialu
non e/} nata dare juppofito , mfi ejfe fimp licitor ,
Rxfpondct * concedendo quid natura fub-
ftancialis dat ejfe fubftantialc, & eft primum efTc
fubftantialc fuppofiti illius naturx , fcd quando,
communicatur fuppofito alterius naturx , licet"

dicat ejfe fubftantialc fimpIiciter.Se ejfe fimplici-
icr communicatum illi fuppofito , tamen non
eft ejfe primum illius fuppofiti , quia ejfe pri-
mum fuppofiti diuini , & mtrinfecum eft ejfe na-
tur* diuinx ; refpcdu ergo proprij fuppofiti na-
turx fubftamialis non prxiupponit aliquod ejfe
fimplicitcr , fcd tantilro rcfpc&u fuppofiti alte-
rius naturx.

Ex (ccunda via arguitur fic,* omne dependent n
habet wtrinjece alujutd, tjnod eft filnrauo depen-
dendi. Pacet ifta mdti&iue in dependentia cau-
fati ad caufam in quocunque genere , nam cau-
larum crtcftiuc habet in fe aliquam entitatem,
qux cft fibi ratio formalis dependendi ad cao-
fam. Paret etiam ratione , quia trijim ijfojit ali-
qua ratio dependendi*tSc C/

Refpon

Argum.

'514

Quodlibet.

Refpondet * Dotat diftingoendo de ratione
dependenti* , quia aliquid .poteft fic cfle ratio
dependent ix.quodiplo polito concomitacur ne-
ceuario dependentia ataalis , & hoc modo en-
tius creaturx eft immediatum fundamentum
dependenti* a&ualfs ad Deum, ita qudd ipla po-
lita in a. luali exiftentia , nccclfari^ concomita-
tur ataalis dependentia ad Deum , quia ipfa
•creatura quantum ad totum fuuru ejfepto quo-
cunque inrtanti a Deo dependet , quia pro quo-
cunquc inflanti accipit totum fuum effe k Deo,
vt clare patuit a Dotare in ft eundo, dift.i.quajl.
i.& in quodlib. qutfi. 1 a. & ibi vide aliqua lin-
gularia, qux ibi notaui Polito etiam quod lapis
iit caufatus a fecunda caula . tamen tantum de-
pendet ab illa pro illo inlhnti,quo accipit effet li-
cdt principaliter k Deo dependeat ,t*men pro
roto tempore Icquente illud primum initant
immediati dependet a Deo , vt patet k Dotate
•n i.dtji.1. quxjl. 4.

Secundd , aliquid poteft elTe ratio dependen-
di,ita qu6d licet ad ipfum politutn concomitetur
necclTario dependentia aptitudiiulis, non tamen
necelfari^ concomiratur dependentia ataalis,&
hoc modo cft dependentia caufiui ad caulam fe-
cundam , a qua ata dependet quando caufatur,
non tamen nccclfarid. Paret , quia pollet imme-
diate caulari a prima caula , & nullo modo k fe-
cunda , tamen cx quo illud caufatum habet ta-
lem entitatem , cui non repugnat polle caufati a
caufa fecunda, idcd ipfo pofno, necellarid babec
dependcn:iam aptitudinalcm ad caulam fecun-
dam Ad propolitum , maior primx rationis eft
vera loquendo de dependentia , fiue de ratione
dependendi indifferenter , Ici licet primo, vel le-
cundo modo, puea quia eft talis natura , ideo ad
ipfim concomitatnr nccclljrio dependentia a-
taalis.vel apcicudinalis, quia etiam cft talis na-
tura poteft fle , vel fic dependere , flue ata, fiue
aptitudme, fiue necclTario, Uuccontingcnccr , dc
uc concedo qudd quia natura humana cft talis
enticas , ided non repugnat libi dependentia a-
taalis ad fuppofitum diuinum.

n Secunda probatio. Dicit D otior breuiter,
qudd quia lutura de non dependente altu , Hc

dependens altu , hoc contingit propter sliqtmd
nouum fibi pro illo nouo , quo altu depcndpt,
fme quod cft ratio dependendi, intelligatur ipla
dependentia formalis , qux eft vnio realis ad
Verbum , hoc mbdo conceditur qudd talis vnio
realis, Hue dependentia, eft entiras noua imme-
diata,fundata in natura aftumpea. Si autem intel-
ligatur aliquid nouum abfolutum aliud a natu-
ra allumpta» in qua immediate fundatur talis de-
pendentia,negatur hoc, fle in tertio, dtp. 1 . cjuxft.
1 . improbatur fubtiliter k Dotare, vide ibi. Et
cum probatur per hoc, quod omnis mutatio ha-
bet'pro per fe termino formam abfulutam.Rcf-
pondet Dottor negando illam propolitionctn,
de paret inftantia , quia motus eft ad vbi , vt ad
terminum , vt pater quinto Phific. & tamen vbi
non cft forma abfoluta. Et ii dicatur qudd fe-
cundum Philofbphtim quinto Phyfutx.c. 16. ad
relationem non cft fttotus. Dollor remittit fead
ca ,qux dixit tn terito. dtft. 1. q. 1. vbi gloflat il-
lam propofitionem 1'hilofophi , & ibi vide cla-
ram expolitionem , quam ibi feci fuper lircram
Dotaris.

o Minor principatu rationi j. Ifta minor eft
i da ; natura humana non habet , nec habere poteft
aiiqmd tale tntnnfece , quod fit /ibi ratio depen-
dendi tali dependent ta, dicit qudd illa minor non
cft vera eo modo, quo maior cft vera , Scc. Imo
tp/a natura humana efi proxima ratio formalis
dependentia,licet non nccejptrii confetjuarur tpfarn
naturam ralij dependentia aQuahs , fed tantum
aptitudme , accipiendo tamen apeitudinem non
pro inclinatione naturali, quia vr fic tantummo-
do inclinatur ad proprium fuppofitum , vt patet
in tertio, dift.t. quoji. 1. fed prout aptitudo dicit
non repugnantiam.

Ad vltimam probationem lecundx vix , di-
cit Dotarquud ficct natura aflumpn , Sc na-
tura mea habeant limitem aptitudinem ad de-
pendendum , non tamen oportet quod fi vna
ata dependeat ad fuppofitum diuinum , quod
fimilircr , & altera , vt patet de accidente adii
coniunta fubiedo , & de feparato , vt in Eu-
chariftia.

Intuito* ii
TtlaiMvpi
ejl ttffrUm
imtnofoou
adaemient,
IU» HffMt

aut/ ad vbt
eft motum

ltealtm,vidi
Anentem S.

Phyf.ttm.

M-

QV.ESTJO XX.

Vtriim Sacerdos obligatus ad dicendum miffam pro rjno , obligatus
etiam ad dicendum mijjarn pro alio fujfcienter foluat
debitum dicendo 'imam mijfam
pro ambobus ?

D. Boiuu. 4 d.at .i.pan.i. g.j Rich. art. ».fj. Dur. cjutji.f. PaluJ. f.i. Geilon. allphat. 1 j. Iit*.
Gabr. 1 n tan.lttl.iy. S010 l.to.dt /ult.cj.i. art. i. cum Scoto negant. Affirmant Caicc.r*.i. opufe.
irati $.tj. i.& j .p <j. 79x11. ].& y uodl.t .tj.tl. Syl.v. Miffa.i. q.9. Canus 1 a. de lot. r.i j. Alterum
atg. Viguer. c.:6 Ang. v. Mtjfaa.fi. Cord. /. So:o 4. d.ij. qa.i. art.l. Vide Suar, f.pjm.
j. cL79.fttl.t1.. Nauar. c.lj.n.6l.

Salta tpp.

■ Rguicuc , quod non , quia qui cenetur ad maius bonum , non fatisfacic
, foluendb minus bopum : fic efi in propofito > quia duae mitfic iun rma-
1 gis bonum , quam vna. V na etiam mifia pro illo cft maius bonum fibi , fi
I dicatur pro illo: quam fi dicatur fimul pro illo,& alio.

Contra. Qui plus ioluit , quam illud fit , propter quod obligatur , videtur

abun

Quxftio X X. 51^

abundanter fatis facere 5 fed vna mirfacft maius bonum , quam fint illa, pro quibus
obi 'gaclirdiiobtis : quia bonum MiUxcft ex virtute facrifici; > facrificium autem eft
infinitum , k infinitis fufficicns. Chriftus enim qui offertur in illo facrificio fuffU
ciens fuit quando offcrcb.icurin Cruce ad fatbfacicndura pro peccatis : crgo,&c.

S C H O . L I V M.

Promittit njijfjm non tantum ex eperc operantis > fed etiam ex operato Valere , dr non
filum viti nte menti particularis j:d etum virtute meriti Eulefia proficere \ahoqmn mifia
mali (aierdns nihil valeret tifuod habeat vim ex operatoJenentfere Catholici omnes , dr ocia,
ligttur in Jnc.jf.i ia ,1 . de <jni> Bellar J. 1 ule m.jfa»e.+.

Hic a pixmitconduin eft vnum ,hoc., fcficct qubd probabile videtur > qubd Duplex
non folum valet virtute meriti ,fiuc operis operantis : fed etiam virtu- **l**M*fi
tc facrifici) , & Operis operati. Vel non folum valet virtute meriti pcrfonalis Sacer-
dotis offerentis , fed etiam virtute meriti generalis Ecclcfix : in cuius perfona.pec '
miniftrum eommunem offertur facr.ficium : alioquin Mifla mali Sacerdotis , qui in
illo a&u non mc. ctur perfonahter , fed demeretur , nulli valeret in Ecclcfia : quod
reputatur communiter inconuenicns , & rationabiliter, luxta illud 'Ioann. 6. Pams>
tjuem ego dabo , caro mea e(l pro mundi vita : quandocunque enim Chriftus vt fum-
mus facerdos offett , panis , quem dat , id cft , caro cius , cft mundi vita. Ex hoc fe*
quitur , qtidd ad folutionem huius quxftionis , tria funt videnda : primb fi mifla di-
#a pro du bus tantum valet ifti ,ficut fi proco folo diceretur hoc merito perfo-
nali celebrantis. Secundo , fi tantum valet metito generalis Ecclcfix offerentis»

Tertio , fi ifte fimplicitcr fbluic debitum verique cui obligatur.

COMMENTARI

?» a /• promittendum efl vnum. Hic Do-

Mifm t»ufl ;|Vj| dor promittit , Primo vnum niccf-
**r-i utcr larium fcflicet quod Milia poteft du-

•vaLh. pliciicr valere. Vno modo virrutc meriti ipfius
Sacerdotis. pura quando Sacerdos exiftens in gra-
tia offert illud facrificium pro aliquo , vei ali-
*liubtis,t une Deus acccprat illud, pro quanro of-
Ic. rui a Saceidoic exiftente in gratia . & li quis
Sacerdos cum maiori deuotione celebrat , vel
pio ic , vel pio alio , magis metetur , 5c hoc cft
quod dicitur communiter , quod Mifla valet ali-
quando virtute meriti operis operantis, fiuc vir-
tute meriti pei funalis Sacerdotis offerentis. Se-
cundi valet virtute (actificij, & hoc operis ope-
rari.fiuc ipfius facrifici; , & cft idem diccreMif-
fimi valere virtute facrifici) , & iplam valere vir-

tute meriti generalis Ecclefix , in cuius pertona
per miniftrum communem offertur facrificium;
& fi hoc modo Mifla non vnlcrec , fequeretur
hoc inconucniens , fcilicct qu6d Mifla mali Sa-
ccrdotis.qui inilloaftu non mererur pcrfbnali-
tcr , fed demeretur , quia celebrans in peccaro
mortali mortaliter peccat, talis Miffii nulli vale-
ret in Ecclefia,quod cft inconucnicns,luxta illud
loan. 6. Partu tjuem ego dabo , caro mea efi pro
mundi vita. Quandocunque enim Chriftus , vt
fummus Sacerdos offert, panis quem dat, id cft,
caro cius,cft mundi vita; quando ergo Sacerdos
offert illud facricificium, fernper offert in perto-
na Chrifti.fiue in pertona capitis Ecdcfix,quo<!
cft Chriftus, & tunc dicitur valere virrutc meri*
ti operis operati fcilicet ipfius Chrifti.

SCHOLIVM.

Oratie(idem efl It omni alio operi bono)valet fpeeialifiimi orantigenetalifeime cmnibus,
crjpui.ihttr tui ap fluatur, ahoqum fruitra ordinaffet Ectlefla fit i ulli orationes fro viuis,dr
defunctis i CT conflat ex viratpuc lege veteri, Cr ntua, hanc flet talem applicationem validam
ejfc. tfaac orat pro Kebecta Cenef. i j . Dauidprofalute Htg.it. Elias pro flho vidua, f.
Xeg. vj.cbriHus pro Petro, Luca it. dr Ecclefla pro eodem , MI. li.dr Paul. petii ab Epbe*
fis vl orent pro omnibus generat im ,& pro fe Jjuciatim. Epbcf.6.& i . ad Timoib. i, pro om-
nibus dr ffctialiter pro Rege. De generalifstma applicatione patet ex fimbolo de communione
Sanctorum ,iux’a quod dixit Dautd PJal. 118. Particeps ego Ium omnium timentium
t*,& ciiftodicntium mandata tua ,dr Genef.it.fi reperti eflenl decem iuSit Sodomis, parce •
rei eis Dens. Dtjptci.ilifsmi applicatione palet , tputa omne opus bonum efi meritorium grati et
dr gloria, • JMattb.j. Gaudete Sc cxultatc,^ i o Voca operarios, &c. dr i. Timet. 4 Pie-
tas ad omnia vrilis habens promiiGoncra viu,icc.7rij.jf.6.t.i6.&tan. x6. de quo BeU
larmjib. f de iuitji.cap. per totum .

Depri

5*6

Quodlibet.

J ■ ... • j,,

T^E primo cft fcicndum'> , qufcd inter opera meritoria oratio habet magis rat?0-
D nem meriti applicabitis alteri : quiaipf» de rat.one fu, cft placat,,, a De, & re-
P. ,,:, conciliaiiua rei Deo , & hoc illius , pro quo per ,Pfum orantem fpecahrer offertur.
7.4. P itcfl autem mentum , vel fpecialitcr oratio , in tr.pl, c, gradu mreltig, valere alicui,
fm<. Jtl . v no modo lpecialiflimc * , & f,c femper valet orant, quando cft m
tripi uner ,:«f. ,.„im K rhrr morum animi bonum ,& elicit opus bonum ille m.irus , oC

Applica-

tur.

1 fiucproatiquo. Y no modo ipcciwimmc ‘ *

er ,ti ’ • ipfc enim habet mouim animibonum.ic elicit opus bonum tfte motus , &
i'lud opus ndnlicfunt alterius, pto quo orat , ficut orantis : nec poteft ifte ord,-
nata volunt te fic illud a’ ter i date.quod non fit fuum meritum t qu,a mag.s tenetur
ex charitate dii, gere fcipfum quam aliumtimb forti non pollet dare alter, l,c , quin
iflud eff-t peccatum. Alio modo gcneralifiime , 8i fic valet toti Ecclclia: : nec enim
debet orans aliquem de Ecclcfia excludere : fedex intentione habituali omnes „1-
cludcrc Tcriio modo 4 fc, licet modo medio valet illi , cui per orantem .pecuiitcr
applicatur. No enim va’ec ei fpecialiflimi.Patet ex primo membro , Sed nec prarcise
valet libi gener dilfimi. ficut cuicuiiquettuncenimfoiftra in Ecclclia Client Ipcciales
orationes a(fignata‘,alii pro viuis,alix autem pro mortuis: St iccrum pro vitiis alus, St
aliis.puc t bene actoribus .amicis , St aliis i vt patet in orationibus in Millali Romano
pro diocrfisalfignatis perfonis.Sc ftatibus.vel congregationibus Fruftra. inquam, ef.
fent ifttr fpccialitcraflignati : quia nou plus valerent iliis, quam generaliter emeun-
quein Ecclcfia.

C 0 M M E n T A R l y S.'

1. b rx E prima articulo. Hic Dodor prxmirtic
hittr fer* l ^primo.qubd inter opera meritoria oratio
meritet» »- habet magis rationem meriti applicabitis alteri,
rMti* " n quia ipGi dc ratione fui fbrraaliter loquando cft
lum mnui. placa; uia Dei, & rcconciliatiua rei Deo, & hoc
illius ici , pro quo ipfc orans fpecialitcr offert.
Licet enim fint aliqua opera nugis meritoria fo-
da in duritate, quam oratio , puta diledio Dei
in fc,& diledio proximi in ordine ad Deum.ta-
tuc n aliquod opus /adum in charitate eu fua ra-
* tione formali cft magis pJacatiuum Dei , & te-
conciliatiuum rei, fiott cft oratio, qua quis for-
malitcr orat Deum,vc! pro fc,ve|jpro alio,aliqua
tamen opera fida in charitate furit virru ali ter
magis placat iua , licut diledio Dei intenta m fc.

* Et cft iimile dc diledione rulpx forma) i, $C vir-
tuali , dicitur enim culpa deleri formaliter per
• poenitentiam, & dicitur aliquando deleri vitrua-

iircr.puta per iurcnftun dilediouem Dci,vt patet
* Dodorc

c In propolito ergo meritum Sacerdotis cele-
brantis,^ fpecialitcr oratio ipfius in triplici gra-
du poteft valere alicui. Primo fipecialijjimi X7 fic
femptr valet oranti , quando tfi ingratia. 'Sic ta-
men intclligendo.quod talisoratio fitadu elici-
ta cum debitis citcumftantiis,vcl quod fit elicita
in virtute alicuius adus prioris debite circum-
ftancionati.quia tunc talis adus elicitur a volun»
tarc habente duritatem fccundiim inclinatio-
jtSmt eliei - nem ipfius duritatis , vt patet i Dodore m a.
tui j rhah- difl.-. Sc adus elicitus i charitate femper cft me-
f,mfn ficonm.vt pater a Dodore^» I . dift. 17. & Juprd
m quodhb. quefh. 17. & hoc cft quod dicit Do-
dor, qu$d oratio fanptrvaltt oranti , quando tfi
in gratia » quia tunc habet motum animi bonum»
. . ($■ eheit opus bonum, /fic motus animi. id cft, bona

intentio, & illud opus» elicitum fecundum inten-
v rionem bonam non fiunt ita meritoria alteri , oro

quo quit oret, fient ipfius orantu. Patct,quia cha-
1 itas magis inclinat ad adum meritorium refpe-
du illius in quo cft, quam rcfpcdu alterius , Cc
habens qharitatem magis renetur velle fibi bo-
num mcritoriutn,qiiain altcri.vt fatis patet i Do-

dore, in tertio , difiinllio. 19. & vide qn» ibi
ctpofui , & hoc cft quod dicit hic , nec poteft
ifte ordinata voluntate ,fic illud opus alteri dare»
quod non fit fibi meritum, quia magii tenetur ex
charitate diligere fieipfium , quam alium , nam
prima tadix meriti primb confiftit m affedione
ipfticix , non vt moderatiua affedionis commo-
di , id cft , quod prima radix meriti primo cun-
fiftit in diledionc Dei in fe , Sc propter fe , vc
paret a Dodore . in tertio , difimH:o. 1«. & vide
iux prolixe ibi expofui , & ficut tenetur quili-
bet diligere Deum gratuite pto aliquando, vc
patet a Dodorc difiiml. 17. tertq. Sequituc
quod etiam tenetur adu reflexo velle fe diligere
Deum , Sc quo modo hoc vide Dpdofcm in
temo , ihftintl. 18. & 19. & magis renetur fe
velle diligere Deum meritorii , quam proxi-
mum velle diligere Deum . vt pater in tertio »
dijhn. 19. Sequitur cx hoc, quod quilibet te-
netur magis velle libi ,qu* ad diledionem Det
in fc in hac vita , & ad petfcdam fruitionem in
alia acquirendam valeret , & per confcquen*
magis renetur velle adum bonum H Ce clicirum
efle fibi meritum , quam alteri , im6 forte non
poflct dare alteri , priuando fc illo , quin cfl*ec
peccatum. Secundum ergo perfedam charita-
tcm debet udum bonum primi velle effc fibi
meritum , & magis velle efle fibi meritum »&c
pdll alteri . & ideo multi ex ignorantia pec-
cant , dicentes volo qubd tale opus meum fa-
dum In charitate prarcise valeat pro rc.

Secundi , oratio celebrantis poteft intelligi
valere general illime, & hoc modo valet toti Ec-
clcfix. fic intclligcndo , quijd orans nOn debee
aliquem dc Ecclcfia excludere , fupplc i merito
orationis > fcd cx intentione habituali debet
velle valere omnibus dc Ecclcfia , & de hoc
vide qux notaui , in tertio » difiinllio. a8.

d Tdrtio , oratio celebrantis poteft intelligi
valere quodam modo medio inter modum fpc-
cialiffimum & genctaliflimum , puta quod quis
velit cam valete , non tantum fibi^ui cft modus.

fpcci*

•*

Quxllio XX.

fpecinliilinuis , nec tantum foti Ecclcfir.quicft
modus gcncraliflimus/ed fpecialiccr velle valere
\ alicui de Ecclefia , id cft , quod quamuis veliet
orationem fibi valere.fic etiam toti Ecclcfix, ad-
huc potcil illam orationem fpccialiter valete
•licui perfonx determinare in Ecc!efia,ita qu6d
talis orario valeat illi peifonx, non tantum quia

5*7

cft membrum Eeclefix , pto qua Ecclefia ofler-
tur talisoratio , fcd qqfid etiam valeat fibi fpc-
cia!itcr,quia fpccialiter offertur pro illa perfona.
fiue quia determinate applicatur illi pcrlonx,
aliter in Ecclefia fruftra elfcnc fpeciales ora-
tiones afUgnatx , alia pro viuis , alia pro mor-
tuis, 4:c.

S C H O L I V M.

iJUiffam diclam pro pluribus non tantum v siere cuilibet illorum , ac Ji pro i pfo foto dtee-
retur. Primo id quod ex vi mtjfe corrcfiondet ijs, pro qttthm offertur , e R finitum Secundo ,
uqualeifi meritum mtfft pro pluribus , Cr pro vno, oblau \ fit ergo vi i oo.fpro vno dicatur,
habet i oo.fi pro duobus , non habet nifi 50. ergo,& c. huc procedit de valere correfion dinte-J
merito celebrantis.

HAbccergo « articulus iflc difficultatem fpccialiter inteliigendo hoc tertio mo-
do. Et potcfl dici, quod vna MifTa di&a pro duobus non tantum valet hoc mo-
do ifli,quantum valeret fi pro eo folo.diccrctur.

Quod oftendi poteft fic. Merito finito fecundum plenam iufliciam adxquarfc
corrclpondct aliquod prxmium determinatum ad certum gradum. Prxtcr autem
bonum , quod debetur Ecclcfix generaliter , fic prxter bonum , quod debetur illi
oranti fpecialiffimfe , qux duo fcmpcr includuntur in prxmio debito orationi, acci
pio illud bonum, quod virtute meriti iplius orantis debetur mechtrmodo ei, pro quo
fpccialiter oratur: illud cft determinatum ad certum gradum : virtute igitur iflius
meriti non debetur, alicui iflo modo medio aliquod bonum quod non includitur in
iflo bono determinato. Si ergo totum illud bonum detur ifli tanquam prxmium
modo medio debitum orationi, nullum bonum debitum orationi ifli , dabitur alteri,
&pcr confoqucns fi virtute illius meriti datur aliquod bonum illi , vt debitum ifli
orationi modo medio , fequitur quod non totum bonum fic debitum datur ifli : er-
go, fice.

Confirmatur, quia xquali merito prxcis£ debetur xqualc bonum, fiue prxmium,
& hoc in quocunque modo debiti, Icilicet generaliter , fpeculiffime, Se medio mo-
dornunc autem ex xquali dcuocionc celebrans habet opus xque meritorium , lo-
quendo de merito pcrlonali. Contingit autem, qu6d xqu£ deuote celebrer, quan-
do celebrat pro iflo fpccialiter, ficut quando fpccialiter celebrat pro vtroque fimu!:
ergo virtute cius meriti debetur prxcis& xqualc bonum merito huius nvfix ditia:
pro vno, fic merito illius diiflx pro duobus : ergo fi quando dicitur pro duobus, de-
betur illi totum illud bonum xqualc , fequitur qu6d virtute tlfius meriti nihil debe-
tur alteri , quia bonum quod daretur illi alteri, non includitur in bono, quod corrc-
/por.det adxquate illi merito.

Diceretur ad maiorem f quod merito xquali ram fecundum intenfionem , quam
fecundum extenfionem debetur bonum xqualc vtroque modo : nunc autem quan-
do quis fi mul pro duobus orae i lic£t fic meritum xqualc fecundum intenfionem, fi-
cut quando orat pro vno : tamen cfl mriusfccundum extentionem : quia pluribus
applicatur: fic ideo debetur bonum xqu& intcnfiue , fcd mai is cxtcnfiue , quia
vtrique.

Similiter rcfpondctur ad primam maiorem , 8 qu6d merito certi gradus corrc-
fpondet bonum determinatum ad certum gradum. Verum cll vniformiccr acci-
piendo vtrobique, Icilicet fecundum intenfionem, vel vtrobique fecundum exten-
fionem , fcd licfct meritum ad plurcs extendatur, fic per confcqucns prxnifum pluri-
bus debeatur , non tamen oportet quod uuen fiue minuatur, licet pluribus com-
municetur.

Hoc declaratur primo fic:Bonum fpiricuate proportionatur fpiritui, fic fpii itus cfl
vbique totus , 8c non per partes communicatpr : ergo bonum fpiricualc com-
municatur fine diuifione , fic ita non diminuitur , lic&c pluribus communi-
cetur.

Hoc etiam ollenditur exemplo : vbi tamen minus apparet, quam in propofico.
Aliqua quidem corporalia, de quibus minus videtur , quam de fpiricuaJibir,
non minus tamen communicantur, fic fi pluribus communicentur. Patet de lumine
Scoti Oper. Tom. X/J. X x car.dc

Meritum
applicatu
plunbru no
tojitiimva.
tei cuilibet ,
ac fi pro
ipfo filo
applicare-
tur.

HH4 IMIH4

oppo.proli-
xur poni-
tur i„ 4.
Petri de
Tarant.

n- ■

51B

Quodlibet.

CttitUt- can(Je|z Gmul illuminantis plura illuminabilia , it aequaliter , ficut illuminaret
qu0<j[jbet i florum per (e. Patet etiam in voce , qua: aequaliter fimul immutat
wlmiZkt auditura qucmcunquc multorum audentium , ficut immutaret vnum illorum
U4,*cwU. folum.

Confirmatur tertii refponfio per auftoritatem.quae habetur it ctnftcr.it //. j. 2(cn
mcitccritcr. Et notatur ibi Hieronymus,vbi inter alia fic habetur, Cum fro centum uti-
m.ibns pfjlmnt, vel cMtjft iitil»r;mbil mmui, cjutmfifre rnt tjutltbct ipftrum dicentur,
erepitur.

COMMENTARIIS.

e "YJdbtt ergo articulus ifle difficultatem.

jLjlDo&or affirmariui ponit vnam con-
clufioncm , quz talis eft : nonum quod debetur
merito orantis applicato duobus , non tantum
valet vni (oli , quantum valeret fi illi foli appli-
caretur. Siuc fic loquendo przcise de meriro
celebrantis, quod non applicatur Ecclefiz.nec Ci-
bi oranti, fed quod pcxcisi applicatur alteri, ficut
di&um eft de merito, tertio modo, fiue de meri-
to medio modo j tale meritum Milfic applica-
tum duobus non tantum valet vni foli, quantum
(lilii foli applicaretur ; & patet. Certum eft enim
qudd meritum ipfius celebrantis eft finitum , Sc
per confcqucns fecundum plenam iuftitiam fibi
debetur bonum finitum, puta fi tale meritum fit
Intenfum vt quatuor , fibi przcise correfpondet
bonum intenfum vt quaruor , 5c fi bonum effet
vt fex, tunc fecundim plenam iuftitiam non cffcc
adzquatum illi m?rito,fed excederet.

Totaergo vis iftius articuli, An bonum, quod
adzquat£ debetur merito celcbrantis,fit przcise
cantum bonum vni, quando Milia celebratur pro
illo.ficut quando celebratur pro duobus, & patet
quiSd fi totum meritum celebrantis eft applica-
tum vni, totum bonum correfpondcns adxquate
illi merito debetur illi foli ; & fi rotum meritum
celebrantis clTcr zque applicarim duobus , ficut
vni, ftatim fequitur qu6d minus bonum debere-
tur duobus, quam vni i patet , quia vni debetur
bonum vt quatuor ( vt dixi ) & fi etiam alteri fit
applicatum, deberetur libi bonum vt quatuor ,&
Iion przcise idem bonum , quod deberetur pri-
mo,quia idem bonum numero non poteft fimul
dio in pluribus •, ergo erit aliud bonum vt qua-
tuor , debitum vni , & aliud bonum vt quatuor,
debitum alteri, & fic ifta duo bona coniun&a fi-
mul funr maius bonum, quam vnum folum feor-
fum fumptum,qnia illa plura coniun&a funt bo-
num vc o&o,& vnum cofom eft tantum bonum
vt quatuor, & per conferens Milia plus valeret
dicta pro duobus, quam pro vno tantum j fed di-
&a pto duobus valet vt odo i ergo di da pro vno

tantum valebit vt odo, quod eft contra prxfup-
pofirum.quia fuppofitum eft, quid Mida tantum
valeat vt quatuor , Sc pofito quod vni valeret yx
odo, tunc vt dida pro duobus valebit, vr 16.&
pro tribus , vt 14. &c fic afeendendo i ergo nun-
quam tantum valebit dida pro vno illi vni,
quantum valet dida pro pluribus , quod tamen
eft impoflibilc , fcilicet , quod valeat pluribus
quam vni , loquendo de bono , quod adxquate
concfpondct merito celebrantis , quia fi magis
bonum corrcfponderct didx pro pluribus, tunc
bonum non elict adzquatum metito Midz , &
hoc eft, quod dicit Dodor in ratione, & confir-
matione fequcnre.

f Diceretur ad maiorem. Hic recitat vnam J.
rcfponfioncm Prxpolitiui.qui dicit quod merito
xquali tam fecunaum intcnfioncm,quim fecun-
dum extenfionem debetur bonum xqnale, finli-
cet intenfiue, fle cxtenfiu^. Sed in propoficoqui-
do quis fimul pro duobus xqu£ deuote orat , fi-
cut pro vno, licet fit meritum xquale fecundum
intcnfionetn , tamen eft maius fecundum exren-
lionem.quia pluribus applicatur, & idcA debetur
bonum zque intenfiue.

g Similiter refpondetur ad primam maiorem ,
vbi didum eft quod meriro certi gradus corrc-

rr udet bonum determinatum aa certum gra-
n. Dicit quod verum efl vmformiter accipien-
do vtrobiaue,Scc. Licet ergo fit maius extenfiu&
quando pluribus communicatur,& minus exten-
uue quando paucioribus , tamen intenfiue non
minuitur, nec augetur, quia fi edet bonum com-
municatum decem , ellcnt decem bona xqualia
fecundum intenfionem. Hec declaratur prtmo Btnumfpi-
fic:qma bonum fpirituale firoportionatur fptritui, rituale ff-
id eft, eodem modo fc habet fpiritus , cum ergo £rf!'*4,iw
fpiritus fit vbique totus , & non communicetur *m"a'
per partes, ciim fit indiuifibilis,ergo fimiliter bo-
num fpirituale communicatur fine fui diuifio-
ne , & ita non diminuitur, licet pluribus com-
municetur.

S C H O L I V M.

Refutat reftonfiones ad rationes pro eoncluf, & primo illam , qua ait meritum non ejfcs
squale extenfiue, quando pro pluribus, ac quando pro vno offertur , fed ben } intenfiue \ quia
fecundum iuftitiam pro aquali bono non debetur pramiam numere fus , ficut nec intenfims i
quia plura bona aqualia aquiualent ifni m a tori intenfiue. Secundo , non liceret orare pro
aliquo in particulari i quia fi tantum habebit , etiamfi fimul oraretur pro omnibus, qui fiunt
in purgatorio , verbi gratu , ac fi pro ipfi folo oraret ur}charitas ligat, vt pro omnibus fimul ore-
tnus\quandoquidem id fieri pofsi , aque facile, (fr fine vilius incommodo , vel dijfendto. Tertio
in amicitia humana facilius meretur quit bonum , vel remifsionem culpa vni , quam pluribus.

guarto.

i •.

•■V

Qu&ftio XX.

5i9

JVildrle, voluhue tttimferttiu* vel eliciti»* non hebet .ei/ujhm tffcflum in JSngHhs mulie-
rum, *c heberet in vno i ergo idem de mernori a voluntate.

POtcfl dici , quod illa non impediunt rationes prius pofitas:quia vtraque maior Pnequeli
illarum rationum efl vera limplicitcr,tam fecundum extenfioncrn, quam fecun- 4»»» mu
dum intenfionem : ita quod pro xqualimcrito non debetur fecundum (lii&am iulis- dcbtturbo-
tiam, bonum numerofius, ficut ncc bonumintenlins:quia plura bona xqualia atqui-
ualentvni bono maiori intcnfiuc, & hoc in omni retributione iulla,*t commutatio-
ne. Si ergo merito xquali non debetur maius bonum fecundum intentionem , ncc
per confcquens plura bona xqualia fecundum cxrcufionctn : quia ficut illa, fi face-
rent vnum , facerent vnum maius 'altero ilorum , ita funt maioris vulons Iccundum
iuflitiam , quam alterum illorum.

Hoc confirmatur : quiaalioquin qui vellet orare pro omnibus animabusin purga- *

torio, intendens quod lingulis valeret modo medio , atque valerer cuilibet ficut fi
oraret pro vna. Et tunc Iccundum ordinatam charuatcm dcbercrqui iuct orare pro
quocunqucrquia deberet impetrare bonum plutibusidum tamen boc pollet per eun-
dem a&um fine diminutionc boni alicuius eorum.

Dices qudd per modum fatisfaflionis non tantum valet pro pluribus, ficut pro
vnorquia poena debita non relaxatur, mfi aliquid xquiualcns loluatur. 4 .

Contra h tunc aliquis poffet impetrare primam gratiam peccatoribus quotcun-
que, ficut vni : quia hic non requiritur peenx lolutio : fcd Dei placatio St impetratio
boni ab ipfo.

Iccm, ficut plures pacnx xquiualcnt vni maiori pcense, 8: non relaxantur, nifi per
opus latisfaftorium maius, vel per plura opera faiisf.i&oiia: fic videtur de plm ibus
bonis impetrandis, quid xquiualcnt vni maiori, St ideo nifi per plura bona, vel vnum
maius bonum impetraniutrquare etiam non fufiicitad deletionem mali aliquid, ficut
fufficit ad impetrandum bonum, imo fecundum videtur mains.

Confirmatur etiam propofiiuin fecundo: quia in amicitia humana dileflns per Fenliue
fupplicationem fuam meretur maius bonam vm, quam fi lupplicarei pro multismam nuetur
pro vno exaudiretur vt tantum bonum impetret ei i St fi pio multis peteret, vel non *
pro omnibus exaudiretur, vel non tantum bonum impciraieujc illud e(l fecundum
iuftam legem amicitix.

Confirmatur tertio : 1 quia voluntas non videtur tfficacior, vt ell a catifa merito-
ria,quam vt efl caufa elicitiua,vcl impetratiuarimo miniis efficax Alia vt meritoria c»”> $*«
efl tantum caufa d.lpofitiua habilitans,St difponensad aclionem pr mf a’is agentis: d““

vt autem efl elicitiua, vel impetratiu.:,efl caufa principalisricd voluntas vt ell caula
elicitiua,vcl impetratiua non xqualcm cffcfhtm canfat fimul in quolibet multorum,
ficut in vno folo cati! aret : neque enim fimul inte Ia efl amicitia ad quotcunque fi- AAt0
cutelTct ad vnum, t.Eibic. ncc voluntas xque pcrfeSlc intense imperat plures ope- emicui*
rationes potentiarum inferiorum, ficut vnam-Minuitcr enim intentio voluntatis plu- firfiilee/l
res aflus inferiores imperantis. Conii militer videtur, quod voluntas minus bonum ** veni».
intenliue mereatur, quando pluribus meretur.

Et fi dicas boc verum ell, quando deuotio minuitur ex dillraflione circa plures,
fcd fi deuotio fit zqualis , non oportet quiid minus bunutn mercatur multis,
quam vni.

Contra:di(lra£lio non necelTand concurrit ex boc, quod pro pluribus celebratur, slnrejui-
quia non oportet celebrantem pro multis tunc de eis a&u cogitare : fcd fufficit, <*
quod ante recollegerit illos , pro quibus intendit fpccialite» orare , & intentionem
fuam talem Deo obtulerit. Ex tunc enim, fi tantum iu communi c riim memoriam ' ‘
habeat , boc lufficit : quia Deus oblationem Se deuotionem fuam pro illis acceptat,
proquibus otdinauit prius fc velle offerre : U in illo calu vetum ell quod propter
mulcicudincm attentio aflualis ad fingulos minuituttquia non ell ad cos, nili m com- ml_

munii fcd dcuotioncm,qux ell motus mentis in Dcum.non oportet minui nuiutrde-

Excmplum, non minus de uotc celebrat quis de omnibus fanflis , q am de vno unu.nec
San£lo:quia ctfi miniis diflinell attendat ad quemlibet , tamen attentio ad totam <"*"««,*-
communitatem fufficit ad deuotionem, non tantum xqualcm, fed maiorem, quam
fufficctet attentio ad vnum conunmifi forte ad illum, in quo eminenter efl nlud,
quod efl materia deuocionis ad omnes, qui cilfolus Deus trinul: fic quando oiatur ^„'Ar““u‘ ‘
pro multitudine fine communitate indigente , vt impetretur fibi bonum , qtio f„m0.

Scou Ofcr. Tom. X 11.

X x 1 indiget.

Quodlibet.

510

indiget, maior eompaflio poceft haberi i Si ita maius defiderium impetrandi illud,
quo indiget, quam 11 pro vno indigente oraretur, Si ita non minuitur ibi detiotio, li-
cet minuatur attentio aflualis, ic diftinfta. Non ergo minus bonum tunc impetrat
(jngulis ptopterdiminmionem deuouonis, fed propter hoc lolum, quid merito iuo
correlpondct aliquod bonum certum, tc hocinquocunquecodcmgradu, fciL red-
dendum tl!i cui valet fpccialiffitne, vel illis quibus valet gener., lillimcivel etiam illi,
vel illis, quibus valet medio modo 1 & per conlequens in illo tertio gradu, in quo lo-
quimur, ii e IV maior extenfio, cil minor intendo vnicuique.

COMMENTARIIS.

«■

CoofiAtr.

kii ««?*»*

h OntrA. Hic Dodor arguir , probando

V^vquod non concludar dc bono , fci licet
quod meritura valeat ad bonum , ita vni * ficut
pluribus» St ita pluribus ficut vni.quia tunc quis
iicut aliquo met ito poteft alicui impetrare pri-
mam gratiam , fci licet Baptifmalcm , ica eodem
merito poteft omnibus peccatoribus eandem
Impetrare, quia hic non requiritur prmx fqlutio,
fed Dei placatio etiam impetratio boni ab Ipfo,
vt patet dc peccato remillb pcrBaptiftnura

Item,ficut plores pcenx xquiualcnt vni ttiaio-
r i. St i!lx pcenz non relaxantur, nili per plura 6-
peq fatisf.tdoria , vel per vnuni opus maius in-
tcnfuie $ fic fimiliter videtur cum plura opera
{ncriroriaji limul crtcnr.vt ita clH t vnuni maius
intculiiK' quolibet eorum fcorfuni fumpeo , ita
debentur eis, vel plura bona, vel vnam maius in-
fenliuc. imo magis videtur quod fi plumes pamz
non dclcnrur : nili per plura o: era fatisfadotia,
vd per vnum maius.d: non delentur prxcisfc per
vnuip opus latisfjdunum adzquatum illi per-
nz, inulti fortius vni operi meritorio.cui fecun-
dum ftrtdam iuftitiam correlpondct fibiprzci-
s<) bonum vt q >aiuof , quod n»n debeantur tali
operi plura bona xqualia , quia illa opera li cf-
fene vnum.cftent maius bonum intenuuc, & lic
fecundum rteidam iuftitiam tale bonum excede-
ret opus meritorium.

i CtnfirmAt >r tertio , Vt intelligatur ifta ra-
tio > dicitur voluntas caufa clicitiua refpedu
adus £ vel imperatiua . quando adus fecundum
fubftamiam , & intentionem vere dicitur a vo-
luntace.vpi imperatur. & hoc vel vt a caufa tota-
li» vd vt a caufa partiali principali i tamen quia

hoc modo cft principalis caufa adus, vt compa-
titur ad habitum» tenendo quod habitus fit par-
tialis caufa adus , dc quo didura cft in primo,
dijl. 17. Et didtur caufa inctitotia»non quod ira-
immediate caufet aduro mctitoriumformaliceii
patet , quia ratio meritorii , qu* cft acceptatio
pafliua adus a diuiua voluntate' in ordine ad
prxmium xternura , eft a (olo Deo, vt patet fit-
prd.tjHAjt. 1 7-& tn primo, dtff. 1 7 .Sed dicitur cau-
Ia meritoria , quia ipfa habens charitatem , vel tmTtoo/k
pioducu actum fecundum inclinationem duri- —
ratis, ica qu6d adus vt iic produdus, dicitur di-
fpolitio immediata ad lic acceptari ; vd quia fi-
mul cum duritate producit aliquam curitarem
in adu vina fubiUsmao>»& intentionem. St bo-
nitatem moralem adus.qnzcharitascirct imme-
diatadifpofuio ad hoc.vt adas fic acccptetur,vt
/npra patuit^*wrjff.i8. pro quanto ergo prodocic
illam dilpoliiionem.vd primo, vel fecundo mo-
Jo.dicuur caufa meritoria. Hoc declarato arguit
lic a fbrtiori;Si voluntas , vt caufa clicitiua, non
caulat «qualem eficduiu timui in pluribus, iicut
in vno lolo caulaxct $ ergo nec mul td minus , vt
caufa meritoriarum vt caufa dic itiua.fit fimpli-
citer nugis caufa i St qu6d lic non caufct vt cli-
citiua, Patet, quia amici; ia non cftzauc intenf*
ad quodeunque, Iicut citet ad vnum , vt patet 8.

Ethu cop.6. Nec li(nilitcr voluntas xque perfe-
dc intense fimul impetar plures operationes po-
tentiarum in f« iorum, iicut (i vnam fblam impe-
raictilic coniitnilitcr videtur qu6d voluntas mi-
nus bonum intcnfiuc mercatur, quando pluiibui
meretur.

S C H o i I V M.

*-Ad illud, bonum fpiriluele non diuidi ficut nccfpirittu.Refpondet bonitates plurium fpi,
rituum maturis effit valens , qium vmus i dr vsrebiqu e eft diufiaaquimaleus , aliequin nes,
rn: IUS tjfet rrfufiitarc vuummuam mille fed bonum fpirisuale ,mmpe remifsse culpa, & prna,
& largiti, gratiarum, diusfiisle eff.rfte/piriius fubjlaniiulss dinidi ueqneaiidr fic ruis argui
meutum.Oppontl exempta exemplis ,quia nen a qui poffitm perure due aqualia ficus visum. Ai
tepheam, attendit esum in alma liene nen aque facili plura meueri^c vnum, mfi adaquentur
rileefe adaquate mouenlu. ve I commeantur fitb ee, \^Aj exempla de luce, dr fena i Refpon-
dei , hac dr fimiliu multiplicant fe fphanci partes emficm jphara adaquat a eodem mede

afiSciuntur,fiue fint pauca, fine multa i fi tamen accipias allerms fphara paries, i flas nen aff.
eiuif.dr fie exempla fimi ad oppafitum qniain cafn mflre.rr.ns pro que celebratur, e fi [ufecpsi-
num adaquasum,qnafi fphara , & fie nen fe extendet ad alium, ridefilutioncm ad repluam
fatus, qua fatit difficilis efi. Ad argumentum gleffa dat duas clarus fitluueucs.

Ad illa

QucTltio XIX.

. 5**

AD illa in contrarium. k Ad primum de fpiritu.dico quddfpiricus, ctfi extenfi-
uc nondiuidatur : tamctjnumcralitcr fpiritusa fpiritii diftingiiitur fiunt enim
fingulorum corporum animatorum fingulxanimx:fiC il!x habent bonitatem natura-
lcm.magis extcnfiue.quam vua cx eistimo iequiualcntcm, bonitati magis inrenlx fe-
cundum tilud 7 dc Tnn.vcl 14. Une alst/usd/unt duc homines, cjusm vDm hon ti. Et per
hoc dilUngaicnr pluraiitafin diuinis a pluralitate in creaturis : quia plusalkpfd funt
hic-duo.nuam vnumtnou fic ibt.V nde iubdh:A£?J* motor ejl Pater & Fctmr fimul, ejtedm UenmaiA
John Pacer. Bonit-ucsctiim plurcsfpitituum lunt maioris valoris , Sc ideo requirunt 111 Pater
plura bona.vcl vnum maius bonum propter quod retribuantur : non enim qui oran- /‘U‘*

do meretur viuificate vnum mortuum, eadem ratione xquC meretur viuific.itioncm
quorumennque mortuorum.lta dico quod bonum fpirirualc communicatur line di-
uifionc q.iantiratiua: fecundum extcnlioncm tamen communicatur cum diftipflio-
qp, fcilicet aliud alteri, &' ita requirit diftinfktim meritum, propter quod reddaturtfic
hoc dico x quale intcnfiuc.

Contra, laltcm 1 bonum fpiritualc non communicatur per partes i ergo fi virtute
huius Miflx debetur bonum vtriquc,tanquam vnum totale prxmium, illud non red-
detur per partes, fic,(ciliccr,qti6d pars dabitur vni,St pats alteri.

Confirmatur, quia qui per fpiritum recipit, totum fpiricum recipit : ergo fimllitcr
qui aliquod bonum (pirirualc recipit : rccipic iplum totum.

Refpondco, Auguftmus4 ,dcTrin.8./« bis, qua non mote magni funt , idrmtU ni- , , ,

tHsejfe , quod melius . duo vero bonn xqualia funt meliora altetoiergo in cis eft maior
bonitas: maius autem licet non pofiit aflu diuidi, tamen habet plura parua fibi xqua- fidr‘,if'n-
Iia:ficutlictcaf um non polfct aflu diuidi, tamen toti xquantur plura parua, quam dei a/fi
medietati, Sc in illis paruis eft diftinfiio, & pro illo vno magno, licet in feindipifibili, daretur ef-
tamendiuifibili.vcl magis diftinguibili in .Tquiua!cntia,poflcnt illa mulra reddi. Sic f‘ 'ndikifi
hic tanto metito debetur ad.rquate tantum i illud in fc diuidi non poteft, fcd tamen *,/ft
illi xqulualcrc polTunc multa bona minora , ii ita ipfuni poteft diuidi valorc , dum
pro iplo cliuerfa bona minora diftinftc reddantur. Non ergo illud bonum fpnituale
rc diter per partes datur, fcd daiur in multis bonis minoribus, quxrefpcfVu illius bo-
ni ll-.bcnt partialem va’orcm.

Ad confirmationem , fi poflibile eflee eundem fpiritutn diftribui multis in valorc, fil nimii un
fictu hic eft pofiibilc de bono reddendo virtute otacionis vnicuique minus bonum tqufper.
darctur : fic forti etiam rcaliicr fpiritus miniis communicaretur, fi tranfeendetet fiBi vi»<-
fuum lufccptiuum propottionatum , ficut forte anima non atque viuifierret corpus,
quantumcunquc crefccrct.fed palTo propotiion.no xqn^ communicatur: in propo-
fito receptiuum proporuon.mtm bono illi, quod eft reddendum promerito, eft vna ct„r ■ m'~ .
pcr‘ona: Si quod datur llli.datur non per partes.

Contra exempla” ifta prius polita inftatur per alia exempla :qtiia non xqufipof-
fum portare duo xqualia ficut vnum.

Si dicatur, quod in moucudolocalitcr nonxquc poteft agens in plura, fi C paiicio- ,

r.utatnca in alterando poceft , Sc hoc quando illa plura fune agenti xqui ap-
pioximata.

Dico quod aliqui motus funt tales, quibus ncccftarifi totum fimul fecundum om-
nes li-i partCs mnuetur,hoc eft, non prius vna pars, quam aliatfiCut eft motus localis:
iC dc hoc iniclligitur { Met. Continuum eft illud, tuiui matres es! vnus fecundum fe , Vnus ■ ,

aute,euius indtuijibtlisjndiuif bilis autcUs fecundum ie/msSi enim moneretur " vna pars ■

cStlnui.aha no mota foliicrciur cotinuitas. Alius eft motus, ° quo r.on eft necefiariu
totu fccudum omnes partes fimul moneri, vt eft altcratiotmobiic ctia p aut intelligi-
tut illud, quod eft ad^quatu virtuti mouctis.vcl agentis:ita,fcil.qu6d no portet fimul
monere maius, aut aliquod mobile minus tali adxqu.uo. Eft ergo aliqua differetla q
inter motu locale, Sc alios motusiqnia femper totu cotimiu fccudum Ic totu eft mo-
bile adxquatum inoucmi. ita quid non aliqua pats cius fine alia eft mobile adxqua-
tu. fri nunti ante alter, iciOpis aliqua pars ipfins mobilis poteft efle mobile adxquatS
moufiti tStx virtutis, ficqufid fimul no mouebiturnifi tata p'ars:fcd vttobique • imd
in motu gcneraliter.veru eft qnAdabifto mouete nihil fimul mouctur, n:fi fuumo-
bile adxquatu.vel quod includitur m illo, Sc dico inclusu in illo rcaliter, ficut aliquid
eiustvcl aquiualetcrificut minus, quod etia n5 eft pars malotU, poteft dici includi iu nchUadt.
co,4 1 ficillud quod poccft fimul moucrc illud mobile taqoaadxquatu, no poteft fi- luasum.
mul aliud mobile maius moucrctnec etiam cu ifto aliquod aliudtpoteft tamen fimul
Sctti Ofer, T >m. XII. X x ) moue

j! n

te mltil
’ monetur
ffifi fuuht

K-

5I2-

Quodlibet

No»*!! mouere dao mobtlia^cpix fimul iuncta non excederent mobile atlxquaturh,& dc 't> .

Kimui m- libus verum eft quod noia minus mouet plura, quatnpauciora “quia non minus mor
utn pium uct mobile libi (impliciter adxquatum, quam mobile minus ipfo, quia tunc illud non
ad vnum, cflir omnino adxquatumtintclligo adxquatum.non lic quod moucns fecundum to-
cxpoimur. tum conatum fui pollit illud mouere, fed fic, quod cum quantocunque modico coi
natu potet} ipfum mouere , cale mobile omnino lubiaccrcr tali muueuti , & mobile
omnino fubiacere mouenti potcll dici iptum mobile omnino adxquari pafljpc ip|i ,
a.Cxli.te. agenti. Taliter Coelum fecundum Philolophum clt mobile adxquatum Intelligdt-
a ■ . 8c ali- tix.qux.ctfi non pollit mouere maius, tamen poiTct minus.

p Ad exempla illa dico fqubd pafli ptoportiuuati agenti poteft qttrlibet pars arque 1

proputl»- >sa (altem quod vna non minus perficitur, lialia perficiatur, quam ii line illa

'nati , „„„ pctficctctur.quia enim totum elt primo proportionatum agcnti,idco pluralitas par-
ra i»«> per- tittra , qux includuntur in illo toto, non impedit perfectionem aftiouisin omnes,' fi- ‘
ficitur , cut nec in totum includens casjlcd fi vni pallo proportionato adderetur aliud paT-
quod fimul fllmj j||u J non oporterctxqui pei fici ab agente, ficut fi foliam reciperet adtioncnfa-
"imur ' Sintis. Hoc patet in illis exemplis. Lux enim & fonus,& fimilia, quantum eft defe,
multiplicant fe fphxiicc : patTum ergo proportionatum tali agenti quantuncunque
fit par uum.cum tamen fic Iphxricunt, includit partesiae illx.qux funt partes ciufdcm
fphxtxcitcunflantis lumen xque illuminabuntur. Hoccft, tantum illuminabitur
medium fecundum vnum diametrum ciufdcm fphxrx circa candelam, ficut fecun-
dum aliura.-fed fi accipiatur alia fphxra remotior a candela, ambiens primam fphx-
ram acceptam circa candelam, illa non xqufc illuminabitur ficutprima. Qiiod ergo
dicitur, qubd xque illuminantur plura illuminabilia, ficut vnum,vcrum eft, quando
illa plu^a fune partes ciufdcm illuminabilis adxquati , puta quando fune contcma in
al. «d clr- eadem fphxra fiue intra eandem fphxram rcipcfku illuminantis, vt centri In pro-

cunferen- pofito autem duo illi, pro quibus oratur, non funt pet fc panes vntus.quod fit iufcc-
tiacii ptiuum adxquatum boni reddendi Virtute orationis : fqd vterque petfc eft fufccp-
tiuum adxquatum.

Contra, quod fecunda fphxra minus illuminatur quam prima,hoc eft, quia fecim- ' 1 *■

da eft remotior a lucc.non amem quia fimul cum fecunda alia, fcilicct prima illumi-
naturiimo fecunda nullum lumen rcctpcret,nifi prima fimul illuminat cturicrgo non
minus recipit hoc vnum paffum : quia aliud fimul recipit , fed quia ipfum eft remo-
tius ab agente. ' In propofico non eft talis remotio , fed tantum diftin&io reci-
pientium.

rluru tuo- Rvfpondeo.duo mobilia pofic xque approximari eidem mouenti, nccefianb con-
ii/,;, Up- eludit illa efle mobilia partialia contenta , fcilicct reahter, vel xquiualcntcr in vno
proximata mobili adxquato s quod femper clt imaginari fphxricum circa centrum ipfius a-
ttdtmun- gentis, St qux etiam funt in cltdcm totali fphxra, hoccft, infta diftaiftiam ciufdcm
Htnn ctn- axis, illa xque moucntur,Sc alia non atque cum illis.

'lulmllili ^ au&oritaicm Hieronymi , glofia ponit ibi duplicem refponfionem. Vna eft
adaquat» referens hxc ad ipfum celebrantem, vt fit fenfus: nihil minus accipitur , fupple pro
tiw. ^pfo celebrante, quia fiue pto vno, Jiucpto multis dicatur , femper valet fpccialilfi-

Arurgtm. me celebranti , 8c xqualiter , quando eft xque dilpofitus, Sc xque ordinate facie
cx ilo.u.;. hoc. quod facit : hoc eft, xque celebratur pro multis, quando ptomultis,8c pto vno,
pfitun. quando pro vno.

A lia relponfio glortx eft ibi tefcrensad cafum, In quo loquitur, quod, fcilicct non
minus valet vna mifla difta pto centum animabus cum cordis hilaritate, quam fi pia
Melior cjl quolibet vno diceretur cum anxietate. Prxmittitur enim ibi fic : utilior efl quinque
, “ n*~ Pfalmorum decani alie cum icrdu furilateju /acmtaic, & dum Jfirituali hilaritate , quam
'quam“ou- ,a'““ Pfahcrq nudulatio cum terdis anxietate, ac irijlilia , Et tunc fubditur illud , quod
ga,& fa- adductum clt : Cum erge pre cenlum,Scc.Et hoc fecundum fuit forte fpeciaiitcr fecun-
ffidit/a. dum intentionem Beati Hieronymi, volentis loqui. id coufolationem Monachptum,

quod fi pro multis tenerentur orare: tamen non oportet cot Pfalmos legcrciquia ver-
geret in faftidium: fed melius fatisfit illis, fi ptocis dicantur pauciores, ic-cum hila-
ritate : melius etiam valet diccnti,fi poteft ftare cum obligatione cius.

COMMEA.

■ c

' Quxftio XX.

OMMEKTARiyS.

52J

tn' contrarium. Nunc Dofloc
inftantias faflas contra eonclu-

k' A P ilii
.. /"V.foluic i
fioncm.

MN*a Adpritnamdc fpiritu , & bono Tpiricuati
concedit fimilicudinem quo ad hoc, quod ficut
nu Ipimusnon cft Jiuidbilis in plurcs partc$,cum
f non habear quantitatem molis, ita ncc bonum
^ ftmitualc Concedit etiam qu«Vd ficut idem
* dpiritus numero non poteft cllc in pluribus cor-
poribus , ita ncc idem bonum fpiiltualcpotcft
- cllc in pluribus potentiis votitiuis. Et vitri fc-
qutturquid fi plurcs fpit itus , fiue plurcs ani-
^mxp oflcnr clle in vna anima , illa clfer per-,
fcflioi qualibet carum.ita plura bona^fjpincua-
lia erunt maius bonum inccnfiuc, quam vnum
foWi,5c fic argumentum nihil concludit.

1 Centra, Saltem bonnm spirituale neti com -
mun icatur per partes , &c.

Rcfpoo det Doflur quod licet vnum bonum
fpiritualc quantuncunqtic mrcnluin notv fic
rcaliter diuifibilc in plura bona,. cum non ha-
beat partes, & partes, poteft tamen intcllipt di-
\iidi in plura bona fecundum xquiualcntiam,
puta fi fit boDJim intenfum vt oflo, Se fint qua-
tuor bonwjjpfa vt duella quatuor bona equi-
ualctbono vt oflo,quia in illis fune tor gradus
bonitatis, quot funt in illo vno bono. In pic-
pofico, tanto metito debetur adaquate cantum
bonum, illud in fcdinidi non potcft,fcd tamen
illi bono xquiualcrcpolTunr plura bona mino-
ra, &: ita ipfum poteft diuidi non inlc', fcd in
valorc, dum pro ipfo diuerfa bona minora di-
rtin^la rc idunrur,&: fic polito qu6d quis cele-
bret Miflara pro decem , •& merito celebrantis
corrcrpondcat a irquate bonum intenfum vt
vigintt , time reddentur decem bona illiv dc-
cctn.quxxquiualcnt bono iticcnfo vt Viginttj&
Ii meritam Millx tantum applicaretur vni,tunc
illi redderetur bonum vr viginti.

m. Centra exempla ifia prius pofita inflatur
per aha exempla ,. quia nen eque pojjutn portare
dno aqualia Jient vnum , ergo neq li militer meti-
toMiiJx corrcfpondem plura bonaxqualia fi-
ent vnum, quia ficut plura pondera xqualia fa-
ciunt pondus maius excedens virtutem feren-
tis ^ ita plura bona xquaha faciunt maius bo-
num excedens bonum ad.cqiiatum meriro.

Si (heatar , quod licet in monendo localiter non
aque petefi agens in plura , & in pauciora, quia
.nonxque pc|fcflc poteft moucre localiter plu-
ra pondera xqualia, qulm pauciora, tamen in
alterando potefi fimul plura palla xque tamen
approximata , ica petfefle alterare ficut vndm
illorum.

Dicit Doflor , diftjngticndo de motu , quia
aliquis cft motus t.tlis, fecundum quem ncccf-
(ario totum coipus quod mouciur, fimul fccurv-
dum omnes lui putres mouciur , hoc cft , non
prius vna pars , quam alia, ficut cft motus lo-
calis , quando enim aliquod corpus localiter
induetur , omnes partes .fimul inoueimu i
quando enim ccrlum iriquetur in illo tempore,
in quo incipit motus, omnes panes coeli fimul
;i)iouemur.

quod corpus mdueretur localiter, &: fimul $nv
nes partes non mouctcntur localiter , fcd vna
pars prxeise 'triouctctur localiter, certum ell
quod non pollet moucri,nifidiuideterur ab a-
liis partibus, Se fic folueretur continuitas.

o silitu ejt motus, quo non efi tteceffarib totum
fecundum omnes f artes fimul rr. osten, vt efi motui
ait nationis. Pater , quia aliquod corpus prius
alieratur fecundum vnam patrem, quam fecun-
dum aliam rprifis enim calefit fecundum vnam
partem, quam fecundum aliam.

p Mobile enaro. Hic etiam diftinguit de
mobili quoad adxquatiorietn virtuti moucn-
tis , quia quoddam cft vnum mobile numero»
quod fieadxquatur virtuti moucmis, quod ti-
mui non pollet mouere maius, aut aliquod mo-
bile minus mobili odxquato i & tale ppicft fi-
nnil moneri ; fic inifelligctiJo, quod U mobile
adxquatum fit vt oflo , & finr jduo mobilia,
quorum vtfumquefit vt quatuor, pollet agens
vtiunque mouere , quia illa duo fimul fumpea
non excedunt mobile adxquatum.

q Esi ergo aliqua differentia inter tnttum
bcalem, &cc. Si enim aliqua pars continui dTct
mobile adxquatum mouenti.tunc per (e polfet
moueri localiidr , qubd non continget , hifi
io lupietur con;iuuitas, vt fupra patuit. Sed in
motu alter arienis aliqua pars tpfuu mobilis potejl
'ejfe mebsh adequa: nm insuenti tante virtutis , fic
quod fimul non mouebitiir ni fi tanta pars. Pater,
quia ignis non fimul alterat totum actCm , fcd
primo, & adxqnatc alterat tantatn parrcm,qua
altera ea fucccfiiuc polfirnt alixahciJiii.

r Sed virebique,6cc.W ult ergo Doflor qUod
habens mobile adxquatum vt Oflo , ita quod
ir.reiligarur libi adxquari, fic qUod etiam mini-
mo e onaju pollit illud monet e, tunc non polTct
maius moucre, iSc potens mouere ipfim» xqud
faciliter totum moue;, ficut & quamlibet, par-
tem cius.in eo rcaliter contcnum.quia ponitur
qi^od totum fit adxquatum monenti ciiam fe-
cundum minimum conatum, & perccmlcquens
totum crt xqui niobile.ficut quxlib^pars cius.
$i etiam pars mobilis accipiatur pro mobili mi-
nori, quod non fic pars mobilis adxquati •, ad
mobile adxquatum cft xqtii fimul mobilis, fi-
cut mobile minus, non fic inteIligcndo,quud fi
mobile adxquatum^it vt oflo, & mobile-mi-i
nus fit vt duo, quod non cft rcaliter pars cius,
pollit vn%que xqui limul moucre. Sed fic de-
bet imtlligi , quod /Tmobilc adxquatum fit v;
oflo.iuuc fint tria roobilia,quorum dub fint H
fex,fc aliud fit vt duo,qu&d xque limul rnouc •
bit illa tiia,ficut vnum illorum.quiaillatri^i-
mul funt mobile adxquatum etiam rrfprcta

D i fere Ut u
snttrfmit *n
ietaltib , er
emite»

Srutik

rmnimi conatus.

f sldcxcftpla Ma. Nunc Doflor refpohdet
ad illa exempla de vorc,& de lumine. Hocpa-
tet in exemplis Jux. e;um,C fenus, & finuln qua-
tum efi de fe multiplicant fit fphence , Se* dicit
quantum efi At fe , qqia forrc propter Impedi-
mentum non poflent fe roultipl carfc fpKxcicc»
Hoc efi tantum iSamistabitur mediumficiundum
vnam pariem ei» fidem fiphara circa camCelata.ficut
Si enim moneretur vna pars contioni , als.i fecundum aliam, & fic totum illud fphxridum

fton mota folueretur continuitas, patet, quia fi ali- xqu£fimul illuminatur, Ijgpi qualibet eius

Wk 4 pars

V“- 11

paf»; & omnes partes illius fphxrici xque fimul
illuminatur, ficut quxlibet fcorfum fumpta pro-
pter rationem fupra poCiuixx. Sed. fi accipiatur
alia /phera remorior Alumine candela ambiens pri-
mam jpluramjlU non tqut illuminat itr ficui priZ
rna. * ‘

Sitiicariir, q«6d hoc ideo cft, quia eft remo-
tior,tnm (i clfct xque propmqua»xquc (imulil-
]umioare(ur:in propo/ito,j»ct(bn*, quibus appli-
catur l unum Milia: fune xque prxfcnrcs. Rc-
fpondet ^ Do^Vor quod duo mobilia , fiutpajfa,
arjne approximari eidem monenti, fiue agenti, ne -

Quodlibet.

eejfarib includit illa mobilia , &c. Vulc dicere,
qui d talia mobilia xque apptoximata‘fivclTcc
poflibile, quod fimul illuminarentur non.fi: iu-
bcrcnt.vt duo mobilia aJxquata, quia hcccftct
imroflibilc.fcd fc haberem, vt duo mobilia par-
tialia rcalirer, vel rquiualenter courcma in vno
adxquato.vt fupra expolitum cft. Sed in propo- '
fito illi duo pro quibus oratur non finit pams
vnius nec rcaliter , ncc xquiualenter , quod fit»
fiifceptiuum adxquatum boni reddendi virtut™ '
orationis, fcd vtrunque per fe fufceptiuuni adx- .
quatum.

S C.H O L I V M.

Sacerdotem fejfe applicari virtutem facrificij bis , vel illis. Trobat ex ductus lucii,
i^dugujlini 6' ex congruentia , quia in famihis bene ordinatis , ipfe Dominus per fej
non distribuit Jingulii , fcd alus id committit. Solnit fatis clare duas rationes in con-
trarium allatas.

DE Ser undo articulo principali tria fune videnda : primo Ii in potedacc facer-
dotis Iit applicare cerrx perlimx bonum, quod debetur Ecddix, vel alicui in
jacardetu pcc|cl,A virtute facrificij. Secundd, Ii facerdos potell illud bonum applicare pro li-
hauS. ijucd tito voluntatis fnx' Tertio, Ii valet illi xque , quando applicatur Cbi, & aliis , licut

Au fit i
polgftalc

debetur Ii libi iqli applicaretur.

Seilcfiaa- Deprimo, videtur* quod non: quia inftrumentum non habet vituum appli-
heuiperjb- candi, aftionem , vel effeftum aflionis: agci.cU enim principalis ell aPpifcare vir-
"*• tutem , Si afbonem : nunc autem facerdos, quantum ad virtutem facrificijicfl meri"
itillrumcntumquia organum inanimatum. Licit enim Iit organum viuum, quantdm
ao meritum pcrlonalc :n Celebrando : quia ffc mereri cft cius inquamum in fc viuit
vira gracix, tamen quantum ad illud bonum, quoti debetur virtute facrificij cll orga-
num praxisc ratione ordinis.Scxqui proucnit cffeclusille virtute laerifieij, etiam Ii
miniller in fc non vitiat vira gr.«ix:crgn,&c.

Secundo ftc. Bonum, quod non debetur illi, non habet ille iusalijaflignandi, vel
applicandi : bonum, quod debetur virtute facrificij, non debetu rfaccrdoti inquan-
tum celebrans, fcd tantum iplc cll nuntius offerens petitionem Ecclclix,St bonum,
quod virtute facrificij debetur, non libi debeturtquia eadem clTet virtus facrificij , d
iplc clfct in morali peccato.

Inpottjia- Dico tamen , quo J in potefiate faccrdotis celebrantis cll aliquo.modo applicare

"facrrlo- virtutem facrificij.Quod probatur duplici auftoritate : Augultin.in Ehchirid.89.vel
"j. ' 77: tionejl negandum defunctorum animas reteuarifum pro illis fatrtfetum mediatoris

tutamfa- ojfenprjfx go offerens potell applicare illis facrificium , & illx per hoc poterunt
rclcuati.

Itlcm in fermone de Cathedra fancti Petri : oflendam , inquit , qua ratione animas
dc fandiorum tuuare puffunt adhibeant pro eis S unitorum preci s,cr jacet dotali eoi profccutione
tlont no commendem .Im^pnun ergo animx per hoc, quid facerdos pro cis applicat vir-
tutem laerifieij

Ad hoc etiam cll congruentia vna : quia vbi in domo aliqua aliquoddaonum cll
diftribiicndum diucrfts fecundum eorum exigentiam, vel indigentiam, rationabile
cll quod Dominus dumus non immediate lingulis diHribuat,fed talis dillribuiio ali-
cui,vel aliquibus certis minillris in domocommitiatur. Ira videtur regulariter in fa-
miliis ordinatis t xque ergo , vel magis debet ita elfcin domo Dei, quxefl Ecclelia:
quoti bonum ibi virtute facrificij communicandum, non folum Deus diflribuat,fed
aliquis miniller in Ecclcfiat nulli autem magis conuenirc potell in Ecclelia quam
Sacerdoti lacrificium offeremi , cui licut conucnic determinare incentionem fuam,.
pro quo fpecialicer offerat: (ic conucnic libi difpcnfatorie vel difpolitiuc determi-
nare,cui victure facrificij bonum.quod impetratur reddatur.

Ad illx. 1, qux probam quod nullo modo conucniac Sacerdoti applicare virtutem
fjcrificii.

Ad prifnum dico ' qubd licit bonum, quod impctracur virtute facrificij, non im-
petretur virtute meriti pecfonalis Sacerdotis , fcd virtute meriti Ecclefix , in cuius
Sflh perfona

enfitij.

Quajftio XX.

52-5

perfona fic oblatio, & ob cuius gratiam oblatio acceptatur. Et ideo quoad hoc, Icili-
cct tale bonum fic impetrandum. Sacerdos, lic&cfit mere organum , tamen ratione
ordinis habet gradum notabilem in Ecc!cfia,proptcrqucm fibi conuenit offerre, SC
oblationis virtutem determinare > 65 in hoc non 6ft praecise organum, led mini-
fter ,& difpcnfacor.

Ad fecundum dico , 4 qudd fi bonum reddendum virtute facrihcij non debeatur Sacerdos,
faccrdoti pro fc i debetur tamen Ecclcfix fecundum cius diftribucioncm: quia ipfc
ex ordine fuo cft nunrius fponfac ad fponlum offerens petitiones fpeculicer pro de- <£
terminatis perfonis, fic ita difpenfatorifc, vel difpofuiu* determinans cis illud , quod '
pro talibus petitionibus reddetur.

Commenta

n. a r\ E primo » Scc. Hic Dodor videtur cx-
$mm*doS*- 1 ./prcfsd tenere quod Sacerdos poteft ali-
cerdiff' qlJ0 modo applicare virtutem facrihcij certx j,
perfonx , & per confequens bonum concfpon-
^HiTctnT dens virtuu facrifici j,fiue bonum corrcfpenJens j
ptrftnt. mctito.quod habetur virtute facrifici), quod bo- j

Ij num debetur Ecclciix.poteft cenx perfonx ali-
quo modo applicare • Se hoc probat duabus au- ;
‘ doriraribus.qux patent in litera. Probat etiam
quadam congruentia , nam t ibi ia domo aliqua
aliquod bonum cjl dtfribucndum diucrfu , fi: e.

4 qui ergo , vel magis debet ejfe ita in domo Dei ,
quo e fi Ei cie fu, fice, nulli autem magis conucmr e
poteft in Ecclefu , quota Sacerdoti facrifjcium of-
ferenti , 8ec. ex quo enim poteft Sacrificium of-
ferre pro certa perfona, ita videtur quod bonum,
quod debetur virtute (acrificij , poflit applicare
cectx perfonx difpofitiui tamen communicando
illud : folus enim Deus effediae communicat
tale bonum , fed Sacerdos diftributiu£ , ex hoc,
qufid producit quandain difpofitioncm ad tale
bonum communicandum , qux difpofitio cft
oblatio (acrificij pro certa perfona, quia creden-
dum cft qufid Deus ordinaucrit dare aliquod bo-
num virtute facrifidj illi perfonx, pro qua Sacer-
dos offert illud.

b e Ad illa que probant , Scc. nunc Dodor
(oluit duas rationes fadas in principio articuli,
quibus probat partem negatiuam .quarum prima
cft, fcil. quia inftrumcntum non habet virtutem
applicandi adionem , vel effedum adiouis i Se
paret, quia inftrumcntum, proprii loquendo de
lnftrumemo, nullo modo attingit effedum prin-
cipalis agentis, ve patet ia ^.dtfl. i . q . i. & 4 Se
vini, quia principale agens vtitur inftrumeiuo,
•fit non e contra, idefi principali agenti conuenit
applicare effedum , qui habetur adionc inftru-
menti : fed Sacerdos in Ecclcfia refpcdu boni,
quod debetur virtute facrificij, cft tantum infiru-
mentum.quia hoc conuenit fibi prxeise ratione
ordinis.

e Rcfpondet Dodor qufid licet bonum,quod
impetratur virtute facrifici}, non impetretur vir-
tute meriti pccfonalisSaccrdotis/ed virtute me-
riti Ecclcfix.

13-

Secundo fic arguit , quia bonum , quod non
debetur ifti , non habet ille ius ali) alfignan*
di, vel applicandi : pater, quia tale non eft in fua
poteftace- Sed bonum, quod debetur virtute fa-
crificij , non debetur Sacerdoti inquanrum cele-
bransquia vt fic^ft tantum nuntius offerens pe-
titionem Ecclcfix, fic bonum, quod debetur vir-
tute facrificij , non debetur fibi < patet, quia ea-
dem effer virtus facrificij, fi ipfc cfTct in mortali
peccato.

d Dicit Dodor qu&d etiamfi bonum redden-
dunv virtute facrificij non debeatur Sacerdoti
pro fc , debetur tamen Ecclcfix fecundum citu
diftributioncm ,&c. Er vult breuiter dicere qufid
meritum facrificij tantum ad Ecclefiam perti-
ncr , ita qufid oblatio facrificij dicitur prxeis*
meritoria, pro quanto talis oblatio fit in perfona
Ecclcfix, Se fic bonum correfpondens tali meri-
to,eft bonum debitum Ecclefix, Se Sacerdos co-
lebrans non eft caufa,nec cffcdiua , nec difpofi-
tiua refpcdu meriti Ecclcfia; , nec aliquo modo
eaufa rcfpedu boni,vt debiti Ecclefix, quia taltf
bonum prxcis£ debetur Ecclefix , pro quan-
to oblatio facrificij fit in perfona Ecclefix,
quia enim Deus acceptat Ecclefiam vt jpon-
fam , idc6 acceptat oblationem facrificij
fidam in perfona Ecclcfix , pro qua obla-
tione obligat fc Deus , ex fua tamen mera
volunrate , velle dare rantum bonum. Ta-
men Sacerdos , quia minifter Ecclefix poteft
difpenfatiuc , fiue difpofidui bonum debitum
Ecclefix (pecialiter applicare certx perfonx, vel
certis perfonis , Se quantum ad huiufmodi di-
fpcnfationem non dicitur Sacerdos prxeise in-
ftrumentum Ecclefix , (cd minifter Se difpenfa-
tor boni debiti Ecclefix vittute facrificij , fiue
virtute oblationis facrifici), quam talis Sacerdos
offert in perfona Ecclefix : quia ergo habet fpe-
cialcm gradum in fyclefia/cilicei gradum facer-
dotalem , quo in perfona Ecclefix poteft offerre
facrificium,ide& difpenfatoric poteft etiam appli-
care illis perfonis, pro quibus in perfona Eccle-
fix offertur facrihcij bonum , quod debetur Ec-
defiz virtute talis ooUrionis hA * in in perfona
Ecclefix.

SCHO

A n$Mcer -
det pofit
tro hbito
Jijlnbucre
bonum fa-
crtfirt)

M>f*» &

cui Ubturu
UfpUcun.

Applicatio
pro celc -
urant* , &

commum,

funt deter-
mugita.

VideCon-
ril.Trid.
felf. i f .ca.
4- de Ref.

526 Quodlibet.

. Jt ^ • ,

S C H O L I V M.

Hac Iit en continet aliquot dicio. Primum , obligatu» celebrat pro vnt intentione , fi ap-
plicuerit eam ad altos, dubium efi an tenet. Tiifsil re/oluit , efi rationes efi autbores fiant ab
vtraque parte, vcriut puto, luit peccaret offerent pro altis , ab his quibus debeat , applicatio-
nem tamen valeret ahoquin admmillratio Sacramentorum falt a quibus non debes, vel con-
tra Superiorum mandata , non teneret. Secundum , applicatio pro ipfo celebrante (fi pro
Ecclefia in communi non fubfunt determinationi minifiri , bene tamen applicatio media
pro aliquo , vel aliquibus fpecialiter. Conflat ex Augufim. allato , (fi praxi , ac tra-
ditione Ecclefia. Ternum ; ifia applicatio media aliquando fit ab Ecclefia inftstuente-J,
vt Parochi offerant pro finis Parocbianis , (fi alq Sacerdotes pro aliis iuxla ficos fun-
dationes. Jjtubd vero Ecclefia hocpofistt , probat ex Hieronymo. Quartum , applicatio de-
betur ex iuthtia iis , qus conferunt ad fufieulatiouem celebrantis. Quintum , obligatu
celebrare pro aliquibus , potefi fccundaria intentione , td efi , pro aliquo gradu longi in-
feriori , appplicarc pro aliis. cAtouet duo dubia , efi non refoluit j primum , an prius paren-
tibus , quam Parocbianis applicanda Miffa ? Secundum , an potius mortuis , quam vinis,
(fi peccatoribus , quam iuftis ?

DE Secundo ' autem in i do articulo,fcilicet an polGr pro libicu diftribuere bo-
num dcbicum virtute facrificij : ita,fcilicet quod hoc bonum fpecialiter redda-
tur illi, cui ipfc Ipccialitcr applicat virtutem facrificij- Diceretur quod non; fedad
hoc,qu6d applicacio fua habeat effeftum, oportet quod cam faciat fecundum bene-
placitum Deliquia ipfc loliis eft dator illius boni , ic fecundum fuum proprium bc-
ncplacicum , non ergo dabitur illi, cui Sacerdos applicat.nili Sacerdos in applicando
conformet fc voluntati datoris.

Comta hoc, nullam videtur ille habere auftoritatem applicandi , vel allignandi
aliquod bonum alicui, cuius applicatio nunquam tenebit, nifi Eat fccnndiim volun-
tjtcm alterius, de qua ille regulariter non poteft habere certitudinem; fed Sacerdos
celebrans non poteft habere certitudinem dcccrminatam de voluntate diurna , cui
velit dare bonum reddendum virtute facrificij : quia nec regulariter hoc Deus rcue-
lat in fpcciali.nec ex Scriptura lnbetut doftrina de hoc, nifi multum remota, ic vni-
ucrtalis , qux non fulficit ad lciendum voluntatem diuinam in Ipeciali refpedu hu-
ius pcrlonx.vel illiusictgo fi nunquam applicatio fafta per Sacerdotem haberet ef-
feflum nili efiet fafta fecundum beneplacitum diuinum.fcquererur quod Sacerdos
nullam haberet aii&oricatcm applicandi virtute facrificij, nifi multum in vniucrfali.

Potefi ergo dici 1 quod vbi habetur do&rina certa de applicatione , ibi efi fic fa-
cienda,ifa.lcilicet quid fi contrarium fiat, forti ncc ci cui applicatur, valet, Ic appli-
canti nocctiquia pcccat : Cuin autem oratio polfic ( vt diftum fuit in principio primi
articuliialicui tripliciter applicari ici!icecfpcciali(Ume,gcncralillimi)& modo medio
inter ifia, fcil. Ipccialitcr, licet non fpccialillimc. Prima autejn applicatio determinata
e(V: quia femper fit ipfi oranti. Secunda etiam determinata cfbquia femper fit toti
Eeclcfi^ i Se has duas determinationes facit regula duritatis, qui; debet efie potilfimb
ad feipfum Sc generaliter ad omne proximu.Tertia applicatio, icihmedia, aliquando
vt determinata cft cx inftituuouc fiue ordinationcEccIcfix.ijiix in diuetfis parochiis
inlluuit dircifos Sacerdotes Parocbiales,qui tenetur ofliciarc Ecclefias,& celebrare
fpecialiter profuis parochianis; confimiliterin diuerfi. collegiis partialibus funt di-
ucrfi Sacerdotes inftituti ad olferendii facnficium altaris, Se Ipccialius femper pro il-
lis,qui funt in tali collegio De hoc poteft accipi ilfud 7.q.t fc notat Hicronymusad
Rulticum monachum, /n apibus princeps 'vnsasigruei fequ ir/tur vnam. Roma autem condi-
ta duos fratres reges fimul habere non potuit , Et fcquituri/i»j«ti Ecclcftarum Epifeopifinguli-
Arebidiaconi,(fi omnis Ecclefia flicus ordo fur nitoribus regitur. Hxc ille. Ncc tantum re-
quiruntur redores in Ecclefia ad corrcdioncm faciendam , fed ad recpneiliationem
faciendam pcccacotum perorationem Ecclciix.ic holtiam falubrcm.

Similiter videtur determinari applicatio cx lufiitia.Et hoc illis.qui prouidene, vel
prouiderunt minifiris dc nccefiaria fuftematione Hoc modo multi dotaucruntMo-
naficria Se Ecclefias folemnes collcgiatas vel minores Eccjcfias.ad hoc vt mimftti in
tahbusEcclefiis tenerentur cclcbiare pio illis, 8c pro illis, pro quibus ipfi intendebant
eos obligate. Eccft obligatio rationabilis , vt qui recipit rlcCBiofy nas temporales,

refundat

Qu^ftio XX. 527

tcfiind.il pro eis fuffragiiim fpiritnalc orationis, Se oblationis. Sicut dc temporali be-
neficio refundendo pro fpirituali beneficio pridicacionis,aic A poftolus 1 . Cor.9. Si
nos vobis fptretualta t'm tnamrts , megnnm ,jlj: carnalia veilr a metamus i quafi diceret,
non. Ex quo ergo liritum ert.imd rationabile. quod clccmolyn.i requirat oratione;
ille , qui coni elccmofyna fua imponit ob'igationcm orandi pro fc , rationabiliter
facie, & ita ida clcemo yn.iad quemcunquc luccedenrcm lemper tranlit cum onere
fibi impofitomullus tam. npruumirurfe, Se fuum collegii m ficalicuiobligarc,qn6d
non portet de ciccro alteri aliqua fuffragia 1 ommiteere , ve! promittere s Se ita pti-
fumitur obligatio fieri fecundum intentionem obligantis, pricisc tamen fecundum
notulam, licet non fit hxc obligatio nifi promifforia.

Ifti verd, quorum orationes, & oblationes funt fic determinati caneris petfonis i
non poflunt eas pro libitu aliis applicare : quia facerent iniuditiam ftibrrahcndo de-
bitum illis, quibus iam funt obligati ,8e intelligo fi applicarent alus, ita fpccialitcr fi-
cut ipfis, Sc hoc aliis, quibus nor aequi obligantur. Si quidem illa. ipplicatio medio
modo potefl habere multos gradus. Exempli gratia, ponatur tres, Se lemper ipfa plus
valet ei,cuifit in priori gradu, puta fi quis fic intendat, quod quantum potefl oblatio
valere alicui alij ab offerente, cantum valeat ipfi W:Se tunc poil ipfum et , quatum va-
lere poreft alicui alteri, valeat ipfiS:& pofl S ipfi f\8c hoc fiue per // intelhgatur vna
fola pctfona.fiuc multi, pro quibus vult in eodem gtadu orate. Edo igitur, quod ex
ordine Ecclefii, vel ex beneficio recepto, tenetur quis offerre medio modo : Se hoc
in primo gradu pro vno, non priiudicat tamen illi, fi medio modo in Iccundo gradu
offerat , vel applicet virtutem oblationis alij, & in tertio gradu tertio , Sc fic dc qui-
bufeunque gradibus-.quia nunquam applicatio fafla in gradu poflctioi i lubtr..hic ali-
quid illi, cui fa&acftin gradu priori.

Cui autem fieri debet applicatio,g Sc in quo gradu dubium eftian fcilicet curatus
debeat prids applicare oblationem fuoparochiano, quam patri, vel matri. Videtur
enim quod dc lege naturi obligatur parentibus , Sc illi legi pniudicare non poted
pofitiua obligatio, nec quifquam recipiens obligationem debet velle fibifacerdotem
obligari contra reftum ordinem legis natun, Sc ita interpretandum cd, quod nun-
quam voluit faccrdotcm fibi fic obligari , quin portet libere reddere femper patri, Se
macri illud, in quo eis tenetur.

Sed contra, pater Sc macer, fi fint parochiani alterius facerdoris, habent eum obii—
garum ad orandum pro fe ficuc pro fubditis : & videtur quod obligatio ida fpiritualis
filiationis priualeat quantum ad efficaciam.

h Alij autem funt Sacerdotes in Ecclcfia non habentes Curam, nec etiam C.ip-
pdlaniam.vel Pnbcndam, ratione cuius fic eorum oblatio app icata certi perfom,
vel certis perfonis ; Sc tales magis poflunt libere pto fuo beneplacito applicate : de-
bent tamen applicacionem fuam conformate beneplacito fummi Sacerdotis, quan-
tum poflunt dc illo verifimilitet coniicere vel concipere , quod difficile quandoque
cd percipere in fpecialide hac petfona, vel illa. Probabilius autem concipitui magis
in communi , puta parentibus, bcnefaftoiibus, principibus, Sc pnlatis.iuxta illud
Aportoli i.adTimot. a. cap. Obfeero ergo Scc. Pro mortuis etiam iuxra illud a-
Machab- 1 1 . Sanfl a ergo & [alabris e/l cogitatio pro defunctu exorares.

Et adhuc fidendo etiam fic in communi , dubium ert , quibus debet offerens me-
dio modo applicare beneficium, Sc hoc in gtadu priori, Sc quibu . in gtadu porte io-
riinam in aliquibus ed maior indigentia, ficuc in morcuis.qui non poflunt pro fc me-
reri, quimin viuis;8e in peccatoribus, quam iniudis.qui pergrati m propriam, quin
habent, poflunt mereri : non fic peccatores, Scm.igis indigenti videtui iuduinp. ius
fubuenireitamen exalta parte videtur maior vtilitas.Vtiliused enim viatori gratiam
augeri, 8e cx confequcnti merita, quam mortuo lolarn poenam rcmittuvbi non auge-
tur gratia nec crefcunt meriu. Videtur etiam quis magis ob:igaius fratri fuo exiflen-
ti in charitatc.quam peccatori, qui nce Deum diligit, uec a Deo diligitur, fi. ut iuflus:
Sc debeo magis diligere cum, quem Deus diligit. Sequi Deum diligit , quam illum,
qui contrario modo fc habet. Tutius ergo videtur applicationem facere generalem
talem, Digneris Domine oblationem ejlam Jpcii.tlitcr acceptare pro illis pro quibus ‘ttoslt mes
teneri fpecialiter offerre , dr in illo gradu , in tjuo nolit me teneri pro eis. Et fi in fpcciali
determinetur ad aliquem, vel aliquos, tutius ed, quod fiat fic fub conditione,
Ji libs placet.

Obligati
ad cele-
brandam
pro bu.rtort
pojfunt It-
itor art pro

aliis.

jin cura-
tur debet
potitu pro
patre cele-
brare, ejied
pro paro-
cbtano. D.
Thora.i.i
q.iC.art.j.
ad 3. Pa-
renter orn-
mbut tn
ordine eho.
rrtoui pro-
fer’-

Modtee di -
fr idijcro-
xtmtun.

COMMEN

5i8 Quodlibet.

COMMENTARIIS.

o T"Xl5 fecundo , rn ifU articulo. Nota quid
Uin ifto articulo D odior dubitariue lo-
quitur: ex vnaparte videtur tenere qudd ‘Sacer-
dotes in Ecclelta non habentes Curam,ncc Cap-
pellaniam,& huiufmodi,qu&d poflint applicare
bonum ad hbirum , Sc ex alia parte videtur tc-
ticre , <pt6d non ad libirum , fed tantum ad be-
neplacitum Dei , quia ipfc plus cft dator illius
boni. Et contra hoc fecundum arguit Do&or,

Siia tunc Sacerdos nullam applicandi bonum
icui pofTcc habere au«ftoriratcm,quia celebrans
non poteft habere certitudinem determinatam
de voluntate diuina , cui ipfa velit dare bonum
reddendum virrutc facrificij,quia nec regulariter
hoc Deus rcuctac , cui fcilicet in fpeciali velit
dare tale bonum.

f Pote fi ergo dici. Hic D odior ponit duas
conclufioncs. Prima cft, quddvbi habetur do-
dirina cet ra de applicatione talis boni,ibi appli-
catio eft fic facienda eft, qubd fi contrarium nar}
forte nec ei cui applicatur valet , & applicanti
nocet, quia peccat ; cum autem oratio poffit (vc
didlura fuit in principio primi articulijalicui tri-
pliciter applicari .fcilicet fpecialifllmi , gcncra-
lifEtne, Sc modo medio inter illa, fcilicet fpecia-
lirer, lic^t non fpccialiflimr:fic in propofito.bo-
num , quod debetur Ecclclix porcfl tripliciter
applicari, fcilicet fpccial illimi, gcncraliflimc, \
/pccialiter j primis duobus modis tale bonu fem-
per intclligitur applicatummam oblatio facrificij
fadla a Sacerdote in perfona tcdeliq cft merito-
ria boni debiti Ecclcfix , Sc virtute talis obla-
tionis bonum deberur Eccleliic , & tale bonum
femper intclligitur applicatum toti Ecclclix; fe-
cundi, ipfi celebrant iitenib illis, pro quibus Sa-
cerdos in perfona Ecclclix offert facrificium,
non qu&d idem bonum numero detur toti Ec-
clefix , Sc celebranti , Sc aliis. Sed fic debet in-
tclligi, quod quando Sacerdos celebrat, & offert

facrifictum In perfona Ecclcfix,dcbet illud offer-
re pro tota Ecclefia,& profer pro aliis, & tunc
Deus communicat bonum debitum toti Eccle-
fix,& aliquod ipfi Sacerdoti, & aliquod alijpcr-
fonx , pro qua offert. Prima ergo applicatio , &
fecunda relpcdht boni debiti Ecclcfix femper
eft determinata » Sc tenia applicatio videtur ali-
quando determinata cx inftttutionc Ecclcfix.tli-
quando non. Primo modo videtur ifta determi-
natio effe ex hoc.quod Ecclcfu in diucrfis Paro-
chiis inftituit diuetfos Sacerdotes, qui tenentor
officiare Ecclcfias , Sc celebrate rpccialiter pro
filis Parochianis, fic qu^d cis applicent non cau-
tum bonum Ecclcfix , vt fupra dixi, non fpecia-
liffime , nec generaliffimi , fed fpccialitcr , fed
etiam qudd debetm merito pci funali non fpe-
cialiflim£, nec generali Ilimc, fed tantum fpecia-
liter, fiue in modo medio.de fic paret litcra.

g Cui tutem fieri debet applicatio, Sic. Di-
cit Do&or quod de lege naturx videtur magis
obligari parentibus , Sc illi legi prxiudicarc non
poteft pourioa obligatio,ncc quilquam recipiens
objigationem debet velle fibi Sacerdotem obli-
gari contra redhim ordinem legis naturx , Sc ita
interpretandum cft, quod obligans Sacerdotem,
nunquam voluit Sacerdotem fibi ftc obligari,
quin Sacerdos poflit libere reddere femper pa-
tri, Sc matri illud,in quo cis tenetur. Pofico etiam
quod pater ,Sc mater fint Parochiani alterius Sa-
• cerdoris, qui tenetur pro cis offerre facrificium,
ficut pro aliis 1'arochianis, adhuc videtur dicen-
dum.quoJ magis teneatur patri . Sc matri, quia
ius naturx fic obligat, loquendo tamen de iu-
re natutx Urge fumpto , vt patet in tertio di -
fltnft.j}.

h Secunda conclufio eft, qu&d loquendo dc
aliis Sacerdotibus non obligatis modo iupradi*
«flo , tales , ctfi magis poflint pro fuo libito ap-
plicare bonum, &c.

SCHOLIVM.

tMifi non tantum valet virtute facrificij applicata , multis ficut fi vuifiolt applicaretur .
Suadetur vt cenduftopnmiart. num. x. Per virtutem facrificq , [eu meritum Ecdcfta , in-
ulligit Doft. tdcfuod corrcfpondct oblationi indcpendtnterabono motu celebranti*. Quod
tdem cft ac opus operatum , vt conftat ex Do&ore in initio qu.es/. num. z. falluntur ergo, qui
dicunt eum fcnfijft nullum frudum corrcjponderc ex opere operato. Explicat , quomodo bonum
reddendum virtute facrificij corrcfpondct merito Ecclefia militantis , CP non celebrantis , neque
bono contento tn E udi ari sita praeis } ; quia hoc tii aquale yqu an do [eruatur in pjxidc.meritam
autem Ecclefiu cft finit umy (jr ideo bonum ei correfipondens finitum eft , & conficquenter , quo
pluribus applicatur yto minus finguli accipient. Etfi dicatur , quod mtjfia acceptatur voluntate
Chrifit tuftttuentis , offerentis , & acceptationem danti) ; adhuc , meritum finitum erit i &
hoc eft fundamentum huius condu foriis. Vide Dcfl. j . dift. 1 9 CP Scholtum noftrum ibi ad
num. 7. vbi docet et tam meritum Chrifti non fuijfe intrinjece & ft/n pluit er infinitum , quia
fuit a principio finito , cr pro finitis , (jr ad finita acceptatum . tamen extenfione , (jr extrinfe-
ce fuit infinitum , quia a perfona infinita , (jr fyncategoremaltc) pro infinitis fuffhienter
acceptatum eft : & hoc fenfu intclligitur extra v. Vntgenttns de pttniS. dr rem.

fkdaratio T"XE tertio 1 autem in ifto articulo dici poteft, ficut in prxccdcnri articulo, quod,
qtufuipra , \ J fcilicet mifla non tantum valet vinuce facrificij applitata pluribus in eodem
dp*i' gradu.ficut fi vni foli applicarctur.Hoc declaratur fimili ratione, qua prius:quiabonu

quod debetur virtute facrificij , corrcfpondct, fecundum plenam inftiriam , alicui

merito*.

Kf/4,

10.

Quseftio XIX.

52.9

merito in Ecelcfia-.illud meritumeft finitum, & cett, gradus : ergo fiblfecundum «u Bm
fatum plenam adaequate correfpondet bonum certi gtados reddcndumata quo j f

hil “e ddetur virtute facrificij nili illud, vel indufum in illotcrgo fi ™UL

fur ifti, nihil virtute facrifici, reddetur illiiquia quod daretur dbjwc eft .ftud bonum /
quod datur ifti,nec includitur in illo, vt aliquid erus : & per coulcquens cx oppoj
eonfcquentis,fi virtutefacrificijaliquod bonum detur dh:non totum datur lri. quod
debetur virtute facrifici, -.daretur autem ei totum in medio gtadu, fi fib. foh (pcc.ali-

"Yfta autem raiic^poffct lubere inftantias.qux pofitx funt in primo articnloiSi con-

fimscd ^ hic1^ quoddam dubium fpeciale . nam ibi patet cui merito finito debet
cortefpondere biLm reddendum i quia merito perfonal. celebratis. Non itaret
hic , cui merito correfpondet bonum reddendum vutute facnfici, Et Ac. po.cfi,

quod non correfpondet prxeise bono contento ut Euchariftia :ff

quale eft, quando Euchariftia leruatur in pyx.de , & w« «non. ™ “ J _

defix.ficut quando offettUt in Miffa : St fiue hoc mdift.nai dicatur oblatio Em ha
riftix.fiue fit confecratio, fine perceptio, fiue oblatio, vel operatio «I***»*»
in petfona Ecclcfix. Vitra ergo bonum contentum in Euchariftia M

Euchariftix. Ifta non eft accepta nifi fit offerentis aece*., iuxta illud Gen* *'#<*>'

L r ad M edmnnere J, Pruisad Abcl quam ad munera. MilULu«
it.rtdne hec pentercnle fluret^jnem omnes mtfil : quiaex Voluntate magis accepta ,

Gteg in homif fuperillud Matth. 4. dmbulens lefnt , &c. Ti£‘P'»f*[) 0e"‘

■„ tius fecrificio ,fed ex anento deferitor fffelin. Vndc fi Iudxus obtultfiet Pam Chrt-
ftum volentem , vel non volentem , non fuiffet ifta oblatio ita accepta a

quando Chtiftusfponti fe obtulitiimo non fuiffet accepta, inxtaillud Ecclefialt 34-

\u offert fecnficinm exfnbjlentte fenferujnofi qui vUlimeifihnm tn confectu fetr .

I Ex iftis patet quid ficut Euchatirtianonprxci e ratione re. coment* plene
acceptaturtfed oportet quod fit oblata, fic nec plene acceptatur oblata , n.fi tat one
bon* voluntatis alicuius offerentis: non autem prxeisi ratione rpfius voluntausoc-
lcbrant.s.quia hoc pertinet ad meritum petlonalc,non ad virtutem faa-.ficij ncc -
mediati ratione voluntatis ipfius Chtifti offerentis , quu Chr.ftus etfi hic offer. ™
v, contentus in factificio . non tamen hic immediate offert fac.ifiaum : mxta l d nd
Hebr. j.Veauevtfefi offeret femetiffnm. Eub\dcm:Cbr,(lu,fcmcl Metus eff fupplea
fcipfo offetenta talioquin videretur , quid vmus Miffx cclcbrauo xqunulerct pal-
fioni Chriftiifi idem effet offerens immediaii.S: oblatus. Certum eft autem - quod
Miffa non xquiualet paff.oni Chtifti , licit fpecialius valeat , pro quanto ib. eft Ipc-
cialioteommcmotatio oblationis, quam Cluiftusobwlilin ctuce^uxta^ud Lu« r/

ti.ee i.Cot.c 1.H0C feci te tn meem commemorettonem-. quia firMiflaranwcprxIcniando
illam oblationem in cruce, quam per eam obfecrando.vt fcihcet per eam Deus accc-
ptet facrificium Ecclcfix. Obfccratio etiam communiter fic per aliquid rnag.5 aece- fnat&
urum ei, qui rogatur.quam fit libi fupplicatio oblectantis. Patet m exemplis commu-
Let-.fi enim fupplico vt per falutcm.vcl pto falute animx patt.s hoc m.h. facusfup- feereem
pono tibi nugis acceptam effe falutem cius.quum luppl.cat.oncm meam : vnde pto-
pter illam acceptam volo fnpplica.ionem meam acceptat l:0- propter yted vnemqnod. £

nat , & illud m^is. Sic ergo patet ■ qu»d Euch.uiftia oblata acceptatur non tat.one ^ {
voluntatis Chnfti vt immediate off tentis : ratione ergo voluntatis Ecclcfix genera-
lisnlla autem habet rationem meriti finitam : k efto.quod acceptaretur ratione vo-
luntatis Chtifti vt offerentis, hoc eft inftituentis oblatwnem.fic dantis, fibivatorem,
fic acceptationem, tamen non xquiualeret , nec acceptaretuc ficut paffio Chnfti, fic
ita effet meritum finitum, cui cotiefpondet bonum debitum virtute facrificij.

Sed cum acceptetur ratione • voluntatis generalis Ecclcfix : numqmd fi OUeekfe
mul Ecclcfix triumphantis , fic militantis ? Non videtur , imb .ftud <acr,-
fidum eft ptoptium Ecclcfix militanti , ficut fic Sacramentum m quo eft ia- , ,,/u ,„M_

ctificium. „ - ,

Comra.fi eft folius Ecclcfix militantis : etgo fi nullusv.atot effet 111 grana , virtus
facrificij effet nulla. Et fi vnus folusefict in gr.tia , xquaretur mcruo pcrlonah il-
lius. Qualiter etiam modd ad meritum iftud concurrit motus illius , qui nihil cog.-
Ut dc oWacionc:cuiufmodi eft alius icclcbrantc,ncc afllftcns ubi.

Scoti Oper.Tom. XIL YY -

»4*

t4>UU tM -

\'um.

5$d Quodlibet.

Dici potefi,quod eft in ei motui -virtualis • vcJ [altem habitualit , quo vult Deum occepture
preces Ecclefix. Propter i Fio argumento dui potefi fient dicitur, refpendendo od argumentum
principale futim quaffionis in fine. . , , . > - «

Additio. Secundo dicitur, quod iflud meritum eftodmeritum pafsionis Chrifii,tton quod nuncChrt-

fius mereatur : fed quia quando pe/fus efi , meruit quod" iftud meritum ejfet ad meritum illud
applieabile.

Leucb. po - Tertio dico pro prima inftantia,quod nunquam erit Ecclefio militans fine aliquo , qui fit i»

m vi ttx- charitate ex ordinatione Deifiuxta illud diffum Chrifti. Lue. 11. Ego rogaui pro tc Pe-
tum. tre,vc non deficiat fides tua. , ■ i

: ^ ' C° M ME 'N T A %JV S.1 " ? *

* ^ • i I"V E tertio in ifio articulo dici potefi , &c.

U Dicit Dodor qubd bonum debitam vir-
, *m rute (acrifici j plus valet applicatum Petro, quim
C\ applicaretur fic Petro, & aliis,* loquor de bo-
no debito Ecclefix non fpccialiffime , nec genc-
raliffime , fed tantum fpecialiter » fiuc medio
modo accepto. Et qudi plus valeat (oli Petro,
& fimul Petro,* aliis , probatur cifdem rationi-
bus. quibus in primo articulo principali proba-
rum eft de bono debito merito pcrfonali ipfius
celebrantis.

k Sed bie eft quodam dubium fpecialc , fcili-
cct an meritum, quod cft virtute facrifidj fit in-
finitum ,* per confequens bonum debitum tali
merito fit etiam infinitum. Dicit Dodor prim6,
quieti bonum correffiondent merito Eicleji* non
eorreffondet prteise bono contento in Eucharistia,
id eft . qti&J bonum d bituin merito Ecdcfix
non eft pixeise rautum bonum quantum eft
Chriftus contentus inEuchariftia, quia loquen-
do de rali bono,xqualc eft etiam quando Eucha-
riftia (eruatur in pyxide , quia vt ibi ita perfede
Chriftus 'continetur, ficut quando Euchariftia eft
in manibus Sacerdotis, * tunc bonum debitum
Ecdcfix virtute facrificij non plus valet Ecde-
fix quando Sacerdos offert (acrificium in perfo-
na Ecclefix , quam quando Euchariftia fcruacur
in pyxide. Secundi dicir,quod vitra bonum con-
tentum in Euchariftia, quod cxprefs£ corrcfpon-
det Ecclefix aliud bonum , quod fibi debetur
. “4 virtute oblationis (acciticij indiftinde loquendo
de oblatione fiuc , fcilicct intclligatuc ipU con-
fccutio, fiuc perceptio (aeramenti , fiue oblatio,
vd operatio aliqua Sacerdotis in perlona Ecdc-
fix. Et addit , qu&d nunquam talis oblatio eft
Deo accepta , & ordinata ad bonum reddendum
Ecclefix,nifi fit offerentis accepti, * per confe-
N»ra. <lucns cx,ftcntis ‘n g*41*4 » & h°c Pr°b« multi*
audoricatibus. Ex hoc fequitur quod oblatio fa-
da ab exiftente in peccato mortali non eft mc-
ritoria,ncc Deo accepta , nec ad aliquod bonum
ordinata i Deo reddendum, nec fibi, nec Ecdc-
clefix.quia tunc talis offerens non mereretur, fed
magis demeretur.

1 7« 1 fix tttv patet , quod ficut Euebarifiia non

praeite ratione rei contento pleni acceptatur , fed
\ oportet quod Jit oblata , videlicet i Sacerdote po-

reffatem habenre fpecialiter offerpndi verum fa-
crificium, vt minifter Ecclefix^ nec pleni acce-
ptatur oblata, {\ upple.vc fit meritoria , nifi ratione
bono voluntatis alternat offerentia. ...

m Cerrum eft autem , quod Miffa non aqui-
ualet Paffiont Chrifti , quia talis Pallio oblata a
Chrifto quo ad diffidentiam fuit meritoria.

' «riam pro infinitis, & quoad efficaciam fuit fin-

gulariter meriroria quoad prxdeftinatos , vt pa-
tet a Dodore in tertio, dift. i ♦

n Sic ergo patet quod Euebarifiia oblata ac- N «A
ceptatur non ratione voluntatis Chrifti , vt pffe-
rentis.&x. Ex quo ergo meritum, quod habetur
virtute facrificij, fiue ranonc voluntatis genera-
lis Ecclefix offerentis facrificiqm , fiue ratione
voluntatis Chrifti offerentis , Sdinftituenris tale
facrificium, tale meritum eft finitum,* per con-
fequens certi , & determinati gradus \ (equitur
qu6d bonum correfpondcns tali meriro (ecan-
dura ftridara iuftitiam erit finitum , Se certi ac
determinati gradus , fiuc loquendo de bono ap-
plicato fpecialiflimc.fiuc generaliffim*, fiue fpe-
cialiter , & per confequens pacet quc>d bonum
debitura virtute (acrifici) (pecialiter , fiue medio
modo plus valet Petro , fi fibi foli applicetur,
quam libi valeat fi fimul libi , & alij applicetur.

Et quod dicit de merito paffionis Chrifti non
vult Dodor quod meritum paffionis Chrifti fit S
formaiiter infinitum , etiam acceptatura cum rit Lj
onmi circunftamia ad fuppofitum diuinam , vt t,m-
fubtilitcr probat Dodor in tertio,dtJl. 1 9. Et hoc
loquendo intenfiui, tatnen extenfiuepoteft effc
inhnitum.pro quanto Deus potuit acceptat»
illam palfionem pro infinitis pcrlonis,vt patet.

Siue ergo tale meritum fit intenfiu* finitum, vel
infinitum, vel etiam extcfiu<*,adhuc paffio Chri-
fti oblata ab ipfo eft (impliciter magis meritoria,
quim Euchariftia etiam oblata ab ipfo Chrifto.

o Addit etiam Dodcir quAd talis oblatio
prxeise acceptatur i Deo ratione voluntatis
Ecclefix militantis,* non triumphantis.

Contrl. Si eft folirus Ecclefix militantis .er-
go fi nullus viator effet in gratia virtus facrificij
effet nulla. Rcfpondct Dodor quAd fi fic cllet
virtus facrificij minime valetet Ecclefix , tamen
non fic cft , quia nunquam etic Ecclefia militans
fine aliquo qui fit in charitate , & hoc ex ordine
Dei, iuxta illud. Lucx xi. Rogaui pro te Petre,
vt nondtjiaat fides tua.

Arguir etiam.quia fi acceptaretur ratione vo- I
lunratis Ecclefix militantis , (equeretur qu6d fi
vnus folus cllet in gratia , quod bonum debitum
Ecclefix xquarctur merito perfouali illius exi-
ftemis in gratia : patet , quia fi meritum pet(b-
nalc fit vt odo , ipfius celebrantis exiftentis in
gratia bonrnn correfpondens erit vt odo : cum
ergo bonum debitum Ecdcfix fit ratione bonx
voluntatis exiftentis in gratia , videtur fequi
qu&d tale bonum xquetur merito pcrfonali il-
lius folus exiftentis in gratia. Dico , qui>d non
(equitur , quia Deus nugis acceptat illam obla-
tionem, qux fit virtute ucrificij , quam acceptet
opus penonale.

Deinde

M-

Quxftio X X.

Sstttm

Deinde moaet aliam difficultatem , (cilicet
quomodo ad meritum illud concurrit motus il-

5$i

lius, qui nihil cogiut tic obligatione , cuiuimodi
eft alius i celebrante , nec aflutca

utens libi. Refpon-

det , quod etli non fit in eo motus aAualis , ta-
men liiflicit motus vittualis.vel habitualis, quo
vult Deum acceptare partes Ecclefix.

S C H O L I V M.

Primum Melum huius liter* : fiteerdos fete H teneri ni eelebr endum pro eliquo ex mero

premifiiene,velfirideobligetsoue,primum propter elcemofiynem.fied fine lommutetioncfiuri-

tnulii pro lemporeli , quid b*c effiet fimonte. Secundum , obligem s primo modo e et c mu tene-
tur, quetema fi voluit obtigere , rfi non plui. Ternum , oli) gelus finde pro ifio , vno titu-
lo , fi,- pro illo, elio titulo ,(t verbo fiunt certo ed hunc mlelleclum ,non fiet isfiecit cete-
brondo vnem mtjfiem pro embobtts i (fi ritio doto rfi Stholio proced. Quartum , quendo
verbo pofiuntftridiut vel minus finde fiumi , ed communem fitnfium recurrendum 'fi, (fi m
propofito uefi ,vt obligent eliquem profiue intentione celebrere , intendet totum bonum eele-
bretionis fipeciehter oppheebilefibideberi. Soluit fiubtthfisime duo ergurnente ex lure Ceno-
nico eontre querlum didumfucientie. Dece/ num. 1 9 . qui intendit fie minus obliger e , eliter
quem ehm intellexit , teneri iuxte communem fienfium veriorum : fie qui fide contrexn nu-
trimentum tenetur vere conlrehere , iuxte multos titetos in Sehoho 4. d.}o.q.i. num.6. vbi
id hebet Dedor,

1 E tertio articulo principali dico , quod faeerdos poteft teneri ad d?cendum

I J pr\ i I? »1 Wa wr« iUa \T — — — 1_ l;L t- • /V* I • a

-- — miffam pro ifto dupliciter Vno modo cx liberali promifiionc : alio modo ex
(Irifla obligatione. Nec intclligo ftri&am obligationem per conuentioncm legalem,
fiuc per commutationem fpiritualis,vt orationis, pro temporali, vr clecmolyna, qux
dataediquia illa videtur Simoniaca. Nec valet dicere , quod Sacerdos commutaret
pro aliquo tcmpora'i fuum laborem corporalcmiquia non cft veriiimile q6d aliquis
vellet fibi tantum dare pro labore corporali in illo actu. Sed ciecmofyna libcraliter
offertur, tum mendicatione orationis, Se recipiens elecmolynam cenetur iccundum
iuftiriam exaudire mendicantem orationem luam. Se tunc fecundum iuftitiam , li-
bcr.iliccr tamen, fcili cc fine conuentione, Sc commutatione, ob'igac fc ad orandum
pro bcncfaciore : vel ii e(l communitas aliqua , Prx'atus eius fe pro tota obligat , vel
iplam totam obligat , vt 1 ipfa tota fe totam obligat , 8c quxlibct illatum obigatio-
numpotcftcffciiiiaa.licitnonficfecundumcommutationcm huius pro illo. Se-
cundum illud intelligendafunt multa, qux dicuntur in quxftionc,St quxftionis fo-
lutione.

Si primo modo tcneatur,in poreftatc promittentis fuit tantum promittere , quan-
tum voluit, Cc ad tantum Icobligauit, fc non plus. Si tamen ide intelieflus pofiit fine
mendacio dare cum verbis qux habemur E.vtri de fiponfehbw.Ex htcru-.v bi glo. in fi.
dicitVe unuumfrtmijfioremfif interpretelio: quie Itbcrumfmt , 'fi liettnm fitpuletoriverbe
Ific 'Oni.icrcjf.de verb.oblig.quicquidfii tunc fi reddat ficut intendebat in promitten-
do, folic debitum.

Si aucem teneatur fecundo modo.fcilicercx ftrifta obligatione alia, Si alia faftail-
ii.Gc ifti.de dicendo Miffam pro eoipotcil dici tunc, qn6J dicendo pio ambobus fi
mul,non fo'uitdcbitumidi(lingucndo tamen de verbis obligationis, poteft dici qudd
auc tunc certa & (impliciter determinata ad vnum intellc&um , puta Ii obliget lc
ad dicendum Miffam pro illo, vnacum aliis, proquibus tenetur . vel fi cx alia parte
ob iget fc ad dicendum Miffam pro iftoita fpecialitcr ficut potell Sacerdos fpecia-
Iius pro alio a fc celebrate : hoc cll quantum poteft Si meritum pcrlonalc Si etiam
virtutem (actifie i) alicui ahj fpecialius applicate. Et in ifto calu quando, fciticct obli-
ga iocft .determinata ad certum insellciftum.patctquod fitisfacit, fi fecundum intel-
hd m fatisf.cic ,&a!itcrnon. Aliquando autem verba obligationis poffunt lubcrc
diuctfos imeilecftus.ita qu6d poliunt intelligi ftriaius,St minus ftriftl. Puta fi dicam
ficidicpm pro te vnam Miffam, Se adhuc generalius ficicclcbrabopto te.

Et in ifto cafu.vt videtur, verba accipienda fune fecundum intentione obligantis.
Quod probatur per illud Exire de lureiurendo , Venient : vbi dicitur de quodam A,
qudd em greues inimicitias ineurrifet , illi , qui penis vlriu/que emeiorcs exi ner em , fug-
gcjjerunl pi edldo A.quodin felisfedione immnitierum iurerct querende obedire mundate.

Scoti Opcr. tom. XII. Y y a Cum

Simoni eefi

co nuent 10-
ntm facere

de dando
fptritUoUi
pro tempo-
rali.

Super ver-
bo mtelli-

gentum .

Obit fatui
celebrare
pro Vno,

Vi/et ebitfdu

tiorre,&
aha, pro
al>o, no fit-
tufacit v-
na celebra-

tione Pff A
ambebnt. .

Quodlibet.

Prsmittenj
ptr vfrbd
mu dtstr-
Minati
oho modo
9hhg4tnf.

Jn verbo

irttelltgtn -

ver -
btt fint ihx

(4 meum

pnmijfjrij.

Vtrb* obli-

oau i'ecnn-

ditrn com-
munem ea -
ti Jenjkm.
(h vobo
frtfifwr.

Neeflprt,
fontt ' um
4‘Kjue vo-

tbhgurt Ad

blito, nm.

Exponit c.
vemens de
Wfiur.

5*2.

Cumque ille non credens fc tile quid commifjfe, p refler quod ei tliquod gruue debet imponi
tur ementum illud fabuli eonf dentit prtflitijfief,tpji /ibi fab itrtmenli debito prtceperunf.vt
nnnquum curium ducit imruret , nifi cum omnes per cdtchtm ipfiiet generaliter td eurum vo-
citetur, Stc.

Perum quii ille, qui dicti Ducis ej! Con/ilitriut,nequiqutm fie inlru/fieifi mundutum illud
ffiiconir trium pr tfciuijpt : neutrius nos mtnduffe Ptlritrchu liti, vt fi mundulum priori iu-
rumento In id fallo, repugnet ipfam tuilonute nefire denuntia nou ferutndum. Vult ergo
P ipa , quo d illud iuramentum non feruet , quando fibi virtute iuramenti impolitum
ed aliquid tam difficile, quale non credidit imponendum , Scita non videtur teneri
niii in aliis faciiiotibus.de quibus intellcxit.lici: illi, quibus iurauit, intenderunt obli-
gare cum ad illud difficile quodpodea virtute iuramenti impolueiunc.

Prscierca. Exlrt dcjponfiti. Ex lueris, ibi g'o. 'onlru eurnfit interpretmtio , qui pullum
uppofail.qm debuit legem tptius opponere. Jf. de PtCf. vetenbiu. Si ergo i'|e, cui alius obli-
gatur,non ita determinat vetba vt lint omnino certa ad intentionem fuam , fibi im-
putet ; quia obligans non videtur le velle obligare , nifi ad illud minus , quod poteft
dare cum verbis.

Sed videtur , quid verba obligationis funt accipienda fecundum intellectum,
quem habet ille, cui fitob igatio li. q y. Quacunque. Quucunqie tne verborum qua
iurel,Deeeeeiu ueeipit ficui ille , cui "netur tntelltget , quoratur ibi Ifid. i. fient. Er ibi c.
Prsxi, Eccr, Jc quotatur Augud. in iermone quodam, S/qfipcr Upidern inrtt fu!J'um,per-
iurcu e fi fi' tu illud functum non puta functum , putui tllc cui iurxs :non enim libi tui Itpidi ,
fcd proximo iurns.

Rclponfio ad hoc dubium videtur haberi F.xiru de fiponfi. Ex luerit. Vbi dicitur. Si
tltcr non intellexerit, qncd tlter propofiun ,ud communem verbi intellegentium reeurrueur, (fi
cogfnr vterque vetbt prolutu enfenfiu illo relinere, quem pilent rette intelligentibus gener u-
rc. Et glo. ibi adducit illud./! deSupelletfili legutu-.lege Hebeo. Non cx opinionibus fin-
gulornmjcd cx communi zfii neminu fiunt tniclhqendu.

b Sed quxrcs quxcft communis intclltgentia habenda de talibus verbisjVidc-
tur quid obig ins dtdintlc f iccrdotcm ad cerbrandum pro fc , intendit obligare
eum ad i'lud,quoded libi vtiliusidum tamen illum ad illud liceat obligarcinunc au-
tem quod maximum bonum, quod debetur virtute meriti pcrfonalis.& edam virtu-
te facrificij. Medio modo alicui applicandu, totum reddatur tdi,ed idivtilius, quam
quod non totum rcddaturtSc hoc icet quia non cd contra charitatem quod vnuf-
quifque bonum fpiritualc fibi procuret quantum poecd fine pratiudicio altcriusiergo
idc.fi intendit facerdotem obligare., quod (cilicct torum illud bonum fibi dcbcacurt
non aurem fibi deberetur totum , fi fimul pro altero celebraretur, ficut declaratum
cd in primo articulo, quantum ad illud, quod debetur merito petfonaliiic in fecundo
«reiculo quantum ad illud, quod debetur virtute facrificij Si ita eilct.tunc celebrans
pro duobus non Isilucrct debitum idi.

Ad illa, qua: probant vetba intclf genda efle fecundum inrenrionem promit-
tentis.

Ad primum, pntfumitur quod nullus vult fc obligate ad illicitum : & hoc przfu-
mendum cd , quandoque non apparet exprefs-, quo J oblatio fit ad illicicum . nunc
autem oblationem prius licite fa&am velle auclo: itate propria reuocare , cd illicitfi:
ergo pratfumemlu ed quod nullus aliqua oblarionc poderiori hoc velittSc hoc quan-
do verba oblationis Icquentis non exprcfsc lonant reuocationcm prar.edcnt is: verba
ida generalia, 'uro /lure mundulo vellro, in intclle&iqqiicm important , videntur lici—
ramee exprcfsi lonant talem reuocationcm oblationis przccdcntis. Si ergo virtute
iuramenti talis imponatur fibi, qudd non feruet obligationem priorem , rc3£ inter-
pretandum cd , quAd iuramentum fuum ad idud non obligauir. Sic ed in cafu , de
quo arguis : quiaidc d , obligatus fuit Duci vc Conditarius , Sc perconlcqucns per
iuramentum , quod fecit ciuibus pro pace eorum habenda , nullo modo incelligen-
dum erat obi garc eum «d recedendum ab obligatione fafta Duci. Et breuiter , G
hoc in fpcciali fuilTct fibi propofirum ad iurandtim, nullo modo liceret fibi iura-
re,Sc fi iurarer,pcriuraret,8t renetur in hoc non feruare iuramentum, fcd ob'igationc

{iiiorcm iquai docrgoidudinfpcciah noniurat, fcd aliquod iuramentum generale
iciiummUilo modo inrelligirur in illo idud licitum includimon ergo Papa mandauic
eum abfolui a iur.imento', fcd denuntiari , iuramentum fecundum priori iuramento

lidii

Quxftio XX*

licite fa&o repugnare, vel c(Tc repugnans : & ideo non effc feruandum. Intelligo rc-
pugnans,non fecundum formam iuramcnti>quia generale fuit, Se tie fomm liciti* in-
tclligcndum : fcd repugnans quantum ad illud , ad quodipfi voluerint lutamentum
applicare, quod, fcilicct virtute iuramenti impof ucrunt,& idc6 quoad hoc fpccialitcr
non e(l obferuandum. Si tamen aliud impofuillct , quod non repugnaret iuftitix, ad
illud fuifTet virtute iuramenti przfbiti, tanquam (implicitet liciti »&in tali calu licite
obligatus. . . „

A d fecundum ctfi videatur, quod obligans ita velit fc ad modicum obligare^ficut remittes
poteft ft are cum verbis, qux acceptat ille, cui fit obligatio , 2C idc6 ica modicum (ol- c

ucrc fufficit : tamen ncccflariA fit obligatio fecundum communem verborum imci- cotnmtmerm
ligentum, quando alter alterum plane non intellexit. fenjuma/ir,

horum.

Commenta i r s.

* 9 • a ^ tert,° principali, quod erat fi Sa-

rmiu LAerdos (oluat debitum fimul dicendo Mifi
(am pro pluribus quibus obligatur. Et prim6
fit fi Mi£M- Dodlor declarat quot modis poteft Sacerdos (e
obligare. Primd poteft obligare Mi (Iam ex fola
liberali promiflione. Secundo, ex flri&a obliga-
tione, loquendo de liberali promi Ilione , dicit
qu&d eft in potcftate promittentis ranrum pro-
mittere quantum voluit,& ad tantum fc oblica
u»t,& non plus, fiue*ad tantum quantum voluit
prreisc. Vetbi graffibquis nullo modo obligatus
addicendum MiiTam,fi dicat alicui, pro quo non
tenetur celebrare, puta ex aliquo beneficio rece-
pto ego intendo applicare meritum Miflac , tibi
talis obligatio eft mere liberalis , & in ifto cafu
tantum Ic obligauir , quantum voluit (e obli-
gare:

Secundo modo loquendo de flrifla ovti(ationc9
Sec. Primd declarat per quid intclligit Itri&am
obligationem , Se dicit quod non intelligit ftti-
dlam obligationem , qux eil per conucnrioncm
legalem# qualis eft inter vendentem , Se emen-
tem,nec per conuentioncm, qux eft per aliquam
commutationem, fi.il icet (piritualis in tempora-
lem,quia illa videtur Simomaca , H’C expolito,
ponit duas conclufioncs. Prima,quvd ante verba
obligationis,qo ibus (e obligat ad dicendum Mii-
famji fune cem.Se fimplicitcf detenninata.puta
ad hunc mtclleiftum,fcilicet dicendo, obligo me
ad dicendum Miftam pro ifto bcncfa&orc, vni
cum aliis, uro quibus teneor : tunc dicendo Mif*
{ampro i Jis pluribus, (oluit debitum. Secunda
conclufio eft , qudd obligans fe ad dicendum
Miftam pro aliquo, ita fpccialitcr ficut poteft Sa-
cerdos ipecialius pro alio k fccclebiarc, hoccft,
’ eft,quanium poccftA meritum pcrfoualc,& vir-

tutem (acrificij alicui «liis (pedalius apjflicanv
& quoad hoc dicit Oodior qudd fic obligans, fi
pro aliquo vno non poreft pro duobus htisface-
tc.Sc hoc fi obligans Sacerdotem ad dicendum
Miftam intendat cum fic obligare. Et pofito
etiam qudd Sacerdos (ic dicat.ego dicam pro re
vnam Miftam , pro fe tantummodo fuptadi&o
■firilkct qu> d applicer (ibi bonum Miftx .quan-
tum poteft fibi applicari , adhuc tenetur di arte
Miftam untum pro ifto, quia verba obligationis,
fi obligatio eft licita, finit accipienda Iccundum
ititelledum ,quem‘habet ille, cui fit obligatio.vt
patet infecundo, qnefl.y c. quacunque ‘.quacun-
que arte verborum quia iurct , Deus ita accipit,
Jicur ille, cui iuratur intelligit »&3 dicit de obli-
gatione licita , quia fi obligaret curo ad iljicita,
tunc obligatus non tenetur Ictuare . & fic expo-
nendum eft illud , extra de i ure turbido , c . Pe*
nient.

b Sed que eft communu intelligentid habenda
de talthus verbis , puta cimi quis dat clcemoly-
nam Saccrdoii,diccnt,doiibi hanc c.ccmofvnam
vt dicas mihi vnam Miftam , an per huiidmodi
verba per fe intendit obligare Saccidocem ad di-
cendum iilam Miftam pro fe tantumd)icit Do-
&or fic videtur , inquantuin obligans diftiicte
Sacerdotem ad celebrandum pro fe intendit
obligare cum ad illud ,quod eft (ibi vtiiuu. l-um
tamen illum ad illud liceat ipfitm obligare, nunc
autem , quod maximum bonum , quod deberur
virtute meriti pcribnalis, & etiam virtute lacrifi-
cij ipfius, loquendo de bono fpccialiter.fide itie-
dio modo applicando, prout diftiuguirur contra
bonum applicandiun fpccialiflime , & gcncralil-
fimc.piout in primo , 6c Iccundomticubs ea po-
litum eft. .

5°.

S C H O L I V M.

‘ ' W -r, • • . h > p. L xa # '

Ponit vnum cafiim {fecialem, in quo fatisfacit pluribus obligatus vnam tniffam celebrando ^
nempe qmn /o quit fundat anntuerfarium. Pii nomt unum tantiwi Jaaam per diem celo-
lrari,rcfiluit circa hocvarnt cafit,(f- clarifsim}. fullo da ,

SEd nuoqujd in cafu c aliquo fpeciali farisfacic ifte , qui tenetur ad vnam MilTam

pro co.fi celebrat fimul pro co,8e alio. pee.dem

Dicitur quod fic , quia rationabilis confuctudo interpretatur oKTjjutio- ducuv-a
nem generalem , nunc amem rationabilis conluctudo eft , quod anni er a. ’ ‘.'a

ria celebrentur in illis Erclcfiiji., vbi corpora fcpciiuntuj; & in quibus Eccle- <J“'1
fiis ipfi mortui:, d..ui vixerunt , perccpcrunc Ecclcfiaftica Sacramenta : fi er ^l™'tp‘
go talis Ecclefia raijQiwbilem tonfuctudincm habeat , qi od eodem die non l4„,ur.

Scoti Oper. Tom. XI/.

Yy j

dica

$$4

Quodlibet.

TiWtLtnti

kr*ri fiU*
ritfutufit
ptrctltbr a -
t tonem co^
rmttitm tit
Illi IS,

dicatur nift vna Mills pro mortuis, fi contingat eodem die plura anniucrfaria con-
currere, l.uisiu illis multis per vna Miflam. Sic ergo videntur Monachi 8: Clerici in
Ecclefiiis cathcdralibus 8: aliis collegiatis , & etiam faccrdotcs curati fatisfaccre per
Vnam miflam, quamuis teneantur pluribus , fic quod cuilibet ad vnam M iflam. Illi
enim non obligantur ad impoflibile, vel omnino ad inconuenicns illi Ecclclix.m
qua miniftrant,cuiufmodicUent ibi eodem die plurcs Miflas pro mortuis lolemnirer
c»Lbrarc,nec illa difficultas oritur ex aliquo illicito , quia licitum fuit iftis obligare
fc ad anniucrfaria fuorum familiarium in luis Ecclcliis celebranda, Jc debet intclligi
illa obligatio Iccundum rationabilem confuetudincm talium Ecclefiarum.

Secus cft depauperibus religiofis.Sc facerdotibusnon curatis, nec collegiatis. Tales
enim tenentur ad fingulas Miflas propter lingulas obligationes , nec excolaret cos
confuetudo.de non celebrando plurcs Miflas eodem dic, qrfl.t hcc habent rationem
promittendi illa, ad qux oppofitum lequeretur : quia non habent rationem iic acci-
piendi anniucrfaria i fed tantum licctcisad illa fc obligare , de quibus fuerint ferti,
qudd pofsintcomplnte foluerc.

Aliter dici potell ‘ ,qubd bene potell aliquis fi voluerit cedere iuri luo, Se ideo ille,
tiuMvfo' °b igat lacerdotcm, potell cedere, vt non reneatur folus habere miflam : fed fi-
fiir viuitt mu' cum multis, & illacefsio , licte cxprefse non fiat quandoque in obligatione , tu-
lantum per men rationabiliter intelligcnda cfl fieri in animo cius, non folum citis, qui Ic obligat,
diem cele- fed cius cui fit obligaciotSi hoc quando ille, cui fic obligatio , bene nouit confuctudi-
nem Ecclefix.fcilicec quid quanquam multis pro eodem dic fit obligatamon tamen
folct folui nili vna mifla. Et idcd probabile videtur , fi Canonicus talis Ecclcfix or.
dinctfibi anniuerfarium celebrare, Scii multa concurrunt vna dfc, fati-ht dicendo
vnam Miflam fimul pro illis multis. Sed fi aliquis nclcicns * modum illius Ecclcfix
fimpheiter intendat obligare ad tantum, ad quantum obligaret Sacerdotem lirppli-
ccm non curacum,non videtur, quod illi fatislit.nififibi reddatur tantum inEcclcGa
collcgkita/cilicet propria Mifla, quantum teneretur reddere Sacerdos non curatus,
quia conf crudo fpecialis cfl illi, Se liciti ignota, quia ille non cenetur ferre conluc-
tuJincs IpccialcsEcclcfiatum. Non debet ergo efie prxiudicium illi : eflet autemfli
propter illam Sacerdos ille minus fibi teneretur , quam alius Sacerdos , modo fimlli
obligatus. Si igitur vult Sacerdos propter fuam confuetudincm fibi noram allmiari,
exprimar eam illi ignoranti, Se fi confentiac , quod fecundum illam conluetudincm
fibi fatisfiat.benl quidem.

Quod ergo ibi allegatur rationabilis confuctudo tanquam fatisfaciens.

Dici pocell, qudd quanquam abfolutc poflit rationabiliter efle confuctum , quod
in hac Ecclcfia fiant auniuerfaria defunctorum fcpultorum in hac Parochia, abfolutl
etiam polfit efle rationabilis confuctudo , qudd in eodem dic in illa Ecclcfia pon di-
catur Mifla pro mortuis nili vna t tamen in cafu non poflunc illa duo rationabiliter
efle confucta, in illo cafu , fcilicet , quando iuflitiarequitit pro lingulis obligationi-
bus fingulas Miflas dici: quia xqul requiritur iuilitia in Ecclcfia collcgiata , ficu t a
fimplici Sacerdote, nifiillc.cui Sacerdos cenetur, velit cedere iuri fuo: faltem impli-
cite acceptando pro fc confuetudincm illius Ecclcfixiquam non debet prxfumi ac-
ceptare,nili fit fibi nota.

Et cum dicitur, qudd non renetur ad impoflibile, vel ad inconucniens.
Rcfpondcotduo potiunt efle interfe repugnantia (altem in cala, ita lcilicetqudd
ambo non iufli fiant fimul, 8e camcn verumque eorum diuilim poflc,iuile fieri, Se (i-
cut de iulld,ita de decenter fieri.

Dico ergo , qudd fiexeoniuctudine in hac Ecclcfia approbata faftum cfl (impii-
ttiter/ini eiterinconucnicris.hic plurcs Miff.it dici de mortuis eodem dic.Hli non liccr leobli-
pteeff diei, 8,irc aliquibus' obligatioqibus.cx quibus fequerctur fecundum lullitiam debere plu-
tntflepl» res dici. Siergoiam obligatus cfl ad vnam Mifiam tali dic, non obliget Ic uouaobii-
t*eunp~ gationc ad aliam , quia illa noua obligatio non clTct ad illam iam debitam : ergo ad
aliam, quod eil inconuenicns in hac Ecclcfia. Et cum dicitur, qudd rationabilis con-
gf4„dt fuctudo eil, quod anniucrfaria celebremur in propriis Ecclcliis. • •

tMMtihlt Dico qudd aliquid potell efle in fe rationabile j Se tahien cum altonon (lar, quod
etl,nni- abfolute poflet efle rationabile in fe.Sicabfoluid rationabile clfct anniueriariumhic
fieri.fi poflit liare cum ordinatione illius EctlWix, quod ita fieret ficutipfe intendlr,
qui procurat, fic valec.qudd habeat propriam Miflam, fed quando non porefl, fic' t
in cafu polito , lbiratianabilecil anniuerfarium non in ifla Ecclcfia celebrari i vel fi

omnino

ylitleum

uerftriA

ttUlnere

rneprmrue

XKltfie.

Quseftio X X.

55?

omnino fxcerdosifle velit iflud anniuctfiriurn recipere, Sitainen confuetudinem
fu* Ecclefix fcruarc.piocuvcc Mifiim propriam pro illo diei ab alio facerdote.

Er confimilitcr videtur cflc dicendum de Ecclcfiiis dotaris , quarum miniftri ra-
tione ordinationis Ecclefix , vel elecmofynarum receptarum , iamfunt dotari, vel
cerris perfonis obligati Ipecialiter ad tantum numerum Miflarum, pro quanto ipfi
iufficiunt.vcl ad certum numerum TuflVagiorum;ntm enim videtur, qpbd talcs te lit-
citi poiTunt obligare ad Miflas, vel ad talia lurirugia aliis folucnda , nifi intendant
procurare talia fpccialitcr folui per alios, qui non funti tm totaliter obbgati.

De tertio in ifto articulo potelV dici , quod in catti propofito, abfoltitc non f.itbfic
Ecclefiztquia obligatio completa, fiue qux fit in folidum, quando efi alia , Se alia ad
idem in fpecic,ipia eft ad aliud,St aliud, ficuc patet, ft. Secus eft, quando eft ad idem
in numero, vc quando pluribus obligationibus obligor hae Texta fcna.it mnarc , puta
cx prateepto Ecclcfixiquia eft Texta feria quatuor temporum-, & iterum , quia eftvi-
gilia Apoftoliieiunanda ,&i iterum ex regula meailflis obligationibus, quia Tunc ad
idem numero, Tatisfacio vno a£$u iciunandi Secus autem eft fi ad idem in TpcctetSc
ratio videtur : quia obligatio non eft ad impofiibile folui : quotcunque autem lunc
obligationes ad hoc , nulli poteft Tatisfieri nifi loluendd hoc : non ergo tenetur ad
aliud. Sed quando Tunc plures obligationes ad idem in Tgccic, poteft Tatisfieri eis fol-
uendo aliud, ic aliud.Nunc autem in caTu propofito eft alia,& alia obligatio comple-
ta,Se ad idem in fpecicsTcilicet ad dicendum Mifiamtergo fimpliciternon Tati, facit,
nifi reddat diftinfta.

Confirmatur, quia ad aliam obligationem, erat aliud Se a'iud cx parte eius, cui fit
obligatio, alliciens Se inducens obligantem, Se ita vidccur, q od debeat cflc obliga-
tio ad aliud, & aliud correfpondens alteri indu&iuo.

Ad argumencum principale patet cx diflis in fecundo articuloiquia virtus TacrU
fici) non adxquacur valori eius, qui continetur in faerificio , Tcd correi pondet alicui
merito in Ecclefiamon etiam adxquatur merito paflioni- Chrifli,ficut diftum eft in-
ferius, Ted pro tanto ad illud plus accedit ^proquancp illam paflionem fpecialiusre-
prxfentat, Scita virrute illius (pedalius Deum placat, 8e bonum impettae , quan-
tum ad meritum commune.

Commentar i v s.

Obiit Aii
*d tot mif-
di-

ctrt pof-
fitrtr , non

pojfuut drn-
piiMi obii-

JF**'

f. de oblig.
& alibi.

Virtus fa-
erificij non
cquatur
contento in
eo y neque
merito puf-
fionis.

C nunquid in cufu aliquo [peduli , 6cc.

k CjHic recitat vnam opinionem , quse dicit
qu&d vbi eft rationabilis confuetudo, qualis eft,
quod anniuerfaria celebrentur in Ecclcfiis , in
quibus corpora fepcliuntur , & in quibus ipfi
mortui dum vixerunt perceperunt Ecclefuftica
/aeramenta. Si ergo contingat plura aniiiucrlana
concurrere, farisfic illis multis per vnam Miftam, •
quia iftenon obligatur ad impoflibile , vel om-
nino ad inconucnicns illi Eccle(ix,in qua mini-
ftrarur , cuiufmodi edet ibi eodem die plures
Miftas pro mortuis lolennitet celebrare.

d Aliter dici potefi. Hic Do&or exprefse
videtur tenere , quid non poftic Tatisfieri in vna
Milia folenni fimul pluribus anniuerfariis,&hoc
fi ilia Mida fit obligata vni anniuet fario , quia
tunc tenetur fatisfacere fecundum intentionem
obligantis, vc fupri patuit. Dicit tamen, quod ille

qui obligauit Sacerdotem ad anniuerlarium po-
tfft cedere iuri Tuo , vt Sacerdos non reneatur
celebrare MKfam ramum prole, led quod etiam
fic polfit celebrare pro aliis , & runc in illo calu
poteft Sacerdos obligatus ad dicendum Miilara
pro vno etiam limul fatisfacere pro aliis excef-
fione illius obligantis.

e Et addic , quod fi uliqws nefeiens modum
tlliui Ecclefiu , &cc. fi tamen /ciret tales confuc-
tudines , & cederet iuri fuo.vt fupra dixi , tunc
poflet Tatisfieri pro co,& aliis, li igirutvulc laccr-
dos propter Tuam confuetudinem Tibi notam al-
leuiari, exprimat eam ignoranti illam , & fi con-
fentiant,qu6d fecundum illam confuetudinem fi-
bi fatisfiar,ben£ quidem, quia runc lacisfacic libi,
& aliis fecundam confuetudinem illius Ecclefic
in eadem milia. Si vero non confentiat , tunc
non farisfacic. Cxtcra patent.

Yy 4

QV JtSTlO

i Lt} ':,

5J6

Quodlibet.

Q V A S T 1 O

XXI.

Atium.

l.Phyf.t.y
Aoni opp.
Comm. i j ,

e ()•<#•

dltm quire.

rje in
primo d. i.
q-i.ep- &
d.prtmo
& i H T/*»
tone de
multiplici
mando,
jil. ritu de
mandi
atermtAtt.

«r/M.

Vtrum ponens mundi otemitatem popt futtincrc aliquem efe vm-
uerpltter bene fortunatum.

Hcnric. quodl.6.qnotl.lC.

Ltimo quxritur. Vtrum ponent mundi aternitatem poffic
fuftinerc aliquem e(Tc vniuerfaliter bene fortunatum. Argui-
tur quod ficiquia ponens mundi xtetnitatem non negat mo-
tum.fed ponit, Sc pet confequens non negat naturam, qua: cft
principium motus i bona autem fortuna fecundum Philofo-
phum in libro de bonofortuno,eftfine mime noturo. Sic.

Contti . ponens mundi xternitatem negat Deum polle
aliquid immediati influere in animas noftras , ficut habe-
tur* Pbyf. quod impofllbile eft, principium xternum , Icili- #
cet Deum, aliquid agere in Inferiori, nili mediante coelo & modianre illo non po-
teft fieri influentia in animam noftram i ergo nullam i influentiam poteft Deus cau-
te fecundum iHam pofitionem : fed ponens bonam fonunam habet ponere Deum
Immediate in animas noftras influere , vt habetur in illo libello vetfusfinemflf^
fert urnis non expedii sonfilun : bibent enim principium Iole, quod efl melino intellectu , Si
parum pdft; roLis ousem prinapium non mio , fed oliquid melius ; quid erro ers. n seUat
fcientuf& intelle3u,nift Deustvsrlui enim intellettus ciiorronum,vuk ibi exprefsi.quod

ifti immediate monentur a Deo.

Quxftio illa , vt patet per atgumcnutm ad oppofuum.non quxnt de quo nqud
modo" ponendi xtetnitatem, fed ptxcisi de modo ponendi Pl.llofoph, , an lolmct,
cum illis principiis Philofophi propter qux ponit mundum c c «ternum po ic are
aliquem efle bcnfc fortunarum. Non poteft autem aliquarum po itionum compo i
biiitas videri , vel repugnantia, nifi veraque pofitio videatur. Hic ergo pnm i -
dum cft dc pofitione ponentis aliquem cftc bene ^rc^n^um’ 11 1 jV .*?
tangitur in libro de bona fortuna , qux dicitur fuifle Ariftotehs fc f«undo v de -
dumeft de pofitione huius mundi xternitaris qux habetur ex *. Pbjf. Sc mulas alui
locis. Tcttib patebit fi eft intet iftas pofttiones repugnantia.

S C H O L I. v M.

Primo conclufte, iotu, fortuno, & eft eoo, (o per occidens eorum, quo eutninnl in mineri / i*r-
te,ochone areniii d prtpoftto. Secundo eonclufto nom diffinditur fortuno o -volunuto ejr m-

!^^unL[rorefteflqluUnU eHco.fopcrfetref*u non

Sertu conelufto, orum, effeti ut fortuitus hobcttnufom per (t , nempe pnmom i fj tendit
KAupufina. •

QVantum ad primum, fufficiemcr poteft lententia Philofophi de boni fortuna
ad duo reduci Primb , an fit, Si quomodo fit. S^d^ropterqu.d.fiuepr^
pter quam caufam fit. Ptimum illotum reqnirit ttia.lcilicct an it or

an bona fortuna. Tertio, an aliquis fit bene fortOnatus. n ,mrrn.

De primo habetur • fuccinSte veritas in tribus conclufionibus. J^nmaeft affirma-
tiua. Si communi conceptui plurium confana , Si talem phi o op tan
buit communiter Ariftotcles.quia fupponit femper commumtct conccfla. Steu .pa-
tet, ponens locum e(Te .mnvobilem , ficut communiret omnes concipiunt, hett in-
quirendo pet rationem videatur difficile. Et ponendo tempus c . .

vbiquc,qucd etiam omnes communiter concipiunt , iicfct per ration q

hoc difficultas occurrat, Si ita in multis , qux accipit Aniloteles tanquamconimun-
ter conceifaihoc modo poterat accipere unquam comrnuniterconceffi '
quid euenit i fortuna. Manifeftum cft enim , quod agenti i propofito altqu d '“c;
nit prxtct intentionem, Sc illud dicitur fenilium, effeftus fottu.tmie.us iptm.

Qua;fl:io XXI.

5 17

vt fic euenientis, fortuna eft caufmquilis autem caufa fic. patet tx i.vhpf vbiPhilo-
fophm declarat , quod eft caufa per accidens eorum, quxcucniunt in minori par-
te 11 a&ionc agentis a propofito.

Secunda conclufio quod ' fortuna non eft aliqua caufa per fe diftinfla anatura &
intcllcclu , fiue propofito : im6 eadem voluntas , quat rei pedu cffcclus intenti eft
per fc caufa , rclpedu elFcdus non intenti dicitur cfle fortunat: ii. tene im quidem
euenit apropofico,4c ideo cauiatur voluntaricinon intcntumeucnit p arter propofi-
tumi&ideh caufatur fo tuitiifalfacft ergo politio Paganorum imaginantium fortu-
nam clTequandam deam, tui tanquam caufx per ie attribuunt erteftus, quos vide-
mus fortuite cuenirc,& forti , propter illum intclle&um malum paganorum repre-
hendit Auguftinus leipfum primo Retraift.c.r.v»»mi/« , snquit, placet tentus appcllaffi
feminam , Scc. Catholici autem potius debent talia attribuere promdcniix dii inz,
faltem generaliter.

d Tertia conclufio eft . quod fortuna non eft caufa totalis , Koc eft , quod nihil
fic euenit a fortuna, quincueniet ab aliqua caufa per fc intendente , iuxta i lud Pla-
tonis in Timxo. Nihil eft, cuius cnum non praeefcti legitima caufa , tc f . de Cillit. Dei,
c.9- dicit Auguft. Cicero comedit nihil feri ,fi caufa efficiens non prxcedatjic hoc rationa-
biliter concedit, quia quod non eft a fenonpotcft habere efft nifi a caufa efficiente:
Sc ibi requiritur aliqua caufa per fe,fiue intendens, quia fub intentione caufx vntucr-
falioris cadunt plurcscffcdus, & ita fub intentione caufx primxcaduntomnes : fcd
quando alicuius effedus non-apparet caufa proxima per fe,fiue intcndensitunc ille
dicitur effc&us fortuitus , vel caufalis , Sc fic eft intclligendum illud Anguftini dc
Academicis quxftionibus tn principio, vbi dicit , forlajfe nihil tlindinrehus cufurn vo-
camus, nifi cuius ratio fecreta eft. Et hanc opinionem tangit Philofophus in ifto libello
cap x. Ii J«r«w,inquit,a fortuna nihil dicendum eft geri ,fed nos alia exiftente caufa propter
non videre, hoc eft quia non videmus eam fortunam dicimus ejfe caufam.

Ttx.ji.

Fortuna
quid Jit.

Lik x.
Omne for -
runam ha-
bet caufam
perfonam.

Vide i* i.
Trallt.i.

CoMMENTARIVS.

a I ^ E primo habetur faecinii e veritas in tri-
bm concluftonibus. Prima ejl affirmat tua,
<7 communi conceptu planum confona , fcilicet
qu6d aliquid euenit a fortuna, & hoc Philofo-
ph« non probat , fcd fupponit manifcflum efle,
dc confonum communi conceptui plurium , &
talem P htlofophandi modum habuit communiter
yfrijl. quia fupponit femper communiter concef-
fa , Scc. vt patet 4. Phyfico. tex.comm. 41. vbi
vult in fine textus, quod locus fit vltimum con-
tinentis immobile primi , vbi aliter non probat
locum cire immobilem , fcd fupponit vt concef-
fiirn communiter, Sc quomodo illa definitio loci
intelligatur.vide Uo&orem tn fecundo , d.i.q.6.
de loco Angelorum. Hoc etiam modo ponic
tempus efle idem numero vbique quia commu-
niter omnes hoc concipiunt, fi autem non , non
erit. Vult dicere, quod fi morus fa&us , puea in
vna hora fit vnus numero , ita Sc tempus men-
furans illum motum exit vnum numero.

b ££u* eucniunt in minori parte atlionc
agentis a propofito , Sc accipitur hic in minori
parte , pro quanto eueniunt prxter inienttim
agentis a propofito , vt prolixe patet k Do&ore
in primo , d.i. q. 4.vnde Philofophus Phyfico-
nmi.tex. coram, xx. Manifcflum itaque quod for-
tuna caufa Jit fecundum accidens in his, jcilicet &
eorum qua in minori funt fecundum propo fisum eo-
rum,aua propter hoc funt , id eft , quae funt pro-
pter nncm,t'6i circa tdem.cr intclleEhu, <7 fortu-
na ef,\S eft , quod agens a fortuna eft agens per
tntclle6hjm,ficitt agens k propofito eft agens per
intelle&um. Diceretur tamen qu6d agens per

imdlcftumA' a propofito eft caufa per fe effe-
&us, quem inrcnditiagens ver6 per intellcdhim,
& a fortuna eft tantum caufa per accidens effe-
&us, qui euenit prxter intentionem agentis per
inrclle(ftum,& a propofito.

C Secunda conclufio ej\, quod fortuna non ef
aliqua caufa per fe dijh nSla a natura , Scc. Vu It
dicerc,qu6d eadem voluntas dicitur agens a pro-
pofito, Sc agens a fortuna. Dicitur agens a pro-
pofito rcfpcdu cffciftus inrcmi, Sc hoc modo eft
per fe caufa fecunda talis cflfc&us.refpedhi ver A
effcftus,qui euenit prxter eius intentione rMici-
tur agens k fortuna » Sc fic eft caufa tatnutn per
accidens : fortuna ergo qtix eft caufa per acci-
dens,non diftinguitur per fe it voluntate, quia ea-
detn voluntas dicitur Sc agens ll propofito , Sc
fortuna. Poteft tamen diftingui p^r accidens
prout voluntas comparatur ad effedum inten-
tum diftinguitur k feipfa , vt comparata ad effe-
ftum non intentum , quia primo modo dicitur
voluntas agens k propofito , Sc caufa per fc effe-
ftus.Sccundo modo dicitur fortuna, & caufa per
accidens effeftus.

d Tertia conclufio ejl , quod fortuna non ejl
caufa totalis, Scc. Id eft, quod omnis effc&us for-
tuitus habet aliquam caufam pet fc intenden-
tem talem effoftum. Licet enim innent io che-
fauri fit effedhis fortuitus » vt comparamr ad So-
cratem fodientem terram , vt inucniat fontem,
quia talis thefaurus non erat intentui a Socrate,
tamen inuentio thefauri erit effedus per fc in-
tentus ab aliqua caufa fuperiori.

SCHO

538

Quodlibet.

jll.tJUod
ifi in hoc

* SCHOLIVM.

Datur bona firlune,quia patet, ogentta propeftto prxter intenliciicr/i , tutnire ab pucd to-
num. Diuiditur dupliciter ,priru'o m eam, qua eji illorum , qua funt in noStra potejlatt , fellitet
cum pendent ex noilnt aifibus,vt inuentio thefauri non intenta j & in eam , qua non eft ta-
lium,vt tjfe diuitem, nobilem Secundo in bonum jcquirendum,(jr matum fugtertdumjfta du-
plex diutfto habetur ex Philofophc.

Datur bo- Qf Ecundo in ifta particula ' quodeft de bona fortuna , explicatur in vna conclir-
nu fortuna, fionc,&: duplici diftinflione. Concludo , qux etiam videtur communiter con-

celTa , hxc c( hbonam fortunam i-j^r,manifcftum enim eft quod agenti alicui a propo-
fito euenit prxter intentionem aliquod bonum, 4c ita cumbona fortuna fdicarut bo-
nus efFcftus forcuitus.vel magis proprie, licet minus vittati, caufa talis effedhjs.&illa
duo fine Icinuiccm effe non poffint/cquitur quod bona fortuna fit Hancdmifio-
nem quafi vocis in fignificationes,puta bonx fortunx, vc accipitur pro caufa, vel cf-
fe&u, tangit Philofophus,cap. I .Caufam frequenter ditimut ipfam ejfc.cauft amem alie-
num i nomine:caufaenim,dr cuius eft caufa aliud eft. H.rc ibi.

Vlterius s autem bonam fortunam difiinguitPhilofophus dupliciter penes ea, in
artu I et Clu'bl,s eftihoc eft.pcnes effcflusbonxfortunx.Sc eft prima diftimftio ifta : Fortuna
an bona ’ bona eft in his, qux non in nobis exiftunt hoe cft.quorum non lumus domini. Sicut
fortuna fit excmplificar, nobilem beni fortunatum dicimu',S£ totaliter cui talia exilium , quo-
exphea- rttmipfenon dominus eft. Alio modo bona fortuna eft in bis, qux fune in nobis:
tur.&c. Etenim cui prxter cognicionem fuam aoeiderit aliquod bonum operari, bene fortu-
fisjf cef' , natum dicimus. Sine ratione enim habens impetum ad bonum , te hoc adipifccns,
Jn m bene <J[cltur L,cn j fortunatus. Vel planius , intendens vnum , 5c in cxcqucndo adipifccns
Ttx n & aliud non intentum, Sc tamen bonum, dicitur in hoc habete bonam fortunam. Ifta
eircutr. diftin&to bonx fortunx penes cffc&us videtur efle in illud, quod eft proprie tale; &

in illud , quo J eft communiter vel minus proprie tale : nam proprii bona fortuna
videtur efle illorum , qua' funt in potcftatc noftra : ficut Sc ablolute fortuna : & hoc
ficintelligcndo, quod licet fortuitum non fit per fc.fiue primo in potcftatc volunta-
tis , quia non euenit cx intentione eius : tamen eft m potcftatc eius per accidens , &
quafi fccundarib.vt annexum per lc intcntoircfpcftu autem illorum, qux nec fic,
nccfic fune in noftra potcftatc, Jc pcrconlcquens accidunt nobis, non inquantum
agentibus a piopoiito, non eft proprii: fottuna,fcd cafus, ficut patet a .fhyft

Alia eft dillinflio bonx fortunx fecundum effcflus.falicet per fc.SC per accidens:
effetius per Ic eft bonum fumerc : cffcfttis per accidens eft malum non fumere , St
hxc diftinflio fxpe tangitur in libro.

Commentari vs.

c Q Ecundum in ifta particula. Nunc Dockor

»3oftcndic fecundum principale in primo
articulo . quod erat * an fu bona fortuna : dicit»
quod hoc explicatur in vna condufione, & du-
plici diftin&ionc.

f Bona fortuna dicitur caufa boni ejfethu nor t
intenti ab agente a propo(ito%<y illa duo fine fe in -
meem tjfe non pojfunt, id dt , quod bona forruiu
includit quod fit caufa per accidens effc&us bo-
ni , Sc quod talis etfedus bonus fu prxter inten-
tionem agentis a propoli to » Sc quia hoc caufari
vidcnu*s»ltfc^ bonam forrunam efie nunifeftum
eft. Hanc dtutfioritm quafi vocis in fignificatio-
nts ,Sc c. tangit Pbilofophm in libro de bona for-
tuna cap. i . Caufam frequenter annui ipfam ejft:
caufa aut em alieni a nomine. Caufa tntm,& cuius
eji caufa aliud tft. Id cft.qudd caufa , & effedus
fum aliudA aliud , Sc fic bona fortuna» vt acci-
pitur pro caufa per accidens effc&us boni non
intcnti.eft aliud a bona fonuna,vt accipitur pro
effedtu bono inteuto.

g Vttcrtu* oiutem. Nunc ponit duplicem di-
ftiqdioncm bonx fortunx, politam a Philolb-

pho ite libro de bona fortuna , , aux duplex di- j^Ux bni
ftin&io accipitur penes efferus bonx fortunx, fortuna.
nec per (e, nec per accidens eft ab agente i pro-
pofito, Sc per conlcquens non eft proprie fortu-
na,fcd cafus. vt patet i. Phyfaex.com. 1 9.60.&6 1 .
vide ibi. Alio modo bona fortuna eft in his qux
funt in nobis, &c. Hof modo accipitur proprii
bona fortuna , fcilicet qux eft rcfpcdu corura,
qux funt in potcftatc noftra,fiue tcfpc&u cotum,
qux fiunt ab ageme a propofito prxter intentio-
nem. Sed improprie. fiuecafiulitcr, accipitur bo-
na fortuna etiam rcipc&u eorum , qux non fiint
in potcftatc in>ftra,& proprii rcfpeitu taliumdi-
citur cafus. Secunda i ftindio bonxfottunx fe-
cundum eftecbis eft pates pci fcA pqracidcsJta
quid efte&m bonus prxter meentum nominatur
clfcdhis per fc bonx fortunx >& malu non acci-
pcrc.dicitur effedus per accidens bonx fortunx,
vult dicere.quod bona fortuna propric,& |>cr Ce
eft profirqui bonum uon inten tum. Fugere autc,
fiue declinare malum non intcntqm.hoc eft tan-
tum per accidens. .

SCHO

Quseftio X XI.

S C H O L I V M.

539

Secundum Philofophum nemo ex vno faffo dicendus bene fortunatus : neque ex eo,
quod ipfi femper bene fortuito accidit ,fid quando in pluribus bene fortuito accidit. Sin-
gulas partes ad mentem Philofophi explicat , & quomodo nullus ftne miraculo cft vni-
uerfahtcr bene fortunatus .

TErtium in hac panicula , fcilicct de beni fortunato , ftac in quadam diuifione
trimembri.

Primum membrum > nullus dicitur beni fortunatus eo quid femel libi bene ac-
cidit fortuiti.

Secandum me rbrura j nullus dicitur beni fortunatus cx hoc przcisc ,quod libi
femper fortuiti beni accidit, quia fiue intclligatur fic,qu6d i um omni propolito fuo
annexum cft aliquod bonum fortuitum, fiue fic , quod cuicunquc propolito luo an-
nexum cft aliquod fortuitum, ipfum cft bonummeutrum enim illorum femper acci^
dit fine miraculo fpeciali.Ec hoc non folutnintelligdndo Vniuerfalitcr abloluci : vc-
rumetiam in tali aftu : puta militari , vel ncgociaiiuo , fic hoc fiue de bonb euentu
fimili , puta vi&oria » vel lucro i fiue diflimiii , puta hoc, vel illo annexo cafualiter:
nullo quidem illorum modorum diceret PhilolophuS aliquem clTe beni fomma-
cum/icut nec ratio probabilis perfuadet.

Tertium membrnm,qu6d aliquis dicitur bene fortunatus:quiafibi,vt In pluribus
beni fortunate accidit. Vndc fecundum Arift. i.Ethic. vna hirundo non facit ver : fic
vnusa&us , fic fimiliter vnuscucncuscffc&us fortuiti non facit hominem dicibeni
fortunatu m.fcd quando accidit ci,vt in pluribus. Vndc dicit Ariftocelcs in hb.de bo-
na fortuna. Infipientes exi/lentes dirigunt multa , c? ideo quando habent aci ion es perfe in-
tentas ,ad quas prater eorum intentiones, eat nerunt vt in pluribus bona, dicuntur bcnYfortu-
natiydr hoc patet ex communi fermone. Vndc primo Rhethoricx, videmus propter bonas
fortunatas bene fortunatos eleclos ;

Sed cftnc aliquis vniuerfalitcr bene fortunatus ? Hoc potcfl dupliciter incclligj.
Vno modo , vt cuilibet intento ab eo per fc fit lemper annexum a iqt.id bonum Der
accidcns,vt in arte plantandi, & fanandi>fice. Alio modo fic, vt fi talis quid quando-
cunquc cft annexum fibi aliquid fortuitum , illud lit bonum , fic credo quod neurro
modo aliquis dicitur vniuerfalitcr bene fortunatus fine miraculo fpcciali ,quia nul-
lus poccft efle quin in afitione fua, aliis caufis contingentibus concurrentibus p6flic
aliquid malum per accidens concurrere , quia in poteftatc fua non cft concurfus
aliarum caularum, fcilicct vt fodiens fodiat ad bufonem, vel ad fcrpcncem,nifi Deus
facercc cx miraculo concurfuracaufarurofpccialcm ad hoc, ledvtin pluribus poteft
aliquis efie beni fortunatus, & hoc aliquando , quantum ad bona fimilia coniun&a
fimilibus propofins,vt quando cuenic vi&oria coniunfila voluntati bellandi- A liquan-
do quantum ad difilmilia bona diftimilibus propofitis. Aliquando ^conucrfo, quan-
tum ad bona difiimilia fimilibus propofitis , fic fic cft pofsibilc aliquem , vt in pluri-
bus eflebene fortunatum, vc patet per experientiam.

Sed in quibus confiftit bona fortuna? Ariftocelcs dicic^r/iwfl Rhetorica /*4f,quid in
duobus , fcilicct in aflequendo bonum przter intentum , fic fugiendo malum , vc fi
quis non incidit in latrones.

Alio modo diftinguirur bona fortuna fecundum Ariftocclcm in lib. de Pon i fortn -
A/f,qu6d fcilicct bona fortuna dicitur rcfpcftu eorum,quz in nobis fune, vt quando
aliquis incendit vnura per fc , 8c aliud euenic. Alio modo rcfpc&u eorum, qux non
fune in noftra potcftace , vt quid aliquis fic nobilis , fic pulcher , diucs nafcamr , ficc.

Etiftadiilinftiofortunz eft in fortunam proprii didam, fic minus proprii didam,
quz magis dicitur cafus:quia non eft ab age nce a propolito, quia non cft talis euentus
in potcftace noftra.

S C H O L I V M.

Deum fecundum Theologos ejfe caufam bona fortuna , quia non habet cattfam mtrinfecam ,
fed concurfttm cau forum extrinfecarumjqut a Deo ftt ; fcd i^drift.pofuit eius caufim, impetum

natura

AI. in hoc
articulo.

Vno albt
ntmo di-
cendus bo-
ne fortuna-
tus.

Cap.9.

Nemo vni~
uerfthter
beni fbrtu-
natut , ex-
ponitur.

At. eluet
vftjue ad.
Duptexdi-

jitnfiiofor-

54® Quodlibet.

natura, quia non potefi ejfe ratio i eim it qui plus habeat dt intcllcllu , minus habeat feriuna\
nec voluntas , quis cum isdem voluntate ,v. g. fodiendi, vni. accidit fortuito bonum , slner
malum.-^Arguu muhipliotcrcontra o/n/?.*r. 1 1 . dseet primam inielleclionrm ejfe quodam-
modo 'stsfu,de qua i.d.qs.q.q.n.q. quiamhtlejl utpoteUate voluntatis nifiinlctlec/utr.ne-
gss sumen effit abfaluie for tutum Jcd s caufa naturali Jcilicct ab obtecto, tuius phantafmafor-
rtits mouet,vt bsbee i.d.q.q.i.n.

Caufa bona Ed qux eft caufa c (Tendi beni fortunatum, quod cft fecundum principale in pri-

^Dtu^lid ^moart‘cul°Pr>nc*P*'i » & h°c dc bona fortuna improprie di£k a , qui non cft in
mn fetum- poceftatc noftra.Nou inucnio aliquid intrinfecum in homine, propter quod debeat
dum Anfi. dici bene fortunatus ifto modo.fcd hoc accidit fibicx concurlu caufarum extrinfc-
carum.qui poteft efle ex Deo difponentc fecundum Theologos , heit non fe-
cundum Ariftotclem ficutfi aurum fit ibi, Jc aliquis intendens fodere , ipfum inuc-
niar.hoc cft ex cocmfu caufarum cxmnfccaru, & non cft alia caufa, nili ipfe cft ma-
gis difpolicus.vt caufa vniuerfalis moueat ipsu ad hunc logu magis, qulm ad alium.
jVJsk h* Sed tamen quare ad propofitum illius fequirur bonum , & non ad propofitum al-
"uam^Uti tcriusjAriftoteles in libello de bonafortuna inquirit caufam iotrinfccam,quam dixit
* elTc impetum.

Sed fi dicas, tu quaeris caufam, vbi non cft caufa : ctfcftus fortuitus non habet cau-
fam: Dicendum, quod nocum fuic A riftotcIi,quod iicut illud , quod euenic in pluri-
bus habet caufam vt in pluribus vniformitenita quod euenic in paucioribus , Jc dif-
formiccr babet reduci ad caufamvniformitcr agente, 6i per fc.Caufa autem inttinfe-
ca.Sc proxima huius euentusfohuiri, fecundum Ariftotclem in prxdi&o libello , cft
impetus, dicit enim &c:F,fi ergo bona fortuna fine ratione natura ,bent fortunatus enimejt

l.thjfie,
Cap. I.

fine ratione habens impetu ad bona, (fi hac adipifeent :boc sute e!l natura, in anima entm ineft
tale, natura, quo impetu ferimur fine ratione ad qua vtiquC beuibabebitmei. Et fi quit interro-
get ab operate, quare fic ftcif.uejcio, inquit, fed placet minifinnle patiens bis, qua a Deo epular.

Domque Etenim j Deo vettifine ratione impetu habent ad operari aliqui d.V ult diccrc,qudd aliqui
pamTnea- hibent W/e,ad quod fequitur bonii aliquod prxtcr intentum ex impetu, & ifta line
ty*1 & rationeiSc caufa huius impetus cft natura Et diucrfitjtcm hominum accipit Arido-
fhTdahie teles per experientiam quod enim ifte impellatur, Sc iftenon.cum fine ratione eius,
fmmomu in l]u' impellitur, hoc accidit, non poteft efle ratio tergo caulaeft naturaifed illadfffe-
boc Jlatu. rcntia,vcl diuerficas non ponic differentiam fpccificam in natura,fed indiuidualem,
quod enim agens exirinfecum vniformiter agens moueat Illum ab bonum 8c non
alium , ciufdcm rationis exiftentes; non poteft efle nili propter aliquid intrinfecum
in vno quod non cft in alio. Hoc aurem uon poteft cite ratio, vt diftum cft, nec ali-
quid confcqucns fpcciem : quia illud vniformiter cuilibet incfhcft ergo aliquid per-
tinens ad induuJuum.quod autem non (it ratio, patet, quia vbi plnrirnus inteileSus, (fi
ratio, ibi minima fortuna j vbi autem pluruna fortuna, ibi mmimut intellcllus , fecundi m
Ariftotclem nec etiam voluntas , quia fimilis poteft efle aflus volunratisin vtroque,
Sc tamen vnus aflequitur cffcclurn fortuitum , SC alius non aflequitur : ergo illud in-
triufecum eft impetus a natura ptoueniens.idco dicit bene fort unarum, beni natum;
quia in coeft difpofitio, qua a fuperiorc motore impellicur ad propofitum, lecundum
quod cucniunt libi commodi.

Sed illa difpofitio naturalis cftne difpofitio ex parte anima: , vel corporis?
Rcfpondco.fi A riftoteles intellcxlc , quid animx differunt fecundum gradus na-
ns liqui- turalcs^o nobditatc,8c pcrfoftioncuunc cflct dicendum, quid anima nobilior habe-
ns umma ret talem impctum.ficuc brutum nobilius habet nobiliorem xftimationem , Sc no-
Udiorem inftin&um natutalem.ad aflequendum commodum mahis.Scd non credo

Di bona
fircuuat-

An impe-

Ariftorelemfic intellcxiffc , fcilicet quod ifte impetus fequitur aliquem ex nobili-
tare animx, quia dicit , vbi minimus intelleftuifibi maxima fortuna. Vndc dicit, quid
ulem non expedit confiliari : non ergo hoc couucnit intellectui ex fua peifc&ione,
fed quia habecnobiliorcm impellentem ficut nauis mali regibilis mcliis frequenter
nauigac.icd non propter feipfatn.fcd quia habet bonum gubernatorem. In corpore
ctgo ifta dilpofitio cft confcqucns complexionem determinaram.

Sed cft dubitatio qualiter natura eft caufa iftiu, impulfusad volendum aliquid,
ad quod fcquatur commodum prxeer intentionem operantis i fi ficuc grauitas eft
caufa defcenfus deorfum in graui.tunc enim fortuitum non eflec a fortuna , quia in
natura «ft aliqua difpofitio inclinans ad hoclicit non (utficicnter motiua.

Item

Quajftio XXI.

54i

Htor.

quodl.C.

Item ptobo quod omni» effent i fortuna , fi ex hoc dicatur quis bene fortunatus, L.bJchn.
auia habet dilpofitiohiein , qua impellitur ad volendum aliquid , ad quod (equatut fimmun
commodum fine ratione ,& confilio , quia in aftibus humanis confilians , nec pr.us J -
condiatur , nec confiderans prius confidcrar : aliter cflctproccflus in infinitum. In 1
primis ergo a&bns non habetur impulfus a ratione cogente ad eliciendum tales
aftiv screo eliciuntur fine ratione, & natura, U talis dicitur forcunasergo.Scc.

h Itent tu dicis, quod aliquis habet impetum fine ratione Cnntramon clt bona Tcx.tx. &
fortuna fine aflu voluntatis > quia fortuna eft cffc&us contingens confcquens effe- cnec r.
aum agentis a propoiito : nunc autem aftus voluntatis cft circa obiccftnm oftenfum
a ratione, ergo talis impulfus ad volendum, non eft fine ratione.

i Item ii na' ura impellit aliquem ad volendum H non ratio ergo non cft fortu-
na, quod euenit.fed cafus.quia liate cft differentia inter fortunam, 8c cafum t-.Fhjf
Rcfpondco, prima ratio vadic ad hoc , quod prima imcUcSio fit fortuna i Se fi Tc-
uuiuir aliquid bonuro.St conuenicns.dicerettu quis per cambeni fortunatus.

1 Rcfpondco igitur *,SC dico quod lceundum quod vnus DoCfor exponit Philo, o-
phum in pratdicfo libello, videtur velle, quid prima intellego , fine volitio Iit a Deo
monente intclleaum, Se voluntatem, non per oftcnfioncm obieai,Si dicit pratdiaus
Doaor.quhd hzc cft lententia Anfclrai dccalu Diaboli e. 1 a. qui dicit ,<j«od i_^o»r-
las mn habuit primum alium i fe. , , , .

Sed credo, quhd habuit primum iQtum a fe,ficut fecundum, licet voluntatem ha- /tophu
buitaDeosad aaum enim volendi non requiriiur nifi voluntas, Si intcllcaus pratuius f"-

oftendens obieaum,8tper hoc patet folutioad rationem fuam. , i fi.

1 Contra, fi Angelus habuit primum aaum volendi a fc,aut habuit volendo , &

fic eft proceffus in infinitumiaut non volcndoaiuod eft inconucnicns.

Relpondeo:" dicoqubd habendo intclleaum oftcndcnicm obieaum.Si haben-
do voluntatem prius natura, iimul tamen tempore habuit velle. Dico ergo quod ifta Ptiuu tu-
conclulio eft concedenda, quoad aliquid , fciUcet primam intelleSbonem non effe a
ratione, fcd quoad aliquid a cafu : quia intclhgens non prius mtelligendo mtclligit. * ^ ^

Prima intelleaio non cft i ratione oftendente obieaum ptiusicrgo eft a cafu quo- j-n 2 d4,.
dammodb.fccundum Auguftinum lib-3.de Lib xxb.rioneUinfotcjlutc nocito qum vi- ^
fis tjn*umHt,U ideo eft illud fortuicum, ?£ cafualc. " .

Et fi arguas. Primxintclleaio fi fit fortuita , omnia confcqucntia erunt fortuita.

Dico quod non lcquitur : quia habita prima inrcllcdfionc , Se volicionc potcll ali-
quis ratiocinari de agendis , & ita qua: fequuntur iilam dclibcracioncm, non erunt
fortuita, fcd aratione deliberata. . , ,

Sed fi quzr as, prima: intcllcffiones funtne (impliciter fortuita: 1 Dicendum quod
nonsquia lunt ab obicflis fortius moucntibus fecundum phantafmata mag s imprcl-
fa, certantibus impedimentis, Sd fic prima intcllcffio habet caufam naturalem moti-
uamin nobisiquia tamen non eft a ratione deliberante, non eft imputabilis homini,
nifi intcrpretatiuiiquiain potcftacc hominis fuit facere obicclum fortius moucnscx
frequenti confidcrationc , ex qua fortius imprimatur phantaima tale in memoriam,

Se per confcquens fortius mouec St prius, ccflanteimpedimento. Prima ergo intel- .

1 effio non cft in potcftate noft ra , fcd prima indifferentia, quia poteft quisfc deter-
minarcad volendum, vel non volendum, hoc eft.a voluntate, non ab intcllcclu : quia SinmJu
intcllcff us ab obiceto naturaliter monetur, Se ideo fi voluntas naturaliter moneretur
ab intelleftu naturaliter moto, voluntas naturaliter moneretur , St fic homo effet iri"aW'
vnum bonum brutum : voluntas igitumon monetur nccelfitate naturali , (ed habita Mff J
prima intcllcffione , in potcftate cius eft ennuertere intellcffumad coniiderandum
hoc, vel illud, St hoc, vel illud velle, vel nollciSt fic prima volitio omnino cft a nobis,

nec eft ita a cafu ficut prima intcllcffio.

Ad fecundum, dicendum quod Ariftoteles videtur dicere in libro prxdiclo. ,

quod ille impetus, vel impulfus ad velle aliquid , ad quod confequitur commodum, " ||( ^
non eft fic a ratione, quod talis fciat fic reddere rationem , quare hoc facit. Dicen- ^ WI0IK.
dum ergo qudd illud velle habet a ratione oftendente obicflum volitum ,(cd 11011 a
ratione confiliante oftendente caufam , quare hoc facit diftimftc , led hoc habet ab

Ad tertium dicendum , quod licet natura fit mediata caufa illius euentu- fortuiti,
non camcn immediata, fcd voluntas vnum intendens , lieSt fit aliud cueniens pratter
intentum, quod dicitur fortuna, non calus.

Scoti OfCr. Tcm. XU. Z 2

COH

542-

Quodlibet.

COMMENTARIVS.

ARguit contra hoc , quod dicit Philofo-
phus.fcilicct, quod aliquis habet impe-

ftim fine ratione ,CentrM,quia non eft bona fartu-
* na, fine ailu voluntatis , quia fortuna e(t effetius

contingent confequtnt eftetlum agentis a propofito,
id eft *, quod effedhis fortuitus , eft etfe&us non
intentus ab agente a propofito, (cd agens a pro-
pofuo intendu effedtum adiit elicito voluntatis;
icd voluntas non poteft velle aliquid non nrx-
oflcnfum a ratione i ergo talis impuifus ad vo-
lendum aliquid , ad quod fcquitur commodum,
fiuc ad quod (equitur effcdlus non inti ntus non
cft line ratione ; ergo effcdlus fortuitus. erit a
ratione.

i Irem arguit , probando quid fortuna , fiuc
effcdlus fortuitus femper fit a ratione;patet,quia
fi natura impellit aliquem ad volendum, & non
ratto.ergo non citet fortuna, fiuc cffedhtt fottui-
tus , illud quod fic euenit , fcd magis elfcc cafus,
fiuc ctfedlus cafualis:patct,quia harc eft differen-
tia inter fortunam, & cafum, quia fortuna eft ab
agente a propofito , fine ab agente per cognitio-
nem , & cafus non eft ab agente a proponto , vc
parer a.Phyfic.tcxt.c.59.io.&(;i.

H(U- Refpondeo igitur. Hic Dodlor primo re-

citat vnam opinionfi.qu* eft Henrici quodhb.6.
quxft. 1 9. quam non tenet: nara Henricus videtur
velle quod prima intcllcdlio, fiuc volitio imme-
diate (It 1 Deo, ita qudd Deus immediate mouec
intellc&um ad primam imellcdlionem imme-
diate caufando illam in tali iniellcdlu, & fimili-
tcr immediatd mouec voluntatem ad primam
volitionem circa obicdlurn,iryifnedute caufando
iftamiti rali voluntate , non caufando illam per
extenfionem obiccli ranquam per caufam me-
diam , Sc dicit qudd hxc cft fententia Anfclmi,
de cafu diaboli , cap. 1 1. qui dicit qudd Angelus
non habuit primum adlum a te. Sed Dodlor hoc
improbat , quia Angelus ficut habuit fecundum
adlum i fc.ita ad primum:pacet,quia ad primum
fldhtm volendi non requiritur, nifi voluntas , vt
principium immediate elicitiuum, & intclledlus
prxuius oftendens obiedhim circa quod volun-
tas elicit adlum.

f • 1 Contra. Hic Dodlor adducit vnam ratione

ttoiuf tautr* Heurict,quia probat quod voluntas Angeli non
f*ruwm. pomit clicctc priniam volitionem , quia aut ha-

buit illam volendo, aut non volendomon fecim-
dum, pater, quia nullus elicit adlum volendi non
volendo illum.non primum;patet,quia tunc eflct
procedere in infinitum in a&ibus volendi , quia
fi elicit adlum volendo illum ; ergo prius habet
alium adlum ,quo vult adlum volendi , & tunc
quarro de illo alio,aut elicit illum volcndo.fic per
confequens vulr illum mediante alio adlu volen-
di,& fietunc procederet in infinitum;crgo prima
volitio erit immediatd caufata.

m Refpondet Dodlor quod habendo intel-
ledhim ollendcmcm obicdlum , &: habendo vo-
lunratcm ptius nacura,fimul tamen tempore ha-
buit vellt,ic cum quxricur, aut habuit volendo,
aut non volendo: fi intelligatur.qubd habuit vo-
lendo , id cft mediante alio adlu volendi , pater,
quod non, quia tunccllct procedere in infinitum,
li verd intclligatur qudd habuit volcndo.acd-
piendo volendo libere , id eft ,qu&d quando vo-
luntas elicit illum adlum. Sic libere clicir, quod
quando elicit illum.poteft non clicereA' in hoc
confidit voluntatis libertas. Hoc modo elide
primum adlum volendi, volendo illum.Erde hac
materia vide prolixius Dodlorcm in fecundo , d.
quinta , quaif. fecunda , qua ponitur addita , &
etiam difl.if.

Dico ergo. Nunc Dodlor (oluit rationes prius Sretue fty^
fadlas , dicens quod ifta condufio cft exponen-
da, quoad aliquid, fcilicct, quod bene prima In-
tcllcdlio non cft a ratione , fiuc non cft ab mtel-
ledlu prius cognofccnte,& per confcqucns potcft
aliquo modo dici a cafujfcd loquendo dc prima
volitione dicit, qudd illa eft ratione oftendente.

Et ideo eft illud fortuitum cafuale , pro quan-
to , (cihccc , non cft in potcftatc noftra , nec ab

agente i propofito. Licdceniin prima intcllcdlio
fit in

immediate caufata ab intclledlu , & obicdlo,
vr patet a Dodlore in primo, d.$. q,j.& in quodl .
q ij.Qc per confequens habeat cautem deter-
minatam intendentem illam eo modo , quo na-
tura poteft intendere cffe&um fuum , & vt fic
non poffit dici effcdlus cafualis , vel fortuitus,
tamen aliqualiter poteft dici cafualis , vel for.
tuitus , pro quanro talis prima intcllcdlio nul-
lo modo eft ab agente a propofito, fiue ab agen-
tec per cognitionem intendente talem cogni-
tionem.

S C H O L I V M.

Ofendit contra aliquos sfristjjic , & 8. Phyf ( vbi videtur dicere nihil noustm pojfe effe
immediate a Deo)fibi non contradicere fticct teneatur pofiiffe Deum caufam fortuitorum imme-
diatam.quia non negauit 8. P 'hy f aliquid de nouo immediate feri d Deo abfolttte ,fed manen-
tibus caufs altis a fl inis , & receptiuis. Eodem modo pofuit animam de notio creari ob dtfpoft -
tiones nonas materis ^quibus po fit is, Deus ncccffano feciidiim ipfum,eam creat. Vide D offer e 1.
d.tq.^.n.6.& 8 .vbi agit de opinione Phtlofophorum^qubd Deus omnia agat neceffano, quod-
que quuquid agit immediate fecundum eostef neccfjarium d. fttpraq. 1 7. n.i 6. fr a
m. 19 .vbi tenet non ejfe demonflrabile,poffc Deum omnia facere immediate Jine aliarum cau-
farum concurfu.Hac de Pbilofophoru opinione.Ex quibus palet quomodo aliquis psffct effe beni
fortunatuSyCtiamfi mundus effit abatcrnoiquia effe ttus fortuiti m caelum , vel in Deum re fer-
rentur,fecundum fdem tenendum (inquit Docl , ) Deum habere de omnibus prouidentiam ge-
neralem , mxia quam omnui agunt fecundum naturas fu4s\& fpecialem , tuxta quam proui-
det cuilibet hominum fecundum faa occulta tu dicta ^ aliqua merita fibi nota,
impttuetia C[Eddccaufaexcrinfccahuiufmo<ii euentus fortuiti fecundam AriftorcJcm vfde-
f f eundum dicendum , qudd natura non cft caula cius : quia natura cft determinata ad

vnum

Quatio XXI.

54?

vnum.faltem vnitace eiufdem ordinis, Si connexionis. Euenrus aurem fortuiti noiY 'frf-rfif-
videntur habere connexionem, nec ordinationem ad aliaicrgo natura non cft caufa
fufficiens, & complctiua cuenrus fortuiti. ‘

Item tunc liqueretur , quod fortuna ellet catifa per fc.

Item, nullus dicitur bene fortunatus, quia impellitur ad volendum aliquid , ad
quod conicquicur bonum , nifi illud bonum adipifeatur ; fcd illud bonum adipifci
non poccft,nifi caufx intermedii concurrant ad hocicum ergo natura non potell cf-
fe caufa fufficiens huius concurfus, natura non furticittided liquitur quod cft aliqua
caufa cxttinlcca coni ungens.

Sed.quxfit illa caufa extrinfcca fecundum Ariftotclem, cllnc ccrlum.vel Intclli-
gentia moucns coelum mediante ctrlo.vcl Deus iple immediate monens- D cendum
quod ft nihil fit effeftusfortuitus, nifi illud, ad quod caufalitas ctrli poteft fc- exten-
dere,tunc non cft ncccflanum caufam inquirere nifi culum, Sc moucns cadum ,&
hoc videtur probabile , quia nihil fortuitum videtur in homine nifi illud , ad quod ‘
caufalitas ctrli fe extendit mediate, vel immediate. Sed primum non credo efie ve» ^ tW<-
rum.quia aliquideft in homine, ad quod caufalitas tcrli non poteft Ic extendere, fi- *•*
cuc eft volitio , nifi occafionalitcrmouendo appetitum lenfitiuum , (ccundum tuitis ‘A
inclinationem apta cft volunras inclinati : ctrlum ergo , quia non poteft volitionem caluj’^.
attingere.ncc etiam caufas ad cius caufationcmconiungerc : ideo aliquid eft inho-
mine ad quod ctrli caufalitas non poteft attingcre.Et fi diceretur, Scfottc verum cft,
quod nullus clfcftus fortuitus eft in voluntate, &£ con.unftus volitioni per accidens,
fcd tamen caufalitas ctrli ad omnia alia fc extendit, & fic non oportet aliam caufam
cxrrinfecam ponere , nifi ctrlum , 4e iBteUigcntiam moucntcm cadum, & Deum
moucntcm mediate, ita quod ii Ariftotclcs videtur dicere , quod tale principium fic
Deus. debet g ofari, verum cft mediati

Si autem aliquis ctfcftus fortuitus ponatur in voluntate , cum ctrlum non portic
talem elfoftum attingere , nec caufas ad catifandum ipfum comangcrc , nec aliqua
Intelligcntia creata : tunc oportet clfeftus fortuitos in Deum reducere , qui omnia
prouidet,&: coniungit caufas medias ad effc&us tales fortuitos caulandos.

Sed quomodo hoc poteft concordare cum principiis Ariftotelis , qui non videtur 8 . Phyf, r.
ponere aliquod nonum immediate cfte a Deotvndc ipfc ponens mundum xternum 'f.cr u.
non pofuit motum potuifle cfte notium, nifi fecundum partcs,itaquod torus non [ O-
tuiteflenouus. Scilla conci , fio poteft dependere a tribus principiis, primo propter
immutabilitatem primi principj, quia principium eft omnino iminuiabilciidcS nul-
lum motum, nec mobile poteft immediati de nouo produecrc,quia aliter fe haberet
nunc, quam pritis.

Sed non credo quid arguat folilm cx immutabilitate agcntis-.imo opottet addere
aliquid ex parte cffcsVis , fic quid agens immutabile non p tcft immediati taularc
aliquid nouum alterius tationis quia aliter contradiceret fibiipfi : quia Intelligcntia
omnino immutabilis, fecundum cum , caulat notiam partem mo i smcc proptt r hoc
cft mutabilis, ncc-|- adhuc ‘u filer, fcd oportettcrtiiaddercficugcnsomn noimtnu
tabile non poteft caufare immediati aliquid nouum alterius rati . , nis,nu la polita di- ^ c“"~

itet (itate in mediis caulis actims.vcl rcccptiuisjalitet non haberet piopolitio Arifto- f jr f
teiis veritatem: Si enim caufx intermedii aiftiux fitit d uetfx difpofitionis n agen- tmjnt.it
do.vcl paiTinx diticrix dilpofitionis in recipiendo : poteft cft e diucifi as cffe&unm: ittate.
dato qv.od in caufa prima nulla fit mutabilitas, vr! nouitasaiquo morio. mhU yijc

Dicemus ergo, fecundum Ariftotclem quod agens omnino immutabile non ha- /*fr£ dr
bens caufas medias .-.ftiuas , v 1 recepiiuas diucrfx difpolirion s , non poteft rauf :re
aliquid nouum aiccrius rationisjfcd aliqua iftatum conditionum deficiente non ha-
bebimus fecundum Ariftotclem vnde concludamus aliquam nouita c-inin Deo.

Dicendum ergo, quod non contr .dicit fihi tn libello de /eno fortuno , & 8 Phf. le-
cundumqtibd aliqui volunt libi imponere: quia fi fecundum primam v-am iulfiu.it
omnem eAcftum fortuitum reducere in ctrlum , hoc non ponit aliquam nouiratem,
vel mutabilitatem in Dcoiquia non caufat Deuscffc&iis fortuito, de nouo, nili me-
diante coeio, & hoc non cft contra cum : dato etiam fectindilm a’iam vi .rn, qi.od
oporteat aliquos cifc&us fortuitos nouos rcdticcrc immediate in Deum : ad Iu 'c non c d/oui-
conrradicit fibiipfi, quia certum fuit Ariftotcli fecundum tua prine pia animam in-
tdjcrft iuam c(Tc a Deo immediatctSi ad hoc attingere poteft ratto naturalis, cum fit

alibi.

sil. nullam.

rral vel t.
ile

Scoit Oper.Tom. 17/.

v.aie. 3,

544 Quodlibet.

immortalis, & ica aliquid nonum potcft immediati c(Tc a Deo, Se tamen non contra-
dic* (ibi fecundum fua principia.

Sed quomodo cft hoc poflibile Dicendum quid Immutabilitas agentis , exclu-
dendo caulas a&iuas intermedias, vel rcccptiuas , concluditur lectindum Ariftotc-
lem quid non portit fieri aliquid nouum alterius rationis : led fi vna conditio defe-
pertt.fcilicerquandocaufi intermedii aftiui, vel partitu diucrfimode fc habentia
caufando, potcft caufarc de notio aliquid alterius rationis. St etiam cfFcchiscaufan-
dus fitciuldem rationis, potert Dcusipfum caularc itjimcdiate, nulla polita nouitate
in eo, propter diucrficarcm caularum rcccptiuarum , licutSol immediate loluit gla-
ciem Sc coagulat lutum , nulla polita nouitate ineo; ita fecundiim Ariftotclcm hoc.
\4l.iiunitd. corpore organizato.Deus neccrtitatc immutabilitatis * caulae hanc animamiA; prius
filiMt». non : quia materia non erat difpofica , ficutnec Sol caufata'ium, Sc alium radium in
. aere, Sc in aqua : nili propter diucrfitatcm recipientium, fic in propofico.Dcus inrtuic
vniforraiter in quodlibet inquantum potcft, fecundum Ariftotclcm : Sc quia ifte cft
(liipofitus,ilIe non, idci Deus impellit illum ad tale propofitumiad quod confcqui-
tttr commodum,illum autem non impellit: quia non inuenicinco dilpofitionem il-
lam, quam diximus prius. Et ipfa politio Ariftotclis /te btw* fert*»* ftat cum politio-
ne fua, 8. Phjf. fcilicet quid Deus non potcft caularc nouum mundum , vel nouum
poclum, & nouum morum fecundum luam caulalitarcm.

Dtu em- Sed fecundum fidem, Si veritatem dicendum cft , quod Deus habens prouiden-

ferini- tiam generalem dc omnibus , regit res, fecundum quod nati funt regi : fecundum
M qu0ddicitur7.de Ciu.c.jo. fic IXus rei tjn.ti amtteht , &c. tamen pnter iftamgenc-

frettUm- (jlemprouidentiam, habet prouidemiam fpecialcm cx quadam eleiftionc ..fccuii-
lul/f™ r*- dumquam prouidet vnicuique hominum, fecundum merita prifentia, vel futura, &
n embnifi- occulta nobisitamen fibi prifentia : quia eius iudicia funt femper, licet occulta : ita
h cog/ntu, quid aliquando aduerfitas plus proficit, quam prolpcritas, fecundum boet. 4 dc
eccui- Ctnfi.pri/* 4. ira quod licir ponamus aliquem bqni fortunatum : tamen cx hoc ni-
fif. hil nouum ponimus in DcoivtdiGum cft. Et fic patet ad rationes.

FINIS.

ADDITIONES QVzEDAM AD QVaESTIONEM
fepeimam immediate ante illud, Jam confcquenter,bCc.

D Solutiones iftorum obic florum
Do flor remittit fe altit. Potcft
tamen dici ad primum negando
confequentiam , quia licet tntcl-
leflus viatoris jfoftit ex fuis naturalibus co-
gnoftere ibi ejfe perjefltfsimam voluntatem ,
hoc tamen efl per conceptum imperfeflum:
Per conce- quia non eft tnconueniens per conceptum im-
prara fini- perfeflum cognofct aliquid ejfe perfeflifsi -
wm. co~ mnmficut per conceptum finitum cognofcitur
ufinitum a^Iut^ efFe ,nfi*itni n : dr ideo non Jiquitur
* quod per talem rationem voluntatis , quam

viator habet ex lege communi , pofstt tan
quam per medium euidens a priori cognofcere
Deo inejfe omnipotentiam.

^Ad fecundum dicendum e fi, quod quali-
ter cunque fit de .i maiore , minor videtur nc -
gandazquiaetfi Dem fit resfimpltctftma-.non
tamen omnis conceptu* ,quem nos habemus
de eoyefi /impliciter (implex9& ideo non opor-
tet omnem profofitionem talem ejfe per fe

proprie tamen f ejfet ferfe% non tamen ex
hoc ejfet per fe nota.

Ad tertium dicendum , quod cognitio Me- Coguino
tapfafici de Deo excedit cognitionem Philo- Meraph Je
fophi de Deo.tam extenfnie, propter muttitu-
dmem pafuonum , vel proprietatum cognita - ,jonc°Pht
rum, quam mlojhic, propter maiorem perft- ]0fophi c'«
flionem9cr perfifltorem modum cognofcendi. eo A qoc-
Et per hoc ad formam argumenti dicatur, con- modo?
cedendo primam confequentiam , & confc-
quens ad tjhtm intellectum, quod CMctapby-
ficus potcft ad altioi em cognitionem attinge - : ■

re, quam eft tV.a cognitio, quia, ad quam nen
fufficit naturalis , vel Philojophiats attinge-
re. Nam in cognitione quia efl dare latitudt - t

nem & exee/fam fecundum maius^Jr minus,
tam intenfiue , quam exterjitis : dr tdeo rum
vlierius infertur }trgo potcjl at ingere ader-
gnttionem propter quid , neganda eft cen-
fcqHentia de demcnftrattone quia,C^f-

ADDI

545

ADDITIONES A.D QJjESTIONEM
dccimain quartam circa finem ante
illam particulam ,

Et per idem ttd fi eundum n. z .6.

X EM PL VM huius apparet in /en -

, quando enim fpecies color u vi -
*~~*“*'^ detur /icut quando radius tranjit per
vitrum rubeum , rubor apparet in pariete op-
pofito:& ille rubor ita vifus non eH ratio vi-
dendi ruborem in vitro yfub propria ratione ,
fed tantummodo diminute , vel forte nullo
modo , ntfl per collationem huius ruboris ad
tllum,tanqtiam pmilis\quando autem fpecies
fenfibilis efl ratio fentiendi obicflum fub pro •
prm ratione fuajpfa non esi percepta perfen -
Jam, fleat apparet manifclic in vifione reflay
vbi nihil videtur in medio inter colorem > &
oculum:cr tamen ejl ibi fpecies coloris mul-
tiplicata.

Sed contradicet hoc fit ibi, in vifione tamen
reflexa videtur , quod ipfa fpecies videatur ,
quia hoc quod videiuryapparct videri tn fpe-
eulo , & tamen tn tali vifione reflexa fpe-
cies efl ratio fentiendi obieelum tn ratione
fua propria , quia obiefium videtur fub pro-
pria ratione viflbilitatis fua.ergo a/imilt , tn
propoflto pojfet Deus videri per medium
quafi /peculatum : & tamen fub ratione pro-
pria tbicflina.

j cjcs nc StdbicdiccMdumyquodt^dlaceninpcr-
irTfpcctilo fpc^uia ^ua lib.4. cap. +.ex intentione dc-
fubic&iuc, terminat quod fpecies non efl in fpeculo fub-
ielltti } , neque efl ibi , vt terminans aciam
videndi. Et br e uiter ollendt potrfl vnico ex-
perimento : quia quod alicubi exiflens in fe
videtur ab oculo ex i dente in hoc Jitu , potefl

1-
Vrtum
Ipedes fit

etiam videri al ipfo exi flente in alio fltu}
dum tamen medium Jit illuminatum , (fr non
fit opacum inter pofnum , & Jit etiam debita
diflantia : fed otulus , qui in determinato
Jitu exiflens videret album in fpeculo , alibi •
exiftens , non videret : quia non Jit vifto iftay
nijiin illo fundi o , ad quem peruenire poteft
radius reflexus , qui femper eft in eadem fit -
perflete cum radio incident uydr cum ipjo con-
futuit angulum aqualem illi angulo , qui in-
tercipitur inter radium incidentis^ corpus , s
fifcrquodmaMt. c£L?in

Patet etiam propofltum per hoc , quod ali - acrc pro»
qua jpecula non funt fr malit er perjptcuaji - pinquo
cut in cahbe polito argento polito, bene vi - * peculii.
detur aliquis color tanquam in fpcculo:& ta-
men tn iftis non recipitur Jpecies colori s:quia
non eft nata recipi ntfi in perjptcuo tantam -
modbycrgo hic recipitur tn aere propinquo ta-
libusJpccults : fed vt ibi non poteft terminare
vifionem : quando etiam recipitur in fpeculo
pcrfpicuo vitreo , adhuc ibi non terminatur
vtjio, nfi ad ait quid opacum fuppojituw.putx
plubumyvel aliud huiujmodt. Dico ergo quod *

tn vifione tali /peculari fpecies non eft vifa:
fed tantum ratio videndi obiefium illud, ca-
tus eft Jpecies ynon tamen per lineam reflanty
fed per lineam reflexam Vnde obteflum qui-
dem non eft pr a fens oculo per lineam reflans,
fed reflexam concurrentem eum refla in
punflo : vbi eft concnrfus radq vtfuahs cum
catheco.

Scoti Cper, Tom. X I /.

Zz 3 ADDI

54$

ADDITIONES AD QJjESTIONEM
decimam o&auam ance illud.

De fecundo principali.

genere.

BKJrJ OT A quod vltr a h. auralem boni-
ratem voltttonis , qua competit fibi
inquantunt ens , quA etiam competit cuili-
bet entt pofittuo , fecundum differentiam fetu
entitatu maius , & minus , frater illam eB
triplex bonitas moralis fecundum gradus fee
habens.

4- trima dicitur bonitas ex genere , qua
Qnid eft competit vohttoni ex hoc , quod tranfit fu -
nitas ex ^(r tyieftum conuemens aflui tali , fecun-
dum di flamen refla rationis , & non filum. ,
quia conucnicns aci ut tali naturaliter ,ficut
Sol vifonucr hac eft prima bonitas moralis :
qua ideo poteft dici ex genereiquia quap ma-
terialis refteflu omnis bonitatis pofterioris
ftue vlterioru in genere mons : nam aflus
tranfiens fuper obice fum conucnicns eft quaft
formabilis per quamcunque aliam circun-
ftanttam moralem : (jr ita quaft potent ia le :
non omnino ftc extra genus moris peut fuit
ipfe allui in genere natura, fedm genere
mons , quia iam habet aliquid de illo gene-
re ; puta vitellum debitum allui.

Secunda poteft dici bonitas virtuofa ,fiue
ex circunftantia , qua competit vohtioni ex
hoc , quod ipfa elicitur a voluntate cum om-
nibus ctrcunB antiis d illatis a rella ratione
debere fibi competere in eliciendo ipfam : bo-
num enim eft ex caufa integra fecundum
Dionyf 4. de diu. no. Et illud eft quaft in
fpecie mons bonum.c± uia iam habet omnes

Bonitas

virtuofa

quid/

differentias morales contrahentes bo-
num ex genere.

Tertia vero bonitas poteft dici meritoria , Tripla
ftue gratuita in acceptatione diuina , in or -
dine ad pramium , qua conuenit allui , ex
hoc quod prafuppoftta duplici bonitate , tam
diBa elicitur conformiter principio merendi,
quod eft gratia , vel ehantas. Exemplum
primi , dare eleemofenam. Exemplum fe-
cundi , dare eleemofenam pauper 1 , qui eget ;

& in loco , quo poteft fibi competere propter
amorem Det. Exemplum tertij , illud opus
facere , non tantum ex inclinatione naturali,
ftcut potuit fieri m ftatu innocentia : & fer „
te poffet modo fieri a peccatore , fi adhuc pec-
cator exi flens , & non poenitens ex puta-
te naturali mouereturad proximum , fed tan-
tum ex chori tat e , ex 'qua faciens eft amicus
Det , inquantum refpicit opera eius » hac tri-
plex bonitas eft ordinat a: ita quod prima pra-
fupponitur fecunda , fecunda tertia , & non
econuerfe. Huic triplici bonitati eorrefpondet
triplex malit ia. Prima fttqutdem eft mali- Triplex
tia ex genere , quando fcilicet alius qui tan- militia op-
tum habet bonitatem natura ex primo , ex Polira tr*-
quo debet conftitui in genere moris habet ma-
lit iam, quia tranfit fuper obiellum difecon- lm&7Ail0
ueniensiputa fi odire tranfit fuper Deum. Se- j a.
eunda autem malitia ex aliqua eft cireun -
flantia deordinante alium , licet habeat obit-
Bum conuemens . T ertia demeritoria.

CONCI

549

CONCILIATIONES

LOCORVM EX
libetis Scoti , cum aliis
Dodtoris locis, quas inter fe
apparenter opponi
videntur.

AD LECTOREM.

V M attente perlegerem Quodhbetorum Do-
ttoris fubtitis textum , curfim , ac per occafio-

nes Leucbeti , Gadi/ f Tartareti expofit tones,

ac Paduam Grafits contradictionum libellum,
iudicaui gratifiimum futurum Scottihs , fi loca ,

^ | qux in his apparenter difiidere 'viderentur cum

doftrtna eiujdem Docloris in alus Phdofophicis, vel Theologicis ope-
ribus, notarem in vnum colle tta breuiter foluerem: collegi ergo

prscipua loca d prxfatis alitioribus veluti di fidentia tam pridem
obferuata , omifiis multis , qut minoris momenti videbantur , quibus
adiunxi , qua ex propria lectione , notatu digna occurrerunt . Solui,
qua breuitate potui ,Jingula , Dottorem fecum vbique concilians ,
mentem eius plerumque , vbi res exigebat , ex contextu aperiens •, ci-
tans determinate , non tantum dijhnttiones , & qusfltoncs , vt alq
hactenus fecerunt , fed articulos ,paragraphos, verfum, ac numerum,
tam in hoc, quam m reliquis Scoti operibus , vt fine labore loca appa-
renter oppofita , in fuo fonte , quando libuerit, examines qua ex altis
defumpfi , plerumque aliter, femper breutus expedio. Quod te mont -
tum effe voltti[bcnigne Letior,) vt, quando nofirafolutto , vel pacifi-
catio non arriferit, ad tllos recurras. Audeo polliceri colledtonem , iis
qui Dodortsfiibtilis doctrinam exacle percipere , # penetrare fiatuer
runt , magno vfui futuram. V ale.

Zz 4 EX

Quodlibet.

Qvf suo

xxr.

Arium.

i-Ptyiy

JLdtio opp.
Comm. ij.

e n.&

4 Im <p**rc.

ru* in
pPirfld d. I.

d.prtmo
& in TU-
tone de
multiplici
mundo,
jll. e i tu de
mundb
utermuttt,
•

Vtritm ponent mundi aternitatem poflit fuftincrc aliquem ejfe rvni~
uerfalttcr bene fortunatum.

!•

Hcnric. tjuodl.C.ejtufl. IC.

Ltimo quxritnr. Verum ponens mundi a ternitatem polTit
fuftincrc aliquem efle vniuerfaliter bene fortunatum. Argui-
tur quod Gciquia ponens mundi aeternitatem non negat mo-
tum,fcd ponit, St per confequens non negat naturam, qua eft
principium motus -.bona autem fortuna fecundum Philofo-
phum in libro de bona fortnn. .eft fine r aliene natnre.Scc.

Contra . ponens mundi aternitatem negat Deum poffc
aliquid immediati influere in animas noftras.Ccut habe-
tur 8. Ttif. quod impoflibtle eft, principium aeternum , Icili- _
eet Dcum.aliqttid agere in inferiora, nifi mediante ctelo, Si modianteillo nonpo-
teft fieri influentia in animam nofttam t ergo nullam i influentiam poteft Deus cau-
te fecundum illam politionem: fed ponens bonam fortunam habet ponere Deum
immediatfe in animas noftras influere ,vt habetur in illolibello vetfur finem , Beni
fori metit nen expedit tenfiluu : bibent enim principinm tale, quod eft mei,,,. , mellea» , SC
parum pi>kre,,en„ a», em prine, pium non nti, , fed iUipU mthm se,»,d ergo erumelrn,
fcientu.& intellectu, n,fi Demlvirtm emm inulUauteilorgenum^ahibmpttkb^Mbi

ifti immediate moucntur a Deo. ,

Qua: Ilio illa , vt paret per argumentum ad oppofitum.non quint de quocunque!
modo ponendi xternitatcm.fed prxeisi de modo ponendi Philofophi , an Iciliccc,
cum illis principiis Philofophi propter qua ponit mundum clic «ternum poflic Itare
aliquem efle bene fortunatum. Non poteft autem aliquarum politionum compo i-
bi.itas videri , vel repugnantia, nifi vtraque poficio videatur. Hic ergo prim vi cn-
dum eft de politione ponentis aliquem efle bene fortunatum, Si (peciahtcr illa.qux
tangitur in libro de bona fortuna , qox d.citut fuilTc Atiftotelis & fecundo viden-
dum eft de politione huius mundi xtcrnitacis qux habetur ex i.PhyJ. & multis alui
locis, Tcrtid patebit fi eft intet iftas 'pofitiones repugnantia.

S C H O L I v M.

Primi cinelufie, leturfettene,& eft cinf. i penceidem eeruM.ll» eueninnt , n miner, per-

t(,ert,one edenti, jprepoftie.^Kund.,eenclnfr>,nendif/inguitur/ertnnee‘velnntete ,& tn-

ielUa» : fed volunt m , que reftetl»inten,i eH cenfe per/e, rt/beSn non ,nttnt,eftftrt»M4.
Sertu tonclufto , emm, effeti ueforlnilus hebet eeufem per (t , nempe prtm.tm , eft tndtt
\*/iHfufunoe •

QVantum ad primum, fufficienter poteft lententia Philofophi dc bona fortuna
ad duo reduci Prittld * an fit, & quomodo (it. Sccund6>proptcr qui , iuc pro-
pter quam caufam fit. Ptimum illotum requirit tria, leilicct an it ottuna. ccun

an bona fortuna. Tertio, an aliquis fit bene fortunatus. . -

De primo habetor • fuccinftc veritas in tribus conclufiombus. Prima cftafhrma-
tiua, Si communi conceptui plurium confuta , Si talem philolophand, modum ha-
buit commumter Arillotclcs, quia ftipponitfempcr commumterconcclla. Steutpa-

tet, ponens locum e(Tc immobilem , ficut communiter omnes concipiunt . cum-
qutrendo per rationem videatur difficile. Er ponendo tempus elTc idem .numero

vbiquc.qucd etiam omnes communiter concipiunt , licfct per rationem aliqua circa

hoc difficultas occurrat, Si ita in multis, qux accipit Anlloteles tanquam communi-
ter conceflaihoc modo poterat accipere tanquam commumterconce um.q o
quid eucnit a fortuna. Manifeftum eft enim , quod agent, a propof.to ahauid eOc-
nic prxtct intentionem, Si illud d.citut fonuitum, fiue effeftus fortu.tusie.us .git ar.

Quseftio XXI.

5S7

vt fic euenicntis, fortuna eft caufa:quilis autem cauli Cc.patctf.v i.phjf vbi Philo-
fophus declarat , quod eft caufa per accidens eorum, quxeueniunt in minori par-
te “ aftionc agentis a propofito.

Secunda conclufio quod ' fortuna non eft aliqua caufa per fe diftinfta a natura &
intellcdu , fiue propofito : imd eadem voluntas , qua; relpc&u cffcclus intenti eft
per fc caufa, rclpedu elfefhis non intenti dicitur c(Te fortuq*: ii. tentum quidem
euenit a propofito, !d ideo cauiatur voluntaricuion intcniumeucmtp xter propofi-
tumiJcidcd caufatur fo tuitiifalfaeft eigopofitio Paganorum imaginantium fortu-
nam efle quandam deam, cui tanquam caufa per fe attribuunt elfeftus.quos vide-
mus fortuite cuenire,& forti , propter iftutn intellectum malum paganorum repre-
hendit Auguftinus (eipfum primo Retraft.c.l.v»» mths , ixqust, pUtet tomus tppclKjffi
fortmum , &c. Catholici autem potius debent talia attribuere prouidemiar di inz,
falcem generaliter.

d Tertia conclufio eft , quod fortuna non eft caufa totalis , hoc eft , quod nihil
fic euenit a fortuna, quin eueniet ab aliqua caufa per fe intendente , iuxta i lud Fla-
tonis in Timxo. Nihil eft, cuius trium sim prtcefcss legittm» aufj , & j . de Citiic. Dei,
c.9. dicit Auguft. Cicer» come Jit ttihil fieri , fi ejufit efficiens nen prece Jjf, Si hoc rationa-
biliter conccfiic,quia quod non eft a fenon poccft habere ejfe nifi a caufa efficiente:
Sc ibi requiritur aliqua caufa pet fc,fiuc intendens, quia fub intentione caufx vnlucr-
falioris cadunt plurcscfte&us, & ita fub intentione caufx primx cadunt omnes : fed
quando alicuius effeftus norrapparet caufa proxima per fe.fiuc intendensitonc ille
dicitur effedus fortuitus , vel caufalis , & fic eft intelligcndum illud Auguftini dc
Academicis quxftionibus tn principio, vbi dicit , ftriujfe nthil alunt in rebus cufium vo-
camus, nifi cuius ruti» fccrei t eft. Et hanc opinionem tangit Philofophus in ifto libello
cap 1, Ii awfrm, inquit, a fortuna nihil dicendum eft geri ,fed nos alia exi flente caufa propter
non videre, hoc eft quia non videmus cimfortunsm dicimus ejfecauftm.

Tix.

Fortunet
quui fit.

Lib.t.
Omne for-
tunam ha-
bet caufam
perfonam.

Eide in 1.
Trattt.l.

Commentariis.

a iS E primo habetur fuccin&c veritae in tri-
bm conclu/i anibus. Prima ejl affirmat tua,
C i communi conceptu plurium confona , fcilicet
qu&d aliquid euenit k fortuna, Sc hoc Philofo-
phus non probat ,fcd fupponit manifeftum cfTc,
Sc confonum communi conceptui plurium , &
talem Philofophandt modum habuit communiter
Arifl. quia fupponit fernper communiter eoncef-
fa , Scc. vt patet 4. Phy fico, tex.comm. 41. vbi
vult in fine textus, quod locus fit vltimum con-
tinentis immobile primi , vbi aliter non probat
locum cire immobilem , fed fupponit vt concef-
(iim communiter, Sc quomodo illa definitio loci
imelligatur.vide Dolorem tn fecundo , d.i.q.6.
de loco Angelorum. Hoc edam modo ponit
tempus cfle idem numero vbique quia commu-
niter omnes hoc concipiunt, fi autem non , non
erit. Vult dicere, quod fi motus fa&us , puta in
vna hora fit vnus numero , ita Sc tempus men-
furans illum motum edt vnum numero.

b Qu* eueniunt in minori parte attionc
agentis a propofito , & accipitor hic in minori
parte , pro quanto eueniunt prxter intentum
agentis a propofito , vt prolixe patet a Dodore
in primo , d. r. ?.4.vnde Philofophus x. Phy fico-
rum,tex. comm.i t. Manifeftum itaque quod for-
tuna caufa Jit fecundum acctdenj in hiefcilteet &
eorum quem minori funt fecundum propo fisum eo-
rum,qui propter hoc funt , id eft , qux funt pro-
pter nnem,t-£i circa idem, C7 tntellrttui, & fortu-
na eft, id eft , quod agens a fortuna eft agens per
imcllcdum.ficut agens k propofito eft agens per
intellcdu m. Diceretur tamen qu6d agens per

intclledum,3e k propofito eft caufa per fe effe-
dus, qtiern intenditiagens ver6 per intellcdtim,
Sc a fortuna eft tantum caufa per accidens effe-
dus , qui euenit prxeer intentionem agentis per
intelledum,& a propofito.

c Secunda conclufio eft, quod fortuna non eft
aliqua caufa per fe difttnfta d natura , &c. Vult
diccre,qu6d eadem voluntas dicitur agens a pro-
pofito, Sc agens k fortuna. Dicitur agens a pro-
pofito refpcdu effedus intenti, Sc hoc modo eft
per fe caufa fecunda talis effedus, refpcdu ver6
effedus, qui euenit prxter eius intcntioncmvdici-
tur agens k fortuna i Sc fic eft caufa tamum per
accidens : fortuna ergo qux eft caufa per acci-
dens.non diftinguitur per fe a voluntate, quia ea-
dem voluntas dicitur Sc agens k propofito , Sc
fortuna. Poteft tamen diftingui p.r accidens
prout voluntas comparatur ad cfftdum inten-
tum diftinguitur k feipla , vt comparata ad effe-
dum non intentum , quia primo modo dicitur
voluntas agens i propofito , & caufa per fc effe-
dus. Secundo modo dicitur fortuna, Sc caufa pec
accidens effedus.

d Terna conclufio eft , quod fortuna non eft
caufa totalu,Scc.ld eft, quod omnis effedus for-
tuitus habet aliquam caufam per fc intenden-
tem talem effedum. Licet enim inuentio the-
lauri fit effedus fortuitus , vt comparatur ad So-
cratem fodient em terram , vr inucniat fontem,
quia tatis thefaarus non erat intentus k Socrate,
tamen inuentio thefauri erit effedus per fc in-
tentus ab aliqua caufa fuperiori.

SCHO

538

Quodlibet.

S C H O L I V M.

Al.qued
tfl In hoc

Datur bona forum», quit patet, agenti a propoftto prater intentionem , entnire aliquod be-
num.Diiiidiiur dupliciteriprimb m eam, qux cji illorum , qux funt ia nosfra petejlatt ,ftliect
cum pendent ex n ol/rii aCtibnt.yl inuentio thefauri non intenta i & in eam, qua non eft tet -
lium,vt effc diuitem, nobilem. Secundem bonum acquirendum, cr malum fugicndamnfta du-
plex diuifio habetur ex PbUcfipfte.

Datur ko- Ecundo in ifta particula c quod eft de bona fortuna , explicatur in vna conclih-
nt fortuna, fionc,& duplici diftinftione. Conclufio , qux etiam videtur communiter con-
cella , hzc eft; bonam fortunam (^r.manifcftum enim eft quod agenti alicui ii propo-
iito cucnit prztcr intentionem aliquod bonum, Sc ita cum bona fortuna f dicarur bo-
nus effeftus fortuitus, vel magis proprie, licit minus v litati, caula taiis effeftus, Scilla
duo line le inuicem efle non poflint.fcquitur quod bona fortuna (it Hanc diuilio-
nem quali vocis in lignificationcs,puta bona: fortuna:, vt accipitur pro eaufa, vel cf-
fe£tu,tsngitPlxi\o(oplitis,C3tp.i.Caufamfreqiitnterduim:u tpfam ejjc-.caufa antem alie-
num a nomtne-.eaufa entm,<jr cuius eft eaufa aliud ejl. Harc ibi.

Vlterius t autem bonam fortunam diftinguit Philofophus dupliciter penes ea, in
articule 'el ftu'b,|s eft, hoc eft, penes effeftus bonz fortunz Si eft prima dlftinftio illa : Fortuna
an kenx ' ^onl 'n his.quz non in nobis exiftunt hoc eft, quorum non lumus domini. Sicut
firtu ia fit excmplificat.nobilcm bene fortunatum dicimus, Si totaliter cui talia exiftunt , quo-
tx plica- rtim ipfe non dominuseft. Alio modo bona fortuna eft in his, qti* funt in nobis:

tur.drc. Etenim cui prztcr cognitionem fuam acciderit aliq od bonum operari , benh fortu-
Qf-U ren- nitum dicimus. Sine rarionc enim habens impetum ad bonum , Si hoc adipifccns,
jen iu ene dicitur bene fortunatus. Vel planius , intendens vnum ,& in cxcquendo adipifccns
Ttx n & *bud non intentum, Si tamen bonum, dicitur in hoc habere bonam fortunam. Ifta
cirtucr. diftinftto bonz fortunz penes effeftus videtur clTcin illud, quod eft proprie tale i Si
in illud , quod eft communiter vel minus proprie tale : nam proprie bona fortuna
videtur efle illorum , qux f int in potcftatc noftra: ficut Si abfolute fortuna: Si hoc
licintelligendo, quod licet fortuitum non fit per fc.fiue primo in potcftatc volunta-
ris , quia non eucnit cx intentione eius : tamen eft m potcftatc cius per accidens , Si
quali fecundario.vt annexum per le intcntoircfpcftu autem illorum , quz ncc fic,
nccfic funt in noftra potcftatc. Si pcrconfcqucns accidunt nobis, non inquantum
agentibus a p opulito, non eft proprie fortuna, fed cafus, ficut patet i.Phjf

Alia eft dilbnftio bonz fortunz fecundum effeftus, Icil icet per fc.Si per accidens:
effeftus per fc eft bonum fumerc : effeftus per accidens eft malum non furacre , Si
hxc diftinftiofzpe tangitur in libro.

COMMENTARIVS.

• QEcunduin in iflo porticui». NuncDottoc

i3oftcndit fecundum principale in primo
articulo . quod erat * an fic bona fortuna : dicit»
quod hoc explicatur in vna conclufione,& du-
plici diftin&ionc.

f Bona fortuno dicitur coufo boni effetius non
intenti ab agente a propofito ,-y dio duo fine fe in-
vicem effit non poffunt, id crt , quod bona fortuna
includit quod iit eaufa per accidens efFcttus bo-
ni , & quod talis eifc&us bonus lit praeter inten-
tionem agentis a propofito , & quia hoc caufari
Vidcmus,idc5 bonam fortunam clle nunifeftum
dt. Hanc dtuifioiiem quoji vocis in figni fixatio-
nes y dcc. tangit Philofophus in libro de bona for-
tuno cop. i . Caufam frequenter annui ipfatn ejfe:
gaufa autem alienis a nomine. Cauja entm, & citius
gfi eaufa aliud ejl. Id cft.qudd eaufa , & erfcdus
fiiut ahudA aliud » & hebona fortuna,vt acci-
pitur pro eaufa per accidens cfFc&us boni non
sntcnti>cft aliud * bona fortum.vt accipitur pro
CfFcttu bono intenco.

g /rtrenus autem. Nunc ponit duplicem di-
ftin-lioncm bone fortunx, politam a Philofo-

pho in libro de bona fortuna, , aux duplex di- jMfux beet
ftindio accipitur penes dfcAus Donx formnx, fsrtuuA.
nec per fe» ncc p.er accidens eft ab agente a pro-
pofito, 8c pcrconfcqucns non eft proprie fortu-
na,fcd cafus, vt patet L.Phjiftex.com.\y.6o.&6 1 .
vide ibi. Alio modo bona fortuna eft iu his qux
funt in nobis, Jcc. 1 Io* modo accipitur proprii
bona fortuna , fcilicet qux eft rcfpcltu eorum,
qux funt iu potcftatc noftra.liuc rcfpc&u eorum»
qux fiunt ab agente a propofito prxtcr Intentio-
nem.Sed improprie, fiue cafnaiiter» accipitur bo-
na fortuna etiam rcipetftu eorum , qux non funt
in potcftatc nolbaA proprie rcfpettu laliunvdi-
cirur cafus. Secunda diftin&io bonx fortunx fe-
cundum effectus eft penes pci fc A per acidcs,ita
qu5d cftc&us bonus prxtcr intentum nominatur
cflfe&uspcr (c bonx fortunx A nialu non acci-
pere,dicitur cffc&us per accidens bonx fortunx,
vult dicere, quod bona fortuna proprie A per le
eft prolequi bonum non intentum, fugere au te,
ftuc declinare malum non imcnium.lioc eft tan-
tum per accidens. ,

SCHO

Quseftio X XI.

539

Al.in hoc
articulo.

Vr.o M&H
ntmo di-
ctndus ke-
nc fortuna-
tu.

S C H O L I V M.

.«i q . «; 4« . t’. « . . vv.

St eundum Philofophum nem 0 ex t 'me fatto dicendus bene fortunatus ; nejne ex e>,
quod ipfi femper bene fortuito aeeidit , fed quando in pluribus beni fortnsto tccidit. Sin-
gulae partes ad mentem Philofsphi explicat , (fi quomodo nullus fine miracule efi vni-
uerfahitr bene fortunatus.

TErrium in hac panicula , fcilicet de beni fortunato , ftac in quadam diuilione
trimembri.

Primum membrum , nullus dicitur beni fortunatus eo quid femel libi bene ac-
cidit fortuiti.

Secandum merbrum s nullus dicitur beni fortunatus ex hoc praecise ,quod libi
femper fonuiti beni accidit, quia Que inrclligatnr lic.quod t um omni propoQto fuo
annexum cft aliquod bonum fortuitum, Gue Gc , quod cuicunque propoGto fuo an-
nexum cft aliquod fonuitum,ipfum eft bonummeutrum enim i (lorum femper acci-
dit Cne miraculo fpeciali.Et hoc non folum intelligendo Vniucrfaliter abioluti : ve-
rumetiamin tali aSu : puta militari , vel ncgociaiiuo ,4c hoc Guc de bono euentu
Gmili , puta vi&oria, vel lucro j Guc dilfimiii , puta hoc, vel illo annexo cafualitcr:
nulloquidcmiftorum modorum diceret Philolophus aliquem cGe beni fortuna-
tum, Gcut nec ratio probabilis perfuadet.

Tertium membrum, quid aliquis dicitur beni fortunatus:quiaGbi,vt in pluribus C*p-9-
bene fortunate accidit. Vnde fecundum Arift. r . Eihic. vna hirundo nonfaeit ver : Gc ‘
vnus a&us , & Gmilitcr vnus cuentus elfc&us fortuiti non facit hominem dici beni
fortunatum, fed qnando accidit ei, vt in pluribus.Vndc dicit Ariftotelcs inlib de bo-
na fortuita. Infipicntes exifientes dirigunt multa, (fi idcb quando habent afliones perfe in-
tentas ,ad quas prater eorum intentiones,euenerunt vt in pluribus bona, dicuntur beni fortu-
nati,^ boe palet ex communi fermonc. Vndc primi Rhethoricx . videmus propter bonas
fortunata t beni fortunatos eleOes ;

Sed eline aliquis vniucrfaliter beni fortunatus > Hoc poteft dupliciter intelligi.

Vno modo, vt cuilibet intento ab eo per fc Gt iemper annexum aliquid bonum per
accidens, vt in arte plantandi, &: fanandi, Scc. Alio modo Gc, vt G tali', quid quando-
cunquc cft annexum Gbi aliquid fortuitum , illud Gt bonum , Ic credo quid neutro
modo aliquis dicitur vniucrfaliter bene fortunatus Gne miraculo fpeciali ,quia nul-
lus poteft effe quin in aflione fua.aliis catiGs contingentibus concurrentibus pOITit
aliquidmalum per accidens concurrere , quia in poteftatc fu a non cft concurfus
aliarum caufarum, fcilicet vt fodiens fodiat ad bufonem, vel ad ferpcntem.niG Deus
faceret ex miraculo concurfura caufarum fpecialcm ad hoc, fed vt in pluribus poteft
aliquis efle beni fortunatus, Sc hoc aliquando , quantum ad bona Gmilia coniunfla
Gmilibus propoGtis, vt quando cuenitvi&oriaconiunfta voluntati bellandi Aliquan-
do quantum addiGlmiliabonadiGimilibus propoGtis. Aliquando i conucrfo, quan-
tum ad bona diffimilia Gmilibus propoGtis , Sc Gc eft pofsibilc aliquem , vt in pluri-
bus cGcbcnc fortunatum, vt patet per experientiam.

Sed in quibus conGftit bona fortunat Ariftotelcs dicit primo Rhetorica fua, quid in
duobus , fcilicet in aftequeodo bonum prater intentum , tc fugiendo malum, vt G
quis non incidit in lationes.

Alio modo diftinguicur bona fortuna fecundum Ariftorelcm in lib. de Sona fortti-
«ii.qubd fcilicet bona fortuna dicitur refpeflu eorum, qux innobisfunt, vt quando
aliquis intendit unum per fc , & aliud cuenit. Alio modorcfpc&u eorum, quxnon
fune in noftra poteftate , vt quod aliquis Gt nobilis , Sc pulcher , diues nafcarur , Sec.

Et iftadillinflio fortunx eft in fortunam proprii diftam, Se minus proprii diftam,
qux magis dicitur cafusiquia non cft ab agente a propoGto, quia non cft ralis cuentus
in poteftatc noftra.

S C H O L I V M.

Deum fecundum Theologos effe confiam bona fortuna , quia non habet eanfam tntrinfi eam,
fed lencnrfnm caufarum exlnnfecarum,qui a Deo fit i fed t-dnfi.pofuit eius caufam, impetum

natura

Nemovui-
uerfatiler
bene for lu-
natu. , ex-
ponitur.

all.eUuet

vfaut ad.
Dapltxdi-
fimtho for -

540 Quodlibet.

natura, quia non potofi efferatio-, ehm is qui plus habeat de intellellu , minus habui 'fortunas
nec voluntas , quia cum eadem voluntate , v.g. fodiendi, vni accidit fortuito bonum , aliter
malum. -^Arguit muhiflicttercontra <*Arifi.n. 1 1 . docet primam intellcflionem ejfe quodam-
modo atafufdc quo i.d.ft-q.q.nf. quia nibtlefiinpolc flate voluntatis nifi inteUciJum-.ne-
gat tamcnejfe abfolute fortunam jed a caufa naturali fcilicet ab obtecto, i tutus phancafnufor-
rtiiS mouel,vl habet i d.yq.in.

Caufa bma Ed qux eft caufa c flendi beni fortunatum, quod eft fecund nm principale in pri-

^DeuT fid principali , 8 L hoc debona fortuna improprie di£fa,qux non eft in

uan'fecUn- Polc^-',c noftra.Nou inucnio aliquid inttinfecum in homine, propter quod debeat
dum Anfi. dici bene fortunacusifto modo,fcd hoc accidit Gbiex concurlu caufarum cxirinfc-
carum.qui potefl efle ex Deo difponentc fecundum Theologos, licic non fe-
cundum Ariftotclcm Gcut fi aurum fit ibi, Sc aliquis intendens fodere .ipfumlnue-
oiar.hoc cfl cx cocurfu caufarum extrinfecarfi, & non eft alia caufa, oifi ipfe eft ma-
gis difpoficuj.vr caufa vniucrfalis moueat ipsu ad hunc logii magis, qui m ad alium.
jil.koc bo- Sed tamen quare ad propofitum illius fequitur bonum , & non ad propofitum al-
’"uam’ati teriusi Ariftotelcs in libello de bonafortunainquiriccaufam intrinfccam, quam dixit
* elTe impetum.

Sedfidicas,tuquzriscaufam,vbinon eft caufa : effeftus fortuitus non habet cau-
fam:Dicendum,quod notum fuit Ariftotcli.quod ficut illud , quod euenit in pluri-
bus habet caufam vt in pluribus vniformitcnita quod euenit in paucioribus , Se dif-
formiter habet reduci ad cautaravniformitcr agente, St per fc.Caufa aurem inttinfc-
ca.Se proxima huius cucntusfohuici, fecundum Ariftotclcm inprxdifto libello, eft
Coo i ’ 'mpetus, dicit enim Cic-.Efi erro bona fortuna fine ratione natura , bene fortunatus enim eft
‘ ' fine ratione habens impetu ad bona, gr hac adtpiftenrjsoc autc ell natura, in anima enim tncft

tale. natura, quo impetu ferimur fine ratione ad qua vtiqut bene habebimus. £t fi quis interro .
get ab operate, quare fic ficif.nefiio.inquitfcdplaiet mihifimtle patiens his, qua a Deo agitur.
Demam £tcnim a Deo velli fine ratione impetu habent ad operari aliquid.V ult dicere, quid aliqui
pari Tueo- habent velle.ad quod fequitur bonu aliquod prxtcr intentum ex impetu, & ifta line
& racioneiSc caufa huius impetus eft natura. Et diuerfitatem hominum accipit Arifto-
"phTde bu tcles per experientiam quod enim ifte impellatur, Si ifte non, cum fine ratione eius,
(ofaouit in qui impellitur, hoc accidit, non poteftcifc ratio -.ergo caufa eft naturajfcd illadilfe-
hoc piatu, remia.vcl diucrfitas non ponit differentiam fpceificam in natura, fcd indiuidualcm,
quod enim agens cxtrinfccum vniformiter agens moueat iftum ab bonum Sc non
alium , eiufdcm rationis exiftentes i non poteft efle nili propter aliquid intrinfecum
in vno.quod non eft in alio. Hoc autem non poteft efle ratio, vt diftum eft, nec a'i-
quid conlcqucns fpcciem : quia illud vniformiter cuilibet incftxft ergo aliquid per-
tinens ad indiuiduurorqudd autem non fit ratio.pater.quia vbi plurimus intelleffur, &
De bona ratio, ibi minima fortuna i vbi autem plurima fortuna, ibi minimus intelleltus , fecundum
fortuna «a. Ariftotclcm nec etiam vofuntas , quia fimilispoceft cfle aftus volunratisin vtroque,
Sc tamen vnus affequitur cfFc&um fortuitum , SC alius non aflcquirur : ergo illud in-
(rinfecum eft impetus a nacura ptoueniens.idcd dicit benb foti unarum, beni natum;
quia in cocft dilpofitio,qua a fupetiorc motore impellitur ad propofitum, fecundum
quod cucniunt libi commoda.

Sed illa difpofitio naturalis eftnedifpoGiio ex parte anima:, vel corporis?

An impe- Refpondeo.fi Ariftotelcs intellexit , quid anima: differunt fecundum gradus na-
no ftqui- turales;u nobditarc,8e pcrfc£kronc:tunc eflee diccudum.qubd anima nobilior habe-
tur amma rct ulem impctum.ficuc brutum nobilius habet nobiliorem zftimationem , Sc no-
foennium hiliorem inftinflum naturalem, ad aflequendum commodum matus.Scd non credo
'*n*‘ Ariftotclcm fic intellcxiffc , fcilicetqubd ifte impetus fequaturaliquem ex nobili-
tare animx, quia dicit , vbi minimus intellectui ,ibi maximi fortuna. Vnde dicit, qu6d
talem non expedit confiliari: non ergo hocconuenit intellcflui ex fua peifeftione,
fcd quia habet nobiliorem impellentem. ficut nauis mati regibilis melius frequenter
oauigat.lcd non propter fcipfain.fed quia habet bonum gubernatorem. In corpore
ergo ifta difpofitio eft confequens complexionem determinatam.

Sed eft dubitatio qualiter natura eft caufa iftius impulius ad volendum aliquid,
ad quod fcquatur commodum prxtcr intentionem operantis ; fi ficut grauitas eft
caufa defccnfus deorfum in graui,tunc enim fortuitum non effer a fortuna , quia i n
natura «ft aliqua difpofitio inclinans ad hocdicet non lufficicntcr raociua.

Irem

Qua^ftio XXI. 541

Ttcm probo, quod omnia elTcnt a fortuna , fi cx hoc dicatur quis bcnc fortunatus»
quia habet dilpofitionem , qua impellitur ad volendum aliquid , ad quod (cquatur
commodum fine ratione , & confilio , quia in adibus humanis confiltans , nec prius
coniiliatur,ncc confidcrans prius confidcr.it : aliter eflet procefliis in infinitum. In
primis ergo adibus non habetur impulfus a ratione cogente ad eliciendum tales
aflu tergo eliciuntur (ine ratione, 5£ natura, 6c talis dicitur fortnnsicrgo.Sec.

h Irem tit dicis, quod aliquis habet impetum fine ratione. Contratnon cft bona
fortuna fine aflu voluntatis i quia fortuna cft effetius contingens confcqucns effe-
dum agentis a propoiito: nunc autem adus voluntatis cft citca obicftnm oftenfum
a rationetergo talis impulfus ad volendum, non cft fine ratione.

i ltcm.fi natura impellit aliquem ad volendum Se non ratio ergo non cft fortu-
na, quod euenic.fed cafus.quia hate cft differentia inter fortunam, Se cafum t-thjf.

Refpoidco, prima ratio vadit ad hoc , quod prima intclledio fit fortuna i St fi fc-
quituraliquid bonum, St conucnicns, diceretur quis per eam beni fortunatus.

Rcfpondeo igitur ‘,St dico quod fecundum quod vnus Dodor exponit Philoto-
phiun in prardido libello, videtur velle, quod prima intcllcdio , fine volitiofita Deo
mouemc intcllcdum.St voluntatem, non pet oftenfioncin obiedi.St dicit ptatdidtis
Dodor.quod hzc cft lententia Anfclmi de catu Diaboli c. 1 i.qui dicit ,qtud •sfnge-
lut non habuit primum alium a fe.

Sed credo, qttbd habuit primum adum a fe.ficut fecundum, licet voluntatem ha-
buit a Deotad adum enim volendi non requiritur nifi vuluntas.S: intellcdus pratuius
oftendens obiedum.Sc per hoc patet folutio ad rationem luam.

I Contra, fi Angelus habuit primum adum volendi a fe, aut habuit volendo , St
fic cft proccffus in infinitumtaut non volendo,quod cft inconueniens.

Rclpondco:” dicoquSd habendo intellcdumottcndcntemobicdum.St haben-
do voluntatem priusnatuta.fimul umen tempore habuit vtHt. Dico ergo quod ifta
conclufio cft concedcnda,quoad aliquid , (ciliccc primani inccllcdionem non effe a
ratione, fcd quoad aliquid acafu : quia intclligcns non prius inrelligcndo intclligit.
Prima intellcdio non cft i ratione oftendente obicdum ptiustergoeft acafu quo-
dammodo,fecundum Auguftinum lib. 5 .de Lib arb. non ellm potejlate noiira quin vi-
ps tangamur, U ideo cft illud fortuitum, & cafualc. °

Et fi arguas. Primxintelleftio fi fit fortuita , omnia confcqucntia erunt fortuita.
Dito qndd non Icquiiur: quia habita prima intellcdione , St volitionc poteft ali-
quis ratiocinari de agendis , St ita quxfequuntur illam deliberationem, non erunt
fortuita, fcd a ratione deliberata.

Sed fi quxras.primxinrcllcdionesfuntnc (impliciter fortuita; ; Dicendum quid
nontquia fune ab obiedis foetius mouentibus fecundum phamafmata mip s impref-
fa.ccUamibtts impedimentis, & fic prima intellcdio habet cauf.tm naturalem moti-
uam in nobistquia tamen non cft a ratione deliberante, non cft impueabilis homini,
nifi interpretatiuStquiain potcftatc hominis fuit facere obiciftumfortius moucnscx
frequenti confidcrationc , cx qua fortius imprimatur phantalma tale in memoriam,
St per confcqucns fortius mouct St prius, ceffantc impedimento. Prima ergo intel-
lectio non cft in potcftatc noftra , fcd ptima indifferentia, qma poteft quisfc deter-
minarcad volendum, vel non volendum, hoccft.a voluntate, non ab inrcllcftu : quia
intellectus ab obiccto naturaliter mouctur, St ideo fi voluntas naturaliter moneretur
abintcllefbu naturaliter moto , voluntas naturaliter mouerctor , St fic homo effet
vnum bonum brucum : voluntas igitur non mouctur ncccffitatc naturali , fcd habita
prima intellectione , in potcftatc cius cft conueftcre intellectum ad confidcrandum
hoc, vel illud, St hoc, vel illud velle, vel nollc:6t fic ptima volitio omnino cft a nobis,
nec cft ira a cafu ficut ptima intellectio.

Ad fecundum , dicendum quod A riftotelcs videtur dicere in libro przdi&o,
quod ille impetus, vel impulfus ad velle aliquid , ad quod conlcquitur commodum,
non cft fic a ratione, quod talis fciat fic reddere rationem , qttsrc hoc facit. Dicen-
dum ergo quod illud velle habet a ratione oftendeme obieftum volitum ,fcd non a
ratione confiliantc oftendente caufam , quare hoc facit dillinfte , ied hoc habet ab
impetu.

Ad tertium dicendum , qubd licet natura (it mediata caufa illius euentu' fortuiti,
non tamen immediata, fed voluncas vnum intendens , licet fit aliud cucnicnsprartcr
intentum, quod dicitur fortuna, non cafus.

Secti Ofer, Tcm. XIJ. 2 2 CO .'■/

L ib.de lon.
fortuna no
longe a
fine .

Ttx.6t.epr

tircitcr.

Hem.

quodl.G.

jdngetua
habuit pri-
mum otiu
afe.

Prima in-
tcHcilio
quodam-
me lio a ca-
fn i. d.41.

Secunda ^
iu relletbo
cft iu no-
jh’4 volun-
tate Z.d.
4l*q*4*

Quomodo
tmfrttus Jit
& non Jit
a ratione.

542.

Quodlibet.

COMMENTARIIS.

h A Rguir contra hoc , quod dicit Philofo-
x\.phus,(cilicet, qu6d aliquis habet impe-
tum fine ratione.' Contraditi* non eft bona for tu-

n a, fine ai lu voluntatis , quia fortuna eft effetius

contingens confequens e fleti um agentis a propsflto,
id eft , quod effeftus fortuitus , eft effeftus non

U finio Hin-
fiei.

intentus ab agente ^ propofito, (cd agens a pro-
poiito imenducftcftum aftu elicito voluntatis;
fcd voluntas non poteft velle aliquid non nra:-
oftenfum a ratione ; ergo talis impulfiis ad vo-
lendum aliquid , ad quod fcquitur commodum,
fiuc ad quod (equitur effeftus non intentus non
eft line ratione ; ergo effeftus fonuitus.erit a
ratione.

i Irem arguit , probando quod fortuna , fiuc
effeftus fortuitus femperfit a ratione;patet,quia
fi natura impellit aliquem ad volendum, & non
ratio, ergo non elfet fortuna, fiuc effeftus fortui-
tus , illud quod fic eucnit , fcd magis elfet cafus,
fiuc effeftus cafualis:patct,quia hxc eft differen-
tia inter fbrtunam.&r cafum, quia forrunaeft ab
agente £ propofito , fine ab agente per cognitio-
nem , & cafus non eft ab agente ^ propofito , vc
pater i.Phyllc.tcxt.c.j9.fio.& <5i.

k Refpondeo igitur. Hic Doftor primo re-
citat vnam opinion6,qu* eft Henrici quodlib.tS.
quxft.19.qnam non tenct:nam Hernicus videtur
velle quod prima intcllcftio, fiuc volitio imme-
diate fic H>eo,ita quod Deus immediate mouet
intelleftum ad primam imcllcftionem imme-
diate caufando illam in tali fnicllcftu, Sc fimili-
cer immediati mouet voluntatem ad primam
volitionem circa obic&umdrpfncdiate caufando
illam in tali voluntate, non caufando illam per
extenfionem obiefti unquam per caufam me-
diam , & dicit qu6d hxc eft fcntewia Anlclmi,
de cafu diaboli , cap. 1 1, qui dicit quod Angelus
non habuit primum aftum a (e. Sed Doftor hoc
improbat , quia Angelus ficut habuit fecundum
aftum a fe.ita ad primum:patct,quia ad primum
aftum volendi non requirirur , nifi volunras , vc
principium immediate elicitiutim, 6c intcllcftus
praruius oftendens obieftum circa quod volun-
tas elicit aflum.

i Contra. Hic Doftor adducit vnam ratione

buit illam volendo,aut non volendo:non fecun-
dum,pater, quia nullus elicit aftum volendi non
volendo illum.non primum;patet,quia tunc cflet
procedere in infinitiun in aftibus volendi , quia
fi elicit aftum volendo illum ; ergo prius habet
alium aftum ,quo vult aftum volendi , & tunc
quxro dc illo alio»aat elicit illum volendo, &c per
confcqucns vult illum mediante alio aftu volcn-
: fio

potui eouns Henrici,qtiia probat quod voluntas Angeli non
tantum. p0lujt cjiccrc primam volitionem , quia aut ha-

di,& lictunc procederet in infinitumjergo prima
volitio erit immediate caufata.

m Rcfpondct Doftor qtiod habendo intcl-
ledhim oflcndcntcm obieftum , & habendo vo-
luntatcm piius natura, fimul tamen tempore ha-
buit ve/U,5c ciim quxritur, aut habuit volendo,
aut non volendo: fi intelligatur.quAd habuit vo-
lendo , id eft mediante alio adhi volendi , parct^
quod non, quia tunc elfet procedere in infinitum,
fi verA imclligatur quod habuit volcndo,acci-
piendo volendo libere , id eft ,quAd quando vo-
luntas elicit illum actum. Sic libere elicit, quod
quando elicit illum.poteft non elicere, & in hoc
confiftit voluntatis libertas. Hoc modo elide
primum aiftum volendi, volendo illum. Et de hac
materia vide prolixius Doftorcm in fecundo , d.
quinta , quait. fecunda , qua ponitur addita , &
etiam dift.if.

Dico ergo. Mune Doftor (oluit ratiores prius Seotme ftljfa
faftas , dicens quod ifta condufio cftcxponcn- ffd*"ss
dj, quoad aliquid, fcilicer, quod bene prima fn-
tcllcftio non eft a ratione , fiuc non eft ab intel-
leftu prius cognofccmeUk per confojucns poteft
aliquo modo dici a cafo;fca loquendo dc prima
volitionc dicit, quod illa eft ratione offendente.

Et ideo ejl illud fortuitum cafuale , pro quan-
to , fa licet , non eft in potcftatc notha , nec ab
agente a propofito. Licet enim prima intcllcftio
fic immediate caufata ab intcllcftu , & obiefto,
vr patet a Doftorc m primo t d.\. q. y.& in quodl.

7 ij.$e per confcqiicns habeat caufam deter-
minatam intendentem illam co modo , quo na-
tura poteft intendere effeftum fuura , & vt fic
non pofite dici effeftus cafualis , vel fortuirus,
tamca aliqualiter poteft dici cafualis , vel for-
tuitus, pro quanto ralis prima intellcftio nul-
lo modo eft ab agente a propofito, fiuc ab agen- *
ter per cognitionem intendente talctn cogni-
tionem.

S C H O L I V M.

Oflendit contra aliquos risi .hic , & 8. Pftyf. ( vbi videtur dicere nihil tsouum poffe effe

immediate a Deoftbi non contradicere ficei teneatur pofnffe Deum caufam fortuitorum imme-
diatam.quia non ncgauit %.Phyf aliquid de nouo immediate fieri a Deo abfclute ,fed manen-
tibus cattfts aliis attiuis , (jr receptiuis , Eodem modo pofuit animam de nouo creari ob dsfpofi-
tiones nonus materia quibus pofitis,Dcus neccffartb ficu diem ipfttm,eam creat. Vide Do fler e i.
d.%q.^.n.6.& Z.vbiagitde opinione Pbilofopborum>qubd Deus omnia agat neceffario. quod-
que quuquid agit immediati fecundum eos/Jl necejfaritim y(jp d. 41.^* fipraq. 1 7. n.16. & *
n.xy.vbt tenet non effe demo n fi r ab ile, poffe Deum omnia facere immediate fine altarum cau-
farum concurfu.Hac de Philo fopboru opi mone. Ex quibus palet quomodo aliquis psffct effe beni
fortunatusyetiamfi mundus ejfet abxtcrno\qnia effeftus fortuiti m cxlum , vel in Deum refer-
rentur fecundum 'fidem tenendum (inquit Docl.) Deum habere de omnibus prout dent tam ge-
neralem , tuxta quam omnia agunt fecundum naturas fu4s\& [fecialem, iuxta quam prout -
det cuilibet hominum fecundum [tta occulta tu dicta f 7 aliqua merita [ibi nota.

ImpetSetia O Ed dc caufacxcrinlccahuiufmodi euemus fortuiti fecundam AriftoreJcm vldc-
ft eundum tur dicendum > quod natura non eft cauia cius : quia natura eft dcccrmin.ua ad

«a

Quxftio XXI.

545

vnum.faltera vnlutc eiufdem ordinis, & connexionis. Euentus aurem fortoki noft
videntur habere connexionem, ncc ordinationem ad aliaiergo natura non cll caula eJjcthn^,.
fufEciens.Sc complctiua euentos fortuiti. • tnui.

Item tunc Icqucretur , quod fortuna enet caula per Ic. . ,

Item, nullus dicitur bene fortunatus , quia impell.tur ad y Jendum aliquid . ad
quod conlequitur bonum , nif. illud bonum adipifeatur . fcd illud bonum pipiles
non poteft, nifi caufx intermedii concurrant ad hocicum ergo natura non pote t ef-
fc caufa fufficicns huius concurfus,mtura non fulhcitndco fcquuur quod clt aliqua

ciufacxirinfccaconiungcns. , . , . . . »«.

<cj qux fit illa caufa cxcrinfcca fecundum Arifiotclcm,cltnc carlum,vel Intclii-
nentia moucns coelum mediante ccclo.vcl Deus ipfe immediate moucnsiD cendum
quod fi nihil Iit effeSus fortuitus, nili illud, ad quod caufalitas coeli potclt fc exten-
dere,tunc non clt ndceffarium caufam inquirere nili eu lum. Se mouens cirium , & •

hoc videtur probabile , quia nihil fortuitum videtur in homine nili illud , ad quod
caufalitas coeli fc extendit mediati, vel immediate. Sed primum non credo efle ver
tum, quia atiquideil in homine, ad quod caufalitas corii non poteft fc cxtcndere. fi- fi
cut eftvolitio.nifioccafionalitcrmouendo appetitum fcnfit.uum , iccunddmxutus
inclinationem apta cft voluntas inclinari : coelum ergo , quia non potclt volitioncm C(r/, M.
attineere.ncc etiam caafas ad eius caufacioncm comungere : 'debal quidelt iiiho-
mine ad quod coeli caufalicas non poteft attingcrc.Ec fi diceretur. Si 'otte verum cft,
qubd nullus efFeftus fortuitus cft in voluntate, Si con.unftus vo, itioni per accidens,
fcd tamen caufalitas ccrli ad omnia alia fe extendit, Si fic non oportet altam caufam
cxttinfecam ponere , nifi ccrlum , Si Intelligentiam moucmcm eoe um , Si Deum
mouentem mediati-, ita qubd Ii Ariltoiclcs videtur dicere , qubd tale principium fit
Deus .debet gofari, verum cft mediati ,

Si autem aliquis efFeftus fortuitus ponatur in voluntate , cum ccclum non poilit
talem clFeftum attingere , ncc caulas ad catifandum ipfum comungere , ncc aliqua
Intclligcntia creata : tunc oportet effeftus fortuitos in Deum reducere , qui omnia
prouidet, &: coniungit caufss mediasad cfFcftusrales fortuitos caulandos.

Sed quomodo hoc poteft concordare cum principiis Ariftotelis , qui non videtur S.Phjtf. t.
ponere aliquod nouum immediate efle a Deotvnde ipfe ponens mundum iternuin
nonpofuit mocum pocuifle efle nouum, nili fecundum partes, ita quod to-usnon po- ^ ^ r
tuit clTe nouus, Se ilta conci fio poccft dependere a tribus principiis , primo propter
immutabiliutem primi princip i, quia principium eft omnino iininuiabileiidcO nul-
lum motum, ncc mobile poteft immediati de nouo produecrc.quia aiitcr fc haberet

nunc, quam prius. . , ,,

Sed non credo qubd arguat folum ex immutabilicare agcntis-.imo oportet addere
aliquid ex parte efFeftus , lic qubd agens immutabile non p tcft immediate e aularc
aliquid nouum alteiius ratiomvquia aliter contradiceret fibiipfi : quia Intclligcntia
omnino immutabilis, fecundum cum , caufat notiam partem mou-s/nec piopci r hoc
cft mutabilis, ncc t adhuc (uffior.fcd oportet tertio addere lic: igcnsomn noimroti • *
tabile non poteft caufarc immediate aliquid nouum alterius rati nis, i u lapofitadi-
ncifitatc in mediis caufis aaiuis.vcl fcccptiuis/aliter non haberet ptopofitio Atilio- ^r ,h „.
telis veritatem: Si enim catifi intermedii aftiux fint d ucrfidifpolirionis-n agen- imrnujhi-
do.vcl pafliu* diuerix dilpofinonis in recipiendo -.poteft efle diucili as efFe^tuum: Ihmc. lh«
dato qubd in caula prima nullafic mutabilitas, vel nouitasaiquo modo. ’''"W

Dicemus ergo, fecundum Ariftotelemqubd agensomnino immutabile non ha- '

bens caulas medias xftiuas , vl-I recepi luas dmcrfz difpoiirions , non poteft caulae
aliquid nouum alterius rationisifed aiiqua illarum conditionum deficiente non ha-
b obimus iccundum Ariilotclcm vnde concludamus aliquam noitira em in I 'eo. "*•

Dicendum ergo, qubd non contr. dicit fibi -« Mr//« aV lieni feriu.in .Sii Phf. fe-
cundum qubd aliqui volunt iibi imponere :t,uia Ii fec undum primam viam fuiEciac
omnem effcflum fortuitum reducere in ccclum , hoc non ponit aliqn *n> nouitatem,
vel mut b litatemin Deoiquianon caufat DeusefFeftns fortuito, de nouo, nili me-
diante ctrlo , Se hoc non cft contra cum : dato etiam fecundum /fiam viam , qt dd
oporteat aliquos efFeftus fortuitos nouos reducere immediate- in Deum : adhnenon
contradicit fibiipfi, quia certum fuit Ariftoteli fecundum Itu prine pia animam in-
tcllcftiuam ede a Deo immediatbiScad hoc attingere poteft ratio naturalis , cum fu
ScoiiPfer.TeiK.ill. Zz z iiuin-r. .ilis,

cUjtt.jm.
wial.o.i.

544 Quodlibet.

Immortalis, & ita aliquid noimm poteft immediati efle i Deo, Si tamen non contra-
dioK (ibi fecundum fua principia.

Sed quomodo cfl hoc poflibile ; Dicendum qudd Immutabilitas agentis , exclu-
dendo caulas a&iuas intermedias, vel rcccptiuas , concluditur fecundum At illote- |

lem quod non polfit fieri aliquid nouum alterius rationis : led fi vna conditio defe-
perit.lcilicerquando caufa: intermedia: acliux, vel pafliux diuctfimode fe habent in
caulando, poteft caufatc de nouo aliquid alterius rationis. St etiam effoftuscaufan-
dus fiteiuldem rationis, poteft Deus ipfum caulare immediati, nulla pofira nouitate
in eo, propter diuerfitatcincaufirum rcccptiuatum, ficutSol immediate 1'oluit gla-
ciem S l coagulat lutum , milia polita nouitate in eo i ita Iccundum Ariftotclem hoc .

\4l.i>uui(A. corpore organizato,Dcus neccflicatc immutabilitatis * caufat hanc animamiSC prius
fdiww. non : quia materia non erat difpofita, ficutncc Sol caufat alium, & alium radium in
. aere, Se in aqua: nili propter diucrfitatcm recipientiuntific in propofito, Deus influit •
vniforraiter in quodlibec inquantum poteft, fecundum Ariftotclem : Se quia ifte cft
dilpofitus.ille non, ideo Deus impellit iftum ad tale propofitutmad quod confequi-
tur commodum,il!um autem non impellit: quia non inuenicinco difpofitionem il-
lam,quam diximus prius. Et ipfa politio Ariftotclis /te hortt fortuna ftat cum politio-
ne fua, S.AAj/lfcilicct quod Deus non poteft caulare nouum mundum, vel nouum
poclum, & nouum motum fecundum fuam caulalitatcm.

Dtm ent- Sed fecundum fidem, Se vcritaicm dicendum cft , quod Deus habens prouiden-
om frrttti- tiaro generalem de omnibus , regit res, fecundum quod natx funt regi : fecundum
M /poculi qu0ddicitur7.de Ciu.c.jo.ftc Dari resqutu condidit , &c. tamen pratter iftamgenc-
fnttidcn- rJ|cm prouidentiam , habet prouidciuiam fpccialcm ex quadam elcclionc ..fccun-
'nUtt'0 rn ^lirn quam prouidctvnicuique hominum, fecundum merita pra fentia, vel futura. Se
titoikm fi- occulta nobisstamen libi ptxfcntia : quia ciusiudicia funt femper, licet occulta : ita
ki cogmtn, quod aliquando aduerfitas plus proficit, quam profpcritas , fecundum Boet. 4 de
noku eccui- Ctnfo.profj 4. ita qiiod licit ponamus aliquem beni fortunatum : tamen ex hoc ni-
V’:. hil nouum ponimus in Dco:vt diftum cft. Et fic patet ad rationes.

FINIS.

ADDITIONES QVaEDAM AD QVvESTIONEM

feptimain immediate ante illud, lam conjo]uenter,£cc.

n Solutiones iftorum abie florum
Deflor remittit fe alibi. Poteft
tamen dici ad primum negando
confequentiam , quia licet tntel-
leflus viatoris 'pofiit ex fuis naturalibus cc-
gnofeere ibi efle perfe ff i fs imam voluntatem ,
hoc tamen cli per conceptum imperftflum:
Per concc- qui. i non eft tnconueniens per conceptum im-
pium fini- perfectum cognofci aliquid efle perfe flifsi-
11110 co~ mum: ficui per conceptum finitum cognofcitur
aliquid efle infinitum : & ideo non fequitur
quod per talem rationem voluntatis , quam
viator habet ex lege communi , pofsit tau
quam per medium euidens a priori cognofcere
Deo inefle omnipotentiam.

^Ad fecundum dicendum eft, quod quali-
ter cunque fit de jnaiore , minor videtur ne -
ganda:quiaetft Deus fit resfimpltctftma:non
tamen omnis concepi ut , quem nos habemus
de eo,eftfimphciter f imple x,& ideo non opor-
tet omnem propoftionem talem efle per fe

enofcmir

ufijiitum

propric:dr tamen fi cflet perfe , non tamen ex
hoc efle t per fe nota.

Ad tertium dicendum , quod cognitio Me-
tap Infici de Deo excedit cognitionem Philo -
fophi dc Deo: tam extenfnie, propter multitu-
dinem paf tonum, vel proprietatum cognita-
rum,quam intenjhi pr opter maiorem perfe -
flioncm^cr perftfhorem modum cognofcendi.
Et per hoc ad formam argumenti dicatur, con-
cedendo primam confequentiam , & confe-
quens ad tftum wtcllcf tum, quod CMttaphy-
ftcus poteft ad altiorem cognitionem at tinge-
re,quam eft iV.a cognitio quia* ad quam nen
fujficit naturalis , vel Phtlofophtcict attinge-
re. Nam in cognitione quia ed dare latitudi-
nem cr exteffum fecundum mr.nssj minus,
tam interflue , quam exter futi ; cr ideo tum
vlteriiis infertur yergt poteft a tingere ad co-
gnitionem propter quid , neganda eft ten-
fequentia de demcnft ratione quia,C^f*

Cognirio
Mcfaph.de
Deo exce-
dit cogiii-
lionc Phi-
lofophi df
co,& que-
modo!

ADDI

545

ADDITIONES A.D QJ RESTIONEM
decimam quartam circa finem ante
illam particulam ,

Et per idem dd fecundum n. %6.

XEMP LVM huius apparet in j en -
, quando enim /pectes coloris vi-
k'*'* detur /tcut quando radius tranfit per

vitrum rubeum , rubor apparet in pariete op-
pofito:& tlle rubor ita vijus non c fi ratio vi-
dendi ruborem in vitro ,fub propria ratione ,
fed tantummodo diminute , vel forte nullo
modo , ntji per collationem huius ruboris ad
illumttanquam fi 'milisxquando autem fpecies
fcnfibilis e fi ratio fient iendi obiettum fiub pro -
prm ratione fiua,ipfia non efl percepta perfien -
fnm.ficut apparet manifelie in vifione reclay
vbi nihil videtur in medio inter colorem , &
oculum:cr tamen efi ibi fpecies coloris mul-
tiplicata.

Sed contradicet hoc fit ibi, in vifione tamen
refiexa videtur , quod tpfia fpecies videatur ,
quia hoc quod videturyapparct videri in fpc -
culo y & tamen m tali vifione refiexa fpe-
cies efi ratio fient iendi obieclum m ratione
fua propria , quia obiettum videtur fiub pro-
pria ratione vifi bili tat is fua: ergo a fimi It , tn
propofito poffet Deus videri per medium
quafi /peculatum : & tamen fub ratione pro-
pria obieffiua.

Sed h!c diccuJum,qu6d ^ dlacen in per-
fpe&iua fua lib-4.cap. 4 .ex intentione de-
fubicdliuc. qdod /pectes non eH in fpeculo fub-

iettiu) , neque efi ibi , vt terminans actum
videndi. Et breuiter oitendi potefi vnico ex-
perimento : quia quod alicubi exifiens in fe
videtur ab oculo exislente in hoc fiiu , potefi

Vtritn
fpecies fit
•in fpeculo

etiam videri ab ipfo exilfente in alio fitu ,
dum tamen medium fit illuminatum , & non
fit opacum inter pofitum , & fit etiam debita
dfiantia : fed otulus , qui m determinato
Jitu exifiens videret album in fpeculo , alibi ■
exiftcnSy non videret : quia non fit vifio ifia9
nifi m illo punclo , ad quem peruenirc potefi
radius reflexus , qui femper efi in eadem fu-
perfcie cum radio incidentia 9& cum ipfo con-
futuit angulum aqualem illi anguloy qui in-
tercipitur inter radium incidenti s%& corpus 9 -
fif&futociJit. eiri.uMn'

Patet etiam propofitum per hoc , quod ali - acre pro-
qua fecula non fiunt fermahter perfpicuafi- pinquo
cut tn calibe polito, & argento polito,bene vi- Ip^ulis.
detur aliquis color tanquam m fpeeulo:dr ta-
men m i fi is non recipitur fpecies colori s:quia
non efi nata recipi nifi tn perfptcuo tantum -
modo, ergo hic recipitur in aere propinquo ta-
libusJpecuhs : fed vt tbi non potefi terminare
vfienem : quando etiam recipitur in fpeculo
perfptcuo vitreo , adhuc ibi non terminatur
vifio, nfi ad aliquid opacum fuppofituw.puts
pliibum9vel aliud hutuf modt. Dico ergo quod
tn vifione tali [peculari fpecies non efi vifi:
fed tantum ratio videndi obiettum illud, cu-
ius efi fp eu es, non tamen per lineam re Piam,
fed per Uncam reflexam Vnde obieclum qui-
dem non efi prafens oculo per lineam r etiam ,
fed reflexam concurrentem cum retia in
puntlo: vbi efi concnrfus rady vfialts cum
catheco.

Scoti Oper . Tom. X 1 1,

Z z 3 ADDI

549

LOCORVM E
libetis Scoti , cum aliis eiufdem
Do&oris locis, quse inter fe
apparenter opponi
videntur.

AD LECTOREM.

V M attente perlegerem Quodlibetorum Do -
{loris fabulis textum , & curfim , ac peroccafto-
nes Leucbeti , Gadq , & Tartareti expofi tones,
ac Paduam Grafis contradidtonum libellum,
iudicaui grati farnum futurum Scotiflis , fi loca,
qus. in his apparenter difadere viderentur cum
Doloris in alus ‘Philojbphicu, vel Theologicis ope-
ribus, notarem ,Qf in vnum colle da breuKer joluerem: collegi ergo
prxeipua lota a prs fatis audonbus veluti difadentia tam pndem
obferuata , omifi is multis, qux minoris momenti videbantur , quibus
adiunxi , qux ex propria ledtone, notatu digna occurrerunt. Solui,
qua breuitate potui ,fingula ,Dodorem fecum vbique concilians
mentem eius plerumque , vbi res exigebat , ex contextu aperiens ; ci-
tans determinate , non tantum difandiones , & quxfhones ,vt alq
badenus fecerunt , fed articulos ,paragraphos, verfam, ac numerum,
tam in hoc, quam m reliquis Scoti operibus , vt fine labore loca appa-
renter oppofit a , m fao fonte , quando libuerit, examines qux ex altis
defampfh plerumque aliter, femper breuiits expedio. Quod te moni-
tum cjfc voluiibemgne LeClor,) vt, quando nofhrafolutio , vel pacifi-
catio non arrifent , ad illos recurras. Audeo polliceri colledionem , tis
qui Dodoris fabtilis dodrinam exade percipere, & penetrare flatue-r
runt , magno i fui faturam. V ale.

Z z 4 EX

54»

Conciliationes

£j“ 't fri-

ma cnin it-

rff» fxfjten*
4“f“ i’ ‘Cl

glA Dei, Vel
mriu* r<*i
intwtjtttt.

An infimitas
fit friet exi-
f entia Det,

& 1"‘i i*

rim fwfitU-

ffualit friem,
fi» itflimSla
Pri kaketi

EX Q^V ODL1BETO I.

Conciliatio I.

N prxfatione ad qnodlibcta didr,
quod ens. fcu res prima fui diuifio-
ne diuiditur in c rearum , & in in-
creatum,» fc,*rab alio.nccellarium
& poffibile, finitum , Si infinitum.
Sed quod!. ifnn.& i.d.$6.q.i.n 9ait,qu6d pri-
mi» diuiditur in rca!c,& rationis:*: quodl. y. Jute,
in quantum Sc non quantunv.crgo conrradidWo.
Rcipondcrur, hic agit de ente icaYv.quodlibeto de
ente comtmmirtimi fumpto:<3“ quodl. -i. de ente
quoad diuina. Secundi, dici poteft quod fumen-
do primum pro adaquato , omnes Iftx diuifiones
fiuit primx. Primi modalitcr Theologice , in
quantum,& non quantura;primd modalitcr M:-
taphyficd, in finitum, & infinitum : primo . per
pafliones in vnum,& inalta. Prirad, per quidira-
ccsin Deum, Si creaturam, fubftanuam, & acci-
dens. Qui i nam ordo firmandus in his.& aliisdi-
uifionibus entis , difficile cft prxfcribcre fecun-
dum Scotum. Prxter loca citata i.dtft.x .f. x.n.x i.
diuidit ens in quiditatinum , & habens quidita-
tem.tf' d.$6.q. i .//.8. 9, in fecundum quid%Sc fim-
pliciter.cJ* diff. 19. 9.1 .rr.j.tf. in vnum,& diiier-
fttm. Vide varias entis diuifiones apud i pium /.
Met, c. 7.

Conciliatio II.

Art. 1 .§. Ida em it at ,n . j .ad 1 tenet exiftentiam
ertede q tuditate Dei, &: idem habec t.d.x. 9.1.5.
Ex hi e ad qu. //,4. vbi ait efjt pr.cdicari de L'co
primo modo per' (e, & idem ait j. difl. 11. §. Sed
quid Logici, n. 1 $.•& quodl. 6. a. ».5. Nunc reflat.
vbi aic xrernitatem ede modum extrinfccum exi-
rtentix Dei : ergo ipfa exiftentia non eft modus
CXtrinfccus. Hanc partem tenent Lcuch.fc Tar-
taret.m dttta loca. Radato i.Comnu.iut.+.Sytc-
dhK,& Wallo in flor malit at. P.Smifing.fr4r/. 1 .
difl. 1.9.1. Sed oppofitum habet Scotus vt vide-
tur 1. dtfl.Z.q.). fi.n.it). vbi ait Deum per prius
erte infinitum, quam cffchoc exiftens:fed infini-
tas fecundum cum, cft modus intrinfccus Dei ibi
n.17. er quodl-s. Se ideo hanc partem tenet Bar-
gius 1 .d.x. 9.1.5. Ex hu. Fanent. difp. i^c.x. May-
ton.ul.x.q.i.a.& 9.7. Primam panem magis ad
mentem Scoti ellc putotqaam etiam tenent Vi-
gueritis,& Paulus fer i pior 1 nx. locum citatum, &
Cjadtut hoc quodl.

Ad locum obie&um.non dicit infinitatem cfle
priorem exiftentia , fcd qu6d cft ptiot fingulari-
tatc.vcl hxeceirate-.cxiftetma autem non eft for-
maliter lingulari eas, vel h.rcccius. Ibi potiris vi- .
detut dicere,qu5d eft de (e exiftens, de (e infini-
tus,& de fe hic,quaJi hoc ordine. Sed quia forti
ipfa lingulariias eft de edentia Dehmclius dices
Scotum loqui fecundum imperfotftum modum
noftrum concipiendi , quia piius concipimus in
Deo id, quo differt a creaturis,. &hoc cft infini-
tas.non fjngularitas. Dices, Scot.i d. j.^.9.5. Ad
.tribuit Angelo uotitiarndiftuf&ani ab- .
ftradtiuara diuina: ertcntic : ergo exiftentia non
cft de eius quidiure , alioquin illa notitia foret
intuitiua. Refponderur, dicitur abftfa&iua.quia
non cft crtentix, vc exiftentis, Si ptxlcntis, non
?tr& ve abftrahitab exi^Ictia.C^U^quia 9 uodl.

•j.a.x xon.x. ait diftindtiflimam cogriScionem ha- ^3tu:f ^
beri pode de Deo a viatore, line co qudd tendat jimgHefmm
in cius exiftentiam. Refponderur , ibi etiam ex- meUm,
eludit exiftentiam vt prxlcntem, & facialitcrvi-
fam.quia loquitur de fcictia viatoris, qu.r haltcri
potclt citra vifioncm.vcl intmuoncm rei exifte-
tis,& prxfcntis. Dices fecundi, Scot.4^.r 1.9.1.
advlt. ait , fi perfona diuina edet forma lirer in-
finira fccund&m relationem , relatio per fi. exi-
fterct i vbi per infinitatem probat exiftere. Ref-
pondctur.iiuclltgeid a poftcriorj.

•6 Conciliatio. III.

Art x.S . De ifla efflentia n. $ . ait edentiam ede An
rationem primam fimplicitcr edendi Deo,*: lo-
quiturde (impliciter fimplici;r/'i. f. Ah ter dia-
tur , Se alioquin hoc nihil edet finguiire, quia Det
etiam diffinitnm eft eonceprus fimplcx.vt habet
Scot. 1 .dtJ.t.q.i.i.Ad fecundam qutfl.n.xi.Op-
pofitum habet i.d.i.q.x.ntim.$. Vbi ait quod de
Deo pro nunc nullum habemus conceptum fim-
plicitct fimplicem, quia quioquid concipias. fine
entis , boni , veri , non erit conceptus proprius
Deo, nili addamus aliquid, quo conceptus reddi-
tur non fimplicitcr fimplcx.vt fluminum , iiterea -
tum.ii/ fi nitum,immtnf:t’tr vnde 1 ,difl.$q. 1 .».17.
bene ait , conceptum nobiliorem , & perferio-
rem , quem de Deo habere polliimus pro mine,
ede emis infiniti. N

Refponderur . cum ait edentiam ellc conccp- . ^
tum fimplicitcr fimr»licem, intclligit vt opponi-
tur conceptui refoJubili in conceptus dciermi-
nabi!is,& concrahentis.fcu poccntix, & adhis,vc
condat ex Ahter duitur. Cdm amem dicae
Deum non habere conceptum funplicirer fim-
plicem, intclligit de conceptu nullo modo relo-
lubili in plures:quod verum cft.Dices.coiKcpros
fimplicitcr fimplcx pertinet ad perfetVionemter-
go Deo comienit. Refpondctur, ita cft in re, led Concepte*
noftro modo intellicendi ,qitfnon concipimus finptuifer
Deum vt eft , perfectior cft conceptus non ita
fimplex , quia plures entis petfeftioues comprc- ^dteoemm»
hendir, vt in exemplis : conceptos entis cft fim- fimpUri.
plicitcr fimplcx , fcd maximHmpcr ferus , quia
excludit ali js perferiones : dicitur tamen per-
ntirtiiic perfcTus.quia compatitur fecum infini-
tatem. Vide additionem ad Scoi.i.d.}.q.xjt.i

Conciliatio IV.

Art.f.Q Nam conrradiciio.n. 10. ait, quod vita
ineellerualis/eu iiuelleftualitas eft dequiditate Jf
Dei, 'vel elTcntix diumar.ita qnbd fi definirentur j)m.
intelleriul iras intraret definitionem. Idem habet
I . Repor t d.)s.a.i.l*d i.d.id.lolucndo argu prin-
cipalia, n. j j. ait, utrrlUttualttdJ dicit modum in -
trujfecum ejflenrii. Rcfpondctu#, hoc loco fumit
imcllcdualitatem jno potentia , Se fic cft quali
modus intrinfccus, non proprie attributum. De
quo vide ipfuiu i.ii.S.9.4. qub attributa fuppo-
nunt rem in fuo effle imrinleco perfodiam, & per
nwdutu qualitatis aducniut.vt Kipicntia.iuftiria.

Sed hic, Se in Reportatis fumit intcl1edhialiut£
pro natura intclleciuali, & fic eft de quiditate
Dei. Comra.quia in loco ad oppofimm coparat
imellediualitatcm rationalitati icfpedlu hominis:
xigo non fumit eam pro potentia. Refpondctur,
non coparat in rigore, alioquin non diceret irte
modu inmnlecum.ficuc nec urionaliras cft mo-
dus intrinfccus, fcd quidiras hominis : comparat

ergo

4 ■

/■ kat Deui
* ftjuprim»
froptfin» i»
Dtuiuu.

Omnt notie-
n+lt an rtU-
tiuum di in-
tra.

An attribu-
ta d- fligi-
tur tX

ta ni.

A» fbtunJa
intmiir fit
fAfflAA ion

fATAtll.

A* netiiHA-
Ud prutdJU
tjfinuaUt.

Locorum Quodlibetalium. 54 9

ergo fn eo tantam , qu&d ficut in homine ratio-
nalitas przccdit attributa, & non eft attributum,
fic mtclledus,& voluntas in Deo non funt attri-
buta, fcd prxecdunt ca, & fc habent quoad hoc,
ficut infinitas , vt ibi ipfe Dodor allcrit. Vide
hic Scholium (catum.

Conciliatio V.
jtrt.14.De ifta tfientia>num.$. ait qudd hxc,
Dau eft, cll prima omnium in Diuinis. Idc ha-
bet 1 .d.x.q.i 4. Ex bu Ad quefljt.aXed hanc efic
primani, Dem vult, tenet i.dft.i.q x.n.9 & 3 -d.
j.qutfl. I .n.y.qudft. j . Prelogi.n. i $. Rcfpondctur,
hic loquitur in ordine propofitionum necefla-
riarum.ibi contingentium.

Conciliatio VI.

Eodem ar.f.Exifio fecundo. w.7.1 Omne notio-
nale eft relatiuum ad intriti icontta :& ibidem
ait,qudd elJcnrialc eft commune tribus.Ac i.dift .

De quarto d'co,nH 4. aitqubd Filius eft
«qualis' Patri ad intri , & habetur ex fymbolo
Athanafij & tamen «qualitas eft elTcntiale , non
notionalc. Rcfpondctur, hic loquitur de rclatiuo
originis,& «qualitas non eft talis , & fic non eft
notionalc, fcd elTcntiale. Dices , ibi ad fecundum
docet Scotus edentule e(Te ad fc , fcd hoc non
conuenit xqualirati.Refpondctur loqui de efien-
t i. di, quod eft formalitcr infinitum , dicens peifc-
dionem fimpliciter.

Conciliatio VII.

Eodem ah. 14 Secunde rji io ,».$.'9 $. Secunde
ratio.n. 1 1 ait attiibuta efic in I)co cx natura rei,
fcilicet diftinda.Quod fuse probat 1 . dtft 8 q 4.
Sed 4.dhi.q6.q.$.in fine, admittit quot lunt for-
malitates, tot ede i\ s : ergo li diftingu antut foi-
maliter, fir realiter. Rcfpondctur , tantum ait id

fjodc concedi , fcd furmalitates funt realitates,
eu rcs(inquit Jlccundum quid, quo fcnfu CaOio-
dorus(qucm ibi cirar)in l fal.jc.vocat mifericor-
diam.de iuftitiam Dei,duas res.

Conciliatio VIII.

Ibidem (}. Tertia ratio, n 1 1. innuit, quiNd fccun-
da intentio eft p.ifihtacomparario.qiiiaduo ob-
ieda ab intcllcdu comparantur. At videtur di-
cere t.d.1^4. Contra optn.n.x. cllc comparatio-
nem adiuam. Rcfpondctur , eft adiua refpcdu
potentis, vel adus : & pafliua refpcdu obicdo-
rum. Obfcurum facis cft.quid fit lecunda inten-
tio fecundum Srotum. Dc quo vide cum , q. j.
Vmuerfal. & ibi Maur.fic formalifhs, q. de ente
rationis , VVallonum p.3 1 .

CoN CUI ATI o IX.

Arr.i.$. Secunda conci u fio, n. 16 docetnotiona-
lia in Diuinis prxcedcrc cffcnrialia ad extra, vt
creare, prxdeftinate^c intelligerc creaturas. Idc
ait i.d.\.qu t.art.t.n.iXed iJ.q.q xj.Refpondeo
nu.j. docet, quod Deus Deitate eft hic, S: in illo
conceptu nulla includuntur fuppofita,<$" hoc tno-
do(inc{tiU)for:e hec ett ver a, Dens creat, cr fimi -
les .intelligendo Jubie&ttm pio hoc Deo exiflente in
natura diurna , non intelligendo Tuppofitum : ergo
ifta ad extra prxccditnt notionaliaRefpondctur,
cantum vult quod ifta conuenium .non ratione
fuppofitotum , quia incommumcabtlttas ('inqni;)
nonefi ratio taliuttraum liper ilnpoliibile tantum
edet vim pcrlona , vt potuit Auerrocs 11. Alet.
com.19. illa faceret omnia adrxrra.codcni modo,
ficut tres faciunt, vt bcn£ Dodor x.d.i.qa ar. 3.
vere tamen prxecdunt produdiones ad intra
omnem produdionen, Sc opctationcm ,(cu in-
telledionctu ai extra,' vt probat Dodor loco iara

citato artic. \.& x.

C o no 1 1 1 at 1 o X.

Art.).§. Ad argumenta probantia,nu. xo. ait
quod Pacer prius nouit omnia in fc,quam in Fi-
lio,^ i.d.i.q.i $. Quantum ad quod eft

prius pcrfcdcjbeatus.quam gcnerct.Sci quo l.q,
a.}. & t.d iS q-j-nd docet, quod pater-
nitas , & generatio cx natura rei funt idem for-
in.ilitcr.ncc piius imclligit omnia in fe,quim ut
Filio, quia per generationem Fili j eft Pater. Rcf-
ponJetur.fcnfus clt.nonqiuNd in aliquo inflanti
iit beatus, vel intelligat, iu quo non gcnctct, vel
non fit Filins.fcd quod licet fimui natura (it cum
genito, cll tamen prior origine ip(b, & pio illo
priori bearus,«2c omnia intelfigcs.id eft, a (c bea-
tus, & Intel 1 i gens: Filius autem licet fit funul na-
tura intclligens.A: bcarus.cft tamen poileiiuso-
rigine talis, quia abalio.non 1 (c. Dices, quomo-
do capi potcft.quod prius fit beatus , vel intclli-
gat, quam fitrconftituitur enim per gcncratirnf,
vel relationem ad Filiumrcrgo antea nulla habet
prioritatcm,qiiia nec iple eft. Rcfpondctur, ‘iam
dixi priotitacc originis non explicari per inflans
in quoXcd is dicitur fic prior, a quo aluu, & po-
ftcrior , qui ab alto : vnde licet fimui fint natura
Pater, & I ilius , generatio pdliua & paternitas:
Pat r eft piiorongine , quam I ilius (ru quam
gi- nerer, vel refpiciat Filium , id eft, generando,
vel icfpiiiendo Filium , ipfe cll a fc . fcu d quo
dius vero qui ab alio. Vide Dod. de hac
prioriiate 1 .d.i i.q.i.V d.x^.q. , n.q. & x.d. 1.
q.l 4. t.c~ qttodl,4.a.l-n.q. Haroius l.d.l. q.i. ex-
plicat illam propoficioncni , Pater priks efi bea -
tu*, quam generet-, ita vt 'Pater fupponat pro Deo,
non pro piima perfona. Sed hinc fcquitut Deu,
vt abilrahit a fuppofito , generare : quod repu-
gna: i quia generans re diftinguitur a genito cx
Augnftino 1 .de Tnmtx.v.& i.dc anima text 47.
at Deus cll \cxc,Sc realiter Pater,Filius,& Spiri-
tus fandus, vt bene probat Dodor, ( & cll dc fi-
de) 1 .d.+.q 1.

EX QVODLIBETO II.

Conciliatio I.

APt. 1 . §. Tunc arguo n. 6. ait , quo aliquid
eft extra caufdm , & tnt clicclnm , eo e fi hoc
primo, quia fic ejfe nontompetit mfihutc. Sed 1
d-i q.i. fuse probat naturam non clle hanc, vel
indiuidnam de (c; vel ex (c: &q.6. §. Etfiqiura/
».iy. docet indiuiduari |>cr hxcceitatem , qu«
eft vltima rea iras fornulitcr diftimia ab ipfa:
ergo contraoidio. Rcfpondctur , hic non \ nlt
rem efic dc fc lingularem , led bene per aliquid
fibi intrinfecum.cfto fbrmalitci diftindmn.Ne-
gatergo tantum per prardida verba remindiui-
duati pet aliquid extnnlccutn: fubiungit enim:
ergofrullrd quarrtur ratio fingularitatu per ali-
quid extnn fecum.

Conciliatio II.

Ara. j. De fecunda ranone 11. S- docet omnem
inteiledionem creatam fieii per didior.cm:fegus
in Diuinis ,vbi intellcdio e 'entialitci prior cll
didione.Quod etiam ait ial.x.974. Ad x.d-t -
bium n.xx. Sed quoll.i.a. 1. ). Tinia Conclufio.
n.\6. ait, quod qualis eft ordo rcalis inter aliqua,
quando realiter diftmguuntur , talis eft ordo
formalis, vel rationis,quando formalitcr, vel ra-
tione diftinguumur:crgo fi in creatis , vbi rcali-

ICC

Au Pate»

frim bti. ut,
au.tm j»,.

Prirrttatm-
jiau txpli-

ratur.nonter

inflaui iu
q«o.

§fito Aliquid
tfl extra tau.
fam.vti iu-
l*,Urtm~, to

tfl htt primo.

r*ul‘
Ut lio r tt*ta

fmpe*-r Jt-
ihcttm , Ji.
nina nc*t.

55°

Conciliationes

icc diftingutintur.dicerr eft prias/]uim intellige -
re, idem erit in Dluinis, vbi formalirer , vclioU
ratione diftinguumur. Refpondetur.ita cft^om-
parando dicere , fcn a&urn intclledus produ-
tlmum ad aftum ciufdcm producum : eft enim
idem ordo in Diuinis,& crcaris:fc3 quoad intel*
lc&iotrcm improdu&ara. leuellcmtalcmnon eft
fimitis ordo in creatis , quia omnis intclle&io
creata ell prodntfa.

CoNC I L t ATIO III.

An fimi fi- j4rt.xA.Hu propofitieJi.ij. ait , quodeunque

cstiuf p /f plimfi abile eiufdem rattonv potefl , quantum ejl
d> fe extendi jf' eXttn£ aJ infinit*, ut fi aliunde detemnnt-

ndwfiua* /||r ycm jubet x.d.x.q.7Stu.}6 Sed x.d.x.q.7-f-
Dico tunc ad q.n.x$.& §. A 'huc reflat ».$5.docct
ellentiam diurnam» qux cfl dc fc communicabi-
lis , iribus tantum perionis communicari polle.
Refpondctur, quid ellcntia non plurificatur, ne-
que etiam communicatur pluribus ciufdcm ra-
tionis, quia diucrfa ratione proce Junt perfonx,
vt hic docet Do&or ar. 5. & x.d.i. q. 7.§. Dico
tunc ad quafl. n. 1 8. procedit enim Filius per in-
telle&um , quomodo natus , & Spiritus laneus
per voluntatem, quomodo datus.

Conciliatio IV.

g Ar.^A.Tertio modo n. if. ait ptoccfliones di-

Aaf eefio- ^higui q*»G Ipecfc ex principiis formalibus,
nn diflm- quia vna per memoriam fcecundnm.alia per vo-
guuntur m luntatcm facundam. Idem ait quodl. iG.Scd 1 .d.
frinupntt' , J § Ad qUafl.num.iS. ait diftingui fe ipfis, ira
qdod non fit quxrenduin per qutd diftinguun-
tur. Refpondctur originariuc fuis principiis di-
ftingui,fcd formalirer fc ipfis : itafe explicat ibi:
Sc ponit exemplum de differentiis oppofitis.qux
fc ipfis formalirer differunt ,(ed cffc&iue per ea,
a quibus habent ejfirfxc in propofito. Vi Jc eum
i.d. 16.046. vbi ait. quod Pater efl d fe formali -
ter. ab effentia fundamentaliter incommunicabilis.
Pollet etiam dici, quid tcrmmatiuc diftinguimr
per fuos terminos toralcs.Vide Bargium, Lichc-
tum, Sc Vigueriuin in locum illum.

Conciliatio V.

Qmlctnur- Art.x.yTunc arguoyn.6. x\l,fi aptitudo cenue-

urnii nit huic, & repugnat illi : ergo pnexigit in eis di-

7iuo ^ iJ. Ad qutfl.n.y. docet

diflutilo. * hxcceitatem cffc principium indiuiduatiouis, &
ficconuenit vni.repugnans alteri, Sc tamen non
prxcxigit in eis diftiniftioncm.fcd facit cam:ergo
contradidio. Refpondctur , hic loquitur de eo,
quod fiippunit duo, <5: repugnat vni, conucnicns
alteri .-v. g. de aptitudine , quae fupponit entira-
tem huius, Sc illius animxtat in loco obic&o tifi
fic.led de eo , quod facit vnura , aii conucniat,
repugnans aliis ab eorquid vero apeitudo (oppo-
nat entitatem anim.r , patet , quia non eft ad (e,
nec ratio entis in adhi.led tantum in potentia.

Conciliatio VI.

Vtdo Ttlim Ar.).$.Ad Jecundum.& pnwie.a.ifi.air.qui' d

Filius nequit gignere Idem habet 1 .d.x.<j.7,c.i8.

* Sed ibidem ar x.prin.ex Aug.contra Aidximinu,

1. 1. habet, quod creatore genuit Pater, non Filim,
neque enim non potuit ,Jcd non oportuit : ergo eft
. in Fi'io potcnria generandi : ergo adu generat,
quia quicquid potcSi clic m Deo ad intra . a<ftu
eft. Refpondctur, eft in Filio potentia generan-
di quoad abfoluium>non veri quoad proprieta-
tem requilitam primx perfona: : Sc hoc fcnfu ait
Auguftinus,w^«e entmgignae nor. potuuhx Li-
chet.hic.vcl dic.quodper id, neque enttn no potuit
iotelligic.ium fuit impotens/umendo negatione

infinitantcr.Ica Scotos i.Keport.d^.q.ijxdfuun- .
dwm.Vidccum xA.p.& 1 }. Dices, Pater ergo eft
potentior Filio:negatur,quia obieclu omnipot*-
rix eft poffibilc.fcu caulabile.cx Sco.i.d.xo.
Conciliatio. VII.

Art. 1 . prin. ait ex Hilario , quid Filius nihil 9.
habet nili natu. Sed 1. d.f. q.i. fuse probat, quod Filim* mhU
ellcntia non generat, nec generatu r:crgo effentia
qnl habet Filius, non eft nata:crgo contradittio. ***"*'
Rclpondctur , Scotus hic explicat Hilarium di-
centem.Filius nihil accipit ntfi natu, id eft.quod
naftcndo accipitiSc lic Spiritus fandus nihil ha-
bet.nili quod procedendo accipi^

Conciliatio VIII.

Ar. * Si querat,nM.if. ait,quod cllcnti§,&
intellegas non le habent, vt principium propin- ^ tmefnh
quum,& remotum, feu vt principalius, & minus tium mtiU-
principale, (cd vc vnum. quoad vrramque partem tqni

xque proxiirmm.At iJ.i.q$.§- Refpondeo, dicit fnma‘
intellectu clfc caufiun principaliore obie&o,fiue
in le,fiucin fpccie concurrat : crgocomradidrio.
Refpodetunim loquitur dc intelle^u,& obic&o
creatis:^ rationem dat , quia intellcflus eft illi-
mitatior,i5c vtirur fpccie, vel obic^fo,n6ccontra:
led hsc loeu non habent in cllcnria diuina, quia
xqu^illimitatacll.ac intcllc^lus diuinus , nec ci
fubditur quoad exercitium, magis qtum hic ipti.

C ONCILI AT 1 O 1 X.

Ar. i.$.Siquxras,n.if .ellcntia fpiriuulis non
eft principium alicuius productionis, ni fi vt co-
incidit cum incelle&u.vclvoluntatc.Scd in 1.J4, tiat , **» ptt
q. I I^.4.&dar^ quadi- r f .4.i.§.5i veri tenaetur, fHtutiam.
habet/juod produdt fpcciem inteliigibilem \ Sc
ratio fitadet, quod entiras fpiritualis non eft mi-
nus effectiua lux fimilitudinis.quam corporalis.

Dc quo dixi ad q. 1 x.Scoti dc amnuiAnnot.q. Ref'
p6deinr,hic loquitur dc ptodu&ionc vitali, qux
nequit prouenirc immediate ni fi i potcntiajquia
loquitur dc productione comunicatiua cllcniix:
non negat ergo aliam piodu&ioncm narurxfpl-
iicuali,qux nori eft vitalis , fcd communis omni
enti,falrc abfoluto.qualis eft produCtio fiix fimi-
lirudinis.vcl fpccicL Id faltem certum eft natur?
fpiritualcm producere fuam fpcciem, vel fimili-
tudinctn partialiter fScotus vult quod totaliter) -4

alioquin Angelus, & anima feparata non pollent
bahere vilius notus* fririrualis abflraCtiuam no-
tiiiam:quia hxc fine fpccie haberi nequit. Ncc
dici poteft fpedem ^ ri a (olo imellcCtu , quia , ^ .r
obieCtum fcnfibiie c* *c tbcit parrialiicr fpccicm
inielligibdcmcx Sco .i.d. ..7- • i.w.6.ctgomuh6
magis id fadbt obicflum fprritual..

Conciliatio X.

. st r.$.$. Ad fecundum, &pr:mb,n.l6.M,<\ut>& fo.

dictio, id eft, generat io dc Ic eft hxci& idem eft ffimfdawd efl
dc omnibus, qux jiunt in Diurnis. F.t idem ait 1. m Dre.ofi d$
d.i.q.T.n.^.Scd op|>ofiium ait 1J.H.& x . ffh“'
q.x. vbi renet pcrlbnam diuinam multiplicari, Sc
a tribus per (onis rationem pcrlonx abftiahi , fi
aurem pcrfi»n.t ellct dc (c h.rc.non |JofIct conci-
pi,vt comiminis.vt iplcdocct i.d.i.q.?.$.Quidi-
tuit,n.\. contra D. Tho. docentem Angelum efle
dc Ic hunc. Refpondetur, vult tanium ab cis ab-
ftrahi modum communem , non vero aliquid,
quod fc habeat .vt natura. Ita habet 1 .d. i6.$.Dx-
co igitur, ^.48. dicens p •iccnitaieni,Jc filiationem
effe primo diuctla,quo.u{ realnaiem contrahibi-
Icm, (cd non quoad coiu epiun» communem in-
tcllcftusilicab indiuidois abllrahitur idem mo-
dus

Locorum Quodlibetalium.

dns vniuocuscon (liniendi, vel indiuiduandi.qtlo
feniii hxc eft lupetioris vniuoci de inferiori.
Nec individuum ejt indiuiduum.W idc Scot ibi in
fine,&' #• y’niucrf.& tbt Maurir. Bargium

i .d.ij. Vigucrium,<** Lichcr.i£/> ac Mayroitera
«7 j qui circa hoc multum rra&ant.

EX Q^V ODLIBETO III.

Conciliatio I.

Ant»i rr»U A 7(.i.pr$n. aicens commune rcali.Sc ratio-
fi’ .x Y ni% clic primum obicAum intcUcAus no-

tmr • ***• | .d.^.q.j.f. Quantum ad fecundum ar.n.

S-io.cT 14. C 7 quodl.i+.a.i. id.nr dcentc rcali.
Rrfjvjuilct.ur ens ciunmunjflim^ ftunptutn ,ab-
ftrahesarcali,3c rarionis,cllc tcrminatiuura ob-
ieAum.fed rcalc foluin cft niotiuum;& pro hoc
Sjeti rjl 00 ft4tu quidicas tStum rei ienfibilis.i.d.3 <7.5.*. 14.
lictum fn- al,^,|utp loquendo dc naturaliter motiuo.cft ens
iSLlMuT finhum^biolurum, vel refpeAiuum.non habens
fr • nunt r pro termino Deum ,quodl 14A.1.& 3. non habet

vnum obieAum > quod fit vniuocum omni in-
(clligibili.i d. 3 q.\.n. i.d 14 .n.G.fr 7.

Conciliatio II.

A» mt nui» Ar. t . prin. Ens rationis prxeise lubet tffe in
»3ikskttt(k inrellcAu conflderante. At q.9. Vntuerfa ic,Vni-
uer^c Pro ^cn,n^a intentione eflc in re. Ref-
•tUmiu rt. ponatur, cft in intcllcAu cfFeAiui, & in re fub-
icAiui.uon iuhxrcndojcd denominando. Vide
Maurjtinm , & foannem Anglicum ditta q. 9,
Tromb .mprin. Formatu* tum.

Conciliatio III.

1 1 . jir.x. prm. includens contradi Aioncm nnllo
ComndtBio modo poteft clfe in anima, vel intclligibile. Ta-
2 mcn 1 v**d fextum pro prima opinione, n.14.

docet, quod contradi Aor ia nmul apprehendun-
tur ab intcllcAu, aiioqtiin non feiret cllc contra-
dictoria. Qua ratione probatur 1. de anima tex.
4f. quid fenfus communis nouitobicAa parti-
cularium fenfuum, quia ea comparat. Rcfpondc-
tur, negat contradictionem eflc vnum intelligi-
bile, cui aflentias:bcne tamen cft intclligibile ap-
prehendendo , quia chymeram fle apprehendi-
mus , & cius partes tere concipimus. Vide hic
Gadium , qui diTpmar cum Achilliuo , an Deus
intclJigat chymeram, & negatiuc refoluir.

Conciliatio IV.

An tnhtrm- Rcjjendeo flandum,». »f. au, quod in-

4/V<rw T ^rrentia limilirudinis eadem cft ipfl redi ter : &
liter iffi*** ll*crn docet vniucrfalitcr dc omni rcfjpc&u infc-
parabili a fuo fundamento i.d.i.q j.ScA 4 .d. 1 1.
tj 1 uon.t. it. 6. docet inhxrcntinm accidentis, vt
abftrahit a rc(pcAiuo,& abfbluto.cflc refpe&um
cxtrinfecus aduenicwcm,qui non rcfultac pofitis
fundamento, -S: termino, fcd ptxtcr hoc requiri-
tur a<l cum alia mutatio cx Scot. a.d. 6. <j. to.$.
Contra tfiud , n. 3. in quo diftinguitur a rcfpcAti
intrinfecus aduenicnte,vc ipfe docet 4.d.i),tj.t.$.
Si ergo n.y.Cr }.d. i.g.i.ergo diftinguitur realitcr
inhorrentia i fimilitudinc.alioquin eflet rcfpcclus
intrinfecus. Rcfpondctur ptimo, Scotus non dat
illam diuifionem rcfpcAus, nili dc eo, qui re di-
ftinguitur a fundamento; fle Cie inhorrentia rela-
tionis non cft rcfpcAus intrinfecus, occ exrtinfe-
cus aduoniens.Colligitur ex ipfo j.d. 1 <j.i j.Ad
tUud in cppoftiim, n. 1 4. Qiccs, cft idem re cum
tcfpcdu intiinfcco, ciit ergo imunfectu. Nega-

rur.quia inharrentia actionis idem efl re cum rc-
fpcvtu cxninfcco, qualis cft ipfa aiftio, tamen non
cft rcfpedhis cxtrinfecus ; ad quod fufticit diflin-
Aio formalis. Dico ftxundo melius ad contradi-
Aioncm, quod Scotus non dicit inhxrcntiam ve
fic eflc rcfpeAutn exuinfccus aducnientcm , fcd
poffe reduci ad aliquod genus talis rcfpcAus ;
forte, mquir,ad aAionem, vel paflionem, quia vi-
detur quali agere in fubieAum,& fubicAu quaft
nb ca patitncc putat inconucniens, aliquid quod
cft determinati generis denominare plura gene-
ra,vt creatum, quod eft , yfd aliquid, denominat
omnealiud prxtcc Ileum. Ex quo lequitur, quod
non negat inhsrctiam relationis eflc rcfpcaum
intrinfecus adtteni entem ,feu genetis Ad aliquid,
licet reduci poffic ad genus AAionis , vel Pallto-
nisjratione^flignata Vndc quado ibi.^.&./tqua-
rjj, negat inhxrctiam eflc relpcAnm intrinfecus
oducnicntemirationcm aflign.it, quia no rcfultac
neccflarid politis extremis. Quod probat cou .5.
quia dari poccft fundamentum, & tcrminus,firi-
licct accidensabfolurum,& fubicAum,fincinhx-
rcntia:ergo cinn fecundum eum ibi ion. fecunda, jia tn b*m-
non poflit poni relatio , quin inhxrcat fubicAo, J'.*

& fle tefultct neccflarib pofltis cxtrcmis.non nc- tUu exttm -
gat hanc effe rcfpeAum intrinfecus aducnicn- fum.
tem : voluit ergo tantum qu&d inhxrentia acci-
dentis abfoluti non eft tcfpeAus intrinfecus, fcd ~
cxtrinfecus adueniens : quod verum cft ; vel ad ¥
flimtnum,qu6d inhxreiuia vt fle habet fc infht
paflionis.vcl 3Aionis,modo cxplicatoujuu habet
quan Jam flmilirudincm cum eit;nec quidquam
refoluir, fcd vtitur verbo jfrrremulla ergo hic efl
comradiAio. VndeHierony. Gadius, qui expli-
cans hunc pafTutn , dicit qu6d Scotus hic dor-
miuit, graui fopoce dotmlffe videtur , 6c fblcrcis
expofltotis ofticium ncglcxilTe.

Conciliatio V. t

Ar.}.todem.$.Si 6.aic,qtix fe parari

nequeunt, ofle idem realitcr. Idem habet i.dj.rj. t*'*” "ff
4 Sed |d i.j.u.i. docet 10- 1

tum Phyficum re diftiiigui \ partibus •, ejuod ta-
men repugnat exiftere fine cis.Rcfpondctur pro-
pter hoc nonnulli eum gloflant , vt totum -veri
non diflinguatur a panibus finul flimpti^.de quo
dixi inScholio 3. d. 1. q. a. Alij dicunt diftingui
partes a toto, quia non dejicndcnt cllcuiialitcr ab
co,(ed non cconuetfo , cx oppolira ratione. Sed
tenendo diftingui , dicendum tegulam illam, ve
ipfe Scotus eam explicat fecundo loco citato, ia-
tclligi, quando altcnmi non dependet clfcntiali-
ter ab a1tcro,nec cft funul natura cum eo , fl eft
contradi Aio feparati , flintidem. Sic excluditur «*

creatura, qux nequit eflc flue Deo , «Sf corrcla-
tiuum, quod nequit clTc fine corrc ami» , & co- 'tuZtL. *'
tum quod citent ialiter componitur cx panibus..

Dices , ergo paries funt realitcr idem toti , quia
non dependet cllentialitcr ab co , nec feparari
pollunr ab co : multi td volant. Sed verius eft re
diftingni.C totum ab cis fle diftinguititr.quia di--
ftinAio rcalis cll relatio re.ilis, bacc non datur
in vno extremo, quin detur inaltero cxiftvti, mo-
di flt creatum :quod addo vt excludam Deum, in
quo noncftrcJario realis,corrcfp6dciis relationi
rcali creaturae ad ipfuin. Ad rcplicamergo, cum Ftrtifitu n-
Scotus excipit a regilla ifta,quod dcpcmlet cllcn- jjj s" *'**
rialttcr ab alio , excipit confcqutnicr terminum
illius dcpcndctix.fl flucrcatqs,A cxiftcns.Quod vottut
totum non diftinguitur a partibus vnitis, videtur
fenttre

HefreAm in.
irinfecHt fr
axtnnfttui

/luomode dtf.
'erunt •

Conciliationes

fomite Scotns, no« fotum h!e ,& /«• «“»"
fecundo. Sed UM+*d*'4'f
,b, dici, omne atfolu.fi p. ‘“sal‘° tf* 1 “

eo.fi non fu ide ipfi reaU.et.Er

penem affcrit.tj tMa+W-™ ldfm lncltMt-
CoS C I L I AT. O VI.

U. Ar t.priu.n.i i .nnn c!t medium Intel fubftan-

mU nm pam Se accidens.ldem habet epeodU*i.<7 bubtt
ur f*b,4*m- A,itt; rtd.& 7 .Met.ux.lX7" « l.Scd .

■&“ < I«.,ur Videndi n.\o.Gr d.l6.$ Rnuones

A n fili* fi

nut fit inttl-
hUient tmm
Fntre.

frin nttttra
vtrti fmmi-
ner.

An k*c. P-*
terteturtt.

ret.fimilUuio 4 fimi! it. Refpondemr prfm.N, in
rigore fetmonis IU cft. Sccundn.non imonuenic
i ii refpeJiuis illum modum Tigmficandl nui.
fallificarc.maxfmc quando prxdtcamm . « . tranl-
ccnJcns.vt hic. Vide Mauni.diOa q i I.Vidonc ,nh,m.
etiam non £ %£+

An nliijUM
fiAbttud* de
finiit H,ttu

fldutmt.

Vtrim inht-
renat iniit-

u.«.i.S Jtuur vUendi ir.io.a-d.l6.) teUiMU
oSt n. 1. au poieniiam obioftiuani non cite lub-
(tamiam.ncc accidens. Rcfpodcliir.hie : loquitur
de ente reaii exiftenti.non de poflibtli,(eu dc
obiediiuo. Adde poicu.iaobieOiuam.modSnon
fumatur, prout abftrahi. ab ,nfcr,o.,bus.e Ic lub-
ftamiam.vd accidens tn lilo «/efluia nullum cft
obicaiuum prartet tran(cendctma,quod non
cft fubftamia poflibiIis,vci accidens poftrbile.
COWCIUATIO VII.

Ar.tA.iu primo ergo wetlleilu *M »• ait quod
Pater* Filius funt fimul in intellciiu. quu fci-
licet funt fimul natuta ibi Jp.Otfrimo.cr \
r«.to.Sed ,.d.i.f.l.».*.0 d.15.» xoulltcau&ni
elic prius natur» caufatoicrgo idc de producente.
Reipondcnir priiis natura fumitur proprie pro
co.quod porcit cllc fine altero* non ccomterlo,
quomodo omne fupetius prius eft .inferiori, j.
Mtt.c.de Prieri.Secudo fumitur pro ordmecau-
fx ad efFeftiim cx Scot.t.d.aS.?-! i. Hn fecunde,
„.,o. & Auic. iFi citato. Tcttio miniis proprie,
quando vna natura eft pcifcflior altera ,vct vna
potentia prxcedit aliam* hoc modo improprie
Pater poteft dici prior natura Filio > qu,J clt a
quo filius* fic ptiotitas originis idem cft cum
prioriiatc naturx.

Conci turio VIII.

Ar i.f.Rttpwdeo aU<}** hanceflcfor-

malcm,& in primo modo per fc, Tater generat.
urimr-M. Scdi.d |^ i .ud a ». i o.ait idem clle.Paticm elic,
fu m pnmo &gcmulIc,;i't/«»dl.4.fir,r.ait»ftUndrclatioorigl-
modo perie. m°>c| pe[(-onillj, n6 prxdicatur dcnonunatiue.

vel foinAliier de fuppofuo.R.cfpondetur pnmo,

fonefumi hic ly f.u rr. pro Demuta colligitur,
vt videtur es Sco. ejuodl.e,. fme. Secundo, quod
petieris prxdicatur dcuoioinariui cMcnnalitct de
Parrc.ftio modo.ficut rationale de homine, quia
eft formale conftitutioum cius , 8c quando dicit
idem cllc Patrem clTc,5c genuifle. ita eft re , led
non ita iuxta modum noltrum concipiendi.

Conciliatio iX. _

Ar.i.pri //.nulla habitudo etiam rcalisdcftruic
idpcui aducnit.Scd ^n^Medo f ro?o/numt

tenet quod mors dertniit homine , & ideo Chn-
ftas in triduo non fuit homo. Refpondcrur , ibi
non dicit mortem caufare dcfttu^ionem »quia
hoc conucnic ctfcdiuc agenti . Sc paUmcmate-
tix.qux appetit formam.licut fcemina Tirum i.
Pbrf rex. 8 1 . & hac ratione cll prima radix cor-
ruptionis, quia fine ca nulla potcll cllc tranlrrm-
rario , qua perdatur forma dans *j/clubftamulc.
Vide Scot. ih.$.RMtorrtJ n.$.

Conciliatio X.

Ar. j.$. Rtfpondeo.jlnndum eft n.ij. ait.acci-
dcntia.fcu inhxrcntia fimilitudinis, non habent
aliam inh*rcntiam, fcd fc ipfa inhacret:3c idc ait
4^.,i.o.).tr » d.i.f.7.Sed q.\',Vn‘ucr!ud ifuur-
tum, docet quod modi fignificundi giimaticalcs
caufuit fjlfiutcm, quando funt circa idem ligni-
ficatnmtvt Medo e/i ul iu.licct non quando lunt
cicca diuctfa : ergo hxc cft talla whirentiuonbu-

M-

A "ime rr»
Itnfvuh.

natur aii u»wc«urn,n.c<.

aibedinis* terminatut ad ipfam albcdinemtcigo
cum termini* fundamenta difFcronr.ctiam illx
inhxtcmix ahqno moJo difeent ; nec abfut-
dum erit confcqucmcr admmete hic ptocel-
f„m , quia diftincfio non cft rcalis in illis . qua
exifteme procellos non clTct admittendus , cx
Seol.i.d.c.l.i i-rdd iitud refpoudoos H.

CoN C 111*11“ "

Ar.xt.Exi» e non eji n. i 6. ait vnam rcbtio-
nem fundari in alia* Uem ait quodl-tg. a* a. {
d. ,.q 4.U.Z4.C- pofimScd i d.i qyi Quxnlul

omnem rclpeclum fbmfari in abioluto*- habe-
tur in Auguftmo njle Tron . dicente qudd om-
nis eilentia,qi.x rda.mi d.ruur , eft aliquid ex-
cepto rclatiuoiquem locum cital Sco. <p»dl. i.«,

, pr,n.tc alibi patlim. Refpondemr rn loc.s ob-
icdis loquitur dc fundamento vlnmaio ,Sc hoc
femper cil abfolumm . & fic etiam expone Au-
Ruft. Ita colligitur ex i.tocoobiello.

EX oVODufBETO IV.

CoNClUATIO I.
J^g,.x.,.eux,e.,llxd -Ud.au, q^rclariopn- Auj,.

Jl.i.),.»n*i»«* n.4.art,quoo.c 1

jTXmx pctfonx adfccundam fcugenetanocft
pi una proprietas incomunicabihs* quod io g

ftnu.t primam pe.fonam.Wem haberi d.\ cj.x.&

1t.18.7lj.Scd . (t.7.).r^?-a nutem uliejuxn.ii ait

ifi&SaSSSESi. I

loquitur fecundum opinionem, qux pom. quW

conftituitur [-er ibloii.uinuquam pu.a rub -
lcm.qn.linqnc fusi rradal ' ‘ ’

n rt minens aigu, nema comta eot-Xld M <jui
njc- /ij.Sccundb dico.quod generatio requirit
diltinctioncm fuppol, lotum com.*ant^cu q 0

quiritur v. fyblc<aumdc,,om.nar.onu,qo.aaara

Utncrandi nequit denominate aliquid
r r,„m sc licii vt forma conftimem 11011
: S r^p'ptfimm . potdl allia fupponcre vr i

fotina denominans, fic.,aioconftitu,i „ga,s, &
fupponi. illud.vt dennmmab. e ab ca.

Conciliatio 11.

Ar.l.l.Contru ,jl»d ».I9 au, nulla ncgn.o cft , f_

dc fc incommunicabilis, fcd pei aihmiatioiu , & -i» m,-’
idemiocet.*a.,.7.»..8f d.i%£

U & ■■ J )■ M § Cornu xjU u.t.Scd 5d.17.l-u_ ,«»-
. ( MeereLlx I.CT,.««..!>a. Ldocetqiiod ^

iucuromunicabiluasvi 7»». |

conucnii perfonx ctcaix p« aftnmauuum . sci

Mfitiuurergocomradiaio.RcIpoiidcior.ncgaio

Cn iciicr.qux eft tepugnilia.no, 1 com cnit n.l.
rpofitiui! Sc talis eft ircommunlcabllltas p. r-

^«diuinxial incomi, nittbllit^p^^ua^tca^

cft satu ftm fecundum negatio, quatenus

Locorum Quodlibetalium.

,,4Mtnit tt~-

An vah: rt-
fcafH frr
MftltH tc.ftaf

t4.

1*4 fsP*tA-

lf*w idifftrt
a fmtrt r

> *

Auittur im-
d*miJfu,m£c.

,utru.

ada non communicatur» cim tamen commu-
nicari poflir, Ac fic non conuenit per proprium
pofiriuum.Colligitur ex Scor.fMtfd/.i^r.j. vi-
de ibi Scboltum fepnmnm. Sic non in-

tclligi, non videri,non conneniunt iis, de qui-
bus dicuntur ratione pofitiui. Dices, incoramu-
■ nicabi litas efi communis tribas perfonis dini-
nt> A' non per affirmationem communem, quia
n li l commune polltiuuru habent, quod fii in-
communicabile; vt bene tractat Scot d.15wz.7-
3. ergo poicfteflc propria fine pofitiuo proprio.
Rcfpondccur, illa incommunicabilicas efi tan-
rura communis per rationem, & nihil vetat ali-
aliquid politiuum aliquo modo commune ab-
ftrant a petronis, vt ibi Scotus admtitit in fine.
Sed negatio extra genus , ve ibi bene explicat,
quia conuenit enti, & non cnti,v.g.non nomo,
non petit aliquid pofitiuum ratione cuius con-
ueniat alicui. Conciliatio 111.

Ar.^. ^.Contra primam viam ».\fXu,comuu-
nitar refponfio per aptitndinem eCl minia tflicax,
ni/i detur aliquid per quod fit tlla aptitudoji enim
qiuranlr quare lapu defeendit, non /kjfieit dicae,
quia aptus efi , mfi affiguetur ratto , fctlket quia
granis efi. Sed i.d.i. 9.10.$. Tamen propter /».9.
ex Phil. docet Icuia moneri furlum , quia apta
nata fiint.Rtfpondcrur,refponfio per aptitudi-
nem non eft vltimata, quia rcllat adhuc inqui-
renda aptitudinis cauta Si catenus potclk dici
inefficax.qma relinquit ignorantiam caufir.

. Conciliatio IV.

Prtterca cum dicu n.\6. P at artit as / 3-
la ratione differt a Patre, St d i.d.i, q.y.^.Scd hic
repft n «.docet fuse paternitatem, & ilTcntiain
diftingtii ex natura re!. & ibi n. 45. ait ex Aug.
qu&d patet elt aliquid ad (c,quia omnis tffentia,
qua rclatmi dicitur efi aliquid excepto relatiuo 7,
Trina. 1. ergo cum paternitas non dicatur tela-'
tiue.nec clientium includar, differti parce rei 1
patre, cui vtrunquccortucnit.Rcfpondetur pri-
mo,hic loqui de patre pro formali, & fic nulla
efi diftindio ex natura rei , nifi tantum ratione
connotati ; fic album Colant qualitatem fignifi-
cat.fctlicct pro formali, ex Arift. cJefttbfantia.
Secundi melius, hic loquitur de paternitate, no
fccuudum fc.fedvt iu Unia D.Tho conlidcia-
tur.vt proprietas, quia fui» hac habimdinc tan-
tum dicit reLtionem rationis ad lonfiitutura.

•Conciliatio V.

Ar,$. Separata tamen relatione n,it . ait dari
iodiuiduum 'generis, vt hoc aninu1,Uoc corpus,
&idem habet 4.d.S.q.i*on.<j.n.i*>Jicd qJ.iuq.
yad quartum, pto fecundo ar.n. 54. ait, non efi
aliquid indiuiduum fub genere corporu. Relpon-
detitrin locoobitdo loquitur dccorporc^uod
efi altera pars coropoliti.quod non efi iu gene-
re,vr ibi dicit, niu per redudionement hic lo-
quitur de corpote.quod efi totum completum,
quod efi diremi in genere , & immediati def-
ccndit in hoc corpus.

rfim efi vna;& fic non funt plura forma! iter in-
fimta:fed vnura. Conciliatio II.

Ar.x.pnn . ait fecundum Chiioiophiim non 17.
polle dari in adu infinitum, fcd in porcncu.Scd Anwjiciram
l.d.\yq.qji.\,<Sr x.d.i.q.qat.iixum Pbilifophr , fy*?Vfnm
yPbff.rex.6i). ponit tcgulani.quaocum votmgu *

cire in potentia tantum contingit ctfe in adlu :
ergo, datur ndo inhinrum.R.lpondeiar.fccun-
dun» Phtlofophum , contingit quantum molis
crcfcctc pet boc , quod panes abiatx ab vno
quanto addantur alrferi, & fic ritum efi m adu,
quantum efi in pocemia,fcd non iu fecundum

veriratem A' Theologos. Sed qpoad verita: em
huius te: Dodor nullibi ex proficflo.quod feta, ftniii dtpf-

negat infinitum producibile cfle . fcd videtur J Wlituse m
problcmaticus t. Met. q.6. m. d.tq.q.j j.

Sed hoc ntado, \bi ponit vt problema, quid anima
Chrifti infiniias habet fpecics. vide Schol. no-
ftruro didla q 6. Concili AT i o III.

Ar.i.f.7ertto arguitur n. 1 f. ait, quid ha:c •' An htefie
non efi v et 2, gener ano ailiua e/1 fpiratto atliua-, v*r* fcr.c-
cx quo fcquiuir quid diftinguuntur rcalitcr.

Idera habet auteminteUeUmnu.

I ) -Sed i.d.x.^.7.»r.34.C7d.ioj».}i.dowCi tanrtim
cire tres relationes originis realircr d 11 indas
in Dco.Rcrpondctur.bictamum aittfiam prar-
dicarionem non admittenda, quia neu1 rutn ex-
tremum eftjnfinicnrrt ; fcd h.rc oeni admittitun
fpiratto efi deitas. Si e conucrfo ; quia dcius efi
formalitcr infinita. Dices, qux.unquelun^in’

Patre , fuuc idem realitcr , altoquin etTee tn eo
compofitio fed in eo efi generatio a&iua , Se

ipiratlo adltuattrgo funt idem realitertcrgo vnu
de altero vere dicitur. Rcfpondttur e ile idem

iS.

Tiiminat*

EX QJODLiBETO V.

Conciliatio 1.

An r//qti4f
dari flure 10

/fuit*

ter dtft indat

Ar.x.pnn.Mt non polle dari plura infinita £or-
maliter, realitcr difimda •, Sed \ .d i6wiic perfo-
nas cire formalitcr infinitas , Se realitcr difiin-
das.Rc(pondciur,c<fcr<-aIitcrdifiind4i,fceudu
piopiictatcs.qua: non funt infiniti formalitcr ;
funt autem tnfinux ratione cllcntiar, qux tan-
Scoti Opa . Tom. X 1 1.

ratione fuppofiti , iu quo funt, fcd quando ab'
firahumur a iuppofito,tolli;ur ratio identitatis,

& fic non funt idem*,ncc non idem, de quo vi-
de Scoc.i.d./.f.t.Vidc etiaipffim deabltradis.

Si eorum pra: dicatione, i.d.$.q.}.&yd. x i.n.u.

Conciliatio IV.

Ar.i.§, Ex comparatione ar.p.ait.qubd termi-
nare dependentiam alicuius depen dentix , efi
pcrfcdio.Scd j d.i.^.i.^r.i.jf^-do.-ei.qutid per*
ibnxdiuinx non competit ratione peifedio- Lyt/.
* nis rerminarc dependentiam naturx afitiu^ptx.
Rcfpondctur, ibiaitcontraD.Thom. id ei hon
conucnirc ratione pcrfcdioms , vel vt vittuali-
tcr continet perfoium creatam, fcd quia efi in- .
dependem Ar om»\c tale porefi terminare depe-
drntiam aliccitis ipfum, vt natum efi tccmi- .
nati ; verum efi, quii J tale m Jcp. nJens in Ce
ialtcm.idcnricd efi peifedio, fed hoc non fuf- .
ficir,alioquin eficnria petfonalutr tciminarcr.

Conciliatio V. *

Ar,t.in fiue,& er.i.prin.iit qui'»d hxc propre Tsmvftsu
non efi vera r paternitas efi infinita Si fundari *? "fimito,
hoc videtur in legula quam h,b<*t 1 'sisfi.f.q.i. ** 'x'rr*P,9m
Quando fibicttit efi vltimate abfiraElnm,& prs - ‘
dtCatnm aptum tantum formalitcr preduari, prt-
pofiuio non ejl vera.r/ifi tn primo modo. Sed quoal .

144.1.$. Hic irri(lligcndnm,& in fine dicit, quod
«flentia diuina efi prininm motiuum naturale,
qi*od tantum natuialiicr mouct fuum intc!ic-
dum.tr t.d.t iJ 1.7.1 w.-.iS.jit.quid

e dentia diuina eftobledurn intcllcdus, &: vo-
luntatis Dei & 4;d.jo.^.j.»/.i.quudcilcn ia efi
ratio cagtiofccnd*i omnia beatis, i.d.i-q.7.n.

3t.qnon comnnicatur ab vuo fu|'pofito duobus
modii , Si i.d. x8 .qn. 1. quod dctcnmnatoc
Immediate per pcrlcnam Patris , f . adrqu.ne
A A a per

... Cj) .

556

Conciliationes

per tres fimul i led nullum horum prxdicato-
ruin cft in primo modotergo.

Rcfpondctur, Mayrojt.\.d.\. ef.t. Viguerim.
Paulus fcriptor,Lych:r Mtyvor don,Tartar et hs,&

B.trg iw, vari is modis explicant» 8e limitant di-
&ara regulam Scoti, difputantesan,5c quomo-
do prxJi&x propoiitioncs fint ver* i & an h$c
: /it vera : ejfentia diuina tjl t ma , fumma,injutita,
Cee. Cum Bargia videmur omncs,in rtgote lo-
gico non clfc veras, quia vlrimatc ablTra&um
DevItJdyu) includit hanc parilculam per fi primo , & ide&
obflroiiuf. hxc cft falia , humanitas efi iifitnluAlbayCec.con-
frl fr*Jir* ceduntur tamen bonar fenfu,& cft, qubd cllcn-

-nml lnei» ciacl1 rc>*qUJ: cl1 vna,fumma»&c.& fic prxdi-
extern- Catum fumirur non formaliiet,necadie£liuc,fed

fublUnriuc Colligitur exScor.t.d.5.f.i.$. Ad
ahuH dicofl.x o.vbi air,y? pater fumatur fubftan-
tiui.hxc cft vera per identitatem ajfent ia efi Pa-
ter:(i adic&iuc, erit falia , quia fignificat iplam
proprietate dcnominatiuc,& idem cft acdiccre,
ejfentia refertur ad phutvel generar.qxxx dodrina
habet Alcn.qucm ibi citat. Se defendit Do&or.
Conciliatio VI.

19. Ar.\.$.Ad t//n»>*w;r.if.imclle&us cft infi-

Ai flaret nitus propria infinitate :& idem ait de attri-
fi** infim- bucis.Scd q.$.Prol.& iJ.i.ej.X. & trall.de pri‘
tatti 1« De». ^ pfi»^ ^..aic vnum cllc inhniturn. Relponde-
tur, in Deo cite tantum vnum infinitum reale.
Ce tadical e : cum quo (lac plura effe formalia,
A»fi»t flu- rcalitcr indiftinda.Eodem mt.do renendum cft
renxifieutid in Deo cllc piares exiftcnriasabfolutas, Ci rcla-
inDtt. linas.tdquc fecudum Scoti mere a d. }.q.i.$./Jd
a»& q i.4.Praterea& jJ.14 .<j,).$Ad <j.quibus
locis ligmficat rcalitates formali ter diftindas
habere euacxjftctias fimibter diftindas:dequo
dodi Ili nic tradat Pater SinifipgOS tra.i.djr.jf.
Conciliatio VII.
fju ondlmi- Ar. j .ff.Tcrtib arguitur ».15. & ad argumen-

■ iunr frimt KU|U pijncipalc diuidit ens primi in qnantum,
iupahmm, ^ non quantum> scj altbi paflim diuidit illud
P primi in alia membra. Rcfpondetur,fuprd quo.

1. conciliatione prima. Dices, Scotus \.d.%.q.\.

Rtjpondeo fic ut n 19. docet, quod finitum, vel
. * infinitum eft pallio difiundta entis : ergo omne.

en* cft finitum, vel infinitutmergo nullum non
q-untum. vt aderit hic Do&or. Kcfpondctur,
illam piffionem conuenire enti quanto. Ita
Scotd.ic in fine.

CoNCI LPATIO VIII.

Dem ejf mtn
fur* *muii
rerum.

ea alterum membrum ibi cflet Jmperfe&um.
Conciliatio II.

Ar.x.}. Secundo contradicitur 1r.a9.ex abfdlu-
to. Ce rcfpc&iuo non fit per fc vnu.Sed jd.6.9.
1 .ad prima, ait Cheiftum efle per fc vnum,qui
tamen conftatexabfoluto,& rclpc&iuo, natura.
Ce Verbo» Kefpondetur,non efle vnum per ac-
cidens mctaphyficc, quia tale rcfiilcat ex rebus
genere diueifis,& Verbum non cft in genere 1.
d.ti.ij.}. poteft tamen dici vnum per accides lo-
gice,quu hxc, Chriflut 'efi lx>tno, non cft per fc
jogicc^lioquinciTct matetia r.cccflaria.vcl pe-
dicarum elici neccflarius effedus fubicdi.Prx-
tcrea ad propolitioncm per fc requiritur vt fub-
ie&uni dicat vnum conceptu. Ce Chrifhu dicit
duo. Sed non cft omnino per accidcns.qttia fub-
iedlum includir prxdicattim.vide Scot. j.d. 7.
9.1 • l.Gtuart 6 videndum /r.7.rcfolutiuc,quia vnio
uaturx humanx cum diuina cft longe diuerfa
ab omni vnione Philofopho nota, vnum reful»
tans ex ea non regulatur legibus aliarum vnio-
num , «t fic non cft vnum per fc, nec per acci-
dens racuphy fice, vel logice, lecundunf tegulas
Arift.cft tarofi vere per fc vnu perfeitate fuppo-
fiti , quaperfeiutetn logici pagani non norunr.

Conciliatio III.

Ar. r .S. Hae cor.dufiotu\ j .ait. Dicimus Deum
effe magnum faptent em JtonumtCcc.nou t ornea pro*
pterboc oportet <jued lUi ex natura ni conneniart
hoc, vel illud, fine omni negatione , vel relatione ra-
tionis. Sed .1 J.l.q+n, 1 o. & d.46.4 5 fuse pro-
bat attributacx natura rei diftingui ab eflentia.
Ce inter fe:crgo. Rcfpondctur, vide Schol.fcx-
tutn hic. •

Conciliatio IV.

Ar. z.§. luxtaifiud patet n. xx. ait relationes
originis dcmonftrari^ propter e^uid\ pro quo fit-

3uifitas rationes adducit, a ir.j.Sed a.

.l.q *>jt.\$.& tjuodl.i^ar.x. Docet Trinitatem
cllc naturaliter incognofcibiktn. Rcfpondctur,
bic loquitur de demo 1 1 fl ra t i ope propter quid la-
te, per quam non genetarur (cientia diftinda
Dei, veli rinitatis.fcxl confafa.dr boc.fuppofita.
fide Ttinitatis.non alirer.habira cmmbdcTii-
nitaris dem mftramus quali a ptioii.pcr ir.tmo*
riam fcccuniam gfgni Filium < $e pet volunta-
tem facundam produci Spiritum faniftuui.

Conciliatio V-

Ar,i,^.Hic*oucluJio «.if.aitxtCfniutCin non

A A Ciniilm

ItA-tUlfr*-
feru m* jtr

ff duu vag

An at trimo

t» Der fm

« noima

«i difliotit. ,

Relotimn

V mnu im
on dtmen-
flretur.

Ad argumentupi principale, Dcus,fcuinfi- diectc pctfcdionctri & quod duratio maior no

nicnm cft mrnfura,qoa omnia metifuraurur per
acceflum.vel rcccflum ab eo.At i.d.yuj
A ier.dicot m.x f . rciicit Aucrrocm id dicentem.
Rcrpondetur,ilIeaflctit primum motorem efle
primam fubftantiam intra genus, quod cft me-
trum exterarum fubftantiatum.Hoc rciicit Sco-
tus , quia non eftin genere , non ncg.it tamen
clfc menfutam extra genus.

EX QVODLIBETO

Conciliatio I.

VI.

lo.

JE^uolito*

U*el‘.>r img»

i**litott.

AR. j.J. Ad inclinationem *.}}. xqualitai eft
f

pcrfc&oois , inxqualicas impcrfcifbonis.

Scd.i J.19 cj i.ad fecundum, qppolitum ait. Rc-
fpondctur.ihi ait inxquahtaicm efle perferiio-
ieni in creaturis , rcfpc&a alietius membri no-
bilioris, Ce hoc inter varias naturas:fcd in cad£
natura iliimitau melior cft squalius, quia fine

apget perfedionen’ .docet i.d.L.ef.t.n.x^ .& x.
d i.tj.y.n.LoScd 4-d. 49.9.6.^ Tertio dubio 'rt.iS.
aitxtctnitacem fpcflaread beatitudinem , fine
qua non eflrt ^uis perfc&e beatus. Refponde-
tuc, Juratio itoh dicit pcifc#ioncra intnnfcci,
fedexti infeci fic,vc ibi Dodor cxplicat.qui vno
tantum inftanti frucrctor Deo, ita beatus elice
intcnfiuc, ic fi per totam xtetniutem fruerctur.
Conciliatio VI.

Ar.i.j. De primo n f .ait ex Phil. f.AfetJexaZ.
quod bonum , fcu perfedum, cft pallio entis.
Sed ijnodl. f. a, ». docet t Jatloncs originis non
'dicere bonitatcm.vcl perfedionem.Relpondc-
tur, bonum tranfccnacntalitct , id cit .carcn-
tiara defc&us in proprio genere , conuenire
omni enti, fcd bonitas quentitatiua, len virtu-
tis, tdcft. fecundum quam aliquid excedit, vd
exceditur, conticuit tantum entitan quidi-
tariux f fcu communicabili > non vero entirari
pcifonali.

11.
Anm-t-rua
dieatfttft-
Uutiia.

An binum
fitfolpati

munu *
tutu.

Locorum Quodlibetalium. 55 7

perfonali.fcu hypoftaticx.lca Scot .quodl.f.tnfi.

* Dimifit entis Sed dc hoc varie fcntiunt Scotiftx , nec potcft
ia juMtum paucis expediri. Theologica di fficultxs coegit
famT^tmiU Scocum ^anc diftin&ionem entis quanti.& n6
'nu ’? T" quanti adinticnirc.nc admitteret contra Augull.

& veritate, tres pcrlbnas cllc perferiores vna.

Conciliatio Vll.

f An V9M f„ Ar . 1 .$. E(1 ena ahttd n.+.&^.nrmo ia iflo.rt.

Mftn‘itai.ia ia. vna cft xquaiitas in Diuinis.Sed iJ.$\.$.Ad
Dimmi fecundum, >1.7. aiceut xqualitates cllc, quot funt
pcifcdtioncs attrib.italcs. Rcfpondctut vuam
effe realitcr, plutcsformalitcr.V idc Scotutn ibi,

Conciliatio VIII.

1 1 . Ar. 1 ,pr. & a. x. prin. ait tria requiri ad rela-

An volant* tioncm rcalcfmextrcmatcaha.realiicr diftin&i,
tmtntlktsa- cxiftcntia , & quod pofnis illis rclultct. Idem
r*L7r‘tT babet 1 0.4.LU0 br eu iter n.ic.CT d.\ l.f. Ad

rxtmr*! " videtur haberi ex f .A/et. c.Ad aliquid,

&$.Phjrf.y Icd t.d.).q.7.f.Ad quajlji. xculoccc
intellectum elicere in fe intellectionem , & ile
cft moucns Qe motu.Si dicas quod obieCtum in
fe, vel in fpecic concurrit. Conuaquicquid fit
de hoc , faltem voluntas fe foU mouct ic , eli-
ciendo in le amorem ex Scot.i.d.ip.w.i. ergo
refertur ad fe realitcr , Se tamen non diftingui-
tur a fe rcalitcr.Kcfpondctur prim& fecundum
Scot. ibi $. De balnee n.i 1 . probabile cft cogni-
tionem effc&iuc concurrere ad amorem. Secun-
di dici poteft ex eodem ibiadfecunJum, qua-
do voluntas fe monet , elTe ibi relationem rea-
lem,non fimplicitcr.quxfcil.fit inter tes diftin-
das/rd formalitcr.vclfundamctalitcr.ltaMay-
ton. 1 J. j . <7.8. Terti A dico,& colligitur ex Scot.
a. Repe*r.d.xf.ad quintum pro Godof. quod vo-
luntas ve muta habctamorcm,vt moucns non •,
Se fic hxc relatio cft inter diftinSa realitcr.Vi-
dc Bargium 1 A yq.7fot.141. litJC. An autem
produ&io amoris (it a&io lealis, difticultas cft:
de qua dixi traft.de attibjnoral.c.\.m.6.Lychct.
i.d.if.neiMt miniis bene relationem rcalcm re-
qurtcic extrema realitcr dillin&a.

Conciliatio IX.

JF.quahtm Ar.i.j. Ad fecundum de illa «.i6.air,quo J ar-

*• D** ****** qualitas in Deo habet hxccciratcm,pcr qua dc-

,, oeetttatem. tcrmjnatur cjus p|ara|jtaS| fcj quodl.q.Ar.y ad

/rm//d/<in,ait,qoicquid cft iu Deo.rlle de le hoc.
Kcfpondetur, fupra quedl -4.e0n.vlt ima,xc\\iA\~
rasnon-hahet alias hxcfeitarcs.prxicr ipfas re-
lationes originis qux fune dc fe hxc?

Conciliatio X.

simUituit Ar. a. docet xqualitatem , Se fimilirudinem
ht Demini» e fle relationes real es, Se idem habet r.d.5t.lcJ 1.

•fi retatis d.}0.f .Contra iftud dicitur ».7.311 e fle rationis,)?

realu. impojfibile, inquit jn perfonu diui/tn ejtet duo

fundamenta, ejfetfimUtudesealu. Refponderur,
ad hominem arguit contra Hernicum allcrcn-
rem id, quod tefcrrur,dependerc ahco,ad quod
refertunquoJ impugnat Scotut, quia pcrlonx
diuinx funt (imites, Scxqualcs line dependen-
tia ; & quia Hcnricus diceret has clTc relatio-
nes rationis ; Scotus declinans natare de hoc.
accipit quod fuo intfro fufficit, 'cil.fi perimpof-
fibile clfcnt duo fudamcta,tlla cllet relatio rea.
lis.Sc fine depende mia. Vide Lychetuin ibi.
Seni Oper. Tem. X l /.

EX QVODLIBETO VII.

C o nciliatio I.

Ar.x.$.Prima coujt.f. hxc cft n ecc (Tatia, Dr«r 1 j.

efl 0m.1t potent, i cd q. j proL $ . Contra via etia n.\ 1 . a» btrfe
dicit qiiod cft contingefts, quiaprxdicacu dicit *"*&*•*•*
rcfpcCtu ad extra, qui cft rationis tantdm i.d.jo. Deuf
}. Ad fecunda qjt.x^. Rcfpodctur.cft ncccftaru omn,pot
pro connotaro.quod cft ipfa Dei voluntas } fe-
cundo, liter conringcnter agat . cft nccc(Tari6
potens agere : me cft inconucniens admittere
tcfpc&us necellarios ad extra, quando termini
funt nccefTartj , quales funt res in effe poftibili :
f.d hoc cft tltimi ncccllarium fecundum quid j
Se ftc non cft contra id, quod dicitur q.^.prel.

Hic tangitur an Deus ncccflari& amet creaturas
in rj/epo(libili,& affirmare videtur Scor.).d.$i.
pr. & que.i6A.1jn frtt. fauce quo .$.a.i.$.Ad/e~

* chhAuh i.vbi ait refpcftum Dei ad r^epoffibile
crcaturx.cllc iiccelTarium.Rada 1. tom.Cor.treu.

1 i.4.i .fcd huius oppofitum habete videtoc i.d.
i.q. iAr.xjt.ix.de quo quodl.16. Dicam.

Conciliatio II.

Ar.x.j. Sed fecundum n. 17. cum Aucrroc.9. Ablata
A/c/.ait, ablata operatione rerum auferri eatum ratione Jtfi-
eiiemias.Sed ^.d.^H.q . i.doccc motu coeli cella- nitojftan».
turum poft iudicium.pctlcucrabunt tamen coe-
li fecundum fubftamiam, vt ipfe docet +4^}.
q.iAd fectmduMtfdm Aug. Hiero. Se Grcg.quos
ibi in Scholio citaui. Rcfpondetur,hic ponic
hanc pro^*o(1tionem Aucrrois, explicans ciclfe
veram, fi imclligarur de ablatione apcitudinali,
vel vinnali operationis, non vet6 de adluaii.
Conciliatio *I 1 1.

Ar.x.§.‘^rrtia ton.n. 1 1 ait,qu^d viator potcft
habere conceptum fimplicem.A: diftindlum de
Dco,contincntcni omnes veritates nccriTirias,
qu^ ei cdueniunt.Scd qAfrol.&tJ.^.q.xji.tj.
(^•^.jj».i4.docctnon polfc nos habere de Deo,
nili conceptus confiifos virtute phantaimatu, Se
intellcaus agentis, caufaros. Refpondctur,hic hitjlvinttr
loquitur de viatore , non fecundum proprias bsbtriiwu
vires, fcd eleuaro, vel fpee i aliter ad i uro, cirra ,Um
gloriam : quomodo forte adimus fuit Angelus tidm Vti'
in via,ad habendam diftinwtam notitiam diui-
nx cftcntix.de quo Sco.i.d. $. q 9.

Conciliatio IV,

Ar x. i. Secunda con.n. 7. ait Paulum poft r.i- 24.

prum lubuiflc diftiiilUm cogniitoncm diuiu* p*.

cftenrix , quia manlit fpecies ex faciali vifionc }** ***
Dei, quam lubuit in raptu. Quod etiam ait z.
d.}.q.9J& 4J.49 q.ti.Scd alibi paffim air.tion Ja,»*
polfc nos habete pro hoc ftatu nili cognitio-
nem confufam dc Dco^.g** j.pra/^.RcfjKndc-
tur vt in conciliatione prrccdcnti.

Conciliatio V.

Ad primum argumentum in untrarium n. $ j. VtfVdt. fe*
ait qudd poffibilr,cftoI'k-£tum omnipoteutix. eoajimeijl
Idem habet t.d.xo.$. Quantum eigon.^.rScd l. ***'*** f-w’
^•45* f- Aliter dico n.f . dreir , omnipotentia non
habet obu£Jumtqiiad/ir pnmo pojpbiltAcd lu e fic.
per intellcfVnm.Rt (pondetu r,noVi cft obicdum
cffcfbjm ahowmip rciuia, fedqu •lipixfuppo-
fini*»' in e/f( p.-| II tcllt MU dapttm Ojfe i.:tcllj-
gibil.-,ivi dminuiU.i.

A A a 1 Co.v

Locorum Quodlibetalium. 55:9

</.48.7.1. ponit exe-
cutiuam in Deo : Viguecius, 1'auius (eripior, &
Bargius in locum prologi negant , fcd in An-
gelo eam ponum . propter articulum Parifien-
(em> & quiapoteft exccutio Angeli impediri,
non impedita eius volitione. Idem cft de ani-
ma feparatatde homine certum e(t, quod habet
exeeutiuam a voluntate diftin&am, nempe po-
tentias corporeas, imperio voluntatis fubie&as.

Conciliatio VI.

U' Ar.\.% Ad tertum probationem, n. 1 j. ait, quod
«f nn*nu*fa notitia cft principiu formale producendi crca-
fnnt fsum turas. Sed iJ. if Dico icitur 1r.19.CT <1 d pri-

mnm proopin. n. 10. negat notitiam concurrere
ad volitionem1& 7 t,.prol.& i.d.jb. docet, fi in-
tcIlofVus cauiarctad extri, au^d nihil contin-
gent er fieret. Refpondetur, hic non aflerit,fed
contra Hcnticum difputans refpondit ci.fi no-*
titia.q iam ille vult efle rationem formale pro-
ducendi ctcaturam , non plus includat refpe-
clum ad eatn.quim vt hic includitur in forma,

1 qux cft principium agendi naturale , fequitur

quod non includitur in cius ratione talis re-
fpeltus, fcd quod fcquatur ad cam.ficut ad for-
mam aftiuam naturalem, v.g.ad calorem, fcqui-
tur tcfpcdkus ad caleft&um.

Conciliatio VII.

E/Temtu di- J*r' 1 • Contra ».7. t flentia diuina non eft
mine* fer m». principium agendi,nifi per modum naturx.Sed
durr» n*tu,A fecundum eum i.d. 10. & i.d.1.7.1. in produ-
Itione Spirirusfandti eflentia concurrit, tamen
Spiritus libere proccdit,vt etiam ipfe tcnct.iif-
dem locis. Refpondetur , fu fficcrc voluntatem
efle liberam, vt produ&io fit libera, efto clTcntia
in ejfe obicfli per modum naturx moaeat,fic ha-
bitus naturaliter moucnt;tamen adus eorum i
voluntate eliciti libere fiunt.

Conciliatio VIII.

Dei terminat relationes creaturae, 7.1. prol.n.6 .
& feq.& j.</.i.f.ijr.j. <£*</. jo.».io.at voluntas
caufar,vt hic habetur a.y$.Arguitur,& i.d.i.
q.i.Sc paflim.Refpondetur,non dicit cllentiam
vt condiftinltam ab aliis in Deo, terminare re-
lationes creaturx, fed fufticir aliquid quod eft
idem eflemix tefminare , moddiit commune,
quia terminare dependentiam creaturarum, fi-
cut & eas caufarc, dicunt perfe£tioncm,qua ca-
rent proprietates pctfonales fecundum fc con-
fideratx. Secundo dico,qu6d cficntia terminat
vt radix.Sc fundamcntum.qux funt in Dco,vo-
luntas, vt potentia libera, & fic dc aliis.

EX QVODLIBETO IX.

Conciliatio I.

AR. j Ad i fi, a quinque n. 1 4.air,qu&d com- Crmftfieum
pofitum eft perferius anima. Sed ibidem,

& j.d.u. 4 n. 4. docet compofitom dependere
ab anima , & ideo Chriftus in triduo non fuic
homo, quia caruit ea, vt ibi probat $. Modo ad
propo Jiium : fed quod cft magisdependens , cft
impcrfe&iusjcrgo. Refpondetur, ita cft exteris
pacibus:fcd anima licet fit mious dcpqndcns.cft
entitas incompleta, & partialis, natura fua or-
dinata ad compofitum. Vide Scot.7.iWfMear.7.
vbi explicat fecundum Philofophum quomodo
forma fit magis ens qu^m compofitum , fcnfu
iam di<fto,& quia cft peior materia.

Conciliatio II-

Ar. 1 . prin. ai r, quod accidens abftra&om eft jccidem st-
in tertio modo perfeitatis. Sed 7. 1 .poft j 1. ait pretium tft
folamfubftantiameffcin tertio modo.idquc ex intenirmo-
Ar,p.t.poft rex. 9. Refpondctur,conuenite hanc doforftuatk
perfeitatem acCidcnti,fcd miniis proprie, vel pcc
fimilitudinetn.vt explicat in iiU q.)iJn fine.

■{p-

Conciliatio III.

An detur re- Ar.yprin. ait, qudd nullus refjpc&us ad crea*

primvSbi l®rara ProPri“* v crbi. Sed j . d. 1. 7.1. fecun-

ad extr» t dura cum Verbum dicit rcfpcAum ad naturam
afiumptam.Rciponderut .tanrum hic dicit nul-
lum rcfpe&um ad creaturam includi in confti-
rutiuo Veibi:(ed bene ftarrefpe&om proprium
rationis connenire v<ii per fonx, non aliis, vt in
cxemplorpoflct etiam intcllc&us diuinus com-
parare Vctbum ad creaturas , vt ptodudiuum
earum , quo rcfulurct relatio rationis propria,
feu comparatio pafliua in eo.

Conciliatio IX.

18. Ar. j.prm.ait,quicquid cft in perfona diuina,
£uiai*Utfl eft necelfe efle. Sed i.d 14.7.$. Secundo princi-
p4^rr*a,t» qudd ncccflitas cft fimplicircr perfo-
e*f[* 'Jfr. Bionis : at proprietas perfonalis in Deo fecun-
dum c\imtfupra quodl. ynon dicit perfedionem.
Refpondetur .dicit peifc&ioncm idcncice infi-
nitam, quod fufficir.

Conciliatio X.

tio exurendi, Ar. 1 . $. lrltimop*tefi n. 7. ait id, quod cft ra-
•fi rMtio trr * tio fottflalis caufandi, efle tationetn formalem
,ut terminandi dependentiam caufati. Sed cflcmia
Scoti Oper. Tom. XII.

Ar.i. $. Ex Itoc patet n.\Z. ait, quod efle to- X$.
tius : v.g.humanum efle, eft perfe&io fimpJici- xffetemftfi^
ter. Sed 1. <f,8. 7.1. n. 7. & $.& d.i.q.y.n.^.^
7«a<//.yj«r.i. definit perfc&ioncm fimplicitercx
Anfel. in Monol. ij. quod eft melior omni eo,
quod eft ei incompoflibilercrgo cum ejfe totius
non fit melius efe increato fioi inec. ropoflibili,
non eft perfc^lio (impliciter. Refpondetur, hic
non agit dc pcrfcdbone fimplicirer 1 hcologi-
cc,iuxta definitionem datam, fc 1 dc perfci^io-
nc completa, quia comparat pet fcfkionem ani-
mx ad per fctft ionem totius,& hanc ait cflepet-
fciftionctn fiinplicitcr.

Conciliatio IV.

A r.i.$.Tertiiu inteUeHutn.il air.quAd fcnfa- Seufstitro -
tio recipitur immediate in organo copofito ex
anima, determinata patte corporif.ldem ha-
bet y.d.\o q.7.& d.+yq.i. & </.44.7.1 & d. 49.

714. Sed i.d.yq.7. ad argumenta opin. «.14. air
recipi in fpiritu,vel anima.Rcfpondctur primd,
fumit animam, vt opponitur conc-ufic, fciliccc
olncclo , non vetb vt opponirnr comparti , vel
toti.Sccundo dicitur non ellc textum.fcd addi-
tionem. Ita Bargius tbifol. 1 j8. fcd non video
A A a 3 cur

560

Conciliationes

eurdubiretan (it textas , cum omnes editiones
vt textum ponant. Contra datam folutioncm
eA , qu&d ibidem dicic fcnlibilctu fperiera non
e(Te in eodem fubic&ocuro icnCaiione; fed illa
eA in organo, fcu compofitorcrgo fenlatio non
eA in compofiro. Kefpondetur , vult fpccicm
cficin aliqua parte corporis ptoportionat » a-
dioni obit Ai, vt in pupilla , qur c A diaphana,
(icut medium , & fenfationem in toto organo,
Spitm vi fi- vclforre ipcctcs fubie&atur in huinoic.vcl fpi-
hlu in 51 u> ritn.de fenlatio in corpore folido, quod ibi vo-
rteipintmr. ut Scotus mixtum , nam ipfum phantafma,
quod eA perferius ponit in humore, vel fpiri-
. tux.d.u.ySeddc alus n ,6. 8c hinc forfan facild
tuibantur (pecics, dc phantafmata ratione fub-
bie&i mobilis, dc mconAantis.

Conciliat io V.

30. Ar.\.$. Per eandem n. 17. & y.MetAu.6. ait,

Caufa ali ■ quod anima (eparata non e fi in pcrfc&o ejjc,
rtiJmcripit quodque dum vnirur , accipit perfe&um ejfc.
confoto. 5CJ q.+.prol.f. P reter ea ordo n.tt dicic .caufa m-
htl accipit ac au fato. Refpunderur.vult hic qudd
accipit ejfe fubAantixitoto; quia ex fenon eA
fubliAens.faltera vltinut^ac non accipit cJfccC-
(cntf.c,vcl cx i dentix i caufato.vc bend ipfe yd,
6.^.1. contra ThomiAasdicentcs animam Chri*
Ai accipcr#exiAcntiam,5e fubhAcntiam i Ver-
bi perfona. Colligitur hxc Solutio cx ipfoy.
Afet.tj.6. Dici etiam poteA.qu&d accipit perfe-
rius ejfc, quia concurrit ad ejfc totius, & parti-
cipat illud , vt caufa intrinfeca ; quod addo, vt
excludam rcplicam , qux fieri poreft ex Scoto
hic.vbi ait, quod non tantum accipit hoc.quod
cA communicare cjft : quod intcllige eo modo,
quo caufa cxtrinfeca , qux non participat illud
cjft, fccus eA dc intrinfeca.

Conciliatio VI.

Ctmpofuum Ar.i.yTcrtiomedo «.4.3 it quod compofidltn

•x materia cx materia, fle forma eA ens per fc fubfiAens, &
+ frrr non ordinabile ad aliud.Sedi.d.x.Prfr.i.ai.po-

•nt ftr Jr. , . . ' 1

fnkfifiint.no 1,11 «tioncm lubimcctx m negatione commu-
ordimmktUnd nicabilitati$,vt quofic vt tjuod, & j. d.i.ij. i. &
tjuodl. 19. in negatione acliulis, & api Audi nalis
dependentia:. Sed ens per fc fubfiAens non po-
icA conAitui per negationes. Rcfpondctur,in-
reliigic naturam compleram; non includendo
negationes illas , & licet non repugnet fibi ite
confideratx communicari alteri , vt fuppofito,
quia non eA vltimate foiitaria, tamen repugnat
ei informare aliud , qpia fienon eflet natura
completa, fed pars.

Conciliatio. VII.

Apim* hn- Ar.x.$.Tcrtim intelUthu,n 1 i.ait proximum
kttmnttnAm fubic&utti inrellcftionis carere materia. Sed
ftennimm q.if.de anima tenet in anima ede matcriam.Rc-
fbtUftphum fpondetur, id abfolutc, dc fecundum propriam
ftmiamtata. °Pin,oncn:> non alierit > fed luxrg fundamenta
Phiiof. & D.Thomz, qux ipfe non apptobat ;
admittamus tamen id clfe probabile, & dcfcnfi-
bile; de quo egi in commentario rov.j.vbi folui
arrumema in contrarium. Sed quod hic,aic,ie-
folutiue tenet , licet oppofitum locoobieTo,
non reputet improbabile.

QVODLIBETO

Conciliatio I.

AD argumenta in fine ait , quid in corru-

r “

Lptioac EuchariAiz fit noua fubAantu,

proport innata accidentibus corrupliuis fpctic’ coeruptetn-
rura,& immediate adione diuina. Sed a,.d.\i.q
vlt. air, mediante caufa naturali fubAantiam ta- ceratur f*k-
lem generari, ttefpondctur , quidam Scoti Ax fiamUnOi i-
hoc ci imponum , quod ibi nullo modo habet, ** 041 ’
imo ibi exprcfsc habcr,qu6d aflioneDeiimmc-
diate fit illacopofita fubAatia.fcdpofitahac fub-
Aanria ackione Dei, agens naturale pote A age-
re in illam, & fic videtur fieri nutritio ex fpccte- »

bnc confccratis:fed in ltoc,vt vidctur,ihterceJit
miraculum, vt fides habeat meritum, quia opor-
teret calorem naturalem dc nouo agere in fub-
Aamiam i Deo creatam per notabile tempus, 2
vr conucncret eam in aliti naturam , n fi Deus "a*™?* **
fpccialii er concurret et, vtid fubiti fieret. Alij feteatu^'
cum D.Thom.4.t(.ri.7.4-4r.x.tencnt in inAan-
t i . quo definunt fpccics , creari materiam , &
a&ione agentis natnralis , eodem in ft ani i for-
mam cx ca educi. Non videtur Scotus alienus
ab hoc modo diSa q. vlt. ad y 1 icit in corpore
cum impugnet. Sed inagnas habet difficultaics,
tenendo cum ipfo x. d.yq.y.n.iy. ty^.d.i i.q.l.
ar.i.dr d.i utj. y accidentia fubieftati in coq»-
pofito,

Conciliatio II.

Ar. i .§. Ad illud dc fubffantia n. 8. ait, quod fkpJlfci

DeuspotcA cunucttcrc fubAantiam in accides,

Sc e contra, & §. Secundo modo n.y ait, quodlibet *
in quodlibcr conucrti poflc.ldem baber 4-d.11.

(j.i.yHec tjuajito.Scdi d-7.^.j.§. Adtjlatjuan,
lo.ait ex AriA.i.dr Calo /rx.i^.qudd fubAantia
accipit cjfe neceilatium:crgo nequit conuerti ifj
aliud, quia fic non cnctncccifiiria. Refponde-
tur, hoc ait non ex fc, feder AriAotcle errante, ,
in co quod poiueiic Deum agere neccilario
qiiodcutiquc immediate agir.

Conciliatio III.

Ar. i.f. Ad ijtan.f.cxcziio animx non eAo*
pus miraculoftim.Scd <j.i.prol.$.De otlauo n. 1 1.
ait cx Atig.miraculum cllc opus arduum, 5r in-
iolicum fupra facultatem intrantis. Reconde-
tur cx Scot.y d.t+.tj.i.Q. Pr ct crea tjuartc nu.n,
infufioiiem animx, & alia, qux dc communi le-
ge fiunt, non dici miracolofa : funt tamen fupia
naturam .

EX Q^VODLIBETO XI.

Conciliatio I.

AUt.i.ad fecundum n.y dependentia locati $ i-
adloctim nou cA caufati ad caufam. Sed T>effndeurl4

<J. 1 3 .vniutrf. ait locum e Ac principium cHedli-

uum generationis. Rrfpondctur, catenus eltc kMp
eAe^liuum, feu confertiatimim locati, quatenus
haber qualitates ei conucnicntcs , fed hoc eA
loco per acudcns , non per fc.hic loquitur de
loco per fc, ibi per acci Jcns. Vide Sccx.x.d.x.tj.

6.$. De jt i undo dico n.io.

Conciliatio II.

Ar.x. ad tertium n.y. quies menfuratur tem- . w,n-
pore imaginario. Sed x.d.x.q^.n.u jcxt cx Phil. fucatu? nm -
4. Phyf ttx.x i8. menfurari tempore per fciAo- t"* 'i**#-
cum, A: per accidens quictcm.dc addit hanc me- *4”**
fuiaii r*cr fe eo modo.quo hocco.ucnii^putclt .

ptiuatiuui.

■

Creatic uni.
r><4 non efi
epm miratu -
tofum.

jp!

--fkn

■ t ■

4 \

Locorum Quodlibetalium. 561

priuationi ; & loquitur cum Philofopho de
tempore ren Ii. Refpondetur.hic loquitur inca-
fu, quo ceflarer coeli motus, quod fiet poft iu-
dicium, ex ipfo 4. d. 48. tj. x. Si fic tempus erit
omnino imaginarium , quia nondiftinguitut a
tkiotu.vr ibi \\x\>et Contra fecundam viam n.\x.
fi tamen loquamur dc tempore pacticulari,etii
exiflcntcmotu ca-li;qnie* tempore imaginario
«ncnfuratur,qui4 excludit motum rcalcm.

Conciliatio III.

A». j. in fine , ait qtt&d multiplicata forma,
non ideo multiplicatur concretum, nili fuppo-
fita multiplicentur. Idem habet ).d.6.(j.ij& d.
*uid primutn.Sed 1 ./11.4.9.$. Inxta qiutt.n.14.
ait, quod terminus muneralis additus fubftan-
tiuo multiplicat formam, & ideo admittere non
debes duos fpiratores, fed bene duos fpirantes:
ergo fi das duas naturas humanas in aliquo, c-
rit duo homines : fi fic videtur cxprcfsd docere
Multiplicato Scor.3.d.i.^.3.Rc(pondetur,hcct ira dicant qui-

dam Scoti ftx , verius cft fecundum eum non
idit mutti-. * . - r r

fhruurtm- numerari concretum ruit numerato luppofito:
er, tum. dicit enim f.d C.ij.x.ad.vlt, qudd Chnftus non

dicitur duo, licet habeat in (e duas naturas : Si
ibi f.i. ad primum , qudd Chrlftus non eft duo
volentes, licet habeat duas voluntates i Sc d.S.
ad primum, qui>d ad plutificationem filiationum
non (equitur plurificatio filiorum, quia ad plu-
rificationcm concreti requiritur tain fofmx,
quim luppofiii multiplicatio : quando ergo ait
qudd terminus numeralis additus fubftan-
riuo multiplicat formam , verum cft, fed non
fufiicit hoc ad multiplicationem concreri, nifi
fuppofir.i multiplicentur, & ibi fupponir illa cf-
fi? multiplicara,& fic fi admitteres duos (piraro-
res, non tantum duo fuppoftu, fed etiam duas
formas, vel porentias fpiratiuas admittcresidu*
regule ergo fecundum ipfum roicndx funt.

Trminm Prima, urminm adicfiiuut numeratur fila nume-
fukpuouuHt ratione fuppofitorurn , Itcet forma Jit vmca \ vt
^U0 fp‘r3ntcs> rrcs creantes. Secunda, terminm
tur ,nipn*- f^} fi antium non numeratur nifi numerato fuppoji-
ptftt&Jrr- t0*& flrmwddcb non valcc , Chriflm ejl duo tn-
m*. t tu, duo volitaret ,imellcRortt,Sic. Difficile came,

fateor, cft cum hoc concordare, quod habet 3.
d.t.<j.^.ud innmm, nifi teneas fuilfc prt blcma-
ticnm.Vidcibi Lychet.Tattarer.Arctin.Faucot.
& OuanJum.

Conciliatio IV.

3 j. Ar.^.Similitern « 3.t»it,qudd rcfpe&us cx-
Rt/pruwtx. rrinfecusadueniens cft, qui non neccffacid rc-
trtnfnmt nm fuhat pofito fundamento.Sc termino,& fex vl-
rg frrTrftnrf* **ma P^rdicamcnu confiftcrc in ralircfpc&u :
to, &t*rmi- v>g- Aelio, q.iarcft talis rcfpe&u* , non refulrac
no. pofito igne,& ligno, nifi fiat npproxinutio-.hac

etiam pefita dctedlu conctitfus poreft non fc-
qui. Idem habet 4 d 1 5.9. 1 .n.^.& d.o.ej.io.n.^,
CT loci* citati * conciliatione xxd t/uodl. 8. Sed hic
ar.+.prin, ait, pofito corpore ,& loco nctcflirid
refulure viri. Kxfpondctur intclligit dc corpo-
re pofito in loto:(cd fimplicirer exillcrc poliunt
coipus,& locus fincrcfultantia vbi.

Conciliatio V.

Ex ai fluit Ar.+.$Ji dicitur n.n. ex abfolnto, & refpc-

cr rojftJimt &iao non fit per fc vnum. Idem habet cjn.dl.6.

ar.x.j. Secundo contradicitur. Sedi-d.p uf.x.S.Xc- mn
fjondeo vmtai n. 1 f .& d. 1 6utd primum pro tertia Vuum.
via ».4$. dicir perfonam diutnam conftitui per
Ce ex eftcntta , Sc relatione. Refpondctur, vult
non componi vnum per fecx abfoluto , Si re-
(pctftiuo, quia fune diuerfi genet is :de quo in 2.
d.tx.a.i.Scd bend ftat vnum per Ce conftitui ex
illis fcclufa omni compofitione, & boc locum
tanrum habet in Deo,vbi hxc duo concurrunt
fine vlla potem ialitatc, vel componibiiirate,fed
fumma (implicitate , Si identitate ad condi*
ruendam perfonam. Vide Scor. citato loco i.d.
i6.*bi bene cx Philofopho docet vnum perae-
dens Mecaphyficd ellc quod includit res gene-
re diuerfas.vt homo albus j logici vcrd.quando
fubicclum non includit rationem inhxrcntix
praedicati , quia ex talibus non fit conceptus v-
nus , in creatis autem omne per accidens logi-
ci , & rale meraphyficc , fed in djuinis Itare eft
per accidens logice, Deitat ejl Pattmuat, quia
fnbicdlum.vt fubiicirur, non includit rationem
/nhxrcnrixprxdicati , quia dcco non dicitur
formaliter. Vide eonciliationem 1 .ad quodl.6.

Dices, fuppoficum creatum cft per fc vnum,
quia per fc ponitur in genere Subftantix , &
tamen cx Scot.$.d.i.t].i.ar.).& infra ijuodl. 19.

#ir;.confti uinir ex natura, & duplici negatio-
ne: ergo multo magis vnum rct fc potcll fieri
cx abfoluto, & rcfpe&iuo. Rclpondctur, vt in-
cludit illam negationem non cftc per Ce vnum,
nec in Prxdicamento.fed vt cllfingulatc.

Conciliatio VI.

Ar.+.S. Diceretur cjaod n. 14 ait, quod vbi eft ^

diuifibile per accidens, fcil. ad diuilioncm mo- vt» tft ftr
bilis, & fpatij Si fuccclfiuuin per fc; quia aequi- artiitut di-
riturin tempore. Sed ibidem §. De tertio vrtclle- uifUttu.
(Ia, ait vbi cftc fccunJ&m fc diuifibile, cura fe-
cundum illud poffir elfc motus, Si ideo tantum
conocnit corpori fecundum \pCwm,x.d.x.tj.6.ad
argumenta n. 17. Rcfpondetur.fumcndo ibi pro
tetmino motus localis , quod eft rcfpc&us fe-
cundum fc fimplex , Sc tantum per accidens
diuifibile.Si autem fumatur in fieri pio coordi-
natione multorum vbi , fic eft fecundam fc di-
uifibile , quia cum corpus mouetur dc vno vbi
in aliud,coiuinuc acquiiit,& perdit vbi Hanc
clfc icoti mentem patet , exeo quod dicii vbi
cftc fecundum fc diuilibile , quia fecundum
illud poreft efte motus ; Si quia 1. d. a. q. *j. $.

Ad quaft.n.S. probat Angelum mouct i polTc
continue, quia inter quxlibcc duo^^i, fune
infinita vFi.pcr quxpctclt ttanfire, na vt nullo
illorum vbi ut, nifi indiuilibiiiter.

Conciliatio VII.

Ar.4 %.H\e dicitur n. , ^ air.quod relatio in- Jf .

rrinfecusadueniens ncceffntb (equitur funda- KrUtioiup
mentum, Sc terminum, bed x.d,i ^ 4. fuse docet
refpeflum , cuius fundamentum poicit 1 fle fi-
nc termino, vt (imiliuidmcm duorum aib-uum ,X„J .

diftingui rcalitcr ab illis. Docet etiam i.d.)o.f. mu.
Refpondeo igitur n.$.St paffim relationes fuppo-
nereexrren atex quibus fequitur/ccunddm ip-
funi.d.io. Primum, quod Ucus poteft relatio-
nem per fe producere. Si fic non ncccftatio fe-
quitur ad cxctcma.Scquda parcr,quia quodl -.a.
x.con. \.& 1^.17. ^.3. $. Secunda via neg.dr 4>d.
io^/.x.w. 14.O” d. 1 x. q. 1.$. Contra, con. Si p.ftrm,

A A a 4 docet

*»■ (ttnf-
«!«»*
Uafit.&J*
fimi.

Dem **•«'-
htUrt fetlfl,
Cr treme i»
temperi.

?8- .

Efle rr* “*
creati &
confcio*»
ejt iimm.cr
idem.

Velle d‘*>-

nam re, &
TMtiene idem
terminet Aa-
bitudinem
teri in crea-
ri , dr con-
ferturi.

jtn a ecntrt-
tte *d ebffr»-
Sla tener c $-
feqnensin > -

Locorum Quodlibetalium. 573

Angelus, lapis , lignum incipit per primum ejfe,
8c definit per primum nen ejfe : res autem fuc-
cefliua incipit per primum non ejfe , fle definit
per vltimum *m tjfc. Vide Seot.bic *r.y & Iho
ciuto 1 d. 1.7.9 &6,Phjrf. <juetft.%.\idc etiam luc
Scbolium t ert tum & quartum.

Conciliatio III.

Ar.^.f.f/dC probatio n. 14.au quod annihilatio
( idem efl de creatione ) potcfl fieri in inflanti,
vel tempore.Scd } . d. 4. q.vn. fle altis ait Deum
operari m inflanti , fle hoc non conuenire aca-
cur*, loquendo de opere ad extri : ergo uon po-
reft Deus creatt, vel annihilare in temporc.Re-
fpondetur , a (Terit Deum operari polle ad extia
in inflanti , Ccd non negat ei agere in tem-
pore.

Conciliatio IV-

Ar. 1. $. Primo fcilictt n. }. ait quod eadem
cfl exiftentia rei in fiia creationc»flc confcruatio-
nc.Sed x.d. 1.7.7.$. Sed bicreftat «.41. fle paflun
air.vbi prxdicanturcontradidoria ex natura rei,
ibi efTe diflindionccx natura reijfcd res pro in-
fianti.quo creatur, necellarid efl •, at pro tempo-
re fcquenti contincenter , quia potefl non cife,
vel definii : ergo. Refpondctur quod eadem cfl
habitudo creatura: , vt creat* , fle conferuat* ad
Deum •» quia hxc non differt re ab ipfa creatura,
irci eius cxiflcntia \ nec verum cfl rem necefTan'6
efle pro inflanti , quo creatur , fcd efl ab (biuri
tunc contingcnter, iiclt ex fuppofirione neccfla-
r!5 1 fle idem cfl de eadem re in confer ha ri ,i ux ca
id , tmne quod efl , qudmdiu efl , ntcejfe efl ejfe.
Qudd bene exponit Dodor uL)9 $. Ad primum
rejpondeo n. 19.

Conciliatio V.

. Ar. t . prin.xit qabd velle diuinum re fle ratio-
ne idemterminat habitudinem creatur*, vc crca-
t*,fle confcruarx.Scd 1 4/.4J. docet quiVi volun-
tas caufare potcll rcfpcdum rationis:ergo pot cfl
fe comparare ad rem, dando ei ejfe pofl non ejfe,8c
vt dat ci ejfe pofl ejfe przhabitum ; fle fic fecun-
dum varios refpe&us rationis terminat creatu-
ram in creArittSi conferturi. Refpondctur ibi pof.
funr effe tales refpcdus rationis ; fed velle diui-
num non terminat habitudinem fecundam illos
refpcdus , fed fecundum fiiam enrttatcm,iqua
dependet, non a tcfpedu rationis.

EX QVODLIBETO XIII.

Conciliatio I.

A 75 1 . prin. ait quod l concretis per fc pri-
mo modo ad nhflrada tenet confcqucntia,
& q \.& i6.vninerf.Mt regulam hanc tenere in
accidentibus, non in fubflantiis. Scd^.d.^.ij.i.
ud t. facit hanc confcqucntiam , Beatmefl, qui
hebet cjincauid vult , flec. ergo be Arundo efl habi-
tio illino obtegi : vbi renet confcqucntia i con-
cretis , non per fc primo modo. Rcfpondetur
concreta liic fumi ita , vt prxdicatio fic primo
modo per fe:quia beanu fumicur rclatiuS , vt pa-

ter , filius j non verb pro pcrfbna in ejfe abfolu-
to j quomodo Scor. 7.1. vmuerf fui ni t hunc ter-
minum Logic* 1 , dum admictit hanc , logicus efl
J'cient:ergo logico [cientia : non enim fumit logi-
cum pro homine , vel fubfbmia , fcd formaliter
pro relariuo. Ideo autem regula non tenet in
fubflantiis, quia fecundum Scotum ud 5.7.1. in
eis cfl tantum vna concretio,fcil.ad.fuppofuuui,
fle vnaabflradioah eodem ; qua pofita,nulla re-
manet ratio identitatis extremorum. Vide Ga-
dium hic, qui tcuct aliquando reguiatn etiam in
fubflantiis valere.

Conciliatio II.

Ar. 1 .con.ptimA #. 3 .aic cum Vh\\.9.M(tJcx.\$.
quod adus cil prior potentia tcmporc,defin»tio-
nc.perfedione.Scd ait 4.^49 7.4.W.J.CX Phil-ti»
rex.if . qubd prius generatione cil poflcrius pet-
fcdioncrergo fi adus cfl prius remporc potentia,
hxc ciit petfcdior. Refpondctur, per aduna in- ,
telligir id, ad quod aliud cfl ordinatum, vt coflat
ex Philofophi exemplis , homo fle [perma. fle fic
patet quid adus fit prior potenria dcfinitteuc.fle
perfedione : fcd quando dicit, quod cfl prior ca
tempore , loquitur de ente in adu , compararo
cum ente producibili : conflat enim quid fper-
nu cfl imperfediusembrione , fle hic homine,
quia procedas natur* cfl imperfedi ad perfe-
dum,fle fic priora tempore, vel generatione fune

f»oftcriora pcrfcdionc.imellice in eodem genere,
eu ordinc.alioquin accidetis (equens ad fubflan-
ti.a foret pctfcdius ipfa. Ita Scor. exponit Jidos
tex. Philofophi.

Conciliatio III-

Ar.z.f. Cire A fecundum n. 8. ait qtiod imagi-
mtiua cognofcic rem non cxiflemena , ac fi exi-
fielct ; vbi videtur retribuere vim difccrncndi,
fle iudicandi i quam tamen ei negat t. Met. <7.4.
n. 1 1 .& 4 9. de AnimA Refpondctur, cius cogni-
tio cfl tantbm apprchenfiua , fi proprii loqua-
mur, uec Scotus afferie hic oppourum , fcd r.m-
nlm tribuit ei cognitionem i nec ait efTe iudi-
catiuam Vide qux dixi in commentAno Ad di -
Hau tjuefl. 9. annor, tertia ad ternum argu-
mentum.

Conciliatio IV.

Ar. 1. con. prima f. Secundo probatur n. 4. ait

?u6d vircus, fle virium fotu ad aliquid ex Phil. 7.
HyLex.t7.Scd }.d.jj.§ Ad qudfl.nM.ad virtu-
tem c(Tc Jiabitum in volunratc,habitus autem cfl
qualitas. Rcfpondctur,efl habitus pro materiali,
fcd pro formali dicit refpedum ad ptudentiam.
Ita cxprcfsi habet ipfe i.d.i7.<f.%.$f)UAntiiM*d
ijhtm j.c)* f.fntclligendum ejln.i).cr }.d.}6ji.
IJ.& quodl.lZutr.l.

Conciliatio V.

Ar. 1. prin. & f. Nunc tertio n. itf. ait qubd
felicitas confiflit in operatione, fle 4. <{.49.7.1.4.
& i . ponit eam tn fruitione formaliter , non in
vifione. Sed 4uf.49.f.:. ad fecundum , renet cam
cflcinconiundionc ad obicdum beatificum, quq
efl relatio. Refpondctur efTe formaliter in freu-
uone,mitiaciue m vifione, concotniunter in illa
coniundione.

Conci

3 9-

A.tm efl
frier trmfe -

re.rAii0ae.tjf
perfici tene,
qukmfittih

Imagini: iua
nem Ji fremit
nteiuditat.

tturrt fune

di nliquid.

40.

BiauihJh
1. ^
P<r Ati. nive»

InntAtu.

564

Conciliationes

Conciliatio VI.

Immitia* mu Ar.\.$.IJla diftinfttone n. 1 i,aic non pofle po-
titt* foip»- ni intuituum fine prx(cntiaobicdii& loquitur
de P°Ccnr,fl ^c‘* $cd id. 10.7.9. ait quod vifio
ftMf mu. gQjpQjjj Chrifii poreft a Deo poni in oculo»
etiam fi illud non exifterct. Ptauerea fccunddro
ipfum ibi 7.j.<3?* t. ^.1.7.4.». \+.& x.d.i.q+n.n.
& aliu loeu citatu tjuodlMaroncil.fepttma, poteft
poni prius fine pofterioii:crgo Se ituuitio.qua:
eft quid abfolutura fecundum ipfum bte, & di-
tis 7. {.poteft poni fine icfpc&u ad obiedum
prxlcns. Refpondetur non poifi: poni cum re-
latione attingemix ad obic&um fine obic&o
exiftcnn ; videtur tamen quod qualitas notitix
imuitiux poni poteft fine eo. Ita Lyclict.i.</j.
7.4.4W vlt.pro Occam •, Tartarct.C^Gadius hic, &
fanet Scor.4. ^.10.7.5.$. EtfiolnjciMft. 4. vbi aic
non oportere obic&um ede pfx lens propter ter-
minationem» fcd propter caufationem: it Deus
omnem canfationcm lupplcrc potcft.Idcm ab-
folute tenent Vafq.Molina,Bnridanus,flc Hur-
tadus, quos ciuuijkff .yfitl-u.dt ammaM.iy-
ro nJn prol. 1 .7. 1 8 .Si ahj. An ver 6 illa vifio, qu*
poneretur in oculo eoipore non exiftente, foret
inruiriua.vel abflra&iua, dubium cftivcrius vi-
detur quod foret abllra&iua i nec eft abfurdum
admittere fenfationem externam abftra&iuam,
vt tenet Molina i.p.7 Buridanus

1. de anima 7. 11. Rubms (jiuj). 15. de quo egi

difp.x.fen.14.

Conciliatio VII.

41. Ar.x.in fine, ait qu6d in duobus primis mo-
Ttrtitu mf— dis rrlatiuorum cft relatio mutua . ita quod in
d*i"l*ti*e- vtroque extremo cft ratio fundandi , Se ratio
"mtimr^ba *crminadi relationem aliam; fed in tertio modo
Wr.ftr*dmtB re*“i° no mutua, ita qu6d ratio fuudadi cft
a/l muum*,. in vno extremo.Sc ratio terminandi in alio.lde
habet i/rt.d. 30.7.1. ad arg.& d.}}. Sed oppofi-
rum lubee f. Met. 7.1 3. vbi ait hos modos di-
rtmgui.quod primus fupet quantitate, fecundus
fuper adiuo,& palfinu, tertius fuper rebus om-
nium generum fundaiur.Rcfpondctur/umirur
diftiinlio horum modorum cxtrinfcci, & fu 11-
damem aliter, vt in illa 7.13. fcd formaliter , vel
quafi formaliter pro mutuo, & non mutuo re-
ferti. vel dic, fi hxc diftindio nou cft formalis,
ve ede non videtur , non ede inconucu iens di-
llingui ex duplici capite.

Conciliatio VIII.

A/et. t ex. 1 j.Rclpondctur fecundum Scor.4.4&t,

7.X $. I)e prune n.L quod definitio alia cft no-
minis.ncmpecxplicatio diftin&a eius,quod no-
men importat. Alia cft rci,& tantum conurnit
rei nccelfiiria:,&qux per fccft vna. Ilias primo
mododcfinitur.non fccundo.lta y.A/etjrx.i}.

Dices, Scor.i. </.3.7.6.$. er eitm obifcu n.»o. di-
cit quAd hxc cft per fc, fuper jiciet alba ejialba ;
tamen fubie&urn cft vnutn per accidens. Re-
fpondetur, ibi addic eiTe per le, quia fubic&um
includit prxdicatum.fcd non cft ablolutc per fc,
quia requiritor alia conditio,liihcctfubic&um
cfte per fc vnurn.

Conciliatio • X.

Ar.^.Ad fecundum poteft dtci.rt. i8.ait quid 41.
a&us quo producitur inrrllc#io,cft a&io de go- *"daBUhu
nere A&ionis , qu* dici poteft incclligificatio, T**
id cft,imellc<ftioni s eftc&io i Se idem haber 1 .d.

J.f 7- fcd 4 .d. 13.7.1.$. £.r diblis patet n.tx. aic v
rcfpedura producentis ad produdum clfc re-
lationem quarti Prxdicamcnri. Rcfponderur,
ve ille refpcdus cft cranfmutantis ad tranfmu-
tatum.cft adio de genere Adionisl Vide Sco-
tum vltimoloco citato.

Conciliatio XI.

Ar.i. $.Circa i.rr.S.ait inrutiiuara, te abftra- tmtmtlm*^
uam fpccie diftingui. Idem ait xA.x^.& d.5.7.

9. <7 4.d.49.7.ix.5'7. Aferjf.i. fcd tj.t.ej^,

Contra tertium art.xix quod diucrfa approxima-
tio non variat rationem formalem adus, & hic
tantim cft alia, fle aha approxtmatio, icibobrc-
di in fe,flc in fua fpccie. Refpondetur, quid hic
elt aliud , Se aliud cau(atiuum,quia ad intuid-
uam requiritur ipfum rcalc obieclum prxfens,
ad abftradiuam fullicit eius fpccies. An ve-
ri fuftiucri poflir *has feientiat eiTe ciufdctn
(pccici. Vide qu* dixi difp. j. de ammafeel.it.
e oti. 3.

Vtrbtum di-

m*mm n?n
actift' cir:
frt tnuUt-
etiNum.

Ar^.Tertinmfiilicet,xii quodlibaobiedam
accipere tjjit per cognirioncm.Scd 1.^ x7.$ Ne-
tjue obulhtm,tenci vcibum non accipere efse per
intcllcdionem. Refpondetur, hic aitquodlioec
accipere tfte rationis per intcllcdionem , fcd
ibi ait vcibum non accipere fuum efte rcalc per
lalcrn adum,quod verum cft.

Conciliatio IX.

Ar.\.$Sx bie /1.14. ait quid nihil prxdicatur
per fc de eo , qnod cft contingens , vel nen cft
per-fe vnum.fdcm habet 34.7.7. 3. & d.ixxx f.
JU, peni A1et.tex.\ 4. fei tjuodJ.tx.xii quod /liat definitur
d finti. fic ; eflbifltria de beUt T* siauo. Idem habetur 7.

EX QVODLIBETO XIV.

Conciliatio L

Alt. i. f Pofl igitur na. $. ait qu6d notitia A TetuU J><-
Trinitatis, quam quis accipit ab homine **

rcuclantc.f ft natur.ilis.Scd 7.1 pral.j.Tertio ar- ”^1"*'*’
guttur n. 1 4. d’ $• sld 7 .n. 10. ait, quid cognitio
de Trinitate cft fupernaturalis.Rcfpondctur.cx
ipfo 3. d 13.5 De primo «.4 nos Jubere fidem
acquifitamdcreuelatis.quiaviiibusnoftriscrc-
di mus ea, ficu t contenta' in aliis hiftoriistfird vi- • J
tra, de cifdcm habemus fidem infulam , & fu-
pernaturalem, quam nofttis viribus habete ne-
quimus : dici tamen poteft hxc nobis nacuralis,
quatenus ad eam, vt ad pet fcdioncm naturali-
tei Inclinamur, non quod natur* viribus illam
attingere polfumus.

Conciliatio II.

Ar. 1.7. Alia dt ferentia w.7. aic, licet fid. i ac-

43.

quilitx poliit fub. ifc falfutn , tamen quando TidHa-mti-
coniunda cft infufx , nou poreft , qura hxc f,,A fa ff
ncceftari^ tendit determinati in verum. Vide ^ufmDmveT

eum

Locorum Quodlibetalium. 565

Cum }^.lJ.» 8.Scd 1 § rfltratbnci n.f.

contra Heroicum arguit , (i ad artum concur-
runt fpccics yu-ata, & exemplar incrcatum fvc
ipfc voluit ) non polte dari ccrtitudinen* in
artu i ad quod etiam adducit id 1 . Pofi.c. xi. cx
ttecejfdrio & contingenti , non f equitur conclufio
ui fi contingent. Relpondctur, Hcnricus dixit
«epugnacc certitudinem ipecici crcatx,quia cft
in fe mutabitis i ex quo bene infert Dortor,
qudd non poteft concurrere ad artum cerrum:
ac fidei acqaifitx non repugnat certitudo . &
idcd concurtere poteft ad artum certum,& in-
fallibilem. Sed non concurtit cum infula dif-
curfiuc , vc vna premi fla contingens tum alcc-
ra necciTaria>ad conclufioncm:idcb illud de ne-
cclfario, Se contingenti hic non habet locum ;
quod tamen contra Hcnricuin valere videtur,

. quia per modum dtfcurfut videtur duo illa

exemplaria pofuifle ad certirudmcm ncccffa-
ria { quomodo vrraque Hdes ad vnum artum .
concurrunt. V idc htc Scholium tertium.

Conciliatio III.

Caenitiore- -^r.i.prin.cU quod intuitioa cft rei exiften-
rmmn iVr- l,s» ^ prxfentis m propria exiftemia : be idem
lo *fi initu- ait i.d. i ,<j. t i.U. 1 x. Sed 1 .d.xaj. t.$.Sed htc refttu
w.4x.cognitio rctum in Verbo, qua habent Bea-
ti, cft incultiua.fit tamen non cft rerum in pro-
pria cxiftcntia.Rcfpondctur.ibi a id t in exifitn-
IM diluuli, & hoc, vel infe.vtl tn dJiquo eminen-
ter continente totum entitdtem ipjftu.

Conciliatio IV.

Motio im ti- slr t-i- Jdic inteUigendnm e fi, n. 14. ait quod
lethu mD.o motio imcllcrtus prxccdir motionem volun-
procedit m*- taris.Scd i.d 1.7.1 .^.Qudntumdd tfiumn.ydo-
//m*w vo- cec qu^d parcr pri^s origine quam generet eft
*** **■ perferte beatus i beatus autem amore, maxime
cx ipfo 1. d.i . q.t.&^id^. q.i .& a.ergo htc
toon fequirur motionem imcllcrtus prnlurti-
uam Fili). Relpondctur , cx ipfo hic $. Rtjpon.
* deo. motionem imcllcrtus cflcntialcm prxee-
derc ellcntialcm motionem voluntates. , &c
notionalem motionem illius notionalcm hu-

CONCJIIATIO V.

44. wfr.i.f; & fi quernt n.16, ait Ided Deum in-
jtnfmnmm «clligccc futurum eom :ngrm,quia voluntas eius
gontin£eiu . dctermtnauit illud fieri Mem ait f.d. 5 9. $.£/«/& ’
ox iteret* de contingtntid.n. ; d. 4 .§. Primum tfiorum.

Dei ntfaluto ^ tx qU0 fCq„iCur citri Deus fit immuta-
‘vtritJiiT. bi!if,& omnia ab xterno voluerit, vt ipfc habet
terminatam. i.d.4f.qtidJ prxdeftinati ncoclfanu faluaiitur,
ti reprobi neccllario damnantur, & vniucifiro,
quid nulli artus nortri fune liberi , quia futuri
(tint cx dcTciminatione voluntatis Dei , qux
prxneutt noftras , quxque nullo inodo mutati
poteft. Sed ipfc docet 1 .di. 40. prxdcftinatum
pofle fahiari, & pallim voluntatem noftram li-
beram efle. Relpondctur , hic tangitur inferu-
tabile mydetium concordi* liberi atbitrij/rum
( gratia & diuina prouidentia , ac infallibili Dei
Icicmia. Pro nunc poteft dici , quod non vo-
luit Deus prxdctcrminarcartioncs noftras ab-
fui uto dccrcto, antequam praluidiflctqnid qua-
uisoccaiiouc cflemus farturi : hac autem prx-

uifione fuppofita,fa'uitur cum decreto Dei no-
ftra libertas, qu$ difficillime fJuari poteft poli-
to dccteto Dei abfoluto dc omni artu noitro.

Vide varia loca cius , qux ad hoc expendi 1 J.

}9-m Scbol.dJ S.V^ifo de contingenti d. vide etiam
Sckol.^.ud c.4 .de 1. prine.

Conciliatio VI.

yfr. x. f. Potrfi igitur vietor n. j. ait quod po-
teft quis ex naturalibus fe difponere ad fidein Xmoni&m
infulam. Sed x. dtfi.q^u.i.nu.\^. ait qo6dnul- mfafemex
lus poreft fe difponere ad formam fupetna- Udimeldu*.
tutalem. Refpondctur, vide Scholium tertium
htc .

<OHCIll ATIO

VII.

4r, 7.1 . Nunc dutem n, ty. air qu6d voluntas voluatm Ji-
diuina continet r dentiam in ejfe cognito. Sed uiiuteonn-
f .sfrol. §. ex dtlhsn.-j. ait edentiam continere uetefientiM.
Virtual iter , & in ejfe cognito omnes pafliones,

8c quah paihones , & attributa. Relpondctur,
voluntas concinet eam vniriue^idxquate.iden-
ticc, & i poderiori, & (ic caulat cius notitiam
in intellcrtu crearo, quia ipfa non mouct natu-
raliter nili fuum intcllcrtum.eontinctur a ucm
ab c.i, i priori, quia cd quali palUo cius, fluens
ab ea, non vero attributum proprii, vt habet
Dortor I.d.x6jt.j4.& quodl. 1. *

Conciliatio VIII.

xibix^/itcintellteendum n. 1 4. ait eflentiara 4^.
d iuiium flpgulate elle primum iiuclJertusdiui- Jmetti^t
ni obiertum. Idem ait q.^.prolji.n- O" i d.$.q. 'Demnhqmd
X.^. Tertio dico n.i6.$cd \ jd.}^. J .^Secundi /ic
nul[d n.y ait quid potemia non poteft cogoof- i,u9%
cete aliquod obiertum fub ratione communia
si, quam Iit ratio fui primi obierti:ar Deus co-
gnofot rationem entis vt fic,& omnia alia a fe,

vr ait Scot.i4f.t‘|.^.C/rf4*y74n.7.RcfponJctur,

loqtmui ibi de ubicrto ptimi» priroitate ptxdi-
cnriom<,vt patet per cxcmplu, quod adducit de
colorato. St tucidorcfpcrtu vi(us:cfTeii* i» au-
tem diuina eft obiertum primum , St adxqua-
tum intellr rtus Dei, non prxdic itione, fcd vir-
tuali conrincntia.vrhabtt Scoi.q.yprol n.n $,
j4d tertum qutffion. nihil ergo intclligit n:li •

?uod continetur virtualitet* , vel eminenter in •
ua eifentia , & fle dicitur omnia tmcUlecrj in .
fe ipfo ex Scot. quodl. »J. drr. x. & A-difi. 1^.
quefl.i. * *

Conciliatio IX.

ytr. x . J. Dico igitur n.ix. ait obiertum ad.r- obUflxm
quarum intellcrtus creati clfe ens finitum: Sed di**»*i»m
1 Jifi. j .q. j .$.Contrd hoc drguit urfiinm. j jit non
repugnate intcllertui nolito cognolccrc Dc*n> ‘m

in particulari.Rcfpondetur, non repugnat fi c c- ‘

uetur-,fed fuis viribus repugnat : ens nuuum cit
obiertu adxquatum proportionaturq nodti in-
tcllcrtus, fcd ens vt lic ell cius obiertum : Jx- ^

quarum vt abflralut a propottior.aio.ik impu»-
portiomto : cx Scot.x.d.;.'q 3.5. ^id fecundum

articulum n.2.

C D N C I

;-r

566

Conciliationes

Conchi a t i o X.

Q efimmi «- dir.\.prin. ait q uud nihil vt medium.wcl ra-

hqtrJ 9***4 tto qur continet aliquid quoad cognofcibili-
% tarem,nifi etiam contineat quoad curitarem.

‘onAtattm ^cma,r i \ A, \jq.q.). Contra fe-

cundam A.f. Sed 1 J.j.f j. ar.z.n.p. docet acci-
dens continere nuntiam fubAamix , idque fe-
cundum Artft. 1. de a-.tma tex. 11. vbi ait acci-
dentia multum confcic ad cognofccnduro^wd
quid eji rei : tamen accident non continet enti-
tarem fubAantix. Rcfpondctur, nihil concinet
dtAin&am notitiam alicuius, nifi contineat il-
lud fecundum entiratem > idramen non tequi-
ritur ad eontincnriam uotitizconfufxt&hane
tantum habemus nunc de fubAanria per con-
ceptum accidentis fenfibilis, a quo . bdrahitur
conceptus vnitiocus, 'communis fibi AtfubAan-
‘ tiar. Vide cum in loco obie&otnon loquitur de
iatione cognofccndi qua, Ce u non coguiu.

Conciliat i o XI.

Ar.^.pwt. aitquoJ homo pro hoc Autn ne-
jliim u«i/ qoit naturaliter cognofccrc Deum dirfin&d. I-
d-fluui* 4 4- dem a<( \.d.\.q 1 $. Tertio dico n. 16. Sed x.d. j.
flr»iimiDr£ 0.9. nu.%. ait Adamum in Aatn innoccmiz ha-
6uUr.‘ talem notitiam de Deo : & idem ait de
Angelo in via.Refp6 letur,nec in Aaru integro
vel peccati potuit haberi talis notitia diftin&a,
concurtentibns caulis mere naturalibus. Sed
fio illo flant videtur Deus dciiitfc Ad-mo (pe-
dem , qua ipfum difttnfli abAradiuc eognof-
ccrct.Pro eodem flatu probabile cA qud-1 con-
* uctfio ad plunrafmara non fuit nccedaria : de

3uo Scot.i.d. t.d.^.q.H.ad t.& 1,

.\.q.6jt.i<) & 4 d.q^.q ds quo egi in comitent,
q, 1 8. de anima, \b> de B Virgine tenui quod ei
nccelfaria oon fuit illa conuerlio.

Sed q\.frol,§. Aliter etiam pojfet n.al.dicit quod
e A motiua iurclhfhis ad notitiam fupernatura»
lem. Kcfj>ondetjr,ibi vult quod poflir moucte, -
fcd non qua cilenija»fcdqua volens;quia nihil
ad exttacaufat naturaliter.

EX QVODLIBETO XV.

Corfmtm

ntmm.

Conciliatio XII.

finiti* Uft • Ari.f.Ad pr elutionem maiorie n. 1 ?.*!>, quod
duv-rbtim noti ia lapidis ptodufta i lapide cA verbum:
d», nenfi/n ^ proda&a a folo Deo non cA Vciburo, quia
Orr. iton na(citur tanquim proles. Sed 1. </.1.7.7. J.

Conciliatio I.

A7{. 1. $. De fetundo prian n. 7. ait, -quod
corpus non agit in fpiiimmtde quo uf.j.
q.7 ad prunum pro Henrjt. l^Ncd i.d.$.q.n.ad
PhnuttHy ait qudd coi pus agit fpccicm imcliigi-
bilem in intcllcdii Angeli, Se n-d-^.q 1. quod
ignis inferni et uciat fpuirus. Relpondcmr.cor-
pus non agit in fprritum, vt caula rotalis, fcd
bene particuJari er, ex Scoto fecundo loco ob-
icilu.Ad altcrutu locum, ignis inferni non vric
lj»iritus bhyfic£, fcd detinendo Cos localiter,
formaliier ( tfcdtine a Deo detinetur,) Se inrcn-
rionalitcr immiitando^orum imclIc&um.ViJe
cum ddla qn.i.f.AU quef.ST j>. De fecundo .

Conciliatio II.

Ar.i.$$ed hic jient duou. to. mater concurrit Meter a/!im
a&iticad gcncratii,ncin>& hoc ex MiiliAegen. cn tmrt,t **
dmm.ii.c.iScd \J.4jn calce, ait magis dandum X ********
cllc G leno huc atterenti, quam AnAotcU ne- , "
ganti. Rcfpondctur , ibi explicat Arifiotclcm,
quando negat matrem cotjpurrerc a&iuc , in-
rciligcndum clled • aclione puiuipa!. : vrl (in-
puii) Aer ur magis Galeno, quia A fili, videtur
dubius , & edo condet quid opj » dirum Vclir,
/eliciendum effe furat.

Conciliatio III.

Ibi lem ait Parrem & matrem cfli* caufas fub-
ordiiutas.iuqudd vna non dep-ndeat ab alte- Teter. ^ma-
ta, nec accipiar ab ea vhtutem. Sed f .d.+spnno tnfc 1 r*»-
<Jt n. j airr.v 1 o . Mtt e. e. f .m j t r e m ,& fo: m 1 n 1 ru
c(Tc ciufdcm fpecici: ergo non fubordi nantur,

Cieat nec duo calores , nec duo homines tra- tMm
hen es naucm. Rclpondctur.non fum lubordi-
natx in agendo clTendo, Cieat creatura, &

Deus,Sof,& homo, i.Pbyfltex.16. (ed in agen-
do tantum, quia patet 'e Ii piiucif alior, & mater
minis principalis; nec vnapotcA ita perfici, vt
•alterius emu urium fopplcat, fc hoc lufiicit ad '
fobordirutionem , edoamba’ fint ciufdcm fpe-. ► L
ciei-Pcr quod patet ad cxcmpla-Ioanue» Magi-
Ari i.Phyf.q a.pntat potentias patris. & matris
fpecic diftingui : quod nuln probihilceA (cllo
ipfi fint etuldcm Jpeci. i ) .loquendo de virtute
fcmmali , non verd de ipfi potentia principali,
qua attingitur g.-nitnm . quia lenicn conqcitl-
titur in genitum^: fc e qoit clle poremia ptin-
eipaiis- De quoScot.j. d Sed.btcdubtMm n.

‘ auf.t8.de quo dxi dtfpA.de at.ima /cfi.if. .

Vjde eum i.d \aj j.».ii. vbi explicat foboidi-
nauoruni caularum in clTcnd<S,&: agendo.

Conciliatio IV.

47*

.,„r tanqu iro proles. Sed 1 .d.uq.,. y.

£ubd autem omnia num 18. ait, quod diucrfius
principiorum, (eu taufarum, non diurififi.at cf-
fc&tic, & ideo animalia genita xquiuove funt
ciufdcm fpccici cum genitis vniuocd , vt ibi
excmplificat de vefpis, & apibus. Refpondctnr,
notitiam lapidi* ab (pfo canfaram, Se r.oticiam
ciufdcm a M n Deo eAeAam ciufdcm cllc fpe-
cici'; led illa h .bct icfpc&um verbi, quo »Aac4-
Fctjfic Adam,8c Abcl ciufdcm erant (pecici,fed
hic habuit relationem filiationis naturalis, qua
illccaruit. De vifione beata, vd notitia rerum
in Vctbo.an fit Verbum controucrtiiur, criam
inter Scoiijlas : verius puto verbum clfe , qua
proles intc!Jc&us naturaliter abeo genita qua-
tiim cA ex parte ipfius; cAo volurras Dei non
naturaliter concurrat. Ita Scot.i J.i «7.7.5. 7rr-
itH4 an .n. 1 7 .& d. iy.qj Aliter dicitur n. iy.de
quo egi dtif.i.de anima ft& . j.

Conciliatio XIII.

Dico igitur x.taaic.quodeAcmia di- Ar.u f .Si ver^tenrretHr n.x 8. ait r«n fplri- r.T-

uiiuuon pnjeR cfie tnotiua imcllcduiCTcat/. tua lem fuicalia coucauia eAiccrc Ipeucm ia- Ut.ffoJnpt

teiiig.biUm.

; \

Locorum Quodlibetaliurrr. 567

Sed . f, 1 1 Ex iifdrmn.4. docet Angelum

habete intcllcdnm agentem, quo abftrahit fpc-
cfcs 4 rebus , te idem ait dc anima fcparara 4. d.
4j.f. yU.autf.nu. ii. Rcfpondetur imcllcfiunv
agentem efle ncccllarium, quoad fpecies abiha-
heudas i tcnfibilibus . non a fpiritualibus , quia
res fpiriuulix non cft minus cffc&tua fiix fimili-”
tudiuri, quam rti corpofiatde quo di xicornmen.
4Wf.11. Scoti de o4tmn*Mfmuty.

nequit ita cognolccrc infiniUilcd cantum ait non
repugnare forti ,qudd rccipiatiJJco imcllc-
flionem infinitorum.

€ ONCILIATIO IX.

Conciliatio V.

Uuv*.

* ^ Ar.i.$s O lenditnv /1.9. ait cum Arift.i. de mu.

tex • i ■ potenti* diftinguuntuv per adtus,

fi,ny.un ut & hi per obic&a, vt per fc principia. Sed rjuodU
13. onte finem , ait lucclle verum tamurn quoad
UturtU*- raaniftrfiatiqncm. RelpondeturjCtiam ibi ait po-
tentias diftingui per adus 1 poftcrioriA* hos per
obieda a priori, intellige de a&u gcnerico.vt cft
imtlligere, velle. Adncttc non icmpcr.fed vt plu-
rimum obieda diftingui per a&us , vel poten-
tias per obieda, quia a&us virtutum Theologi-
carum habent idcmobieftum.exScot. 3. d. 16 n.
18. $. Duo igitur: & inrcUcdu^ Se voiunta<cx
Scot. t .d. $ .7. t .u.i r.<r xc.de a w/warquando veto
obie&afunt diucrfii, potenti* cales ium . fed ex
'identitate obiccri non habetur potentias circ
idem : Alidem cft dc adibus. Ratio cft,quia po-
tem ia, adu», oitp fint emiratis abfulutx ; non
pollutu cunftitui in eje, nec diftinguj per rcfpe-
X .dus. Scor. t.d.6.w». j4:cr a .d. 1 6. ad x.& 1 J ;.q.

! . od 1 . Vide cum ij. 10 de M*irn*. vbi explicat
quod dicitur , potcurii* diftingui per oBic&a*
oftendens non lic haberi apud Philofophumj
. quanloautcniobicftumcftmJiftinifhini.dillin-

dio porcntiarnmA' aduum aliunde petenda cft,

- * ' r ' • *. vr ex ditlindfone fubieddrurn.yt in fide, A: cha-
’ /. 'liutcA fcparabilitate,vtin chatitatcA ipe. \

'.H&r

Ar. 1 . p Sed hic fune duo uu.10.ait quod pater, r„;,« mufo
te mater finit du.v riuifx eftcditt* genei monis,
liabemcsduas vinucesA idem ait dc intcllcu»*,

& obtecto , eiulvc fpecie ,rcfpcctu inteliedto* tm 4"
nit. Sed l. d. 13. f. 1 r sterto j. n guttur num. 9.
habet hanc maximam: l'ht*i c.ihJm in vno ordine
confundi eft vko pifje confundi rouo. Kcfpon-
derur, notando ex ipfb 1 J.x. <j.x. num.i x. $. i
nor nudum, quod ciiufit per fi; dicitur illa,q»ti- (c- iuf»

eundum propriam naturam , & non iccundunv^r f* .& t"
aliquid tibi acrideixs. caular, vt ignis ignem , &i
ideo aqua calcfada non pet le.icd per accidcm»
caufat olorem , quando vero plurcv capfx con-
currunt , in quaiiber ponenda eft victos icu ratio* # * •
per fe caufandi vna in fuo ordine, vt in cxcUiplisj!* .
fed in cauC» totali complcdcntc plures parria- .

Ics.noii opattet ponere vnicanv rationem rau-
fandi.nili (ccunduiu vinutcm ordinis , & ficou-
. currat vnitar ; per acculcns hoc accidir,fcd vni-
tas ordinis cft per fc, ira in terminis Scotus i.d.
j <f jxoncurrot ergo nn.xx. cxponcnJuscft iuxu .
hoc, in locoobiedo.vbi illa ratio vaiet,quia pro-
bar contra I lenricutn diftinttionem rationis in ‘ ,

principio emanationis in Deo , non polle facci£ '•’*
cumtcipfa.qtixprincipiunicft.viumpcrfcra-
r ionem producendi .quia ens fatiotiis nullam ha-
bet propriam vintitnn ,& ontnino pcc accidens
conuenlc tali principio ,!& non cx notura ipj»us, ;
alioquin non eilct ern rationis. v' . ,

-\.b

EX CLVODLIBETO XVI.

CoHCUUTIO VI."

Conciliatio I.

/h* ‘t Atrium
•ffontio.

Deusmcuit Ar,i§, Ad primum i Horum n.xy Deus tog-
rtfmturM ,m creatlHas ,*n c|fCntia fua, non in ipfis. Sed

'qnodl.vUon fini, air Dcjim habere prouidemiam
deoninibus crejtis : ergo nouiteas in fc ipfis, A:
qu6d in fc ipfis cas nouit docet 1 J-ft. num.x.y
Suppo fio. Rripondetur , nouit omnja iu le iplb
mothie , fed alia a fc nouit in ipfis ^^linatiuc,
non vero motiuc, quia vilcfcctct uus imclle-
Aus.

Conciliatio VII.

ARt.i.prin. pctfcftius cft amare neccffatiA, f •
otamconwigcmo.Sod Mu

runorutm * Jfllo.tf* d. t .rj.x.n. xi.fr x. d.i. tj.i. do- ^ .

cct Deum agere ad extra contingcmettcrgo hoC ‘

cft pcrfeClius. RfJpondctur ,vbi terminus amo- 'ecniin^ite
rii.vclafUonispotcft efle ucccifiuius , ibi petfe-
iftitis eft ncccllarid atnare ptpducerc , vt in
Dcoadniuas filcus cft quanJo terminus ncqiiit
. clic talis, vt ad exui Colligitur cx Scot.i. U.S..J. ;
f. odpnrnurn. y .^e\J

•Jit

■«/

■1

^0’ rAr.x. §. Comto fecundum nn.xx. innuit non

An uodtm eundem adhim, quo beatus videt eireutiam.

Conciliatio II-

Aftu i>id*t Sc creaturas. Sed ud. » t].y§.AfojiP t ponendi n.6.
btott* tjftu- didf continritim. Rcfpondctur , hk nihil alleric

1,am de hoc. Vide hic in Schoho oclotto folutiontm.

Conciliatio VIII.

'jattllffiui Ar. x. ontefolut. org. tacite admittit intellc-
orrn/mi*trfl ^am beati cornoftctc infinita fimul , fc idem

ml ttt»* «... /• ~V ,

^rrr infll- Fro^‘l^l^ccl: f«ft>ncc >3 .1/.14.9. i.ij. Pateji dui n. 18.
/4 Sed i.d.x.q.x.fy.OjitTifo oppofito w.j. probat Deu

* infintcum.quia cognofi.it infinita fimul. Rcfpon-
dctui .non ex hoc prxctse, fed quia infinita cog-
nolcic injc, cx fc*5c adliuc : intcilcAus creatus
Scoti Oper. Tora. XII.

Ar.x.prinjtit ex i.de onimn tcX.146 potentia rur itUJo-
ponens differentiam vniusobie&iab alio, nouit 4.rJI
vrrumque- Idan ait I.4.S. 9.3 ^.Sed tvtcUtiiut
n.y.& l.vrsiuerfq, 5. & f.j. de nntmo. Sed tenet J-

ri.14 ^.j W+- quod pro nunc fingulare diftin- 1 rumpi**
Uc non cognoftimus. Ijrtnait x d yq .«ww.4.

('Icd ibi dc cognitione (cnfin agtt}C^ 7. A/et.ij.j. .
num.11. cr an ii, dc tamen intcllcUus

ponit differentiam mter fingularc.A: vniuctfalc.
K^fpandctuf , fuflicac cognitionem confufaa. ^
ad ponendam differentiam i quia poniniux eam
inter creata, «V Deum, quem tan: u;n conftisc co-
gnofccrc polIumus,cx Scuto i.d.y 7.1.$. £wr- f
to Jrcos1.t4.fr tjnodlj^.oit.^.

S'/-'. • ii B b Con

l'vg

•w'

. ■ ■

,'y . i v. • . *

■- K ’ r ’ - f, *+ *

568

Conciliationes

Conciliatio III.

i J Or.iiMmf.fi. »i»».if.»it.quid«fot-
mara.dat corifcqwcnua ad fotmam , ficut calo
jurati* *4 /plverici tatcm,igni calorem, r.v 8. T bjf tex y j i .

c" i .C*/i /ex.i8.Scd 2.<f. i4.<j.\o.§.Concedo quod;

/ air quod guuia , & lcuia habent Tuum malum

' i fl* tffcdiuc, non i generante , vel dante for-
, num. K cfpotidctur tegulam intclligi de con-
fequemibus formam neceflarto , motus aucem
non fcquitui ftc grauia , 5c lcuia , fcJ princi-
» • pium.fcilicct grauiras, vel leuiras, qor lubcii-

tura dante fprmam , ficut calidius fimul cum
igne * nec tmclligittir quod confcqucmia fine

* etfediuc tantum a dante formaro, quia fufltci:

dic ab ipfo compofito pet formam , vt .dicitur
■ , : dati mediate a d»nte fornum , quomodo calor

* i efl ab ignc,& fimul a datore formam, quod eft

cxcmpluin Ariftorclis.

Conciliatio IV,

jt. Ar.xJ.Iflt rationes «4.pofito priori abfolu-
/t friori to.potcft non poni pofterius. Idan aic i. d. ia.
*L!clmte/0’ a.njt. j.Sed J7.(negac motum loca-

f#i” Icm P°^c cfIc 6nc termino , quia de ratione
r- *’ cius cft , quod mobile fit partim in termino 4
q uo, & partirn in termino ad quem. Rcfpondc-
tur.hxc non clTe abfoluta. Vide tiuodl. 1 1 . concit .
•*.& quodl.}.conctl.s. Mayron,t.d.i4.«j 4.ltmiut
| hanc regulam. Primi, quod non habet locum,

. quandocrtelfcntillis dependentia inter aliqua,

‘ ’ v ' ve videtur clfi: inter motum Ce terminum i Se-
cundo,quod vnum non includatur m altero, &
fic partes vnicx non poflunt efle fine toto. Tcr-
‘ ' tio,auando pofterius cft tc1atio,& prius extfe-

ma,dc quo dixi quodlauconcil j. Vide Ba/fol. 4.
d.4$.q.i. Occam 4.3)7. r

* , C O NCILI AT 1*0 V.

. i eiunt-utm jir.uf.Hie dicitur mi. 4. dic/r,qu6d voluntas

dfti^injum non poicftfufpenderc omnem volitionem, quia
: itUtioam. non illam, qua voluntarie firipen Jit. Idem ait in
■ rci.4 d.4y. <].'). Sed 1 d.7 «*»4 f- Qaamiim ad
ijtum , ait , quod poteft fe fufpendcrc ab omni

tyolitionc.&l.d.t q.+.ad j. proopin . docet au6d
voluntas etiam quoad iplum Deutu clare vi-
fum, habet libertatem exerciti). Prarterca, quia
- _ -ex his locis, «Se zj.41.ud 1 .pro <7. 3. er 4 ^.49.7.

lo.f. Dico er£o n. 10. habetur fecundum ipfum
J.iri omiilioncm putam. Refpondctur.blcnon
. ^ agir. ex profclTo an voluntas poflit fufpendcrc

. adum fine adu.fcd cxplicat.quomodo non ne-
^cflitctui ad amandum vltimum finem , quia
poccft fufpendcrc adnm amoris per adum re-
flexum i an vcr& fine adu reflexo fufpendcrc
: t poflit, Uic non examinat , quia de illo alio tan-

tl,m aSic' Sccund&.loquitur de voluntaria fuf-
,hitmn. * penuone , ai quam requiritur adus , quiavty-
luntarius fecundum iplum tj.fi. ad 1. & 4 J.
1 4.3.1. nu.x t. proprie dicitur quod cft in pote-,
fiate voluntatis adiuc, fcu caufatiuc , U fic in-
cludit adum. Tertio; dici poteft quod ptoblc-
t nuticuvfuit , an detur puiaomiflio. Quarti,
quod hic loquitur regulariter , quia raro , aut
nunquam contingit adu prarceptum omitti fi-
ne omni adu.quo dircd£, vel inditede fit vo-
iilaominio. De quo JirJ de anima d.$.fec.i6.

Conciliatio VI.

jtr.idn fincjdx. licet contingentcr.^ velit Deus ^

omnia ad extra voluntate efficaci, tamen refpe- D^w/ifa
du crcaturx in cjfe poffibili neccllarii cum ita- ril amat
bere adum complacentia. Idem tcnefj.d.j».
prin.Xc fauce i.d.S.q.fjt.tC. Se <jtwdl.$.a.}.§.Jd e"c
. fecundum. Sed i. d. 1. q.t.ar.t, infert vtabfur-
dum qitud Deus neccllario amaret creaturas, &
loquitur de effe poffibili, Sei. d. 59. $. Quantum
ad fecundum n.iu& J.d.j 7.$. Scdifta, aitfolura
Deum amari neccfiarid a voluntate Sci. Ref-
ppndctur , primo loco difputat contra Hcnri-
cum dicentem emanationes requiri, ve rationes ^
fornulcs creandi, & quod ideo pridica funt in
Patre : ex quo infert quiSJ Verbum cllet geni-
tum de creatura , & quod Spiritus fandus cita
amor omnis amabilis , & lic creatura cflct ne- ~
cellaria : vbi loquitur de creatura in ordine ad
exiAcntiam,quiaidcapiadicanontcfpicitpofi*
ftbiles. Aliis etiam duobus locis loquitur de a-
morc efficaci, fcu quoad cxillcntiam , &: fic ve-
rum efl folurn Deum neccfi'ati5 ab eo amari.

Adde quod non (b lefoluit ,an Deus nccelfarid
amet crcacutas in cjfe poffibili, liccc in aSrma-
tiuam magis inclinet.

Conciliatio VIJ.

Ar.x.%. Secundo fcilicct utun.j .ait voluntatem ^duuta/ utm
non polfi: velle malum,ncquc nolle bonum.Sed
I J.i.^4jr.l8.ef niuhm.

d'tit de hoc conflare. *Refpon Jecur , dubius
jnanftc illis locis : fcd poflca fe refoluit hic , &

4J.41). ju.io. ad fecundum arx. & djo.qutjl.i.

^ ad primam. •

Conciliatio VIII.

Ar.i.§. Prat crea conditio nu. 8. ait libertatem
elTc intrinfccam vojuntati, te ar.i,§.Adpropo- rrfuMt*, rfl
futim nurrK. 1 f. quod repuguat eam agere aliter effemlaUrtr
quam libere. Ucm Inb.t tn Rcport.%. d.S.q.iJ. Mna.
Prunum ijfornm , vbi ait libertatem cilc ditfe-
rcntiamconftitutiuam voluntatis, & r. d. 1.7.7/ ' '

^./rcwp«cff/i i,vbi vocat voluntatem per eiTen-
liam liocrani. Sed 4.d.^f.6.§. Dico rrg#,tciicc .
quAd voltas Dei prxueniens humanam ,nc-
ceffitat eam* Se hac ratione' pafliro rciicic dcccr-
.minationem Pliylicatn ad adus noAros 4. d.x.q. TraJttem*-
i*td vlr.& d. 4$ ej.}J.Teriia opinata 1 . Rcfpon- •****•
detur, locis allegatis inhacquefi. agit de liber- * p.
tarceircnriali,oppofiTanaturaliuti»quxcom- ’ f
patitur cum ncceflicatc quam 'habet Deus a-
mando fe , Si producendo Spiritum fandum:
nont negat ergo, quin (altem per Deum nc-
ceffitari poflit Voluntas ad adus aliquos , im&
id habetur ex loco in contrarium addudo j &
hic art. 1. $. De ifto .tr. reliquit vt dubium , an ;
voluntas creata beata pet aliquid ftipematu- V
ralc ncccffitrtur ad fruendum : ergo non ponit ^ .
libertatem exercitij , vel comtarictatis clic de ; ^
cflcntia cius : de quo ditidtfp. 1. de anima fect .

14. Nec obAatquod dicat 4 .d. 29, cfiecontra-
d»dioncm , quhd voluntas cogatur , quia eam
cogi cft habere adum contra (uum adum, fca
oppofitum fuo idui fimul, qiibd rcuugnar.quil
idem fimul nollet. Se vellet. Ita ipfc Scotiis ibi
icm explicat Scoti Ax tamen multi alite: eam
cNplicapr,

Locorum Quodlibetalium. 569

expttcanr,quos non fequor.fed veritatem. Vide
Bargium 1 jL.n.y Jjla rati» de vel nutat e.

EX QVODLIBETO XVII.

Conciliatio I.

Kemo mt*t-

r^trals*' A Rt.i.$.PotcJi dici num. 4. aic nihil efle me-
re eftram. _/^rit0num , nili lit in libera poteflatc ope-
rantis. Sed 4 A.6.q.6,$. Hoc modo n.iait inmar-
tyribus,dum adu patiuutur,abforbeii vfum ra-
tionis acerbitate pcenarura, & idem habet $. d.

tantum ad x.a.n.iS.6c tamen certum eft
cos tuuc mereri.Rcfppnderur.vcl non tolli eis
totam rationis vlum. vel ibi manere laltem vir-
rualcm libertatem , qualem habent diftrarti in
opere aliquo , ad quod libere fe determina-
runt.

Conciliatio II.
ff*

Mmnttttm Ar.X.infi.& quodl. i8./f.t.i«/nr,ait,quod ad
YtoUntt!* mefhum requiritur inclinatio charitatis , ncc
ebariiMi t,& f“®ccrc hominem cflir in gratia,& requiri fal-
vbrualh in- tem duritatem tenet 1 .d. 1 j.q . n.6 dr x.d.y,
ttmiU. an.n.& j.d.i.Scd ^.d.i 4.^.1.^. Ad hutiuintelle-
tlum, iic peccatorem per bona opera fe ipfura
polle ad gratiam difponcre,& eam de congruo
mereri. Rcfpondetur meritum de congruo non
efle (impliciter ,fed fecundam quid meritumme-
que Scotus vult quod homo luis viribus poflic
fe difponcrc ad gratiam,fcd quod non requiri-
tur ad hoc habirus'fupcrnaturalis , vel fort£ au-
xilium tam in intcllcrtu.quam in volunrate.Vi-
dc varia eius loca ad hoc, in Scholioad locum
obic&um:quibusaddcipfum in Rep.i.d. 7.7.}.$.
.Dicunt fecundum, vbi air,qu6d ad iuftificatio-
nem Deus infundit gratiam gtat is datam. Vide
qwjd,l.\4.concil.§.& Scholium j.i ki. Dices: Sco.
a. d 7.^. Malitia tertie mode nu. 1 j. air fufficere
aliquem clle in gratia , vt opera cius bona fint
meritoria, idque colligi videtur ex Tridjf6x.\6.
ergo no requtritur inclinatio charitatis ad hoc.
Refpondctur, reputat vti aroque partem proba-
bilem*. Jc quo 1.1.9.114.4 nu+.Bc hxcmiln ma-
gis placetdicir altera pars fit communior,ncm-

f'C requiri inclinationem illam., faltctn virtua-
em charitatis.

Velum**, f*. Conciliatio III.

fnfiufiu' 1* PrLn- *'t intcllcdus, St voluntas
funt potenti* collatiux.Scd auodl.i.ar.i.^.Ter-
tiaratio.& 4J.1 q.i.$. Nec e/i explicans

ens rationis , ait fieri cx fecunda confiderarione
imcllcrtus.Rcfpondetur.iia eft frequentius,fcd
non nigat fieri i voluntate, im6alferit hic , &
3 -d. x6.q.xjt. if.& 4.d,\6.q. xjt.q. An veru fenfus
communis caufct ens rationis,necne,non con-
uenir inter Scoriflas. Quidam affirmant , quia
cognofeie differentiam obiertorum fenluum
particularium,** 9*tfd/.i6.r»*o/.x. Alij negant,
& puto verius,fi requiratur ad ens rationis co-
gnitio reflexa ; quia fenfus non reflertit , ncc
componit, nec indicat, fi proprie loquamur, li-
cet comparatiui apprehendat, vt quando Ima-
ginimur montem aureum : dc quo dixi q. S. de
anima, annotat. 1 .& q. 9. annotat.},

Scoti Opcr. Tom. XII,

Conciliatio IV.

Art. \.$.& cum arguitur n. 8.ait quod chari-
tas c(l forma virtutum. Sed i.d.f 7.7.15. f.lntel- *

ligendum ejl aurem, n. 1 1.& Quantum igitur ad fl4rUm ,jj
iU4m'h.4.& ).d.}6.$. De tertie art.nu. 11. docet frrmavktu-
dari virtutes morales fine charitate , & art. 4. tum.
idem ait dc Theologicis. Relpondetur.charitas
cft: forma omnium aliarum virtutum quoad
meritum , quia fine ipfa nemo mereri potefl,!.

Cor. 1 j. fcd in ejfe virtutis moralis conftitaun-
tur per conformitatem ad prudentiam. Vide
Sco.iJ.17^.}.

Conciliatio V.

Ar.\,%.Centra cenclu/ienem nu. 1 o. air,vnum Idem afius
& eundem artum elici pofle exfide infufa •*fi<kiufu-
acquifita. Scdquodt.14.art. 1. air, fidei infufac
non polle fubefle falfum , acquifitz fic : ergo. f

Rcfpondetur, vide conciliationem 1. qu.dl.14. CT
Scholium }.ibi.

Conciliatio VI.

Art.}.$.Contra con. nu. 10. fupponit hnbcjj Tidet ,
pofTe fidem , St fcienriam de eodem obierto. idmtiuu»»
Sed oppofirum habet q. 3. prol. f. De pojfibiluate £«X*”**
rr.X}.& }.d,i4.$. Ad qiufttonem. Rcfpondetur,
hic non alTctit , fid exemplum adducit , & in
exemplis non requiritur veritas : fi autem ali-
quando videatur admirtere fidem, & fcienriam
de eodem intclligit dc habitu fcienrix, coliato
ad habiruro,vcl adbum fidei, vel econuerfomon
veri de aftu veriuique. Vide Scholia nojlra $.
d.i 4.$. Ad qMaJI.csr in fequentibut.

Conciliatio V*IL

Art . 5. fuse probat amorem narnulem , &
meritorium, Icu chariratis elTc ciufdcm fpeciei, AStu
&idcm vult htc f. Centra concluflonem nn.ro.de tuum natu.
adtu fidei infufx,8c acquifitx, & j .d. i$. Ad rA,M"h fr
qiiifi. Sed l.dijl.i6.§. Refpondeo tres n. t y. ait ad
virtutem Theologicam requiri,quod fitinfu- fYrZu/^teit.
fa , 6c ideo fidem , fpem , & chatitatem acqui-
fitas non cfle Theologicas : ergo eorum artus
fpreie differunt , ficot virtus inhjpfa , & acquifi-
ta, & dc fide docec cfle infulam $. d. t;. $. De
ftcundon-6.ee de fpe d.x6.$.Ad qu. 6c dechari-
tute.d.iy.J. De tertio num. 19. & 1. d.i 7. qu.}.$.

Centra illam n.\i.\. 4.58. Rcfpondetor,cx cita-
ris omnibus fecundum cum hibttus infufi fune
abfolutc,& fecundum fubftantiam fuperna-
turalcs;fcd artus eorum tantam fcrundiim mo-
dum videntur tales, Bc fic fecundum fobllan-
tiam fimt ciufdem fpeciei cum naturalibus. Ira
videtur fendrew t.d.iy.q.^.ad \.pro epin. Ma-
giflri n. 54. vbi ait, artus non cfle proprie fupet-
naturales, ficut habitus, fcd pofle fic dici ratio-
ne formar , feu habitus concurrentis ad eam.

Citatur pro eodem 4ul.i4.qu.i.& 4A.1
Centra ifiam nu. 4-ait nullam formam lupcrna-
rucalem educi dc potentia naturali fubierti, ied
creari : artuiautem charitatis educitur, & non
crcatur:ergb lecundum cum non efi fupeinatti-
ratis.Idem habent Alin.iTi.G.ibr. 5 . d i7.q.i.&4 .
d m q t^i.iuvH.^.vbi alios citat,cu Occam.Pa-
lu,!..| d.i^.^.i.C4pr.i.d.i7.7 \.ar.\ . Caict.l.i .q.

11 B b x 109.

Conciliationes

In «4«W
txitrnu t) I
frtfria ma-
Ima iiftia-
3 4 «A inr#r -

!?•

Ouelufi*.
halrt f't-
frtsm vtri-
tam

57°

Scbolium A‘etm- 5'

W1B.17JOT.7.

EX QV0DLIBETO XVIII-

CoMCILIATtO L

AXf.j.Pri«. sit «£bs, malos externos habere
propriam malitiam diilin&ara ab imema.
Sed l i 41. 4.5 Stcuudi diro, ait peccatum non
polle c(fc fonnalitcr nift in voluntate tergo m

aliis potemii» non eft propria dilHnOa malitia.
Refpoudctur > eatenus dici elTe formahtet tan-
.tim in voluntate .quia inaliis potemus non eft
nili dependentet ab ipfa . qur immediati eft
libera*

CoNCILl ATIO II.
jtn S-Ai primum ait . quid alia eft

veritas conclufionis 1 veritate prjmuDacum, vel
. principii. Idem ait yiioril. 1 7. .. j. Sed 1aJ.8 4.4-
>- dicit quod veritas conclufionis eft quidam par-
ticipatio veritatis, vel veritas partialis principi).
Kelpondctur.ita eft caufalitcr.vcl virtualiter, led
formilirct habet conclulio propriam veritatem.
Vide euro O.nwr.y. i-dj-f-J.».*.

voluntatiam mediati , quatenus voluntas vo-
luntarie applicat eius caufas . nempe apprehen-
fionero mali erili entis , & cius notiuonemiqui-
bus politis, neeeflarii fequitut triftiua ; qui ta-
menfimplieitet eft liberalia Scotus iki num.n,
vide «I» j. ri.tj. }. ylttriiu dt triShtU mtm. 1 a.
e> ,kt Scbtltmm.vbi explicatut quomodo triftitia
eft pallio : Sc hac ratione dici poteft inuolunu-
ria,quia immediate non eft libera , nec aflus eji-
cicus voluntatis.

Conciliat 10 V.

tir.f.f.StfimmU.^Ui.Uxum. .8. ait pecca- £££*
tum dic priuationem re&itudmis actualis » non
veto iuftitix habitualis. Idem ait 1 d.37. quajl.u^ teni tfpt*
j. Conctdo igitur num. 6. Sed ibidem §. Argu-
mentat& 4. <<.14. ”**+, fatctur Pcr
catum auferri gratiam : ergo dt cius prmano.
Rcfpondctot.ita cft.fcd es demetito, non ex na-
tura rei, alioquin non polfct tolli gratia nili per
peccaram ,ncc ccontta. Sicut non poteft tolli vi-
iiis nifi per cxcitatcm , nec icontra. Ita Scotus
ibi, & 44Jjd.4-t.s- 1**-1’

tn.i.& J.crd.xj. *d tertium : de quo m mate,
ria de peccatis, & gratia.

CoxqutATio VI.

CoNCIttATIO d 1 1.

timiim ,4 Art.\.S-lfiui mtm n. i d.ait.quid bonitas eft
rifacim «*- tcfpecluscxtrinfecus. Sed i.d.17. y ). $. Ss"j-
ttiafnui.Hta t'Hm ad ifhem n. 5. ait , quid eft intnnlecus ad-
ucnicns.Rcfpondctur,ibi ait de virtute, qurrtens,
an influat aoiuc in bonitatem , & refoluit quod
non,quia hoc rc fui tat pofito ifto > & dipanunc
rcdtoiintclligc fundamcntaliter.qu® eft vera de-
pendentia realis adtus voluntatis nd di&amcn
imclledusifcd auatenus elicitur liberi, feu cum
potcftatc.non clicicndi,non eft in eo relatio rca-
Us t fcd tantum rationis ad idem didamen. Pri-
mi,quia 1 fe morale vt fic , non eft aliquid rcale.
Secundo , pura omiflio fecundum Scotum die
poteft bona , qux tamen realis ede nequit. Tcr-
rii.quia ejfe liberum in adtu non eft aliquid rca-
le ei fupcradditum,quia fine mutatione reali po-
teft a&us ncccflatius fieri liber, & cconrra.Quar-
ti , Scotus h)c **. 1. tenet probabiliter bonum
cllc tantum negationem imperfedionis. Qjiin-
to ■ Scotus 1. d.16. num. 14. ait , verum non di-
ftingtii rc ab ente ; & idem ait quodl. t j. art. 1.
6. Circa fecundum , ergo idem de bono : boni-
tas ergo eft rcfpe&us extrinrccus,& rationis for-
malitcr , habens tamen . vd fupponens refpc-
&um realcm a&us ad diiftamen. Vel dic bre-
uius , quando dicit quid eft relati» iiurinlecis
aducnicns.vcl realis. loquitor de adu nude con-
iiderato i & quando dicit quod eft extdnfccus,
loquitur de eodem, vt libero , &c lecundunj om-
nes circumflandas , qux , non omnes faltem «
natura rei, fcd per habitudines rationis , cuih af-
ficiunt.

Conciliatio IV.

friftiita

valttut-irU

intui*»-

upia.

t/lrt- 1 . §. principale , ait, quid triftitia eft in
voluntate , & tamen non eft voluntaria- Sed 4.
d. 14. (juajl . x. art. j. ait poenitentiam , dufque
triftiiiam dfe voluntariam. Rdpondaur, cllc

jirt. 1. 5- Nttt» y««J vhM ntm. S. «It quia
bonitas ex obicdo eft prima bonitas moralisroC
idem ait i.d. 7. *. j4d [elutionem num. 11. Sed
x. d. 40. j. De fecunde , ait primam bonitatem
fumi a conuenientia a£h»s ad efficiens, & fecun-
dam cx obicdo. Rcfpondctur , tantum ibi vult
prinum conditionem ad boniratom , fumi ab
illa conuenientia ad efficient, a quo ( inquit)
alitu dicitur morali t , quia Ititer e elicit tu, & hea
efi commune bono » & male. Loquitur ergo, non
de bonitate prima in fe , fed de aliquo ptite-
quilito ad bonum ie malum. N« obftat quod
ibi dicat fecundam conditionem fumi ab obie-
flo , quia loquitur de fecunda conditione com.
muni ad bonum , & malum : SuuitU
inquit ,<// IX «k;eS»,y«.<J fi cmtuxunittl, <S»
tfl bit.tu. Si enim loqueretur de bonitate pro-
prii lumpta ex obiefto, non adderet , fi fj (M*
Htnietti , quia cliet nogatio : vult ergo numeran-
do libertatem , vt primam conditionem , lce«n-
dam defum cx obieflo ; «t Ime eft dicere , iup-
poliu hac conditione gcnetali, ad bonumA ma-
lum , primam conditionem bonitatis luroi ab
obieoo.

Cohciiiatio VII.

Atlmrrpf
Unter M*
mutaturi»
kjneimm*»
luat.

u , . n 1.1 s n.,.1- vi*v' — - ■ - — —

quod eft cocxiftcrc pofle in infbnti.yel tempori
noftro: ergo non tranlii raptim, vel mftamanee.
Rcfpondctur , hic tantum dubiutiuc loqui-
tur , non manet , inquit . am fv manet , commu-
niter non mutatur de bono t n malum : funt cmm
qui dicunt neceftario nuncre vitra iaftansi& qm

“ lencnt

jin./. f. Si dtcM itum. tf. ait quid aflm non
laner aliquamdiu , fcd raptim traniit ,hoc ell.

■ videtur, in inilanti, & lic non mutatur de bo-
» in malum. Scd1.ri.17. yu.j - i- Quuuium U
}.m , ait quM bonitas eft conditio accidentalis
, «m ab eo fepatari poteft. & X.ri. i.y».4.

Locorum .Quodlibetalium. 571

tenent paflim mutari de bono in malumiDodor
▼eri ntnil rcfolucm dc primo ad Icctindum do-
cet, efto maneat , regulariter non muuri debo-
no*in malum, vel ^contra. Ratio eft' , quia a&u
bono femper volo bonum ,& nihil mali,& co ip-
fo , quo tcndjtnr in malum , videtur c(Tc alius
a&us i nec poreft a&us fieri malus , nili direde,
vel indrrcd* tendat in malum.

Conciliatio VIII.

M«*«« 4 Jia Ar.i.j. Contra jdrcamf! anxit ».7 jit malitiam

diuidi in priuatiuain,& contrariam. Idem liaber
Ha <4trana. 1J_ 7.^. Qtuhict iflornm w.i a.Sed malum vni-
ucrfalitcr ponit inpriuatione 1. d.*7. 9.1 tfl 4

tjn<jUontsy& hic art .j. Rcfpondctur , intclligit
per malitiam contrariam , appofitionera malx
circumftantix , vt quando das elcctnofyium ob
malum finem, & priuatioam carent iam circura-
ftatuix dcbitx.vc quando das c!ccmofynara,non
propter Deum, nec propter malum finem : quia
ergo per adum pofiriuum dirigitur opus in ma-
lum nnem, vocat malitiam in tali ditedione fun-
datam, contrariam , quia eius fundamentum eft
pofitiutimtfcd pro formali omnem malitiam po-
nit in priuatione. Modum hunc loquendi fu-
mit ex liociio in Prxdicaincntis eje Qualitate.
Vafy.t.x.d.yj. f.9. fruftri ex hoc loco male in-
iclledo conatur trahere Dodorcm in fuam
fentenuam • quod peccatum confiftirin po-
fitiuo.

Conciliatio IX.

£ l . Ar. i.f. Ad aliud di ra , tjaod ia siit ia a, ij.
jnhAitm ait: quod habitus, leu iuftitia habitualis non
•t nrtmtitre- requiritur ad adus bonos morales, idem ait
larni i- i-H- !• M Ituft. & 4. <t. 14 .ijn.i.

mnMiti. art.x. num.i). &' t . d.ij. ^.J. $. Adargumenta
pro quinta opinione nu.xx. Sed l. </.41. narn.i.cx
Arili.i. Etfuc.i. ait quod habitus iuflitix gigni-
tur ex adibus uiftis , non tamen iuftc fadis.hoc
eft, fine virtute fadis : ergo non funt adus boni
fine habitu jhoquin iuftc fierent. Rcfpondctur,
non fiunt iuftc , iuftitiadcftimptacx habitu vir-
tutisdd cft,hmmer, & faciliter \ fcd bene iuftitia
accepta a redo , quod fufticK abfolutc ad mili-
tiam moralem.

Conciliatio X-

Vtmm & Ar.t §. Si dicas*. 1 1. ait pollenegati vetum,
fJfhminU i. & fallum e(Tc in imc!lcdu,bonum, Sc malam in
ttttramM- rcbus, & id ille allcrir cum Philof. 6. Mei. t ex . 8.

,n cxP°i't,onc illius textus. Rcfpondctur , ve-
ym. ' rum vniucrfim fumptum non eft in inrclledu
tantum i fcd veritas cognitionis tantam In co
eft , maxime compofirionis ,' 6c diuifionis ; &
fic Scotos explicat 1’htlof. loco obicdo. Dicitur
autem bonum , & malum clTc in rebus, verum.

Si fallum in intcUcdu , quiaebm intcllcdut in-
telligit , non appctic tjfc tcalc rei inrelledx in-
relligenii , fcd contentus eft cius iimilitudinc,
vel ejfe intemionali : at voluntas amando , ap-
petit rem amatam , fecundum ejfe reale vnirl
amanti i v. g. qui appetit vinum , non fariatur
eius fpecie , fcd fecundum ejft reale cupit illud
habete : non eft ergo lenfus qtuid bonum , Si
malum fint in rebus fubie&iui , ita quod nou
Xcott Oper. Tota. XI/.

fint in anima, vel adu;fed eatenus fant in rebus,
quatenus hx moucnt appeti tum, non prout funt
in anima.

EX QVOD LIBET O XIX.

Conciliatio I.

ARt i.§. Reflat igitur jit qutSd vnio

nartirx ad Verbum eft relatio rcalis , non v»> # bf+-
xquiparantix. Idem ait ju/.j. 9.1. nttm.\. rela- fltitueftrm
lio aurctn xtjui paranti* fecundum ipfum ibi k?'™ '*
habet habiiudinemciufdcm rationis in vtroque
extremo. Sed 4. d 1 1 . q. x ad prunam , ait quod
vnio denominat vtrunque extremum eodem
ntodo , quia Verbum eft vnitunt naturx , Si c
contrade x.$. Sed tauram a.f. & $. Ex

his patet ; docet hanc cftc veram , fc cius con-
uerfiim , homo faifm tjl Dtm ; Si hoc ratione v-
nionis. Rcfpondctur , licet quoad aliqua vnio
.denominet vtrumque extremum eodem norni-
nc, tamen non eft iclarioxquiparant ix.quia non
denomiu.it eodem modo i eft enim icalis in iu*
cura,& iri Verbo rationis tantum.

CoN C I L I A T I O I L

Ar. xA, Et ijl aram n.6. ait perfedionem vnt- v-

oetfi conrtllcre in otdine.ex 1 1. Metjex.yx. Sed
a.d.j.9.7^rd C.&j.d.n. aieex Met.tex. n.in ',Utmfr M*
mdiuiduis non clTc ordinent prioris,& pofterio-
ris. Refpon Jetui non efie In eis prius,vcl poltc-
rius cllentialiter ; fed bene inditudualitcr,vcl ac»
cidcn taliter.

Conciliatio III.

Ar. i Et eam addkar nam. 1 1 . ait quod ens Tn’
xquiuocc connenirentitati quiditariux , & hy-,
poftaticx. Sed 1.A.16 ad 1 .pio fe utentia comma - motanalia.
ni*& l.via nuta. 48. & d.tj. tn fint , ait concep-
tum comiminrtn abftrahi pofte a conftitiuiuis
perfbnarum,qtii ficeis vniuocus. Rcfpondrtur,
non adnmrit ablhaliipollc ab eis conceptum v-
niuocum pofitiuunt.fcd quali negatiuum.cns ta-
men ad conftinjtittn perfonarnm , eft vmuocum
ptxdicatum , & dicitur de eifdv-m nemiuatia^,
vel idcmicc. (tenr dicitur de vltimis <l:tt . rentiis,

Se luis palItonib«s:dc quo Scoiui i.d.}.>].\.$.s/d
qnafi. n.6, diftert vnituicum pr.rdicatum,ab vni-
uoce prxdicari ,qurid lioc includitur in liibie-
Ao, illud uon : ve iwbst Scotiis i.dM.q.x.wt.14.

& juf. 7. nata.f.

CONC HIATIO IV.

Ar.\$.Ntc tamen inteiligo nam.14. & ^ .

Potefi igttnr dui na. 1 8. tenet pcrfbnam conftit ni r,rfgmA
per negationem, & Idem habet j.d. 1.^.1 flni,ir*rjm

d.xyn.i.Sc aliis palfim. Sed 1 J.16 ^.Siharft opi- neioiioatt.
n ocomrnu-im. 4. docet perfbnas diurnas condi-
tui per relatione* Jk defendit ibide Terna opi-
mo na. n. conftitui per abfoluca incommunica-
bilia Rcfponuetur.hic loquitur de peribna crea-
ta Dices , quare mrreata non fic cbnftiruirur
per negationes t Refundetur , contra fidem ie-

2ucrctur non efTc tres pcrfbms realfier diftin- *
as.nequc vllam prodtiaio .em ad intra, qun fo-
lum edet cfTentia. Dices fecundo Scor. }.d. i, ,

• BBb j <7.1

57 i

Conciliationes

Jioilt.fi »

.ij 'truditur
tmpjftkih.

0. i. 4r/. j. inclinat ,quM perfona creata fit ali-
quid poutiuum, & fauce Tertia dtp-

cultas n.\6. vbi ait fuppofiuun fubliftcre per for-
mam. Rcfpondctur , non reputat illam panem
improbabilem,

CoMCItlATIO V.

Kn tp i h- Ar.\ i.Potefl dici quod non t(l n.ii. air quid

touimm qU0dJibct ponendum eft poflibilc efle, cuius non
Tbiut™ • Patct rat*° impofibnlitaris. Sed i.d. 1.9.7 *d fe-
cundum pro tjjijt. io. docet filium noli dic pofli-
bile , in quo tamen nulla pacet ratio impolfibili-
tatis. Kclpoudetur, non cft poflibilc, id cft, ter»

• . minus potenti* a&iux , quo fcnfu poflibilc cft

obicum omnipotentiae, exSco.l .d.i.q.}.$. De
fiptitno n.6. &J.41.& quodl. 7. Sed potcftdici
poilibile.vt hoc dicit terminum potenti* produ-
• dhu.T,non caufatiux 5f fic non Jiffett a ncccfla-
riotnon enim lite fumitur poilibile.vt opponitur
nccdTaiio 1 .poJler.tex. 6.

Conciliatio VI.

tftntfi ofti- Ar.^.f.Ad propoftturo loquendo ff.i9.aic qu6d

• tuAo *d f **• a(j forma, n fiipcmaturalem non cft aptirudo, feis
7*r*l*P/rW*‘ incl‘,utJO naturalis. Sed tjj. prol.$. Ad qutftjt.

• at. air intellectum noftrura naturaliter inclinati
ad notitiam fupcnuturalcm ,&c a d 1. pro aptu.
quod potenti* palfiux naturali non neceflario
cqficfpondct adiua naturalis, & d. d.49. q.xo- f.
Jtcfpondco , ait quod voluntas appetitu nantrali
neceflario , & Uuumc appetit bcatitudinem in
particulari. Rcfpondctur, hic tantum dicit.qu6d
non cft aptitudo proprid aJ fornus fuperpatu-
falcs j non negat ergo ad eas aptitudinem : fcd
tantum illam propriam. Se ftri<ft£ fiimptatn,qux
cft ad perfectiones ciufdcm ordinis .natur* debi-
tas. Alij exponunt, quod negat tantum aptitu-
jlinctn a> tiuam. Sed non placet , tum quia (e-
eundum ipfum 1. d. 18. naturalitas fumitur pc-
pes principium pafliuum , tum etiam, quia ad a-
£hw fupcnuturalcs habemus incompletam a<fti-
uitarem. Vide qu* dixi de hoc difp. 4 fctl.i. de
fuma.

Conciliatio V.II.

£4- Ibidem ait, quod natura aflutnpta habet incli-

K» itroim- nationem naturalem ad fuum (uppofitum : jfic
** *"»!'•* »■«- j,jcrn 3dmi(tit j d.) .9.1. ad 5. Sed locis iam cita-
'fh-rma- ris .ponit inclinationem naturalem ad omnem
al<*tmm fmf‘ formam fupcrnaturalcm, cuius fubie&um eft ca-
#» t%*. pax ; ergo contradictio. Ptxterea fcquitur, quod
cft violenter in Verbo , quia inclinatio naturalis
cft ipla res inclinata i vt ipfedocet t. d.O.q.i. &
4. <(.49.9.10. Refpondciur primo, Itat aliquid ha-
bere inclinationem naturalem ad plura incom-
poflibilia,&r tunc fub nullo eorum t ft violenter:
* *» colligitur ex Scot. i.d. 1.4.1 ad vl. vbi ait tot efle

appetitus nutcrix , quot fiint form*. SecundA
dico, qu&d inclinatur naturaliter appetitu magis
proprio ad fuum fiippofitum : fcd cum hoc ftat,
. quod ciiam njuurahrcr inclinetur fi non ita
proprie ad fuppolitum diuinum.a quo perficitur,
S< dignifioatur j ad alias autem formas fupema-
furaies magis proprie inclinamur , quam ad v-
. niunem hypoftaiicara , quatenus naturalem exi-
e ftendi modum non excludunt , vt faci* hxc

Conciliatio VIII-

Jrd.prinXtibx perfonalitas cft indcpendqpt. ?"/*•«/»'*
Idem ait j.d.i.ijd e rgo eft pcrfc&a.Scd td.i.qu
ad primum & fecundum, & quodl . j. ait relatio-
nes originis nullam dicere perfe£tionem. Refi-
pondemr,ira eft fonnalitcr , fcd idcmice, & ne-
gatiuc fune pcrfe&x , quia fune ipfa cflentia , fle
nullius impcrfc£ioniscapaccs.Siroilitcc funt in-
dependentes.

Conciliatio IX.

Ar.^.q. Adpropofuum , «.19. aitquod negatio ^

afturdis dependent ix complet rationem pcrlo- tjtf/umo-
nx. Sed {.d.i.f.iwcrr.j. id tribuit negationi apti- Buslu d$.
tudina! is dependenti*. Refpondctur, tantum vult P^dauU
vtramque requirite vnam ab alia compleri, ^r’

Conciliatio X.

Ibidem ait negationem non corwenire alicui, Ntpuitfimt
nifi per aliquid pofitiuum.quod fit ratio illius per ter—1-
negationis. Idem ait $ i.d.18. 9.1. ff.it. rMt>*

& d.i.q.7.n.}8.& i.d. 3.9.1. Sed i.d. }6.f, T^f- ^
pondeo quod tripliciter n. 1 j. ait, quod negatio »11-
cft , non per aliquod pofitiuum , fcd per fotam
abftntiam caufx , quomodo negatio albcdinis
ineft fupcrficici. Refpondetur , id verum eft de
negatione, qux non cft repugnantia : fcd hxc
femper requirit pofitiuum. Vide cum hic, & l,
d. i- 9-x-

EX QVODLIBETO XX.

Conciliatio I.

4 R.i. prt.'i. aic , quod oratio non prodeft nifi Oratio u»u
J-Vcrillcnti in gnrii , & f«.i U i7-qu6a ora-
tionon diie&i non placet. Sed t d 18.& 4.6.14. gratia.

94.f . Ad buimiatefkQum n. 14. ait, qt»6d opera
peccatoris facium ad falutem. Refpondetur,
opera peccatoris per gratiam , non gratum fa-
cientem , adiuti , difpofitiuc faciunt ad (alutcnv
Sed fine gratia gratum faciente nulla funt me-
moria.

Conciliatio II*

Ar. i-f . Tertia applicari e num. 1 6. ait tempo- ^
ralia polle recipi pro celebratione milTx,& pr*- Lsf>(r
dicatione. Sed 4 d.tj.J. Tertia petua, tenet cllc iigstirmffi>
fimoniam dare temporale pro fpirituali , vel b
contra: 5c idem ait hic ar.^pritt. & idci 4^.y .9.

1. ad j. neg.u Baptifiuuin accipiendum efle ab "
eo, qui non vult illud dare fine pretio. RcfpOn-
detur.flc Kic Se locis in contra' iu adduftis, latum
vult cum.qui fo^ncrcct in fpiritualibus in vtili-
ratem aliorum polfj ab eis recipere debitam fu-
ftemationem , idque ex iuftiiia , fine vlla vendi-
tione, vel commcnfuraiionc pretij ad liborem
intrinfcce requifitmn ad opeta fpiritualia ,quia
talis labor ab ipfi» non diftinguitur. Sed fti-
pendium fuftematiouis confidcratur in ordi-
ne ad perfonam , quatenus (uftemationc indi-
get , quam non poteft acquirere . dum aliis in
Ipirirualibus (eruit , & ideb ex iuftitia debe-
tur faltcin ratione conditionis ucccflaria: ad

talem

Locorum Quodlibetalium. 57$

67.

fiet wr.*rt

fOrtHte

(4 fi» *4 turi.

talem obligationem. Labor aurctn extraordina-
rius vel acridentarias ad opera fpiricuaharv.g. ii
ad fufeiprendum confeflioncm alicuius , vel ad
celebrandum vna, vel altera leuca conficienda
c(Tet . rc&c vendi poteft laboris exceflus. Ita
communis.D.Tho«fui. * f .q. \.a.i.q.i.& quodl.%.
Art. r». $ot 0.9. de lufl. quoji. 6. arr.i. Dur.4.
d. if quafl.;.». 10. Pp&.q.fSj\.verk.Sim»tti* a. f.
C,abjec.i%.in can. Stiar.raw. 1. derrltg.l.q.de Si -
i»w/.c. xi. Dices» Seotus vlt.ltco cit. ait, pofTe emi
adum baptizationij. ii faccrdos nolit aliter bap-
tizare , modo non intendas emere , inquantum
eft facramentale , fcd laborem faccrdotis , Jient
conducuntur fac er det et , inquit, ad celebrandum:
ergo vult laborem Inmnfec^A necdTarib requi-
fitum in (piri mali opere emi oode Rcfponderur,
non loquitur de venditione uboris proprie di-
fta/ed defufteniationc «ure debita, quia fubiun-
j,j; t oportet vnum quemque de fuo labore , taliter
qualiter viftitare. • • ^

Conciliatio III.

Ar.x.^.Cui autem n. 1 8.prxccptum de hono-
randis-parentibus cfTc de Iurc'naturx.Scd $,^.$7,
§.Ad 7.0. f .ait prarcepra fecunda; tabui* non ef-
(c de lure natura:. Refpon letor exipfo ibi, prx-
ceptum luris natur* ftriftc loquendo, e(Te prin-
cipium pubicum ex terminis notum , vel con-
clufjonctn nece Jari6 ex co dctl udam: largo mo-
do tamen de lurc natur* dicuntur , qua: funt
confona luri naturx:!ic diuifio rerum iuppoHto
lapfu, confona eft huic principio , pacifice efl vi -
nendum. Ita Scorus 4. d.17. 71. & d.16. q.\. \x\
prxeeptis autem fecundx tabui* plcrumqne
non efl (Iride luris narurx obligatio, quia amr-
matiua non continent bonitatem cuidcntec ne-
ccifariam ad vltimum finem ; nec negat iua mali-
tiam ab eodem ncccrtarid auertentem ; & ideo
poteft Deus in his dilpcniarc. Vide SchoUum,
quod ibi pofui. Dixi plerumque , quia menda-
cium forte eft contra priceptum fecund* rabu-
Ix A umen difpenfari nequit per Deum , quia
id eiTct contra incrinfccam citis perfedionem:
perdcrcc enim dignitatem infallibilis tertis , Se
nihil eflet ita ccrtura , quia ab co dictum , quin
pollet c(Ie falfum. Vide Scotum juLj 8.$. Auter
dicit M> H.6.& ibi ScMium noflrum.

Conciliatio IV.

Arx.S.Centra pater n. 18. ait quid applica-
tio iacrifici| pro aliquo , debet ficti cum condi-
tione yfi Deo placet. Sed 4 .d. $0.7.1. ar. *. ait
quid votum non debet fieri cum conditione,
p Deo placuerit , vel aifi Dem alitor difpofneru,
quia nemo debet orterre aliquid Dco,velir,nolit.
Refpondetur,ita ert dc voto.quiafupponttur cfle
gratum Deo, quia dc maiori bono, & ad ipfum
immediate dirigitnnat valor facrifirij applicatur
(xpialicui.de quo dubitari potcft,an ipfi.an po-
tius aliis debeatur : & ideo vtiliter illa conditio
ponitur ; Sc addendum elTet ( quod hic etiam ha-
bet Do dto*) fi nort pojfum vel debeo applicare ijli,
ar plico ilhyvel illufro quibus Jcu me teneri , vel
debere $ferre,& m illo gridu.quo obligor.

Conciliatio V.

qAr.l-S-S* autem teneatur n.U.ok quid obli-

jpfUatie

vstorii/oeri.

fieij nSi fit
altomdnteat,
frDrtfUeet.

gatus dicere millain pro aliquo, non fatisfacir, fi
fimul pro ipio,& alio cam dkat. Sed luc ar.i.J,
Sed contra pater, ait quid faccrdos potcll applica-
re roiilam fimul uro oarem ibus, b.iicfidorjbus,
Principibus Ac. Re(pondcrur,vcrum eft quando
liberi celebrar , & l»nc obligatione celebrandi
determinate , pro aliquo, vel aliquibus , Sc fic fe
explicat Do&or.loco in comtarium adduco.

EX QVODLIBETO XXL

Conciliatio I.

AR/. 1 Caufa autem *.?.ait quod bona for-

tutu ert fine rarionc natura , quam defini-
tionem habet Arift. libello de bona fortuna. Sed
ibidem §. Qualis aut em caufa *.$.cum Atiftot. 1.
Phyftext. 51. ait caufam eius cfle voluntatem:
ergo non natura. Refpondctur, ab Arirtotelc di-
citur impetus natur*, quo aliqui nefeientes im-
pelluntur ad bonum; quidquid ipfepcr hoc fen-
feric.Thcologi illam impulhoncm Deo tribuunt,
cui nulltls eitedus ert fortuitus : dicitur autem
narnra»quij fine rationis di(curfu,vd prxuifionc
euenitiert enim effc&us voluntatis, non intentus,
quia non praruifus.vt quando fodiens terram, vt
planter , inucnit thclaurum : & fic reducitur ad
agens ii propofito , vt baber AriOUfi. Mttaph .
text.j. ficut cafus ad agens naturale »vt quando
tripoda cadendo ftetit. x+Tbjifitext.6. Vide Sco-
tum n. Afctjext. ■/.& u.text.ii.

| CONCILI ATIO II.

jfr.i.H.QuaUe aurem n.\. ait qa6d fortuna ert
ipfa voluntas, vt ei aliquid euenit prxter inten-
tum. Sed n.A4<Mx.ait quod fortuna eft imcllc-
dus agens prxter intentionem, 8: cafus , narura
agens prxrer intentionem. Quod etiam doccc
j4nil. 1 . Phyfjext. f x. Refpondctur, pec intclle-
4lum intelligit a propofito, vr diftingtiitur con-
tra naturam , non vcr6 aliqtiid diftiniftum a vo-
luntate,& fic paflim fumit Arift.intclleAum ,vt
Scor.ortendit 1 d.i.q.y ^, Refpondeo quod n. $ j,
& l.d.is.n. lj.$ Dicet, f/bitcfopbuJ , CT 4 , d. 5 9,
q. 4. Vide ipfum 9. Met. q. 14. pro • odem ( inquit
Scorus ditto f. DicetyPhtloJophat ) fkmit Anft.
maxime in libra Ethec.inieUeilnmyanemypropo -
fit Hin, elttl tonem Appet irum ; quia (ingnia lignifi-
cant agens a propofito , vt diftinguirur contra
agens naturale.

Conciliatio III.

Ar.i.$. Alia efl dinfio rr.f. ait , quod nullus
eft bene fominatus, quia fcmel fibi beni accidit
fortuitc.quia vna hirundo non focit ver, nec vna
dies hominem fodicem,:. Ethic. 9. fcd i.d.q.q.i.
ad x.w.41. ait qtibd vnum meritum intenfum va-
let centum millia remi(T‘a : ergo vnum magnum
bonum fortuito eueniens valet multa parua fic
cucniemia. Refpondctur , licet talis poffit dici
quodam fcnfu xqninalcnrer bene fortunatus,
proprii tamen talis non eft ,nifi ei vtin pluri-
mum bene fortuito fuccedat, quia licet (emd ci
bene cuenlat.poreft cum hoc rtarc,qubd /emd,
aut bi«jnal£ cucniat : fic fi de facto non male
eueniat.hocpct accidens eft A non quia femd ci
bene fortuito eucnir. Vel dic in fcnluAtiftotelis
B B b 4 talem

OlUsttUi 10»
Ultore pro
viu,n*n foiii
facit ceUbrJU
da pTO plifrU
but.

Beas foriu -
na ejlpaen*.
itoae mattas.

Cafutbfe*

tuum dft-
nau.

69.

Tortuum efi
velum otii,
ao» intoilo»

fru.

Cui fanet
bear fonmito
autin , n:n
ejl M/ of-
tansnu.

574 Conciliationes

talem non censeri bcni fortunatunr.in rcpaium
rcfim loquaris fic , vel fictfed verius cft takm
. . T*»n efle (impliciter beat fortunatum , quu po-
cclt&cpius malum fortuito ci cucnirc.

CONO HIATIO IV.

jd. Pauld ante finem, ait qtiC>d raiio naturalis ar-
hm- tingirinortaluarcaniinx.Sed^^i.^.i § Potefl
„m & tenet immortalitatem animx non dc-
J" itmtm- roonrtrayj. Kcfpon Jctm , hic raniom ait ratione
frtumr. u^turtli attingi , qu£>d anima ed immediate a
Deo, quia cft immortalis , nec inde fequitur na-
turaliter dcmonftrari elle immortalcmifcd fuffi-
eit qudd findetur multis rationibus naturaliter:
de quo iplc videri poteft loco citato. Vide circa
hocqux dixi difp.tJe ummafec. 15. vbxfee. 1 ».
dememc Ariftotdis: ctcari attfem 1 Deo , quia
immunalis cft » probarur fecundum viam Arift.
quia omne ztemum eft ncccflc 1. de Calo text.
US.& 9. Met. ttx. 19. & omne tale immediate
«ft i Deo, quia quod facit mediati eft nonum, a.
Pbyf. tex. 74. QT6.de /ubfiuntid orba c. x.&t<
PkyfjfXtjl.lf.

Conciliatio V.

Omno—uom sfrt.t.f. Terti 4 cenelufion^.xSt ex Platone ni-

r*m,JI hil efte ort\«n,cuius nun prxceflit legidma cau-
•Wtk,u,m’ && idem »it Aug.j.Cm.9. Cicero ( inquit ) con-
cedit nihil fieri , Ji cuufd efficient non preceJdt.
Sed i.d. ij.q.i. j. Procter ifitnr n.9. docet pecca-
tum non habere cautam efficientem. Rcfponde-
tur , pec -auim pro materialt eft cffc&us pofi-
tiuus, 6e fic habet caufam efficientem : pro for-
mali cft priuatio re&itudims debitae in clie , vr
habet Scotus a. d. 57. q.x. fi Concedo tt.it. Sc^ic
non habet efficientem, fcd deficientem , nempe
voluntatem creatam. Si teneatur dari peccatum
omiffidnii purz.vt videtur tenere Scotus 4J.49 .
q. to. nullam omnino habet caufam efficientem,
qu a macci iale non habet /cd coni t Hi t przcisc ifi
defic&u.

Conciliatio VI.

zv*t Met In fine ait, in Deo efle duas proui Jcn t ias.vnmn

ftttitlm vniuerfalem,qua tegit omnia, alteram fpccfalcm,

frowUintUm qua prouid-t cuilibet homini, fecundum merita
de bimin*. j[[,qua.propriafvcl alicna.Scd quadi. 1 j.s.i f.Jd
primum ifforum, ait Deum non fciro res m tpfts,
fcd in fua cllemixergo non poteft eis prouidere
in particulari. BLefpondctur/Npr« quadi. ij. con -
ctl.quuttd.

Conciliatio VII. V

$. Dicendum quod fi n. i|. ait fecundum Ari-
jfn Dei w ftorclem Deuro elle caufam immediati boni cf-

eumfo te«A fc3us fortuiti. Std v Sed quomodo boc tt.x 4. ait
fntmmo fit Aridoi.$.Pbj>fjcxi.i.& 15. tcncrc nihil de nouo
fttmdbm £ccj immediate t Deo, quia foret in hoc muta*

hd s.B.Cpondcrur.ipfc SctmisconciHa: curo fo*
bi. |uia non icnuic , nihil nouum ii:rt ab agente
primo immediate , nili concurrentibus hi» dum
buS. Piimuiiu quod efferus fit alterius rationis*
quia ipfc pofuir Intelligenn.tm caufare j artes
motus, qui fi «: ciufdem raijuiiis. Sccu. tiuni, ;
quod nulb e V diuerfitas in caufis mediis scti-
uis.vcl patfuiis.qnu pofuit ip c animam inccllc-
Aiuam imm< diate fi ri a Deo , fcd concui^nto
difpo/iuoue varia canfx pafli«ix:tnxu hos , fi al-
terum horum deficere; , poflct Deus invia Ati-
(iotclis aliquid immediate agere de uouo,3c /Ic
elle caufa boni crLchis fottuiri , ficut cft caofa •
atum-T , licet omnia agat ncccllaiio , quia vnum
impellit, in quo eft aliqua bona difpoli.tc ad ali-
quid faciendum, ex quo ei euenit l>onum;&; aliu «

iM-n , quia caret tali. Sed comta , quia voluntas
vilius codero modo plani difpofiu cum volun-
tate alrcrius polfct a Deo ad bonam fortunam
dtrigi.Ri fpondctur.ita cft veri, fcdnon.td w*1* j^o^/,
tem Anltoielis. Dices. ip(C7.Mor. ad Elide-
inium 18 vt refeit D. T*otn.tex. i.q.9. 4 4. rcncc trromt.
primum motum voluntatis efle ^bcxrtinJccojcr-
go iuimediarc a Deo,& Ime caufa media diuctia.

Refpondettir . poneret ille fuum impetum , vi*
nobis imelligtbiicm. Sed non eft quod ciun fid-
uare concnur 4 contraduftioue. ciim de fottuna
errafte confiei^iir enim , mor. 8. bonam

fortunam non clTc a Deo, quia eft iuftus , fc ini-
quifliml homines qtundoq-ac fune betic fortti-
nati,3cdoco tam citato duas efte fortunas i vnam
qu* fit impetu nunriim.quam vocat ditmtanijal- *
teram fine illo impetu, cuius cauGi clt r.^torai Sc
hac puteft quis ^ llc bene forrunaius , non i nu-
mineded 4 couftellatiune.' cH:as fidei cft.vr hic
concludit Scotus.ntnoiaqiur fiunt \ u iror-, for-
tuna , vel tafu in D<i ptmu 'chtiani rediicctttia
cifr , cui nihil fortuito » ve! cafti cuccir, de quo«

Aug i.Ciutt 9.

Conciliatio VIII.

slr.i.f. F.fi c^fo bont n. 8. ait ex Arift. ilium
impetum efte m anima. Sed (, Rtfioidto fi jiri - •' J*

ftot.n.to ait rfte incurpi re, quu cftdifpolitiofe- im**imn,-vet
qtiens determinatam complexionem. Refpomie- h nrfaro fo-
tui, non vult tnhxl uc cllc »n anima nobiliori fe- *******
cunduttt Atiftoic cm. quia 'eaindum eum .ctti A
plus eft inrelle^us, minus cft fortuna-: cft ergo
aliqua difpofitiofcqttcnsdeterminatam comple- *
xioncti-i corporis .non mclioietnf vt opinor fe-
cundum Ar,ftocclctr)quia fic melius intclligcns
efiet fortunatior, quod cft contra ipfum:li eft er-
go aliquid in anima, ponitur 4 Deo necelTario,
coniequcnrcr ad complexionem fecundum Ari-
ftotclcm;&rconucnir anirox non fecundum en-
riratem , fcd quia agitur it nobiliori impellente.

'lamdixi non efle curandum quid fcnlerit Ari-
ftotelc* in hoc, quia etrafte conftat. Vidcmulu
de itnpulfu in fuppleutcnto Qoftro de umnu
deff^tQ.cU,

f .

i . G VIDI

G V I D I

BARTOLVCCII

ASSI SIATIS

Ordinis Minorum Conuentualium
opufculum

DE DVCENTIS QVADRAGINTA

TRIBVS CONTRADICTIONIBVS , Q^JE
in Scoti operibus apparere vidcncur,quarum Ungulis
fuas adhibet folutiones.

f C O T V $ in prima
t qtuftionrprologtfej-
po tdendo ad qnafi-
> tam f dicit intclle-
t aum cfle padiuum
, naturaliter ad quam-
r Iil>cc cognitionem ,
' criam Dei , & quid
in hoc non cft ali-
quod miraculum ,
ncc aliqua fupcrnaturaliras. Huius oppofitum
habet in ly.qktft.yuodl. quid ad formam fuper-
naturalcm non cft habitudo naturalis.

Solutio ; dicendum eft,quid ifta forma com-
parata ad palliuum non cft lupernaturalis j com-
parata vero ad agens . a quo recipit, tunc forma,
liue cognitio dicitur dTe lupernaturalis.

Dicas iterum , intcllc&um padiuum ad duo
pode comparari. Primi ad adum.quem recipit,
& fic nulla cft fupematuralitas. Secundo modo
ad agens, a quo recipit, & tunc omnis cognitio,
qu* non poteft caufari abageme,& plnntafina-
tr,eft libi fupematuralis.

Vel dicat , quod ad formam fupernaturalem
non eft aptitudo naturalis aAiua , cft tamen ap-
tirudo naturalis padiua : fic autem quid cft talis
judiua.vel fic , quid non cft apritudo naturalis,
icd bent potentia naturalis ; differt enim poren-
tia/c aptitudo.

Vel dicat,quod licet ad formam fupcrtucura-
lem non fic aptirudo naturalis , cft tamen ad
cam potentia obedicntialis.

1 I.

Scotus in prima quajitonc prologi dicit , quid
intcllc&us poffibilis non cft aptus natus inoueri
ab intclle&u agente , Sc a phamafnuubus.
Huius oppofitum habet in ^.d.ej.i.

Solutio , dicas quod id, quod hic habet Do-
aor, habet veritatem dc motione mediata, fic noti
de immediata ; nihil enim aliud volebat Do&or
in prima <j prologi , nifi quid pro ftatu iftoopor-
tet habera recurfum ad phamafmata, fit ideo di-
cendum cft quod phantafmata moucnt inrellc-
dum podibilcm caufando in eo partialiter tan-
tum fpesiem intclligibilcm.

111.

ScotlB in i. q. prologi rtfpondcndo ad cjutftio-
nem dicit, quid edentia diuina eft moriua noftii
intclledlus. Huius oppofitum habet i« 14.
tjHodhbet.tli ari. 1. vbi dicit quod edentia diuina
non poteft clfe obie&um motiuum intdk-dus
creati.

Solutio, dicas quid Scotus in’ »4.q.qtiodl vult
quid edentia non fit motiuum cbicdum imcllc-
«ftus creati uaturale, ita quid naturaliter cum
podit mouctc , fient naturaliter moucc mtelle-
amn diuinum , fic hoc cft verum, in prima veri
q.prologi vult quid podit moucrc liberf , fi c
contingenter. fit debet intclligi non «fentia pu-
re,fcd circmia^volcns,fcu edentia cum voluntate.

Scotus

576

Contradi&iones

IV.

Seoras in t. q. prologi /luendo primum argu-
mentum .attribuit adiuitatcro, Sc intellcdioncm
intelledui agenti;huiqs oppofitum communiter
cenetur in via Scoti.

Dicas» quod intelledus agens caulae intclle-
dionem mediati» partialiter tamen» in quantum
partialiter caufac fpeciem intelligibilem.

. Scotus in i .q. prologi, dicit qu6d ens non con -
«net virtualiter luam pallionem. Huius oppofi-
tum habet in eadem quejhone paulo inferius , &
inquit quod eam continet virtualiter.

Solutio. Dicas , quod li ens aliquam paflio
nem virtualiter contineat, non eft dicendum ens
virtualiter continere padionem Tuorum inferio
rum , fed concedit Scotus ens virtualiter conti-
nere tantiVn pallionem Tuam , & non aliam ; &
cum dicitur,(ubiedum virtualiter continet fuam
palHonem ; loquitur de Tubi edi o , vt ell Tpccics
(pecialiffima , & non de quocunque alio fub-
iedlo.

VI.

Scorus in i.q. prologi, dicit» <\\ibd termini com-
rnuniffimi Tunr nobis primi noti. Huius oppo-
situm habet in i.d.}. q.t. vbi dicit (pccicm /pe-
cialiflimam elTc primum notum.

Solurio.Duplex «A cognitio , confufa , & di-
ftinda. Termini communilfimi Tunrvtiqueno
bis prim6 noti notiria diftinda,fpecies verd Ipe-
cialiffima eft nobis primo nota notiria confiila.
Nora qu6d prima prinripia nobis dicuntur na-
turaliter nota.id eft, terminis cognitis , non po£
Tumus illis non aftentire , & naturaliter inclina-
mur ad eis aflentiendum , & non debet intclligi
quod fint nobis naturaliter nota.id eft, qu6d eo-
rum cognitio ftt nobis inlita i natura.

VII.

Scorus dicit in i. q. prologi » qu&d Tolus Deus
poteft hominem docere i led huius oppofitum
habet in i. d.u. vbi dicit » qu6d Angelus poteft
ycrius hominem docere.qu^m faciat homo.

Solutio.Ita debet intclligi, quid Angelus non
poteft hominem docere immediati » ucur facit
Deus, quia Angelus non poteft hominem docere
circa ea, qu* fum hdci.uifi priils iple Angelus ab
eodem doceatur.

VIII.

Scotus in x.q. prologi folnendo tertium argu-
mentum principale , dicit quid multi funi adus,
de quibus ignoramus an fint peccata mortalia,
vel non. Huius oppofitum in 4. d. jo. in corpore
quafisi.

Solutio. Dicas quod Scortis,» i.q. prologi ita
intendit, dato quod tales adus funt dubij.ex hoc
tamen non eft dubia via falutis,# fic fufficiebat
in eadem quzftione Scotum docere, quomodo
Theologia (it Tufiicienter tradita, etiam concello
quod illi adus funt dubi| i no» tamen imelligh
Scotus affirmare illos adusefte dubios , Tcd tan-
tum vult habere viam (alutis , non elle dubiam,

& fic ifta dodrina eft fufficienrer tradita j fed
vtrUm fint iftiadus dubij t Dicas quid non , vc
habet Scotus in quarto , quoniam de quocuoque
adu peritus Theologus (aris iudicaoit an fic
contra legem didum , aut fadum , aut concu-
pitum , & fic iudicabir an fit peccattun, vei non,
Ytpatct in definitione peccari.

IX.

Scotos dicit in j. 5. prologi ,quid Tubicdum

nullibi verius cognofcic,qu&n in ili,. Jcutia,m

3uacft fubicdutn. Huius oppofitum habet in 1.

i fl. primi quajl.x.& in quefl. collaterali de fnb'
ictlo , in qua querit de fub ait er nat ion e fcientia.

Solutio. Dicas primi, quod hoc didum Scoti
habet veritatem, comparando fcientia particula*
rem ad aliam particularem , vt eft in propotito)
fed non habet veritatem , comparando fcientiam
particularem ad fcientiam communem , ad
quam ftae refolutio omnium fciemtarura par-
ticularium.

Scotus in tertia q.Prologi, dicit qu5d perfe-
d. (fimus conceptus, qucin naturaliter poflumus
habere de Deo,eft conceptus entis innniri.Hu-
ius oppofitum habet in ottaua dijUnil. primi

Solutio. Dicas quid Scotus ibi tantim com-
parat bonum ad alios conceptus attributales,
& non ad infinitatcm.quz non eft attributum.

XI.

Scorus intcrtiat q. prologi inquit quod illud
primum notum neutram habet conditionem:#
ibidem paulo jpift dicit qudd lwbct primam
conditionem.

Solutio. Dicas qudd quando Scotus dicit in
tertia, primum notum neutram habe-

re conditionemiloquitur de primo noto , quod
nuilo pado eft dcmonftrabtle ; # dum dicit
paulo inferius habere primam conditionem»
loquitur de co , quod eft pricn6 notum ia
fcientia.

XII.

Scotus infecunda, qfrologi dicit qu5d (inis fu-
pcrnaturalis non iiuluditur in ratione homi-
nis. Huius oppofitum haberi» prhna qnaft.
prologi.

Solutio. Dicas quod hic Dodor loquitur de
cognitione naturali poffibili inprxlemi ftatu,

& in tali cognitione quamtumcunquc perfed*
non includitur (inis fupctnatutalis.

XIII.

Scotus in tertia » q. prologi dicit quod ifta,
Veia eft trinm ,&x mu*» eft (peculariua. Huius
oppofitum habet in 4 .q. prologi , vbi dicit quod
cftpradica.

Solutio. Dicas qubd Dodor loquitur in ref-
pediuo fermone, comparat enim iftaro, Dem efl
trinus, ad iftain,£>r/« creat,

XIV.

Scotus circa finem q. tertio , dicit quM ad
propofttionem per fe notam fufficit habere
confusi notitiam terminorum. Huius oppofi-
tum habet in 1. dtjlist. primi : vbi dicit qudd re-
quiritur notitia diftinda terminotum.

Solutio. Dicas qu6d in fcicntiisfpccialibus,

& fubaltcrnis fufficit confufa notitia termino-
rum *, fed in fcientia vniucrfali, vt eft Me-
taphyfica.tcquiritur diftinda notitia termino-
nm.

XV.

Scotus in quarta /j. prologi, dicit qut ^ pra Ili-
cum , Sc fpeculatiuum non funt differenti* cf-
(cnciaics; & tamen in fine illius quarltionis di- ,
cit oppo firum, vbi fic dicit, qubd iunt diliden-
ti* cflentiales.

Solutio. Dicas quo J didum Dodoris debet
exponMd cft,circumfcribentes nobis vltima*
differentias e(Tcnttales,vcl dicuntur efleutiales,
quia fum prcdicata fecundi modi, neceflari»)
fcqttentes

Scoti,

577

firqucntc* e fic miam i. Do dor tamen in fine
huius quxfticnts loquitur in r effecti uo fct-
moflc.

XVI.

Scotns in fic*ndo,dt>is>u>u , quijltonc C, &
in in 4,d.+$.q-s. uicic quod infimum

indiutduum fpcciei nobilius ,te perferius cfi
. ftiprcmo indiuidno ignobilioris fpcciei. Huius
oppofitum habet ia? t. diflfij,. fulucndo quintum
prin tipalc.

Solutio. Diras veritatem dida Scoti habere
in naturalibus ,te in tnmalbiis Vel dicas regu-
lam Scoti non efie veram in fufeipiemibus mar
g»s'$c minus. Vcljdicas, quod m ve. bis Scoti
nulla cll comradidio, quoniam et fi lumen fidei
abfoluuv5c in fu* quidiutc fit perfedrus lumi-
- ne naturali «non tjmcn potefi caufarc adum
ita perfedum, ficui naruralc} quia lumen fcien-
aialc naturale hsbee potenriam,£c obi eda valde
proportionau.lcd non fic lumen fidei ,&ide6
dicendum e fi quod extera non fune paria » ex
hoc proucnit cftcdus. •

XV IT.

Scotus in 17 dif. primi <7.1. dicit habitum re-
quiri propter fubfiantiain adus. Huius oppo-
fitum pau!6 ante dixerat.

Solutio. Dicas quod aliud cfi confidcrare in
adu incentione , qux cfi modus intrinfecusi&
aliud cfi cofiderare conditione aduale morale.
Primum te fecundum fcilicct fubfiantia adus,
& modus intrinfecus.non poliunt fieri a diuer-
fis.cim fecundum ratione fui non fit fadibilei
fcd .primum te fecundum , ideft , fubfiantia
ado» i te conditio moralis bene poliunt ficti ik
diucrfis. Contra,Scotusm d.i 7. primi ft> *. q.x.
in principi* 'prima columna, dicit qudd habitus
non babet aliquam rationem principi; adiui,
ni fi inquantura habet rationem principi} adi-
uf.refpcdn fubfiantia; adus. Dicas, quod Sco-
tus ibi modicum ant£ dixit adum moralem
pro formali clfc quandam relationem , & fic
non potefi habere/ui acquiri, fcd folum ratio-
ne fundamenti , quoniam ad eam non cfi mo-
tus, & fic intendit ScQtus,qUiNJ fcilicct habitus
cfi tantum principium quantum ad lubftan-
tiarn adus,id cft.quantiim ad funJamcntum,&:
non quanr&m ad fuam formalitarcm.

X V 1 1 1.

Scotus in fecundo ,fent.<L 41. dicit quod adus
moralis requirit rationem redam ,te habitum
virtutis : Huius oppofitum habet in t d. 17. 9.*.
& 'vt x.d.7.& i*,& in in+.d. 14.30.

& di fl. 18.

Solutio. Dicas quod adus.naoralis dicitur
dupliciter Primo ab habitu, te redo didamine
firnul.Sccundo, dicitur l folo didamine , quo-
niam redum didamen cfi efTcntialcipfi adui
morali , te habitus tantum efi.vt ille adus in-
tentius , te facilius eliciatur. Dicas ergo quod
Scotus in pnmo d. 17. & etiam in infecunde, \o-
quitur de adu morali primo raodo.fcd non fe-
cundo modo.

XIX.

Scotus in 4. q. prologi, dicit quod pecunia:
dum funr in phamafm.nc,tunc voluntas potefi
elicere velle dare Ubcraliter.liuius oppofitum
habet in i.q.6.

Solutio. Dicas quid Scotus loquirur fecun-
dum opinionem Hcnrici. Vel dicas quid Sco-
tus loquitur communiter. Vel dicas quod pro

fiatu ifto peennix non pofiunt cfle pnfcnrex
in intclledu,nifi prius fuerint prxfcntcsin vir-
tute phantafiica.Vel dicas quod per phantafma
Dodor intellexerit carum reprelcmattuura. ’

XX. ' . , V

Scotus in 4- </. prologi dicit quod caufa nullum
effe capit a caelato. Huius oppofitum habet tn ■
quadi ibeto qiuf}.<).&in i , A (ctaph/fca q.O.

Soluiio.l ricas quod caufa acaulato capit cn-
ciutcm,fcu denominationem rcfpediuam. Se-
cundo dicas quod illud didum. Caufa nihil
capit a confoto ,hibct vetita tem de caufa cx-
trinlcca , fcd non de iutrinfeca. Tertii dicar
quod caufa cxrrinfeca capit ^ caufato tantum
ejfe fubfifirntix , de quo loquitur Scotus in di- *
dis locis , fcd non capit ab eo , aliquid de ejfg
drcnfix.neeextftenri.T.

XXI.

Scotus m fq prologi in principio, vult dati
multos adus indifferentes, qui non funt praxes,
ifec fpeculatiu/. Huius oppofitum habet in ear
dem quafiione.

Solutio. Dicas quod didum Scari intciligi-
turde adibus elicitis fecundum didamen ra-
tionis , te nora *, quod adus humanus capitur
tripliciter. PrimA, vt difiinguitnr contra adum
belli a! em , te fic fricare barbam , te fitnilc$
adus, qui fecundum Dodorem fune indificten-
rcj,vc pater in d. 4. fecundi , dicuntur adus hu-
mani. Alio modo capitur adus humanus pto
' adu, qui cfi inporefiatc nofira, elicitus fecun-
dum redam rationem, & tales fune ptaxes fi
funr alterius pdrentix , quam intcllcdus. Alio
modo capitur adus humanus pro fpcctHatione
nondircdiuain praxim.

xxn.

Scotus in primo dijl. 1.7.4. dicit qu&d fi adus
fruitionis eliceretur circa vnam perfonam , te
non cifca aliam . quod iflc adus rien, effer re-
dus. Huius oppofitum habet in eadem qua, r
Jit onc. . - i

Solutio. Dicas quod podismus ftui vnt
perfora non fiuendo. alia adualicer, fed non
habitualiter.

XXIII.

Scotus m 4.qprologi,& in 5 6.d.£.tcner quod ,
non requiritur , notitiam pradicam te praxim
efie in eodem fubi edo. Huius oppofitum ha-,
bet in i.d.}$. *

Solutio. Dicas qubd Scotus protulit illam
propofitionem fccimdiitn communem viam,
qux fic tenebat. 1

XXIV.

Sotus in 4.4 prologit videtur ponere animam
fenfitiuam efle formalitcr in homine. Huius •
oppofitum habet in i.d. 1 y.- ,

Solutio. Dicas qu6d Scotus loquirur exem-
plaritcr.non autem ad mentem Wbpiiam.

XXV. .
Scotus in j.q.proltg. in folutione principalium

argu/nentorum innuit qu. d.adus voluntatis eft
imperfedior adu intellcclus.Huiusoppofitum
habet in +.dtjl. 47. qua! 7. tertii , te fiepe in fua
dodrina.

Solutio.Dieas quod Scortis dum dicitadum
intdlcdus nobiliorem clTcaflu voluntatis^ref-
ponder ex ptopolirionibus conccflls a fic ar-
guentibus, te tenentibus pariein oppofitam.

X X V L

Scotus circa finem quajl. ^prologi /efpondtndo

578 Contradi&iones

ad argumenta pro opinione , Induit quod pra&i-
cum.& fpcnilatiuum funt diftcrentix clfcntia-
les.Huius oppofitum habet in eadem quafttone.
in amo. fecundo fecunde quaji.tiliut quarto ,' q.
prwctpoln.

Soiiuio. Dicas quod Scotus loquitur in rpf-
pc&iuo fcimone» Sc vult dicere qu6d refpcChr

*&uum>3c habituusnfuntdilfcrCTixcflcntiaks,
id cft , nort ita accidentales Cictic funi rclpc&ii
intcllcclus, quoniam in intcllcftu (unt acciden-
tia communia ,& reparabilia.

XXV I K

Scotus in quarta qutfl. prologi, circa finem, CT
• tn prima, difl.ij.q .fecunda , & en ~.d 7. vult cir-
cunftanci.iin obiccli eile primam circunlDn-
lian a&us inoraliscfcd huius oppofitum Itabct
in 18 .q.quodl. v|ji vult circunftantiam linis cflc
primam. •

Solutio. Dicas qu6d circunftitia finis,vt diftin-
guirur contra circttnftanmm'obie&i,cft prima
primitate perfc&ionis , fcd circunftantia ob-
ic£d cft prima primitate naturae » feu genera-
tionis. ' '*>•’ • - »•* . ^

*XX V 1 1 1. .

Scotus $n primo, d.t. q. 1. dicit qu<Sd accidit
qu6d conjungatur in eodem ratio primi ctFc-
&iui,& ratio-hnis. Huius oppofitum habet in x.
d.x q. 1 .

Solutio.Dicas dupliciter.Primb.quid Do&or
bend coircedit qu6d ratio primi ctfe&iui con-
cludit rationem vltimi finis j fcdqu6d primum
Cffe&iuum non dicitur quictare vliimaie , in-
quantum primum cftcdliuum.quia vt fic .rap-
tam cflicitricd dicitur quietnte inquanrftm cft
obie&ilm perfeftiflimum.d: ratio perfectiiSma
terminandi a&um potentis natx quictare io
tali obic&o. Secundd dicas, quod hoc non ac-
cidit cx natata rei,quia cx natura rei de ncccfll-
rate coniunguntur in codein ratio fiuis , & ra-
tio primi cticftiu i.

XXIX.

Scotus in tertio dtjl.prima.quefl. quinta, inquit
quod vbicunque cft ratio formalis terminandi,
terminat. Huius oppofitum habet in primo, diji.
prima,q./icnnda,\bi dicit qu6d creatura poteft
frui vnapcrfona.non ftuendo aliis : fi igitur ef-
fenria eft ratio terminandi , icitur cil tma
cft ratio quoquoque ftuendi , huc terminan-
di, 5c cum fruitio, & cllVntia eft in tribus, igitur
non^orerimus frui cilcntU non fruendo pet-

Solutio. Dic is qu6d non eft Imule» «mia cf-
fentia , vt cft obic&um quo, Sc- quod fruitionis,
/Ibi accidit c£c in fQppolitis, ita qu6d,pcr pol-
fibilc, autimpoflibile , ti non clfa in fuppofi-
r is, adhuc elTct tale obie&unr, fcd vt fic rario
formalis terminandi illam vnionem , non fibi
accidit efie in fuppofitis. imo nece(Tan6 vt fic,
edet in fuppofitis , & tunc tantum edet ratio,
fiuc terminus quo, Sc fuppofitum clfet quod , Sc
ira pater diflimilicudo. Secundo dicas quodnon
eft fimile de a&u adlionis.vcl fruitionis imro»-
ncntc,5c dc vnionc illa qnafi tranfeunte.

X X X.

Scotus in %.q +.& in x.d.x.q S.& d.6. q.x.&
d,j.& tx.q.t. & d. x% jo. 54. etufdemx.&Jn ).
d.aj. 3$. 4 d. 49. 7. 9. habet' quod in cuios

potcftate eft agere , in cius porcftate cft modus
agendi. Huius oppofitum habet ini. dift. 1.
quaft.x. - - * : -

XXXL

Inturgit pulchrum dubium.anbeatitudo vix,
credita tamen, dc bcatitudo pauue,fint ctufdciu
fpccici.

Scotus in 4^,49 q. j. licet videatur circa hoc
efie problcmaticus , tamen declinat ad hanc
partem, fcilicct quod fint diftin&xfpccic ,&
dicit quod illa pars, fcilicct quod differant Ipc-
cic.ell probabili or,&; dicit dato qu6dfic eadem
potentia Sc idetn obicduin.ramcn fola diucrf»
approxiiracio favil aclus fpccie diftin&os , i:
quod differam Ipccic exprefsc habit D odior
lu i.d.xO.tir x.Metaph.\Acd cxprcfllus, Sc cla-
riusA' magis aftumatiuc, & dctetininatiuc to-
net qu6d differant fpccie , dc ibi valde egreg 16
docet quomodo flante identitate potenti* Sc
obiefli,foladiucrla approximat io facit difllrre’
f;’Cdc,5e ita cft tenendum in via Scoti , qu6d
dilferant fpccie.

Sed dices cotra. Scotus in t.d.^.q.y. dicit qu6d
intcllcclio diitmCja , Sc confula albi funt ciuf-
dem rationis.

Dicas piimo, quo l funt eiufdem rationis ob^
icdliuihs.fed uon eiufdem rationis fimpliciter.;^

Secundo dicas qu6d Scotus w» lu/.j. 7.7. ar-
guit ad hominem.

XXX1I.

Scotus in 1 d.q.cr 5.7.1. vult quod voluntas
Beati velit aftuin beatifiaim immutabiliter.
Huius oppofitum habet m tJ. 1.7.4»

Sokitio. Dicas qu6d Scotus ibi arguit ad ho-
minem. Secundo, quod ibi loquitur communif
ter.Terii6 quod loquitur, fcilicct ifto feu fu » id
cft , quod ille'j attus nunquam interrumpitur.
Quart6dicas,qti6d loquitur in rcfpcdtiuo fer- *
mone ,quia Comparat ibi a&ura beatificum od
atftum meruotinm 111 via,& tcfpcftu illius po-
tcft dici ille aiftus beatificus immobdis,fcu quod
voluntas immobiliter vult illum. —

xxxm. •. •;

Scotiis dicit qUdd voluntas dcu.ua non nc-
ccftarto fruitur obi cflo beatifico , qnantum fic .
cx parte fui : fcd fiufus oppofitum videtur ha-
bere tn 4 d 49.7 7.

Solutio Diras volimtntem fupcrnaturalitef
clcuat.im velle immutabiliter frui fine vltimo,
fiuc obiefto beatifico , poteft dupliciter intclli-
gi Vnomodo ex paitc vohinta is,^ fic feruper
manens libera libere frjititur obiodo beatifico.
Alio modoporell conlldcr^ri voluntas cx pat-
re obicwli beatifici ,&t fic volunras ncccflarii»
fruitur-Couua Scotus in 4 J.xo^-7 -dicit quod
non in cft potefiare aninix vidcrc,&Ji6 gaude-
tCjcrgo non cft in potcftate cius quod videar,
& non fruatur. Dicas quod dclc&atio non cft
fruitio , fcd pallio qttardain fcquens vificnem,
Sc fic abfolut^ poteft vifio feparari a gaudio,
fine contradiiftioncJ3ice*,cTgo-videret , Sc non
gaudeter. Dicas qi*qd hoc cft verum , led hoc
non cft in porelUtc fua,fed Diuina , qux caufar
vifioncm,& uon gauumm.

XXXIV. . »

Scotus vt iJ. t.q. 5. dicit quod pcccatar^»rc- -
cans fruitur lcipfo. Huius oppofitum habet tn
eadem q.x, illtuj frtma dtjknliotns , vbi dicit
quod fruitur a&u luo,vc obicclo.

Solutio. Dicas quod ille adlus poteft compa-
rati ad duo. Primo ad obutium,& fic peccator
fruitur aclu , & non obtfrio. Secundo poteft
comparati ad fubi.-tfhinVcifKQt ad pcccatc icm,

& fic

Scoti.

Se Ac fruimr fubiedo , fcflicct ipfomet pecca-
tore,& non adu. Secunde) dicas qubd quando
Deflor dicit quod pecaror fruitur adu pec-
candi,loquitur improprie de fruitione, qux eft
amore innxrcre alicui rei propter fc ipfum.

XXXV.

Scotus*» t.d. 1.7.1. dicit definitum, &: defini-
tionem dicere .ilium, & alium conceptum. Hu-
ius oppotitum habet 1« 8.d primi, 7.2.

Solutio. Dicas definitionem , & definitum
pofle dupliciter accipi. Primti , pro terminis,
nue pro cone ept ibus, Se hoc modo definitio. Se
definitum diiferunt rcalitcr prout dcfinUio,&
definitum accipiuntur pro conceptibus, (eu no-
titiis exifiemibus in mente. Sccundb, poflunt
accipi pro conceptibus (ignaris , Se fic tantum
diftinguuntur ex natura rci.Dices.Scotus in Z.d.

1 .7. t.& in 1 .quodlMA.dicu qu6d definitio, & de-
finitu dicunt eundem conceptum,& ita videtur
repugnare his.quc hic dicutur,fcil.qu6d defini-
tio,& definitu sue alterius, Se alterius coceptus.

Solutio. Dicas, definitionem polle accipi du-
pliciter. Primo, tatuin pro ipfis partibus dcfinic-
tibus fimul fumptis, dSc fic partes definitionis di-
ftinguuturex natura rei i definito, loquedo de
definitione Metaphy fica , capiendo definitione
ro quiditate rcfulcance ex partibus definienti-
us,hoc modo definitio eft idc omnino ex par-
te rei cum definito. Alio modo fumitur Jchni-
tio pro definitione Phytica , Se fic accepta di-
ftinguitur rcalitcr a definito, quia totu Phyfivu
diftinguitur rcalitcr a patribus. Vel dicas, defini-
tione, & definitu dicere vnu conceptu rcaliter,
non autem formalitcr. XXXVI.

.Scotus in 1 /na 7. Collaterali 7 -prolog. inquit
qu&d ad propofitionem per fc nota fu fluit con-
0 fufa notitia terminorum. Huius oppofitu habet
in tJ.x.q.i.y- d.\.q.x.& in j.d.14.

Solutio. Dicas Do&orem intclligere in feien-
«iis fpccialibus nempe, quo.l ex conceptu con-
fit (o terminorum fiunt propofitiones per fe no-
tx.vt in Pbyfica,& Geometria, fcd non in Me-
taphy(ica,quia cum fic fcicmia.ad qua (lar refo-
lutio aliarum, requiritur quod nemini fint di-
Ainde cogniti. X X & V 1 1.

Scotus*» primoydifl. i. 7.a.rcprchcndit iftam
diftindtoncm, videlicet, quod fit aliqua propo-
fitioper (enota in fe.velin nobis: lumen panlft
pdft cara acceptat in eadem cjuafttone.

Solutio.Dicas,propofitioncm ede per fe no-
ram. fcilicec in ic . Se in nobis, polle dupliciter
intclligi. PrimA, aliqua: funt propofitiones per
i*e note ex folo conceptu confufo terminoru,
vt i (UJinea tftle$jtndo,i rd non omnrs.quia noq
illa , Ccilicctjtnea eft (pectes quantitatis continua ,
Se huius differentia cfl, quia ex cone cptn con-
fufo tetininorum primx potctl cuidcnter fciri
veritas fecunda : vnde iflx non funt pir feno-
tx : homo ejl fu b flant ia ; Homo efl corptu , quia
poliunt probari per aliam priorem propofit io-
nf, fcilicec quod animal. Vnde propoiitio me-
diata,& confufa potcll ede per fc nota in fcien-
tia fubalccrnata. Aliqux funt propofitiones per
fe norx ex terminis di(tin$£ conceptis, ve illa
propoiitio : Deus eft trinus, &vnm , in nobis
eft vrique per fe noca ex terminis confuse con-
ceptis , fcd in tellr&ui beatifico h rc propoiitio
eft per fc nota ex terminis diftio&c conceptis,
quod parer, naro cuius termini diftinde conci-
piuntur , & illud diftinde concipitur: fcd ter-
• Sevit Oper. Tom. XII.

mini illius propofitionis , *Deut eft trinut , &
vhmj , diftinde concipiuntur ab intellectu bca-
tificorcrgo hxc propoiitio eft per fc nota ex tet*
minis diftinde conceptis inteiledui beatifico.
XXXVIII.

Scotus in 1 .^.i^.r.dicitqudd coropofitum eft
cortuptibilc per incompoflibilepofitiuum, vel
priuatiuum ; fcd Imius oppofitum habet in i.d,
19.M tn 4. </.44.7.1. d.ay- in materia de
dotibus corporum.

Soiutio.Uicasdidum Dodoris habere veri-
tatem in cfipofitis , Se non in fimplUibus (iuc
fpiritualibus. Dices» Scotus*» iu/.i 4.7.1. dicit
quAd copofitu ex roarcria & forma dato qob<J
no habeat cotrariu vincens, eft tamccottuptibi-
le abcxctinfcco,e6 qudd habet matcria.qua res
porclt c(Tc,& no cflc,& patet y.Mcraphyficq, fic
idc haber in x,d.t$.& tn }.d.io.&tn q.d 44.7.
i.crd.49.in materia de dotibus corporum Bca-
toiu ; ergo tale incorruptibile, &abextrinfcco
potcll delinere cdc,& non tatutn per incopof-
libilc pofitiuu.vel priuatiuu. Secandb.Ai gelus
Se Anima pofltint non e(Te,& non per incopuf-
fibile pofitiuum, vel priuatiuujcigo no poliunt
defineiccilcabinrrinfeco. Tei do, materia pri-
ma potcll no elfc.ftc tarne non per incopoflibile
pofitiuu.vel priuatiuu:ergo no eft corrupCibilis
abinrrinfcco.vcl abextrinfeco.vt dicit Dodor.

Dicas ad primam rationem. quM Scotus per
incopoflibile intellexit forn a oppofita, fcu di-
fparata incopoflibile in c*dc parte matenx. Se
ideo copofitu no habes contrariu vioces adhuc
cH coiruptibiic per incopoflibdc.Cex foima in-
copoflibih in cade parce matcrix.A: cale eft in-
lOpoftjbile pofitiuu.lucdpoifibilc piiuatiuu eft
tciicbr; refpcdu lucis, Se fic dicas quf»d cfipofi-
rut-lc n6 habes cotrariu vinces, coirupitur ra-
tione appetirus materrx appetentis aha formS
inefipoflibile fortn^quS habc».Adfccudi dicas,
negado Angelum e (Te corruptibili, & limilitec
de anima. Ad tertia, neges materia in via l*hilo-
fophi polle definen- 1 fle. XXXIX.

Sroius i» 1 .ej.quidUibctaUyVuU viiam intclle-
diua clfcde formali ratione elfconar diutnx.fic
clarius in dift f. Repor. Huius oppolitu videtur
habere 111 prime, dift.tC>.vb\ dicit intclh dualita-
rcn\ elle modum intrinfccotti e len ix Diuinx.

Solutio. Dicas quod illa lc h rbent per <>idi-
nem.PiimA cilcmte ,& elIctitir.lia,Se’ tmdb,mo.
di inttinfeci.Tcrtio,attribma:er.M ergo incentio
Dodoris probate imellcdualiracc ra>n ede ar-
tiibmu.A: vt hoc faccr. t.fibi Infficicbai eam rc-
roouerc a tertio loco . Se c< <1 locare ei m priore
loco. Se ideo dixit ipsa elle modii intriidcc u, ve
ex hoc exrludat ea ah atrnbu'is non rame et as
prxreferebat opinio inrc!lcdualitate e fle n>odu
inttmfecU,qnoniam paulo ante conarautt »ntcl-
IcdUalitatcm rationali i fcd nwnilcftum eft ra-
tionale no cflc modii inmnl cu ipfi homini, fcd
ede de formali tation: eiufdcm ; ita pariter di-
ccudum eft de intclleduahtace. X L.

Scotus in 1 d 1 ■<].$• videtur velle quod fini-
tas fit padi» .Huius oppofitl habet tn j.q.nuodl.

SoIutio.Dicas quod Scotu» in r .Sent.d.t.q.i.
accipit pallionc pro ornnt eo,qu«>d eft extra qui-
d tatcm,&: necelfario intequirtit qiiiditjrcm.flC
fic modi intiinfcci poflunc appellari pafliones.
X L I.

S. otm in a.d.i^ a.vidcrqr conced.-re infini-
tum in atftu pofle dari. Huiu* .oppofitum habet
L C e v»

r ‘4

? xr. J

% i-

580 Contradi&iones

in i.d fi. & i.Met.q.6. vbi vult quod tale

infinitum Jit impoflibile, etiam Theologici lo-
quendo i fecundum autem Philofophum hoc
eft clarum efle impoflibile,& tamen prxfi ns ra-
tio eft ad Pbilofophiim i ergo in duplici via
fupponit vnutn falium.

Solario. Dicas quid bxc eft tantum Icuis
quxdam perfu fio. Secundo dicas , quid hoc
non colligitur cx liteta DoToris, fcd, vt pater,
fignatur exria.

Contra, Scotus in \.Sent.Mfi.i\. y.i. ponit
regulatn qu indam Ariftotclis , qux defumitur
ex j.Pyf t. coin. 69. Quantum contingit ejft in
petent ia, t. tritum contingit effe in a(Jn , Tunc fic,
conting t dari numerum infinitum in poten-
tia; crg6 contingit dari infinitum in a&u : fi-
milrtcr contingit dari lineam infinitam in po-
tentia ; ergo infinitum in a&u , & fic erit pofli-
bile infinitam in a&u. Dicas , veram ede pro-
pofitionem Ariftotclis Sc Auerrots , quod non
datur infinitum in aftu , fed in potentia tan-
tim.vt habetut j. P\tyf.tex. commem. j&.& 6j.de
ciim dicunt quintum contingit efle in adlu,
refpondet Auerroes j. 7 ‘tiyf.com. 68. quid il-
la propofirio non tenet in numeris , & ratio
eius eft, quia numerus caufitur cx diuifione co-
tinui; continuum autem cft diuifibile in infi-
nitum ; ergo fcmpei dabilis eft aliquis nume-
rus maior in potentia, quim ipfe fit in aftu.

Scotus in \ . Sertt.MiL ij.y.i. dicit cum Auer-
roe , quod illa propofirio habee veritatem in
uantitate continua ramum.fed duo emergunt
ubia;Primum,fi linea tanta critin adu, quan-
ta in potentia , & cft infinita in potentia , ergo
erit infinita in j&u. Secundum dubium , Ari-
ftorclts 1. lrh.de Generatione animalium cupite 1.
negat dati infinitum in potentia in numeris,&
arguit ; Si genita ex putri materia geaerarent,

& illa genita generarent alia , & illa alia, dc fic
cflcr proce (Tus in infinitum, quod natura ab-
horict. Re pondeas , dicas, lineam aliquam
effe infinitam in potenti x., poteft dupliciter
intclligi- Primo, in argumento. Secundi,ifi
indtuifibilitate. Primo modo non eft infinita
in potentia , fed bene fecundo modo, quia eft
continua, & continuum cft diuifibile in infini-
tum in partes inexiftentes , & potem iales. Ad
fecundum dicas , quod Ariftotcles non inten-
dit negare infinitum in potentia in indiuiduis,
neque in numeris, quantum ftatuit w j. Phyfr,
can. 6 j. infinitum eft, cuius quantumcunque ac-
cipientibus femper rcftat aliquid extra fiimcre,

6: fic Scotus ponit in j. tju.quod.6c ramen Ari-
ftotejes in lib. 1. de Generatione ammahum capi-
te 1. videtur negare infinitum in potentia. Di-
cas quod Ariftotcles loquitur de illis fpccie-
bus tanta imperfeiftione imperfeTis, quid non
funt iudicandx effe de perfer ione vniuetfi, vc
paret dc mufilionibus,& papilionibus.

XLII.

Scotus in 1. difi. 1. i].',, dicit quod eft maius
eogitabile in re, quam fic in inrclle&u. Huius
oppofitum habet 1/1 4. difi. 1. tj. 1. vbi dicit quod
res habi-nr verius effe in mcnre diuina.quam in
fc.Sccundi dicit quod domus habet verius effe
in mente artificis, quam extra.

Solutio. Dicas ad primum , quid veium eft
uod res in mente diuina habent verius effe
mpliciter, fcd non verius effe tale, quia tunc
Deus effet formalitcr lapis. Ad fecundum etiam

concedit Doror quod fimplicitcr domus ha-
bet verius effe in mente artificis , quam exui,
quia hzc fit ab illa , tamen domus extu habee
verius effe , qulm domus in intelle&u cuiufi-
cunque : fed de fubftantia negat Doror quod
in intcllcAu creato habeat verius effe quam in
fe j nec loquendo de ejje (impliciter, nec dc effe
tali.vtrumque efle fubltantix.fci licet effe fi m pii-
citer, & effe tale eft verius in fe , quam in intcl-
letftu ; hic veri in propofito loquitur dc fum-
mo , quod neccflario cft fubftantia ; vel fi vis
quod propofirio Do&oris fit vmuerfaliter ve-
ra, diftingue de duplici effe , fcilicet dc effe tali,
& de effe (impliciter talc*,vcl exponas illud,(cili-
cet,quod eft in rc eft pcrfe&ius cogitabilc,qua
per illud quod eft tantum in inrelle&u,fi \yper-
fetttui determinet ly cogitabile, id eft, quid ip-
fum fit perFcftius cogitabile : fic eft falfum,
quia rofa non exiftens eft ita perfedhiro cogi-
tabile , ficuc rofa exiftens. Si veri determinet
i ntcllcfl loncm, fic eft verum,& fenfus cft, quid
perferiori modo intelligitur exiftens * quam
non exiftens.

XLII I.

Scotus in 4Jfi.49.tj 1 6. tenec quid duo cor-
pora poliunt efle in eodem loco, fcd non ambo
replebunt locum. Huius oppofitum habet in 4.
difi. 7. y. vlt. vbi vult quid ambo replebunt lo-
cum.

Solutio. Dicas cum Scoto in io.y>4.quod duo
corpora poffunt effe in codcra loco formali-
tcr,fed non effer iuc.

X L I V.

Scotus in 1, difi. x. tj. j. vult quid voluntas
rera,& libera conformarur voluntati naturali.
Huius oppofitum habet in xJifi,6.<j.x.& in 4.
d 40.y n.er in x.d. \6.& in {.d.jj.vbi vult quid
voluntas rera in multis debet di fcordare a vo-
luntate naturali, vt etiam patet in 1. difi.\6. &
tn difi. i.C in ^.difl.fo.q.fo.

Solutio. Dicas propofitionem Dororis ha-
bere veritatem dc voluntate rc£U per cflen-
tiam,cuiufmt-di cft voluntas Dei,qux eft regula
omnis reritudinis voluntatis cieatx-
X L V.

Scouiiin a .parte, x. MU. uyonit produriones
diuinas diftri goi pxnes principia formalia.Hu-
ius oppofitum habet in difi. ij. primi, vbi dide
quod (cipfisdiftingunntur.

Solutio. Dicas quid fi bene videris litcram
DoToris in difi.x6.tx ca colligere poteris iolu-
tionem ad i fiam difficultatem» feu apparentem
contrad irionem , & ibi videre potens DoTo-
rem concedere conceptum communem , ied
non aliquam realitatem. Vel dicas qu6d quan-
do DoTor dicit quid produriones non tan-
tum diftinguuncur per principia formalia, que
tanrim erant diftinTa tationc,vr volebat Hcn-
ricus, fcd etiam vult quid diftinguantur fcip-
fis contra Henricum, ex natura rei , quia qux-
cunque habent effe prxteropus intellcrus , di-
ftinguuntur cx natuta tei ; fcd produriones
diuinx habent effe prxier opus intellcrus : igi-
tur diftingguntur ex natura rei.' Dicas quid
quando Scotus ponit produriones diuinas di-
ftingui penes principia formalia , loquitur ad
hominem ; & quando oppofitum dicit in difi.

1 j. frimi , dicas quod ipfc loquitur fecundum
propriam opinionem.

- * Scotus

Scoti. 581

X L V I.

Scotus in prime, diff.x. par A. qmtfl.+.illim 1.
partu, dicit qu&d diucrfitas artus non variae
fpeciem, & tamen tn tjbJI. 17. & 14.& lyejuodl.
vulr quod ii intellectus meus , Se lapis cuufant
nottriam lapidis, illa notitia dicitur verbum. &
tamen fi Deus miraculose caufarct illam noti-
tiam, non cffcc verbum ex diucrfitatc ortum ;cr-
go alius» & alius ortus variabit fpeciem , quod
cft contra determinata i Dortorc »« fecmdo,
dift. 1.

Solutio. Dicas qubd illa notitia fic , & ii e
caufata cft ciufdem fpccici 5 fcd qudd Iit ver-
bum, vel non.nor, variar fpeciem notiux, quo-
niam vetbum pro formali nihil cft.nifi quidam
rcfpcrtas qui licet varietur, non tamen variat
fpeciem ablolutara illius noticix, liert variet a-
lium, de alium rcfpcrtum. Sed contra, Scoius
fn i.dtft. 17. in fine volens probare chatitatcm
acquifitam non cfle ciufdem rationis cum in-
f ula, ii e probat i quxeunque natura non poteft
cfle ab aliquo efficiente ciufdem fpccici cum
efficiente alterius, non c(l ciufdem fpeciei cum
illa, fiimlitcr in ^.difi.^.ej.C, & in i
& in i.dijl.i.q,6. vult Scotus intcllcrtioncs in-
tellertus nollri , Se Angelici de eodem obierto
differre fpccic potentiarum effertiuarum illa-
rum intej legionum. Dicas quod quando clt
vnus efferus, qui indifferenter potefl produci
& duobus cffiJentibusfpcciediftinrtis, tunc cau-
f» effertiua non 'variat fpeciem, vt patet de pro-
durtis per propagationem , Se per putrefactio-
nem i li vero fit vnus effertus , qui tantiim fic
natus produci ab vno cfficiente,Sc non ab alio,
vt chariras infufa, qux tantiim poteft produci a
Deo, Se non ab artibus noftris.turc caufa effi-
ciens cfl diUinrtiua effcrtus,& effertus alterius
caufa , nunquam erit einfdem rationis eum cfi-
fertu huius caufie. Ad iecundum,i!icas quAd li-
cet a caulis elfentiaiiccc ordinatis, quprumefl
vniuoca, S: altera xquiuoca poflit ede eff rtus
vnius rationis , tamen quando caufa: cturtiux
proxima ciufdem ordinis ad effertum, caufai.c
aliqua inquamum ipfx caufx lunr diltinrtx,
maxime fi vtraque fic vniuoca effectui, fine vni-
uocationc completa, fiue diminuta, non p- reft
i caufis talibus diftinrtiscftc effertus ciufdem
rationis.

X L V 1 1.

Scotus in x. d ft. 1. (jtnjl/j. vult quod forma
quantb clt perfertior, tanti magis multiplica-
tur. Huius oppofitum habet in vnluirulibuj

ft. 19. vbi dicit quid vnocxifttmc perfe-
rto, lunc multa imperfecta per reccffum ab tllo
fecundum diucrfum gradum , Se ponit exem-
plum de rationali , quo cxiflentc funt multa ir-
rationalia. Huius oppofitum habet in 1. dtft. 1.
qudjl. 6. vbi dicit quod quanti forma cft nobi-
lior,tanto diOinguitur in pl <res gradus nobili^
tatis ; ficut fune plure* formz mixti, quam clc-
mcntarcs, Se plure* fyrmx animati, quam ina-
nimati, Se forte plura animalia , quam planta: ;
igitur plura erunt differentia fpccic in natu-
in intellcrtuali , quam inintcllertuali , ime
non poteft cfle nili Angelus , Se anima diffe-
ram fp, cie.

Solutio. Dicas quid Scotus in fecundo lo-
quitur de comentis lub genere remoto, in Vni-
ticrfalibu* veri loquitur de contcmis fub ge-
nere infimo. Dicas etiam quod in fecundo
Scoti Oper. 7bm. XII.

loquitur de gradibus entium fiffiftantialium,
qux funt deperfertione vniuerfi, Se in Logica
loquitur de fpcciebus animalis tantum.

XLV1I1.

Scotus in t .Met, tjHaft vlt. Se Antonius An-
drias ibidem. Se Canonicus 1. Pbjf. f 4- cenent
contra D.Thoinam, quid infinitum cognofci-
tur a nobis fub ratione infiniti. Huius oppo-
fitum habet Scoius in

Solutio. Dicas quid Scotus ibi loquitur de
infinito in artu ; in primo veri fent. dift. 5. lo-
quitur de infinito in potentia nec etiam Scotus
negat 1» eadem 3. dift- primi , imo vult quod
Deus fimul cognofcat illas infinitas partes ,Sc
ita cognofcit infinitum fub ratione infini, Se ira
non intclligit tale infinitum ea ratione, qua cfl
infinitum in potentia , Se cum dieir Antonius
Andrras, Se loannes Canonicuscontra Diuum
Thomam , quid infinitum a nobis cognofci-
tur fub ratione infiniti > intelligunt ipfi de infi-
nito in potentia.

XL1X.

Scotus in prime, dift. i 9.3. dicit quid repu-
gnat cognoicerc Deum in particulari. Huius
oppofitum habet in prima tj. prologi , & in i 4.7.
tjnodlibeuli.

Solurio. Dicas quid non repugnat ex par-
te intrllertns cognofcere Deum in particulari»
idei libi non repugnat recipere talem cogni-
t ignem, Se hoc ell » quod ibidem dicit , quid
obiertom adxquatum cft ens inquam u ens, ad
quod naturaliter inclinatur ex natura pptcmif,
non cft tamen cios obtortura adxquatum , ad
quod poflit intellcrtus ex fui» caufis naturali-
bus. Contra Scotus hoc in loco eiufdcm di -
ftinrtionis videtur velle quid intellcrtus via
effertuum peffit cognofcere Deuro in particu-
lari. Dicas, quid triplex concentus cft in Deo,
vnus cft communis fibi, Se fenfibilibus. Secun-
dus cft fibi proprius. & particularis; habitus ta-
men ex communibus. 1 crtius eft proprius ha-
bitus ex ptoprbs. Tunc dicas quid pdlliimus
cognofcere Deum in particulari quantum ad
primum 5c fecundum conceptum , fcd non
quantum ad tertium. Dicas tertii , quid non
repugnat imcllcrtui cognofcere Deum in
particula U » quaniiru cft ex parte fui, dum-
modi Dcys ic faciat prxfcntcm iu ratione
vbierti.

Scotos** 3 Mft.primi.ef tu fi. 3 . dicit quid po-
tentia non po ell conofiric aliquod obie»
rtum fub ratione communiori , quam fit ra-
tio formalis fui primi obicrti- Huius onpo-
fitum habet ut 14 . tjtufi. tjnodhbet. vbi dicit
quod cflVncia diuina cft obiertom intclle-
rtus <1 iuini , Se tamen Deus non tantiim in-
telligit clientum fuam , fcd etiam intclligit «•
alia a fe.

Soluno. Dicas quod Deus tantum intclli-
git alia in edentia fua ptxcisi . & non in
genere proprio , vt habet Dortot in 1 y -ejiufi.
dr ut 4. diflmcl. 16. ijiuji. x. Contra dicit Sco-
tus quod quicquid cognofcitur ab aliqua
potentia, vel ell cius oMertumpei < um, vel
continetur fub cius obierto pruno, Dicas quod
cum Dortor acccpir en' cfle obictlum ad^qua-
tum noftti intellcrtus in ratione tr.oiiui , fc%»
tctminatiui, non accepit ipfum ens tantum pro
C C e x con

581

Contradi&iones

/conceptu emis communi omni enti, fcd accipic
prout includitur in omni cntc,fiuc vt compre-
hendit omne ens, Sc hoc modo conceptus entis
e: fi non contineatur fub communiori, cum fit
communttfimus , tamen dicitur aliquo modo
contineri,ciiui ponatur cile de numero entium
intelligibiliutn.

Scotus in pt imo, di ft. $.<].}.& icit quod materia
prima Sc vltima forma funt primi diucrfa.Hu-
lus oppofitum habet i» 1. dift.n.q. prima ,& in
S.diji. primi, q.i. vbi dicit quid ens praedicatur
quiditatuic dc materia Sc forma, quod non ef-
fet fi effcni primo diut-rfa, etiam anima eft vlti-
ma forma , &: tamen non cfi fimplicitcr fim-
plcx , quia definitur, &eft ens feibile , de quo
paffiones dcmonftrantur i fcd ifta non poliunt
competere rei ; fimplici etiam materia definitur
ab AtifiocclepriMtf Phyf.tom.%i.&

4 tex. & 7. Mtt.n. &j. Mtt. 8. definit ipfam
materiam primam.auod non contingeret, fi ef-
fer fimplicitcr fimpicx.

Solutio. Dicis, ad tollendam iftam contra-
dictionem, multos efle modos ditcndi. Primus
cfi, qui dicir quid materia , Sc forma funt pri-
mo diucrfa obie&iuc, co paclo, quo dux ditfe-
reniix funt primi diucrfa;. Secundus modus
dicic quod fune primo diucrfa quantum ad
fuos vltimos conceptus, fcu quantum ad fua vl-
tima confiitucntia ; fcd hoc nihil cfi , quia fi-
militcr dicerem quod homo, & equus funt pri-
mi diucrfa. Tertius modos dicit quid funt
primo diuerfa m rcalitatc fpccifica , quia non
poliunt cfie ciufdcm fpeiici.fcd non in concep-
tu quiJitaijuo. Quidam dicic auid funt pri-
mo diuerfa fubic&iuc, fcd non ODie&luei qui-
dam vero dicit quod funt primi diucrfa in
realxarc , fcd non in conceptu i quidam dicic
quod funt primo diucrfa Phyfici , fic quod ni-
hil admittatis formalis includitur in materia,
& etiam nihil potentialicaus eflentialis inclu-
ditur :n forma.fed non funt ptima diucrfa Mc-
taphvlicc. Vnde aduerte , qu6d vltimus a&us
Phyfirus non cfi vltimus a&as Metaphyfitus,
qui cfi vltima differentia 1 aftus vero Phyficus
cfi ille , qui t Itiirutc aducnit *, cfi enim mate-
ria prima & vltima forma fimplicitcr fiut-
plex Phyfici , ita quid non eft compofira cx
fc,& te, fcd non funt fimplicitcr fi mplicia Mc-
tnphyfiec , Sc hoc habet veritatem tantum dc
materia prima Sc vltima fomu.fcd non dema-
tcriis,& formis inteimcdiis.

LU.

Scotus in i.dift 5. tjntft. 1. dicit quod fpe-
cics fp.cialiiiinu cfi primum cognitum. Hu-
ius oppofitum habet circa finem rerrix qux-
ftionis cmfdcin dift nOionis , vbi dicte quod
intentiones vmuetfalcs funt illx , qux primo
decurrunt.

Solutio Dupliciter poteris rcfponderc. Pri-
mo,cx opinione Vigeri), & hoc tripliciter.Pri-
mu , quod verum cfi comparando 'tales inten-
tiones vniuerfalcs ad lingularia , pofito quid
fingulare non cognofcatur per fe pro ifio fia-
tu. Secundh.quod habet veritatem dc his,qu«
cx accidentibus communibus concipiuntur a
nobis. X' r‘ii, quid habet intclligi in cogni-
tione confufa. S eundo, poteris rcfponderc
cx opinione Hargij , & dicere quod vniuerfa-
liora funt notiora , vr funt quxdam tota j fic

enim docuit Scotus in dift. 3. (jutft. 1. primi,
quod vniucrfalc, vt totum , cfi prius nobis no-
tura cognitione confuta \ Sc vt pars cfi prius
nobis notum cognitione diftindta. Poteris etiam
dicere quod Dodtin in 3 .difhiiti.primi ijutfl.j,
rcfpondcat cx concedis ab homine.

L 1 1 1.

Scotus in udi ftin&.y qutft.io. & in udifi.C.
qtuft.i. & in 3. dift. 15.17.33. & in primo, dift.x.

tf. dicit quid quxliber potentia cogni-
ciua habet fuam appetitiuam fibi correfpon-
dentem. Huius oppofitum habet Scotus in
pruno , d\ft.\an fine, in quibus locis habet qoid
cuicunque appctitiux corrcfpondct fuacogni-
riua, & e contra, & tamen hic, vr vides, dicic
oppofitum.

Solutio. Dicas, quid illapropofitio efTer ve-
ra , tenendo quod pro fiatu ifio fingulare per
fe non cognofcatur.Jc tunc dicendum cfi quod
voluntas appetit fingulare , quod tamen noa
Intelligiiur ab intcllc&u. Sed quomodo fer-
tur in cognitum ? Dicitur quid fac efi quod fic
cognitum fenfui 3 fcd primus modus dicendi
verior cfi.

L1 V.

Scotus in primo , dtjl.j . dicit quod omnis r&>
fpe&us fundatur fuper abfolutum. Huius op-
pofitum habet i» ).qvtftjjuodl*xrt.y& qtuft.6.
*rt. i.CT in primo, dift.19. & in i.dift.i.ej.y. & j,
& t n 4. dtjt. 6. cjHtft.i. dr dift.n. prim4,&in 5.
Mernpb. in matetia dc relationibus dicit quod
proportionabiluas fundatur fuper proportio-
ne, & ita relatio fundatur in relatione , & ita
non omnis rcfpctftus habee fundamentum ab-
folutum.

Solurio.Dicasquid Dodor loquitur dc fun-
damento, aut proximo, aut faltctn remoto, fcu
dc fundamento vlcimaro.

LV.

Scotus in pnmo , dijf .3. 9.5. dicit quid abfo-
lutum prius mareiiaiitcr poreft terminare cau-
fatioiKin.quam rcfpcftusj hoc non videtur cf-
fc verum , quia tunc relatio efiet in aliquo
priori , in quo uon efiet terminus , quia caufa
quando catifat , efi ptior natura cffc£lu ; tum,
quia relatio caufx ad cftc&um cfi fimul natura
cum rclat onc cfic&us adcatifain.

Solutio- Huic rationi dux damur rc/pon-
fiones. Pruna eft L' ch ii *• qui dicif quid cuni
dicitur , caufatiu cfi relat o , falfun» efi : nam
quando caufa caufar, nihil aitud facit, mfi quia *
e tFcdtum, quen» hal^t in virtuti , ponit in e fle.
Nec cfi intcllipcndumquid quando cau(a cau-
fat , qudJ fit aiujua rcl.rio inter ipfam Se cau-
fatum ptior natura cau'ato,frd tantum abfolu-
tum in caufa ponit • flv fium abfoluri,quo pofi-
co oritur r: latio caufati ad caofatum , & e con-
ucrfo,& quando ei mmuuiter dicitur, quod ge-
neratio terminatur ad genitum , fi accipiattir
generatio fonraliicr , illa terminatur ad geni-
tum,& eft pofterior tali abfoluco : fi accipiatur
vt eft prior genito , tunc generatio fotmaiiter
nihil cfi in fe aliud a caufa generante.

Aliter rcfpondct Datgius, qui dicit quod
generatio, acljo & alia capiuntur dupliciter.
Vno modo , vt funt dc genere Aetionis.
Alio modo vt funt in genere Aetionis. Prn
mo modo funt relationes intrinfccusaducpien-
tes , Sc feqtiuntur abfolutum in cJTcftum. Sc-
cundo/iuu relationes cxtrinfccus aduenientes,
&pue

Scoti. 583

6c prxcedunt abfolutum in eflTc&u.Comr^ab-
folutG in cffedu procedit relationem etufdc ad
fili caufaro.vcl ed ejulatu, vel incaufatu. Dicas,
quod ed caufat um fundamenulitcr,& fi iterum
indes, in Deo cd vera gcneratio,& tamen non
prius terminatur ad abfolutum .quam ad rela-
iiuum:ergo nropofirio D odoris videtur falfa.
Dicas quod loquitur Dodor de eo.qyod termi-
nat caufationcm.pt cfona vero diuina non potcd
terminare caufationem.

L VI.

Scouis in primo, difi. 3. negat figmenta habe-
at genus, & differentiam. Huius oppofitum ha-
m 1 i^.Prxdicamcntorum, vbi vult quid entia
utionis , figmenta , negationes, & priuationes
habeant inter fc fuperioritatem , &c inferiori-
tatem •, firailiter genera, & differentias , & fpc-
cin.

Solutio. Dicas quod Scortis in Logica lo-
quitur communirer. Secundi , quod etiam in
illa quedione videtur hoc dicere , tamen non
cxprefsi hoc ponit. Tenii, ic forte melius, di-
cas cum Antonio Andrea 4. Mtt. q.x. quod ne-
gatio habet didindam formalitatem ab affir-
matione,fi c quod habet didindam formalita-
tcm.co modo, quo cd ibi formaliras i ita etiam
dicas quid eutiarationisjfiginema.negationc*»
& priuationes , eo modo, quo funt>fic propor-
tionabilitcr habent geneta, & differentias} fcd
ex hoc non fcquitur,quid fimpliciter habeant
genera & differentias.

L V 1 1.

Scotus in 1. dijl. q.6. dicit quid vniuerfali-
ras cd prima conditio obicdi.tnquamiiro prx-
cedit adum iutelligcndi. Huius oppohtum
habet in 1. diff.^.q. j. (jr in AIet.q.6. vbi dicit
quid natura cd ratio formalis , fic fingularitas
cd couditioagentis.

Solutio. Dicas quid aliud ed agere per
modum potencix,& aliud ed agere per modum
obicdfi. Primo modo feraper requiritur fingu-
laritas, vc conditio ageocis } fcd fecundo, fcili-
cet per modum obicdi , fingularitas cd etiam
conditio nccefTarii requifita in adione rcali,
fcu ruareriali j fcd non in adione fpiri(uali,fcu
imcutionali.

L V 1 1 1. „

Scotus in j.d. i.q.i.& 6.&S. vult quid fpe-
eies intelligibilis caufetur ab intcllcdu > fic i
phantafiuate. Huius oppofitum habet w qua.
fliont 7. tinfdtm 3 . dtp. vbi dicit quid ratio na-
tur* cd ratio gignendi , & parum infti , in
idamet refponfionc, dicit quod obicdum non
cd totalis caufa fpccici intelligibilis} fcd tan-
tum partialis i ergo ab obicdo, & non a phan-
tafmatc canfatur.

SoIutio.Dicas quid natura ed ratio formalia
caufandi remota, & pbantafma ed ratio forma-
lis caufandi propinqua.Vel dicas quid Dodor
indifferenter locutus fuit, capiendo vnumpro
alio, rumen ab imeiledu feparato obicd um ed
caufa immediata, vt patet 3.^. i.& nota,

quid dum obicdum ed caufa , tunc imprimit
fpecicm fui ininrcllcdu *, fcd dura phatuafma
cd caufa , «une non imprimit in intcllcdu fpe-
ciem fui , fed fpcctctn obicdi } fle ideo fpccies
intelligibilis genita i phantafmatc non reprx-
fcnt.it phaittafma, fcd ipfutn obicdum , i quo-
cunque ergo caufcutr , femper cd rcprxfcnta-
Scori Opcr. 7 hn. XII .

tina obiedi } etiam fi canfartftur i Deo, fine con*
eurfu caufarum fecundarum.

LIX.

Scotus in primo , dip.t,. i» vltimo,qu*ff.6. di-
cit quod intelledus contingcntcr coniungitur
potentiis inferioribus ; fed pauli ante in illa
quxlUone dixerat oppofttutn , vbi dicit quid
non intelligimusvnincrfiile , nifi per virtutem
phantafticam cius phantafiemur fingularc : er-
go videtur quod connexio inteUe&us cum po-
tentiis inferioribus fit nccrlfaria, fle non con-
tingens.

Solutio. Dicas quid verum ed ed pro dans
idotindid.veri tertia, quxd.6.loquitur Scotus
in ratione potenti*.

L X.

Scotus in 3. dtp. primi, q.C.Aicit, fuppofitum
ed fuppofitum per duas negationes. Huius op-
pofitum habet in pixcedcntidiftindionc , vbi
dicit quod fuppofitum natum cd fubfidcrcpcr
formam.

Solutio. Dicas quid Scotus per fuppofitum
intellexit fingularc. Secundo dicas quid per
fuppofitum intellexit compofitum. Tertii di-
cas quod intellexit fuppofitum , fle tunc per
ly formam non intellexit rationem formalem
fuppofiti , fcd aliquid nccefTarii prxexadum
rationi formali ipfius fuppofiti , qux ratio for-
malis ed duplex negatio.

Sed indabis quid fuppofitum in via Scoti
non fit tale per duas negationes, quia in 19.
qusft. cjModlib. dicit quod natura fingularis, fle
fuppofitum funt idem realirer. Ad hoc re-
fpondetur tripliciter. Primo , quid ibi Sco-
tus non comparat rationem fuppofitalem ad
naturam fingulvem , fed differentiam fingula-
riratis ad naturam abfolutc fumptam. Sed hzc
refponfio non cd ad mentem Scoti. Secandi
dicitur , quod ratio fuppofitalis ed eadem ne-
gat iue , fcd non ed eadem affirmativi , quia
non dicit aliam realiCfttem,vt Jicit audor For-
malitatum de modo intrinfcco rcfpcdu illius,
cuiuscd modus. Etiam Dodor non dicit quid
natura, fle ratio fuppofiti funt idem , fcd natu-
ra fle fuppofitum ; quia fuppofitum cd quid
aggregarum expofitiuo , & negat itio. Tertii
melius dicitur quid Scotus compacar naturam
fubdanrialcm ad accidentalem , fle dicit quid
fitbdantialis non fuppofitatur in fuppofito Ct-
rritifcco , ficur facit accidentalis , de ideo cum
dicit, natura fubdantialis, fc fuppofitum fune
idem , loquitur in rcfpG&iuo fermone : non
fic natura accidentalis , fle tunc natura fle fup-
pofirum funt idem , cim fuppofitum natur*
accidentalis fit extrinfccum , fle ideo didura
Dodoris ed verum in refpcdiuo fermone.

L X I.

Scotus inquit in iJtP.}.qiuft.i. quod voli-
tio non cd ciufadelcdationis', fed huius op.
pofirum habet in 3. dtf. if.&in 4. dif. 14. qn.
1. & dii?. 44. qtuji.i. & diP.46.quap. 4 .& in
x.d.)i.

SoIutio.Dicas quid Dodor in 1. fiat. d. 14,
7. loquitttr fecundum tenentes quod velle, &
delcdatio funt idem realirer. Secundo dicas
quid h*c non ed litera Dodoris,fed ratum cd
vnu extri.Tcrrii dicas quid Dodor in
loquitur refpcdu doloris, qui cd ineat ne, fiede-
lcdationis ftbi cotrcfpodctis.obicdu couenics,
CCc j tc

Contradi&iones

584

& difcomieniens funt caufr totales Ane aliquo
adlu cx parte potenti* j fed relpe&u uiftitix,
qux cft in anima , dicit quod ad triftitiam re-
quiritur obic&um difeonucniens cum velle , &c
ic ad gaudium oppofitum icquiritur obic&um
copueniens cum ve!U.

LXII.

Scotus in ).d.i-7.7.dicic quod lenlatio reci-
pitur iu fpiriru. Huius oppoAtum habet in 1.
dii f 8. *» 4.d,io-7.7. &d .4)4.1. & d. 44.7.1. fr
d.yqqi+.fr in 1 .d. vltima, fr in quodlibeto 7.9.
vbi vult quod recipiatur in coinpoAto.

Solutio. Dicas quod ctA fc nfat i ones Reci-
piantur in organo, id cft, in toto compoAro, 8c
non in anima, nec in carne, fpccies tamen ipfx
fcnAbilcs recipiuntur non in toto compouto,
fed in parte materiali ipAus organi , Artium di-
cit Amationes efle in Ipiritu , dicas verum die
tfmilitudinatiet nam Acuti Amilitudo lapidis
edin anima, ita pariter dicendum cd fimilitudi-
nes fenfarionum elle in fpiritu.

L X 1 II.

Scotus in 1. d.j.7.7. vult hominem effc par-
tialem caufam in generatione hominis : Amili-
rer aAnum in generatione aAni. Huius oppo-
fitum tenent fere omnes Scoriftx, prxferrim
Antdnius Andreas in f.Met.q.\. & PariAenfcs
x.Phy/ic.q.i.ar.i.dubio primo.

Solutio. Dicas quid Scotus in q.y.d.yprimi,
& 1 n duobm primis locis, videlicet wpreditla di-
ftmblione, fr in columna precedcnti , loquitur de
caufa totali , vt complectitur totum genus cau-
far>& Ac ed verum quod Sol, & pater funt cau-
(x partiales \ homo vero Sc equus fune cauAe
particulares, >4 cft, der rminarx ad illum effe-
Aum , non Ac autem Sol » qui concurrit cum
inultis cauAs fecundis ad multos clTcctus pro-
ucendos.

L X I V.

Scotus in primo dijl. 4. 7. 1. dicit quid hxc
propoAtio cft formalis , fcilicet Pater ejl Dem.
Huius oppofitum habet in primo dijl. 16. & in
quolib. q.6jtrt.x. vbi vult quod hxc propofirio,
Pater eji Deus, At verior i!ta,h#ww ejl AnimAl,Ced
non fortnaltter,quia non efc formalis.

Solutio *, Dicas quod Scotus in dft-q.q-i.sp-
pellat eam propoAtionetn formalem iu rclpe-
ctiuo fermone, Ariliccc refpcctu liLfius, Hem ejl
Pater , & non vult quod abfolucc At formalis.
Vnum tamen fcias quid haec. Pater ejl Deus,Sc
fimiles.func formales , tenendo quod perfonx
condi tuantur per relationes , quia vt ibi doccc
Scotus. tunc pater cft ens per accidens, logici
loqncndo.A Umcn teneamus quid perfonx di-
liinr conftituantur per abloluta, tunc iftx pro-
poli tiones, Pater ejl Dem, & Filius ejl Deus, &
Spiritus fanllnsejl Deus, funt vere formales.

LX V.

Scotus in r. d.f.q.i. dicit quid in fubdanria
eft tantum abftra&io in AippoAto proprix na-
ture. Huius oppoA tum habet in j. dijl.y.q.i. vbi
concedit plores abftraftiones in fubftantia.

Solurio.Dicas quod in fubftantia cft tantum
vna abft ralli o,(ci licet a fuppoAto, quia ctA Ant
multx abftt asiones in fubftantia, omnes tamc
funt i iuppofito,& ita vnica cft abftialticfcili-
ect a fuppoAto,qux tantum eft infubftantia,&
habet inultos gradus , & Ac debet intelligi,
quid At tantum vna abftracliq , id eft , (olum
ahftradio a fuppoAto , Si non a fubicfto , nec

? fundamento , &c dum concedit Scotus plures
ede abfttadlioncs in fubftantia, clolTa, id cft»ilU
abftra&io a fuppoAto habet multos grados.

L X VI.

Scotus iu primo difl. f . 7.:. dicit quid Pater
cft Pater fuo altu generatiuo. Huius oppoAtum
lubct in primo difl.iyfr iy.fr in y .diJl.G.quafl.
to&d.i yq. prima, fr 1 n quodl.q.y. vbi cxprcfji
vult quid Pater non At pater fuo altu gene-
ratiuo,fed eo, quod habet genitum fecum coe-
xiftcntcm, idem habet 1 n ydit}.8.fr w quar-
ta qutfl. quodl. Ac dicit i Pater non efl pater eo
quod generat, fed quia habet genitum fecum coexi-
Jl entem , fed habere genitum cocxiflcntem videt ter
differre*» eo, quod ejt generare , quia in anima-
libus decidens Jbnfu habet aflum generationis fed
non habet genitum fecum , & per confequenj tunc
non ejl pater, fed poftea. Hxc Scotus in quodl.
& in quarto, in locis prxdi&is , dicit quid ge-
nerare, Auc genui ife non cft fundamentum pa-
ternitatis , ied potentia gencratiua cft emi
fundamentum , & hoc propter duas rationes,
quas facit in quarto dijl.xy q. 1. Prima eft, quia
non funt quando a&io,& pallio infunt. Secun-
da, quiainfunt quando alfcio , Sc pallio non in-
funr.

Solutio. Dicas , quod Dolkor noluit habere
qu&d patet cftet parer fua a&ione , id eft, a&a
luo generandi, quia hoc eft falfum, fed tant&m
voluit dicere quod pater nullam aliam opera-
tionem habet , per quam poftea dicatur pater
fjrmalitci,prxtcr i ftam.qu ia nil aliud facit pa-
ter niA decidere femen.

I X V II.

Scotus in primo Jijhn£l.quint4 f.a.dicit quod
perfona cft (Impliciter Amplcx. Huius oppoA-
tum habet i> %.& iC.diJhnthonibus primi, &. lor
piflime in do&rina fua.

Solutio. Dicas qu&d Scotus noluit hic in-
telligerc > qu6d Ac (implcx.id eft , non refolu-
bilis in multos conceptus, fed tantum qu6d cft
Amplcv,idcft,non compoAta,idc& quando Do-
Hor dicit quod perfona cft Ainplicitcr Amplcx,
debet exponi fimpliciter/implex , id cft , fummd
Amplcx.

LXVllf

Scotus in ‘primo , dijl. quinta q.x. dicit quid
nulla natura creata habet prius ejfe naturaliter,
quam in fuppoAto , cuius oppoAtum habet in
quarto, dijl.tf.q.y Contra , natura cft naturali-
ter priot Angularicatc, crg<-. & ratione fuppoA-
tali, qux fcquitur naturam Angularizatam. Se-
cundi , talis natara cft prior natura negatione
fundata in ilia. Antecedens cft Scoti in fecundo
dift.yq.i. Tertii, natura alTumpcaa Chnfto
nunquam fuit in fuppoAto. Quarti, data veli-
tare huus propoAtionis , quxeunque natura
creata eftcc inaftumptibilis a Verbo , & i qua-
cunque alia perfona diuina. Huius oppofitum
habet Scotus in

Solutio. Dicas quid natura creata non ha-
bet verum «^vexiftentix in vltima a&ualicatc,
niA in Angulari, quia vt prior Angularicatc, ctia
vt habens verum ejfe cxiftentix,eftcontrahibi~
lis per hxccciratem exiftentem propria exi flen-
tia i fed natura diuina,vt priis natura fuppoA-
10, habet vetum ejfe in vltima alluaSitatc , Sc
etiam natura creata non habet ejfe vlcimum a-
(ftuale, & incommunicabile, quod ejfe nara cft
habere, cum At diuiAbilit,tiiAaftu habeat ne-
gationem

Scoti. 585

gationcm duplicis communicabilitaris natura
aJtoni diuina.ciiun in fi.pr>ufito diuino ,oujlo
modo a&uaror.Vel dicas vt dicit D odior, quod
liactux diumx in illo priori confid ratx , cor»,
ucnir quod lit per Ic.iuqubd fibi icpugnct effe
inluppuiito alieno, fcd r.onfie repugnat natu-
ix crcacx,mfi vt Jubet ejfe in proprio fuppofito.

L X l X.

Scotos*'» t.d.i.a dicit q ibd nulla rntuas
eft fimpl citer peth &iot termino formali Hu-
ius oppofitum haK r in 7 Mettph.q.G. vbi vulc
CompoUcum effp perf cluis forma.

Solutio Dicas qubd argum.ntum procedit
de termino formali paitiali , Se Dodoi in 1 ,d.
f.^.t.j«‘‘tclligii de termino fo. mali tota i.qui cft
jp fana ruta. Sed dices contta, ens quod inclu-
dit naturam , Se d ffcrcutiam indiudualcm ii-
nuil , adhuc eft perferius ipfa narura. Dicas
. quod Scotus in 1 J.j.qvnicd non comparat na-
turam ad torum, quod includit naturam,& dif-
ferentiam i fcd comparat naturam ad quodeun-
que aliudconcurrcns cum ea ad generationem.
> l X X.

Scotus in tJ.i 6.&in quod

intelhgere prrcedat dicere Huius oppofitum ha-
bet in quolibou tj. 14. art. 1. vbi dicit qubd ob-
icftpm diuinum ordine quodam naturali mo-
liet inrclle&um diuinum, piimb ad intcllctho-
nem a&ualcm fui i fecundb , mouct ipfum ad
a&ualcm notitiam genitam fui , Se paulo poft
dicit ; hane fequitur actio voluntatis,*: ifta cft
duplex , fcilicct ad Mmdre fimplex , & etiam ad
amorem proccdenrem;ergo fecundum Scotum
sfte cft otdo,primb int elicere cflcmialc ) fecun-
di, generale > tertio, volitio edent illis \ quarto
fpirarc i rrgo notionale ptxcedit ellcntiale ad
intrt,quod cft contra determinata.

Solutio Dicas quid Scotus alCgnat duas
origines completas, vnan> ad intra, & aliam ad
exrrt. Totus ordo originis ad intra prxcedit
cotum ordinem originis ad extri ; fufficiebac
ergo Do&ori habere quid volitio effcntialis,&
Spiticus fandus prxccdcbant notitiam lapidis,
nue intendebat dicere de proceflione eorum,
qux ftint ad intri inter fe , fcd quid omnia ad
intit» id cft, qux funt in primo ordine originis
praecedunt omnia, qu* unt in fecundo ordine
originis , qux in refpe&iuo fertaone dicuntur
ad extra.

LXXI.

Scotus in j.diQ. 7. dicit quod calor fe paratus
poteft agctc.ficut &coniun&us. Huius oppofi-
tum habet in 4 ,d. 1 0.4.9.

Solutio. Dicas quid di&um Dodoris debet
sntclOgi, vt feparatus i fubftantia i quoniam A
fepararetur i quantitate, tunc non pollet vidc-
.fit quoniam tunc non eftet in loco.

LXX1I.

Inquit Scotus , quid a&io requirit diftin-
Gioncm aliquorum in natuia,fcd ville & intel-
hgne funr a&iones ; igitur ambo requirunt di-
ftiniftioncra in natura, fcilicct in ellentia.

Solutio. Dicas quid velle , Sc tntelligere non
funt udiores , fcd operationes , vt patet in 1 j.

qHodl. Sed dices, Do&or videtur Abi clTe
contrarius , nam in 1 .ftnt. d. 7. qu. vmca. dicic
quid adio requirit diftindionem fuppofiro-
rum. Se in dt/l.i&.quijl.vli primi ; & in quod hir.
4**/?-4- & etium in 1. difl.f. queft. x. vulc quod
generatio conftituat piimum fuppoAtuin , Se

non prxfupponat illud , Se in 4. quiJl. y edhb.
d'C.t quid cft pnmum incommunicabile, quod
adueniat e(?emiz,Qihil aliud, nifi clientum, Sc
clf ntialiaprxlupponcns. Dicas quid illaadio
prxfupponir non tam conftiunum , cijm ipfutn
conftituat j fcd prxfupponit ipfum denominar
tiuC , quia nihil prxccdens luppolitum poteft
dcnoinin.ire illa adio.fed primum, quod deno-
minat,cft ipfum fuppofitum.

L XX 11 1.

Scotus in pnmo, difl.j. qu. 1 . & in qudrto^
ii.quifl 1. dicit quid ignis cft prior fecundum
caufalita.cm calore. Huius oppoAtum habet in
fecundo J. 1 .4». 1 -4r. j. vbi dicit quid lenire prx-
iapponit calefacere i ergo calor clf prior fe-
cundum caufalitatem.

Solutio. Dicas quod Scotus comparat ignem,
Se calorem ad fuos effedus/v* pat.cr in dtfi. vbf
fuprOt ciutd. In quarto Veri comparat ignem,
Sc calorem inter fe,& hoc modo ignis elt prior
calore.

L X X I V.

Scotus in primo, dttt.j. dicit quid forma cft
principium agendi inqtiantum hxc. Huius op-
poAtum habet in primo Metaph.<f.6.

Solutio. Dicas, quud fi ly,
cat rationem formalem, fallum cft didum Scor
ti *, fi veri fignific.it conditi nem aliquam nc-
ceftarii requifitam, verum eft.

LXXV‘

Scotus in 74&/?.i negat vnam relationem di-
ftingui ab alia penes tei minum. Huius oppofi-
tum habet in fecundo j.

Solutio. Dicas quidScotmiu feptimadift.
primi, tantum vult habere quod vna relatio non
diftinguitur ab alia penes terminum. & quo ad
hoc folum negat quod penes terminum vna re-
latio non diftinguitur ab alia ; led non negat
abfolutc quantum ad alios modos dtftindio-
nis. Vel dicas quod relatio per ftiaro piopriam
differentiam diftinguitur, & diftert a quacun-
que alia relatione , qux non fit eiufdcm gene-r
r is cum illa , per fundamentum , & per termi-
num non diftinguitur, nifi originaliter. Et ad-
uci te quod tres funt modi diftmdionis relati-
uotum. Primus cft per fuam differentiam. Se-
cundus modus eft penes fundamentum. Tcitius
eft penes tftminum.

LXXVI.

Scotus in 7. difi primi , habet qubd relatio
diuina diftinguitur ab alia penes principium
produdiuum. Huius oppofitum ^abet inpnmi
dift-' }•

Solutio.Dicas qubd Scotus in d.ij.pri*m,vult
qubd diuerAtas principiorum non diftinguir
fonnalitcr , Se extrinfece , fed non negat, quin
diftinguatcffe<ftiue,vrl quafi effedtiuc.

L XX V II.

Scotus in yjijl. primi, Se clarius in fceundo di -
Jlinll. x.tf.C. habet qubd quambeft forma r.o*
biliur.tanto in plures gradus nobilir-tis diftin-
uitur. Huius oppofitum babet in Vuiucrfali -
us,q.i8.

Solutio. Dicas qubd Scotus in fecundo lo-
quitur de comentis fub eodem genere remoto,
Sc i n Vniuerfalibus locuirur de contentis fub
eodem genere nfimo. VnJc dicas qubd Scotus
in fecundo loquitur de gradibus entium fub-
ftantialium , inqtiantum funtdc pcrfc&ione v-
niuerfi,& in Logica loquitur delpecicbus ani-
CCc 4 malis

586 Contradi&iones

palis prxcisi. Vel dica» quid in Vniuctlalibus
non loquitur alfcrt i uc, fcd topice.

L X X V 1 1 1.

Scotai in primo^ijl.iS.& infecundo , dijl. ) .
quoji. t, dicit quid negatio non ineft alicui per
aliquod poiriuum. Huius oppoiitum habet i»
$. dijl. primi, q.l.& in Quodltb.q. ip.

So'utio. Dicas duplicem clle negationem $
ynatn impliciter Sc bxcknportat tres nega-
tiones fulrccr aptitudinalem , potent talem, Sc
adualcnv.fic h*c non poteft incirc.nifi per ali-
quod poitiuura;altcram dicas elfc negationem
lecundum quid, qux tamen importat duas ex
illis tribus, vi eft negatio fuppoliciua-, poteft
incile, & neceilarii inefl line aliquo politiuo.

L X X 1 X.

Scotus in 7. Mctaph.q.i.& in fecundo, difl.if.

in tertio, dijl.i}.& in quarto, dijl. ti.q.i. <*r J.
< frin pnmo, dijl. S. 9.». vult fubdamiam conti-
nere accidentia in genete caufc cftiricntis.Hu-
ius oppoiitum habet in tertio, dijl. i.q.t.

Solutio. Dicas quid Scotus in tertio non
facit mentionem de habitudine caufx cili cien-
tis , quia ibi tantutu volebat facere memionem
de habicuJin^quz efl fimilis habitudini Verbi
ad naturam ; fic quia habitudo fubftaotix in ra-
tione efficientis non cd illi funilis , ideo cam
pon enumetauic, quia non faciebat ibi ad pro-
politum ; fic dura dicit Scotus, quod fubllantia
continet accidentia virtualiter, expone tu, fci-
licet quod fua entitas cll ratio formalis conti-
nendi illud aliud. Vel alitet dicas quidfubftan-
cia virtualiter continet accidcntia,ita debet ex*
poni modo perferiori.

L X X X.

Scotus in S. dijl. primi, q i. facit differentiam
Inter compofitam cx re, fic rc,& inter corapofi-
tum ex realirate, & reali tat c. Huius oppoiitum
habet w quarto , dijl. 46. foluendo primum argu-
mentum , vbi habet illa verba. Nec oportet ex-
ponere ra per reahtatet , & formaUtates, quia fi-
milii ejl dtjhntiio rei , & rei , fient reaUtatu , <jr
reulit at u, vel formalitaiit, & fermalttatu.

Solutio. Dicas quid ell eadem diftindio
rei, A: rei, ficut reali tatis, & tealitatis, capien-
do rem impliciter , & non fecundum quid , Sc
fic eam capit Scorus ibi , vbi fic dicit ; ad pri-
mum extendit duas res ad dualkatcm lecundum
quid.

L X X X I.

Scotus inprhno Sent.dtfl.%. q. 5. dicit quid
idea ed eft cognitum • id cd , quod creaturz
habent cantum eft quidiiatiuum , fiuc ip eft
quidnatiuo, Sc limitato habent idcam,& quod
perfer io impliciter in creatura , vt natura talis
limitata in ejfe quiditatiuo , habet ideam , fcd
non iuquantim cd petfe&io impliciter i con-
tra in via Scoti idea ell elfc cognitum rei ;
fed fapientia nodra ,* vt ed pcrfcdio im-
pliciter , habet tfe cognitum i ergo habet
ideam.

Solutio. Dicas quod Scotus in 8. dijl. primi,
quefl. $. loquitur ad hominem. Illi qui funr
illius opinionis, vt patet in jf. dijhntt, primi,
dicebant quod idea cd ratio cognofeendi ip-
fiDco, (quod tamen negat Scotus) fic idci
idi fic habent dicere quo.d lapientia nodra
vr natura in tab gradu limitato , non ha-
bear ibi aliquod formale ibi corrcfpondcns,
Sc tamen neceilarii , i debet cognofci , vult

ideam •, fcd inquantilm ed perfcdlo iimplici»
ter , habet ibi aliquod formale ibi corre*
fpondens , per quod a Deo porcd cognofci*
Sc ideo vt uc non requirit ideam.

L X X X 1 1.

Scotus in S. dijl. primi. q. j. appellat intellc-
flum, fic voluntatem attributa, & w 16. dijl.pri t
w»i,dictt non elfc attributa.

Solutio. Dicas quid Scotus appellat intcl-
l-dum , fic voluntatem attributa largo mo-
do.

L X X X 1 1 1.

Scotus in pnmn quoji. QuodlibAicit quid fi
edentia diuina definiretur , quod vita intclle-
ftualis non edet extra eius rationem, fic m pri-
mo Rcport. dijl. y. dicit quod fi edentia diuin*
definiretur , vita intcllcdualis cllet iotra cius
rationem.

Solutio. Dicas quod ida fe habent per or-
dinem. Primo funt prxdicaucdcntialia Dei i
fecundi modi intrinfeci ; tertii attributa. In-
rc titio Dodoris in 16. dijl. Repere, erat probare
intcllcduaiitatcm non ede attributum , fic hoc
vt faceret , lufficiebat ipfum remoucre a tenio
loco , fic collocare ipfum in fecundo loco > Sc
idei dixit jpfam elfc modum iutrinfecum , non
tamen intendebat eo loco intclledualitatcm
elfc modum inttinfccum , quoniam ibidem in
littera immediati prarcedenti comparauit in-
lellcdunlitatcin rationali ; fed inanifcdum
cil quid rationale non ed modus intrinfo-
cus homini , fcd cd de formali ratione ho-
minis.

L X X X I V.

Scotus in iflaita dijl. primi , quejl. 4. dicit
quid magis nccedarium non debet tolli pron-
rcr hoc , quod tollatur minus nrcrflarium , led
bene i contra, minus nccedarium tollitor , fi
tollatur magis nccedarium. Hnius oppoiitum
habet m fecundo, difl. 1. q. 1. vbi vult quid
etumi negaretur produdio ad intra per im-
puilibilc , non ex hoc debet negari produdio
ad extia.

Solutio j Dicas quod hoc idcicd, quia tota
potentia cauiatiua ita remaneret in vna per fo-
tu, ii cut nunc cd in tribuijfic idei minor eft r.c-
celfitas fcctmdx pro ludionis, fcilicct ad extra
ad produdioncro ad intri, quam it prodmdio-
nis ad extra ad luam cauGm. Ve) dicas quid
Dodor intclligit ,qtundo inter magis necelfa-
rium, fic minus nece liari um cd talis ordo, quid
ab intrinfixa ratione repugnat minis ncccffa-
rium poni , nugis nccelfano non pofito.f d ic
non ed, vr ibidem docet Dofilot deptodudio-
ue ad intrl.fic de piod ultione ad extia.

LXXXV.

ScotUS in primo , diji.L. pard.qtu(!.X.& alibi*,
ftpe dicir prindpittm fonnaliti r differre a con-
cluione in demondratione. Huius oppoicura
habet in primOtdiJi.H.quaft.+.vbi dicit quid in-
ter cautam, & caufatum ed didindio realis^igi-
tut inter principium, Sc concluioncm.

Solutio, Dicas quid noned imilc. quoniam
inter caufam , fic caufatum eil didindio realis,
fed non inter principium fic conclulioncmiqu ia
inter racd tantum didindio ex natura rei, fcu
foimalis.

L X X X V I.

Scotus in fecundo , dijl. j. qu. 10. ponit quid
poOic cilc vna Ipecics caufauaDco , qttx di-

dii-.di

i»wir»

Scoti. 587

frind'- reprxfcntabit eflcntiam diuinam , &c ta-
men ron erit infinita , Se tamen rcprxfentabic
vmnn Infinitum.

Solutio. Dicas quod Scotus procedit To-
pit. non autem aftcrtiuc. Vel dicas qnbd etfi
pollet cficcaulata^ Deo vna fpecies » qux di»
ihnCic rcprxfcntabit eflcntiam diuinam , qua:
non fit infinita , poterit tamen reprxfcnrare v-
num infinitum finite i fed notabis. Scotus op-
pofirura habet in teriioflifl.i^^uefl.x. vbi vult
quod anima Chrifti poteft recipere infinitas
yifioncs,& non 1'olum hoc, fed qudd adiuc po-
teft Ce habete ad illas infinitas vifionei. Dicas
quod omnes illi modi funt Topici.& probabi-
liter didi. Vel dicas qu£»d anima Chrifti pofiit
vtique habirualircr videre infinita , non autein
adualiter.

L X X X V 1 1.

Scotus in 6.qiuJl.f'rtitUTfalinm,& diSt.x6.pri-
mi , videtur attribuere pcrft&ioncm fecundis
mtetuionibus. Huius oppofitum habet in 1.
difl. 8. <]. 4. vbi dicit quod fecunda: intentiones
nullam dicunt perfedionem.

Solutio. Dicas qtidd Scotus in 8. dtff. primi ,
^«<,<7.4. loquitur de perfedione reali.non autem
de perfedione rationjs , quam attribuit fecun-
dis intentionibus, iuxta gradum fux en t itat is.

LXXXVIIL

Scotus in i.dift.%. f.4. dicit quod ordo cau-
larum non cft (impliciter neccffarius. Huius
oppofitum habet in \.d.i.q.i. & in 4J.lX.tj l.

j.Metapli.tj.i.

Solutio. Dicas qu&d Scotus in i.dtfl. primi, <].
4-loquitor Theologici , 6c in j^.ih(f.\x. qtufi.i ■
& 7. Met. qtuSl. t. loquitur fecundum Philo-
fophos.

LXXXIX.

Scotus m 9. difl. primi , dicit quod generatio
diuina eft perfeda. Huius oppofitum habet in
f.quefl.Qupdl.Sc fiepe in dodrina fua.

Solutio. Dicas qudd generatio dicitur perfc-
da .noqqudd aliquaurpcrfedioncm dicat i fed
pro quanto excludit omnem impetfcdio-
netn.

* L X X X X.

Scotus in primo Jift. 1 1. vult quod proaudio
Spiritus fandi prxccdat velU cllcntialc. Huius
oppofitum habet infecuneU, difl. primi, porre x.
tJi& dtj}.6 & in Qfodt q.i.

Solutio. Dicas quod non negar Scotus velle
abfolut£ prxcedere fpirationem ; Ccd tantum
negat quid prxccdat vt ratio formalis talis
produdionis, vr dicebat Henneus. Sed conrri
arguit Thom. Anglicus , conrra Dodorem,in
hoc quod dicir quod voluntas non vt fub adu
volendi eft fufficiensprincipium, A: prirntS ar-
guit fic : Voluntas nuda vt non fub adu, nVi
cft infinita ; ergo. Secundo , voluntas vt fub
adu , cft perfodior quam fine illo adu ; ergo
fi fine illo adu cft fufficicns principium , fe-
quitur quid volunras non requireretur tan-
tum fecundum tpeam adualitatem ad fic pro-
ducendum. Tertii , non producit creaturam,
nifi quia volens : ergo maior pctfcdio fcque-
tetur ad produdionem creaturarum , quam ad
produdionem Spiritus landi.Dicas ad primum,
quid antecedens cft falfum. Ad fecundum,
neges quod affumitur , loquendo de fua per-
fedtone quiditatiua , Se formali , fub qua po-

nitur tale principium fufiiciens. Ad tertium,
dicas quid Pater generat Filium volens i fed
non fic intclligendo , quid volens fit formale
principium ; ita dicas quid volens fpirat , non
tamen ly ve/le cft formale principium ; Se con-
cedas quid longe plura prxfupponuntur in
produdione ad extra , quaui in ptodudionfi
ad intra.

LXXXXI.

Scotus in 1 ydi[}.primi,dijh' fl.ij.rjuejt.i.hx-
bet hanc maximam , quam habet Aucrrocs in
$.Phpf.tex.comment.\’7.& 38. quid vnius caufx
in vno ordine caufandi cft vna per Ce ratio
caulandi. Huius oppofitum habet in 1. difl.}.
qmfl.7. & 8. de inrellcdu , Se obiedo, qux in-
tegrant vnatn caufam totalem , & in 3. difl. 4.
& in QnotUtlret . diflir/ft. i j. de patre , &: ma-
tre , qux integrant vnam caufam totalem,
& tamen in ipfis non eft per fe vna ratio cau-
fandi.

Solutio. Dicas primo quod non eft incon-
ucnicnscx potentia, & obiedo.quod fiat vntim
per accidens; fed non eft incouucniens quid
ratio obicdi , fcu ratio potentix de fe fit eos
per accidens. Secundi dicas quid Se illo ver-
bo Dodoris , fcilicet in eodem ordine bene
ponderato , folutam habebis inftantiam , quo-
niam caufx vtique po fiunt etfc eiufdcm gene-
ris , fed non eiufdcm ordinis ; illx enim caufic
funt eiufdcm ordinis , q ue fune in eodem ge-
nere, & eiufdcm fpccici,& dicuntur alterius or?
dinis , qux funt in eodem gcnctccftcntialiter
fubordinatx fecundum prius & poftexius , Se
funt alterius fpecici.

LXXXXI L

Scotus in primo difl. 1 1. dicit quod produ-
dionesdiuinxfeipfis formaliser diftingimntur.
Huius oppofitum habet tn lCjifl.t. vbi ponit
produdiones diftingui penes principia for-
malia.

Solutio. Dicas quod Dodor inteUigit ori-
ginaliter , &principiatiue, Se non fotmahrcr.
Sed dices contrii , quoniam Dodor in primo ,
difl. 1 5. qtutft. unie a , impognat Hcnricuin, qui
renebar quod diftinguuntur penes principia
formalia clicitiua. Dicas qu6d Hcnricus vo-
lebat produdiones diilingui per ptincipia for-
malia clicitiua, qux tantum erane diftmcta ra-
tione. Dodot hoc impugnat , Se dicit efic im-
pofiibilc quod aliqua fine diftiacb rcalirer per
aliqua . qux tantum fint diftinda ratione.
Contra , Scotus , vt <kdum cft 1 n 1 difl. pri-
mi, qutfl. vnicA , dicit quod feipfis diftingunn-
tur. Huius oppofitum habet inferius thfi. 10.
Dicas quod produdiones diuinx diftinguuntur
fe totis.quantum ex natura rei,fcd non in con-
ceptu ; conucniunt enim in conceptu commu-
ni illis , licet in nulla rcalitatc conucnianr , vr
patet de Deo , Se de creaturis , qux in nulla
rea! itate conucniunt , Se tamen vniuoce in con--.
ccptu conucniunt , ita qudd Deus Se creatura
diftinguun: ur fe totis re ditet , Se ex natura re?,
fed non conccptibiliter.

LX XX X II L .

Scotus in primo, diitwil. 1 j. dicit quod per-
fona formalitcr includit Tlferniam. Huius Qp«
pofitum dicit in primo , difl. 4. rj. xi & ebrius in
primo , difl. 1 6. vbi dicit quod hac propo/iiio,
Pator efl Dem , non cft formalis , fed tantum
idcmica. M

Solutio.

588 Contradi&iones

Solutio. Dica» quod Do&or fic intclligir,
qu&d cilcnt ia in illis prxdic .itionibus cd ter-
minus formalis. & petfonam includit formali-
ccr vt terminum litum formalem , fed nonfor-
malirci, id ed quiditaxiuc , ita quod edentia de
perfona formalircr prardiccrur. Vel dicas quod
forrnahter in diftin&J* vnica. capitur pro nc-
cellario rrquifito adfj^r petfonx,ncut It dicere-
tur, homo tilibilis includit formalircr animal»
ica apb&fomnlitcr exponatur net effer io.

L X X X X I V.

Scotiis in tertio/difl.iq.quajl prima, & in pri-
vio, dtfl.\. qiufl. 7. <T in quarto, difl X'. quafl.io.
& difl. 49. quoji. 11. & difl. jo. queft. vltima ,
cxprcfsc docet quud habitus folum datur po-
tentix in rarigneadiui, & non inratiorepaffi-
ui. Hoc idem habet in pruna quafl. prologi.
Huius oppolitum habet in primo, idi. ij.qutft. 1.
vbi dicit qn«d habitus detur etiam potenti*
sn ratione r a ilio i.

Solutio. Dicas qu6d Scotiis in primo Sint,
difi xj. queft.i. loquitur Topice , Se probabili-
ter. Sed dices comti, Scotus in fecundo, difl. 1 1.
dicit qu&d lignum iiccum ed nugis difpofi-
rum , vt recipiat calorem , quam habitu* detur
potentix in tatione’ palTiui- Dicas quod Sco-
cusw 1 7. difl. primi, quafl.i . loquitur de habitu
conluetudinali , qui in ligno non repetitur»
quoniam talis, vt foperius di&um cll a Dodo-
re , cll tantum in viuentibus. Secundo dicas,
quod ficcicas non facit potentiam pafliuam efc
fc magis difpollram , fed tautum rcmouct im-
pedimentum. Vnde aliud ed potentiam paf-
fiuam difponi » aliud cd quod ab ea remonea-
tur impedimentum, prima tamen rcfponfiocd
cll mehor.

L XXX X V.

* Sccotus in primo, diji .3. q.6. & difl.t? qu.i.
& in fecundo Jifl. 1 1 .£■ tn tertio, difl. . 1 j .habet
quod habitus cll rcprxfcntatiuus. Huius op-
politum dicit in tertio , difl.i^qu.t . {£• in fecun-
do,diji. 3 . quafl. 1 1. & in fecundo, difl. 9. & in ter-
no, diff.^t.

Solutio. Dicas qubd habitus limpliciter. Se
abfolutc non ed reprxfentatiuus,fed folum ali-
quo modo, pro quanto habitus virtualiter par-
tialitrrcontinet adum,qui adusverc obi edum
reprxfcntat. Vel dicas quod Scotus in 17. di-
SltrtU. primi , 1 . loquitur communifivi,& noo
proprie.

L XXX XVI.

Scotus in tj.dtfl.i q.i. tfr in fecundo, difl.q. 1.
& tn tertio, dtfl.)}. & in quarto. diflx+. quail.i.
& in Qupdltb q.if. dicit quod voluntas potcd
operari iuda. Se iulle line iuditia, & monlirer
fine habitu morali. Huius oppolitum habet vt
fecundo , dii /.41. Se citat fuper hoc vnara aucto-
ritatem Ati(i.i.Etbic.cap.i.(\» dicentis ,H.ibitut
1 uflitix generatur ex operibus iuflis , non tamen
iulle facit*.

Solutio. Dicas quod adus iudus , Se quili-
bet adus moralis , dicitur moralis dupliciter,
fc ilicee a didaniine rationis, & ab habitu. Sco-
tuc in fecundo Jiifl^i. Se Aridotclcsititclligunr
quod tales adus non funt iulle fadi , iuiliria
nb laabitu , fed non negant quin linr iudi iulti-
Sia accepta X didam i ne rationis.

L X X X X V 1 1.

Scotus in 16. difl. primi , quafl. a- dicit quod

prudentia non ed limpliciter ucccflaiia •<! a-
dum moralcnr.Sc tamen pauld ante dixit qudd
fit limpliciter neccfiaria.

Solutio. Dicas quod ide habitas narus ed
ede conformis prudentix , fi incilet •» vnde ne-»
cellario, vt ide habitus fit virtus , vult coufor-
mltateni aptitudinalcm , &nonadualem ; fed
ad didamen rationis vult necelfariA conformi»
tatem adualem. Se cum dicit Dodor qudd
pi udent ia cd caufa adus moralis, non inteili»
git quo ad fubdantiam , nec quo ad intentio-
nem adus ; fed folum quo ad hoo , quod cft
conformatiua adus.

LXXXXVIII.

Scotus in primo, difl Aj.q.\. & x. videtur at-
tribuere adiuitatem indrumemo. Huius oppo-
fitum habet in quarto , difl.i.folucndo principalia
argumenta, & difl. 6. quafl.f. tiufdem quarti , Se
clarius hoc habet in quarto, difl. 6. qutfl.\. vnde
in via Scoti habentur idx propofitiones. Pri-
ma , h:\humtr.tum tantum ejl caufa , ftcut effe-
ti nt prior dicitur caufa rcjfetlu effetius poflerio-
rif. Secunda, InJIrumentum non habet e au f ah-
tatem proprie ditlam. Tertia, I nfir ument um
nou habet aliquam virtutem , utc in fado ede,
nec in ficti , vt per talem virtutem fu proprii
caufa. Quarta , Non efl ftmplicirer atUuum ,
fed foliem fecundum quud , eo modo , quo effe-
ti u* prior dicitur caufa rei feti u poflerioru. Sed
dices, huius oppolitum habet Dodor in 17. diji,
pnma q**Jf. fecunda , vbi vult lenitatem effc
ab indrumcnro , & hoc etiam videtur manifo-
lium apud fenTum. quoniam fccuri quiefeente,
habet propriam formans , Se etiam eam non
habet ab agente.

Solutio.. Dicas qiuNd duplex cd ratio agen-
di inllrumento : quadam partialis , vt acutics,
fiuc motio fcorfum accepta ; Sc totalis ratio
agendi cd acutics fimui cum illa motione ; illjt
enim duo integram vnam totalem focnuiem
rationem agendi in fciuri , Sc cum dicit Do-
dor in quarto, quod expir fuam rationem
agendi in illa motione , verum cd completi»
uc , non auictn totaliter. Et nota qubd dillm-
guendum cd de inllrumento , qnia prim6 fu-
tuitur proprie in artificialibus. Se inde defl-
uatur ad alnul , ficu t .dolabra. Secundo, ia
natu» abluis minus proprii; ficut aliqui dicunt
qu&d forma caliditatis in igne cd indrumen-
tum. T crticv, in moralibus , & toc modo qul-
Luates vocantur indrumema , ficut potentix
d cuntur inUrtunenta, quibus anima operator.
Se habitus , Se hoc minos proprii. Quarto
modo in fupcrnaturalibus * ficut Sacramenta
dicuntur inttnunonta gtatix. Se ignis Purgato*
rij, atque Inferni , indriunentum dioinx iu—
diriai. Dicunt aliqui quud omnis caufa indru»
mentalis habet duplucm cau fili tatem ; vnam
ratione narurx fux , aliam in quantum indru-
mentum. Exemplum prinrx , dolata ha-
bet formam acutiem , Se duritiem , & re-
fpedn illotum non ed caufa indrumenra-
lis. Exemplum fccnndx , quando artifex
impellit dolabram , Bc ex illo impulfu fa^ic
arcam , fccundUm hoc indrumcmalis dicitur
•gens. Contt^, fi dolabra elice adiiua natu-
raliter , Se cifet fudicimrer approvimata ,
ageret per fc ipfatn. Secundo, acutics cd fi*

SU<JV

Scoti. 589

gura , & figura non dide nifi ordinem partium
io toto , fed nulk forma refpe&iua poteft effe
a&iua i igitur nec dolabra poteft cfle forma
a&iua. Idei dicas quid indumentum in ar-
tificialibus nullam habet caufaliratem, fed im-
mediate caufatur ab agente , vt patet de agen-
te inducendo caliditatem in aquam. Sed di-
ces , caufa inftrumcnialis eft vere caufa quan-
do aliquid caufar. Dicas , quod vere eft in-
Urumcntum. & quando dicitur quod eft ve-
ri caufa. Dicas quid caufa inftrumcnialis
deficit a vera caufa,fic quod dependeat effc&us
ab inftrumcnto. Sed dices, inpulfationecam-
panz, chorda agit immediate ad campanara.
Dicas quod churda non eft caufa fonationis
campanr , fed fufficit contingere chordam,
& vinus extenditur ad totum , vnde caufaiitas
fonationis campanz eft ab agente, eft etiam k
chorda, vt ab inftrumcnto ab agente moto.

LXXXXIX.

Scotus in I. diji. 17. queft. prim a , & fecunda,
folutndo argumentum pro opinione , dicit quid
non poteft efle a&us meritorius fine charira-
te. Huius oppofitum habet in determinatio-
ne illius quzfiti, Sc in f.d. 1.5.4. vbi dicit quid
gratia abfolutenon requiritur neque ad a&um
mcriiorium.ncc ad fruitionem.

Solutio. Dicas quid Do&or iny & in cor-
pore quajiti, dtji.ty.ii, 1. loquitur de potentia Dei
abfoluta,& vt potentia recipiat, Sc non vt agar,
& fic fe glofiac Scotus mdijl.i $ . In primo veri
fenr. d1ft.17.qj. Sc 1. loquirurdc potentia ordi-
oata,& vt potentia non folum recipiat , fed Sc
vt agat.

Scotus in primoydiji.ii. & m fecundo, diji.$\.
& in tertio , diji. tj,& in ijuarto , dtjl. 1 4. q. 1 . &
W-44- ^naji.i. & 4*. dift.a. 4. dicit quid dele-
gatio 8c triftitia non caufantur a nobis imme-
diati, fed tantam mediate, & tantum mediati,
& non immediarifunt in potcftate noftra , ita
quid polito a&u non pofliimus non ttiftari,ve|
lartari ■, in primo veri dijitni}. 1 7 .qtujiprimx, (fr
fecunda , dicit quod talis dcle&atio fit imme-
diate in poteftatc noftra, etiam cum a&us natu-
ralirer fir jprodu&iuus delegationis, necclfarii
aiftus perferior producet perfcdborem delega-
tionem, Sc ita videtur fidium id , quod Scotus
dicit in primo, videlicet, quod poteft e(Te quod
flante maiori conatu in a&u poflit ellc minor
dele&atio.

Solurio. Dicas, & pio refponfione , & folu-
tione confugiendum eft ad id, quod habet Sco-
tus in pr imo jit fi. prima ,qn*Ji. ) .& in quarto diji.
49 vbi valde cxpre&c determinat quid

delegatio eft rcaliterdiftin&a ab operat tonc,i<:
eft cffc&us realitrr ab operatione diftinfttis,
quia fi edet idem realitcr , non pollet elle mi-
nor dcle&atio in minori a&u:hoc ftante poteft
Deus concurrere ad operationem, non concur-
rendo ad deleUarioflcm , Sc idei poterant elTe
a^lus fine triftitia , Sc dclc&arionc confc-
quentibus , Sct vtibi videbitur, poterit elfc
maximus conatus in a&u cum minima dele-
gatione

C I.

Scotus in primo , diji. 1 jjf.primx,& fecunda^
damnat fugientes, fiuc recurrentes ad agens v-
niucrfale , & tamen ipfe recurrit & refugir ad
ipfum in x. diji. 1 9. in ptodu&ionc animz fen-
fitiuz.

Solutio. Dicas quod Scotus in primo dift.
17.qu.rft. prima, vtique damnat confugientes.
Se recurrentes ad agens vniuerfale per modum
naturz.in x.veti Sententiarum dicie recurren-
dum, & confugiendum elfc ad agens vniuerfa-
le, quod dicitur agere per modum voluntatis, Sc
libertatis. Vel meas quid Scotus in 1. dift.17.
quzft.i. vtique damnat illos, qui confugiunt ad
agens vniuerfale creatum , cutufmodi funt in-
tclligentiz , quz dicuntur c(Te agentia vniucr-
falia lecundumcaufalitatem, non tamen repre-
hendit illos , qui recurrunt ad agens vniuerfale
incrcatum , quod eft metrum Sc menfura om-
nium, vt Deus.

C I l.

Scotus in primo , dtfliufl. 19. epeajl. x. dicit
quid homo primo intelligit , Sc quid non
inrclligit per animam. Huius oppofitum habec
in quarto,dij}.4,$.q.\.& in q.Q.quodhbetali.

Solutio. Dicas quid Scotus in primo , dift,
ao. q. x. dum dicit hominem primo intellige-
rc , Sc non intelligere per animam , refpondec
Henrico ex propofitionibus ab eo conceffis,
Secundo potes dicere quid Scotus loquitor
dubitatiui , quia vtitur hac di&ionc , fotte.
Tertii poteris dicere quod Scotus loquatur
exemplaritcr.

c 1 1 I.

Scotus in primo, diji. 18. & imjUJiin.yqnafl.
l. & in qu, 4. dicit quid nulla negatio eft de fc
incommunicabilis. Huius oppofitum habet
in t .diji. x $ . & in terno „dijiinll. 1 .qnafl. 1 .& in
iq.qnodlib.

Solutio. Dicas quid pcrlona diuina perfor
natur per tres negationes , quz faciunt v nani
negationem (impliciter , Sc perfona creata per-
foiutur per duas , qu* faciunt vnam negatio-
nem fecundum quid. Tunc dicas quod nega-
tio limpliciier non poteft inelle nili' per ali-
quod pofitiuum i fca negatio fecundum quid
ben£ poteft incile fine aliquo poficiuo corrc-
fpondente. Sed dubitabis, an incommunicabi-
le fit vniuocum perfonz diuinz , Sc perfona!
creat* i Refpondet Scotus in y dift. 1. qn. 1.
quid incommunicabilcquod negat intommu-
nicationem a&ualem Sc aptitudinalcm.eft con-
ceptus vniuocus ipfis, quia negatio eft vniuoca
multis, quando idem affirmatum negatur ; fed
negatio communicabiliratis , quz includit re-
pugnanriam ad communicari,non eft vniuoca.
Sed dubitabis , an perfona dicattu vniuoce de
tribus perfonis diurnis. Refponder Francifcus
dc Mayronis difi.xy.qtuji.vmcx, qu5d lic.ic ra-
tio h.rc eft , quia perfona fecundum idem no-
men Sc fecundum eandem rationem prxdica*
tur de perfona creata>& iticrcata. Secundo, om-
nis inrcllc&us certus dcvno,& dubius de duo-
bus, habet vnuni conceptum, de quo eft certus,
diftin&tim ab eo.de quo eft dubius » fed aliquis
poteft cilc ccnns quid in paffione aliqua per-
(ona patiebatur, dubitando etiam vtrim perfo-
na creata, vd increara patiebatur, ficut aliquis
infidelis; igitur perfona vniuociptatdicarur dc
• perfona

590 Contradictiones

perfona cteata,& incretu. Sccund6,ficuti funt
duo homines Socrates Sc Plato , ita & perfona
diujna , & pcrfooa creata funt dux perfonx ;
fed homo vniuoc£ prxdicaruc dc Socrate 6c
Platone : igitur, & pcrfooa vniuocc prxdicatur
de perfona diuina, & dc perfona creata.

C1V.

Scotus in primo, diji. i . par.i. quoji. i . C~ difi.
x 6. vult conceptant communem vniuocum da-
re vltimis conflitutiiiis diainaruir. perfonanira.
Huius oppofirum habet in i Jifi.i+.q .vnu*.

Solutio. Dicas cum Vigcrio .concedit con-
ceptura communem vniuocum , fcd non vni-
uocc, & in quid diftum, ficut eft conccpcus al-
bi rcfpe&u hominis , & equi. Sed dices , Sco-
rus inlocii citutu concedit dati conceptum v-
niuocum vniuocc di&um in quid: igitur tc-
fponfio Vigeri) non tollit dobirarionem.Dicas
duplicem clfe conceptum; quidi eft conceptus
vniuocc rcalis ; quidam vero c(l conceptus
quiditatiuus rationis , Hame hac diftin&ione,
dicas quod fecundum Scotiun datur concep-
tus vnioocus vniuocc di&us in quid , rationis,
non autem realis ; vel dicas quod datur con-
ceptus vniuocus quiditatiuus vniuocatione
Logica, non autem vniuocatione Phyllea.

C V.

Scotus infecundo, difi. j. quoji. j, CT 6. dicit
uod negatio fnnplicitcr non poted inefleni-

per aliquod pofitiuum. Huius oppofitum ha-
bet in i.difl. aj. vbi Scotus concedit negatio-
nem aliquam polle incile pluribus line poliiiuo
communi ; fcd non Une pofitiuo abfolutc.

Solutio. Dicas qudd fi bene ponderetur li-
tera Scoti , clare patet quod Scotus concedit
negationem aliquam porte incile pluribus line
pofitiuo communi , fcd non line polit iuo ab-
folut£, q uiaincfl mediante pofitiuo proprio, &
ita per aliquid pofitiuum ineft. Sed dubitabis,
an vltimis dilfetcntiis fit aliquid cis commu-
ne ? Videtur qu6d non, quia vltirna conHituiiua
funt prim& diuerfa ; fed vltimxdilFercmix fune
vltinu conHituiiua ; igitur fune primo diuerfa;
igitur non poccH aliquid eis cllc commune.Di-
cas quid licet vltimx differentia; in creaturis
funt primo diucrfx, tamen cis quali denomina-
ciue conucnit fecundum vnam rationem raiio
primx diuerfitatis , quod non eH aliud, nili non
nabete quidiratiuc aliquid commune , fcd tan-
tum aliquid conlequcns quiditatem : dum

dicis , %ltimas differentias primo clfediurrfas,
igitur nullum habent conceptum communem.
Dicas . concedendo vltinus ditfuentias cllc
primo diucrfas m realitatc , non tamen in con-
ctptu.

C VI.

Scotus in primo , dijl. x j. concedit abindiui-
duis polle abfirahi alium conceptum a concep-
tu fpeciei. Huius oppofitum habet y.Mct.q. 1 7.
& in primo, difi quoji. j. & infecundo , d,n+
quoji. 6.& in quorto,difi.i 1 .q. j.

Solutio. Dicas , dubitationem hanc vatie A
Scotifiis folui. Viget ius dicit talem conceptum
clfe pofitiuum, non tamen vniuocc dici de ipfis
indiuiduis, fcd tantum denominatiue,& non in
quid. Lychctus dicit qu&d talis conceptus di-
citur quali proprius , quia non dicit quidita-
tem, Francifcus dc Mayrouis in pnmo. difi.i).

dicit quod ab indiuiduis potcll abftrahi
aliquid commune ,rvam, inquit ipfe»ifla confc-

quentia valet : Paternitas, filiatio, & fprrauo
palliua funt tres relationes : ergo ratio relatio-
nis in eis numeratur . & pet conlcquens eft cis
communis vniuocc & confirmatur, quia eadem
ratio defmitiua relationis conuenit Paternitati
in quantu relatio crt.qux etiam conucnit filia-
tioni , in quantum relatio ert , fcilicet cllc ad
aliud; ergo relatio ert eis communis , igitur ab
indiuiduis porert abfirahi aliquis conceptus
communis Sed dices, vtrurn diuinis attribu-
tis iit aliquid coinmunc vniuocum ? Dicas
quo.llic, quia omnibus conucnit vntim,& vna
ratio definitiua ciufdem, quod c ftpcrfttlio fim-
pltcittr , quia fapientia 8c iuHitia quxlibercft
pcrfc&io (impliciter , nam quxlibet eft melior
ipfa quam non ipfa. Sed dices a fimpliciter
fimplicibus non potert abfirahi aliquis conce-
ptus communis; fed attributa funt fimpliciter
fimplicia ; igisar ab attributis nonpoteH ab-
Arahi aliquis conceptus communis. Dicas,
qu&d i fimpliciter fimplicibus vtique non po-
ccH abHrahi aliquis conceptus quiditatiuus, fed
bene poccH abHrahi conceptus tranfccndcns,
qui dicitur dc cis ad modum dilfcrentix fubal-
ternantis dc fubaltcma, talis ell pcrfcdlio fira-
pliciter.

CV1 I.

Scotus in quodl.qnofi.^.± in 1 .d.iR.q.$. & in
qJifl.i} qutfi.t v dicit quod totus ordo originis
flat in vno ligno naturx , & tamen dicit oppo-
fitum in i.difi.iC.q.vmc*.

Solutio. Dicas quod Scotus in 1. difl.i6. qu.
vnico , dicit arguendo, fed inferifii, quando re-
fnondebit ad argumenta , dicet Cc confirmabit
fententiam fuain 1» 4. q quodl. & in aliis lods
citaris. Huius onpoficum dicit Fiancilcus de
Mayronis in 1. difi. 1 \.quofi. x. vbi vult qu6d fi-
cut in vno inflanti temporis potefl elle totus
ordo natuax, ita c conuetfo in vno inflanti na-
turx potefl crte totus ordo temporis , & etiam
in vno luflapti originis potefl cllc totus ordo
naturx , & temporis. & hoc probat quadru-
pliciter. Primo , in omnibus fignis duratio-
nis hominis fnbftamia prxccdit natura fua ac-
cidentia , & tamen illi ligno naturx cocxiftunc
omnia fignadurationis. Secundo, in illo prio-
ri ligno in quo Pater producit Filium in diui-
nis, Pater conflitititur ex cflcnria.St relatione;
Client ia autem ordine naturx prcinteiligituc
prxccdere proprietatem. Tertio, in illo prio-
ri ligno, quo Sol producit radium , quia ab co
gignitur, ell compofittun ex materia, & forma,
inter quxefl ordo naturx- QuaruN, quia in il-
lo figno rationis, quo inttllcclus concipit vni-
uerfaie aure particulare, ipfum vniuei fale con-
flat ex genere, Sc d:ffcrcntia,qux Inter fc ellcn-
tialitcr , dc. naturaliter ordinantur. & conclu-
dendo dicit quid inter illa ligna ert ordo retro-
gradus : igitur aperti vides :n hoc Francifcutn
de Mayronis aduct fari Scocn. Tamen fi bene
ponderabis vciba Do&oris in 4. q.quodl. agnof-
ces fententiam francifci de Mayronis nonerte
contrariam Scaro , quoniam Scotus ibidem
non dicit quod totus ordo naturx non polfic
cllc in vno figno originis , fcd dicir quod
ordo originis non nccclfarid prxcxigit ordi-
nem natui x.

C V 1 1 1.

Scotus in 1. d. 1 6. habet pro incohucnieoti
rcla^ioDcm fundati in relatione, Sc tamen huius
oppofitum

Scoti.

59i

oppofitum dicit «*$•$• & b.quodl. & tni.d.t.
++& d.19. q.i& i* +d.6. & difi. '*•

5. i.vbi vulr ptopottionabilitatcm fundari in
proportione.

Solurio. Dicas quod Scotus non negat ab-
foluti relationem fundari in rcIaiione;fcd ne-
gat dc iftis duabus, videlicet de inxqnalitatc,$c
xqualnatc.Vultcniinpo&orw* vmca,

arqualitauro non polle fundari in inxquali-
tate.

C IX.

Scotus in ». d<j9.i<i.dicit quod motus (feti-
ficatur a termino formali. Huius oppofitum
habet ia 1 .d.i farte !.<].$.& m )J. «M Pr,m*>
ic Antonius And en,7.AIttaph.q.^.&: Trora-
betta in xo.Mttaph. tj.i. tenent quod idtm ter-
minus poteft acquiri per diuerfos motus , vt
idem t ibi poteft acquiri pet motum |circula-
tem,& permotutn icdlumA’ tamen funt motus
incomparabiles, vt dicit Atiftotelcs tn 7 Phyftc.
ffjr.ai. ergo videtur quod a termino non fiat
fpccificatio motus. *

Solutio, Dicas quc.d ifti motus fant locales,
& tantum diffetunt fpccie accidenrali , Scotus
autem tn i.d i6.f.v»»c4,loquitur de differentia
c flentiali fpccifica. ^ ^

Sco:u$ in i.d.16. dicit quod hxc non cft for-
mahs.ncc per fe, Pater <51 D«*;huius oppofi-
tum habet tn i.d. 4. f i. vbi dicit quod hxc cft
formalis , Pater , Fili ne, tf Spintus [antltu funt
Dem.

Solutio, Dicasquod Scotus in d.4. f. 1 a. lo-
quitur fecundum opinionem tenentem nuid
perfonx eonftituantur per abfoluta. Vel dicas

3uod Scotus ibi comparat ad inuicctn iftas
uas propofitioneS, videlicet Vatercil Deiu , &
hanc ,Deu* ejl Pater, & dicit hanc , Dem efi Pa-
ter,non effe foimalcm.fed beni hanc , Pater efi
Deiu i Dicas ergo quid Scotus dixit eam effe
f armalcm non fimplicitcr , feti in rcfpc&iuo
fermone.

CXI.

Scotus in 16. d. 1 .arca finem , dicir intelle-
ctualitatem in Deo effe modum intrinfccum.
Huius oppofitum habet in quodl. q. 1. & in 1.
Repon. d. vbi dicit quod fi effentia diuina
definit ctur,tunc inicllc&ualitas effer dc forma-
li ratione dcfiniciua cius.

Solutio. Dicas quid intcllc&ualiras poteft
capi dupliciter. Primi , vi cft a&us primus, &
jic cft de formali rationeifccundo modo, »t eft
quxdam lubdiras,& fic poteft dici modus in-
trinfccus,vcl melius apntudo quxdam.

C X 1 1.

Scotus i.difiin.}.(]H*ft.7.& d.i*.v\i)x quod
notitia diftinfb, & confuta dc eodem obiero,
fint ciufdcm fpeciei. Huius tamen oppofitum
habet in i.difixO.& i/14, difi. 49. q.$.& m }.
d y& x.Aictapb.ij.1.

Solutio ; Dicas quod funt ciufdcm rationis
obic&iualis , fed non eiufdcm rationis fim-
pliciier.

• C X 1 1 1.

Scotus in 1. d. 17. habet pro inconucnicntc
quod idem fit a&iuum , & pallinum rclpoftu
eiufdcmthuius tamen oppofitum dicit ih 1. d.i
f4i).&d. if.

SolutioiDicas quid Scotus it; 17 .d. 1. arguit
ad hominem Scuindb dicas quidSeotus in 17
Scott Oper. Toiu. XI/.

d. 1. habet pro inconucnicnti quid idem fic
tantim aiftiuum rcfpc&u alicuius aftus , fic
qudd etiam fit rantim paffiuum refpc&u alte-
rius actus ciufdcm rationis.

CXI V.

Scoras in i^/.i7.pnnir habituro in memoria.

Huius oppolitum habet in 1 A- *.</.£. C?*d. 17.9.1.
dr tn x.d.\ i.& u.& ay.vbi vulc habitum nul-
lo paCto ellc reprxlcmatiuum.

Solutio, Dicas quid Scotus i» 17*^ iJoqni-
tar fecundum opinionem tenente quod habitus
fit rcprxfentatiuus. Secundo dicas quid habi-
tus dicitur pertinere ad mimori..m , non quid
fit rcprxfcntaiiuus . fed quia facilitat poten-
tiam, hic modus dicendi videtur tutior.

C X v.

Scotus in 1 Jifi.^.qvlttma , & in x ■ d. 17. &
in j .d 17. & 16. dicit quod intellcClus , Se me-
moria funt vna potentia tantum. Huius oppo-
fitum habet tn 5. d. 1 j. vbi dicit quid tres lunt
potent ixanimx.

Solutio ; Dicas quid abfolurc tantum fonc
duxpotentix , tamen inquantim.funt partes
imaginis,fic dicunt m tres, quoniam intcllcdus
fub ratione tnemorix conftiiujt primam par-
tem imaginis, 8e fub tatione inrclledus , feti
inrelligcntix conftituit fecundam : tamen in fe.
cft eadem potentia, qux pro duabus accipitur,
quoniam inccllc&us dioctfimode conlidcratus
conftituit duas panes imaginis.

cxv 1.

Scotus ini.d.xZ.t].i.in Jf//e,dicirquftd natura
creata eft limitata ad vnum fuppofituro. Huius
oppofitum babet tn qu9Milt.ijkdfl.i.& tn x. d. j.
qtuft. 7,

Solurio ; Dicas quid quando Scotus dicit
in 1. fient. difi m. »7. ejntfl.i. quod natura creata
eft limitata ad vnum fuppofuum.non intclligir
dc natura in fe, fed dc n-uura hac finguljri, ita
quid omnis narura creata dc fceommunicabi-
fis eft.

C X V 1 I.

Scotus in 6.ijttodl. vult quid xqualiras,& fi-
milicudo fint relationes r cales. Huius oppOr
fitum dicit int.d.fi.

Solutio. Dicas quod Scotus in jl. d. 1. arguit
ad honaincm,& cmitra Henricum.qui volebat
quod elllnt relationes rationis.

• CX V 1 1 1.

Scotus in t.d^o.tf.i.ir difi.) f.& inqttodltb,
7 1 j .CT in P radicar» entie , qnafitene illa , in qua
quarit , a» rtlattna Jln fimul natura, tenet quid
tertius modus rclatiuorum dillinguatur a duo-
bus primis modis per referri mutuo,8c non rnntuq.
Huius oppofitum habet m f.Afrt. q.n. & An-
tonius Andieas. j. Metapb.qu t(1. 1 6. vbi tenent
quii diftin^uantur pencsloa fundamenta i vbi
dicunt quid tertius modus non diftitiguitur a
duobus primis penes mutuo , & non mutuo
refem , fed per fua fundamenta i quia primus
modus fuudatur Itipertcmdcgcneie Quanti-
ptis , & fecundus fupet rem de genere adjo-
m> , Vel paflionis , Icu fuper ptincifia a &i-
ua ,6t p lilina i tertius veto lupcr icrocuiof-
cunque genens , Se fuper res diucturum ge-
na um.

Solui io*, Dic3i quid diftincrioiftoiu modmu po
tcftduobu* mod s inquiti.V no mo-locfft crine,
«£ illu mo Io d.ftinguu.ui per fnn.

D D d damenta

<92, Contradictiones

damenta , quibus applicantur ; fecundo modo
diftmguuntur intriniccc, fic formaliter •, fiuc pci
aliquid habens (e locoiftiusformalitarisintrin-
fece; & fic tertius modus diftinguitur a duobus

firimis per mutuo, fic non mutui refcrri,'St fic (o-
uta eft coni radi dio.

CXIX.

Scotus in \ .4$. t6.&

4j.habecqubi rclariuum non debet definiri per
fuum corrclatiuum, fedpet fundamentum lui
corrcUtiui.Huius oppostfum habet in Vniucr-
lalibus in Prudicumentu, q.if. vbi dicit

qubd rclariuum debet definiri per fuum corre-
laciuum , vbi citat Porphyrium tn cupite de Spe -
«t, vbi dicit quod necelfc eft in viroruroque
rationibus vttifque vci. fic Arillotcles in Prudt -
coment i> cupite jid ultejuid , dicit qubd fi quis
definite nouetit vnum teiatiuorura .definite no-
fcet fic reliquum. & idem in C.Topic. dicit quod
duplum non poteft fine dimidio definiri, &
quicumque per fc, fic ad aliquid dicuntur.

Solutio. Dicas , fi vis folucrc hoc argUnien-
tum confuge ad folutionem , quam habet Sco-
tus in fua Logica , vbi habet M ejuufi. ij. Prt-
dteumentorum, hoc argumentum. Id quod poni-
tur in definitione eft prius, fic notius, verum eft
de definit ione,quz tantum datur per clTentialia,
fictic clt definitio Cubitandae , vel ad tninos ali-
cuius abfoluti irtm refpeftiui. Quia enim refpc-
dfyau mucub dependent , idcb mutub fc defi-
niunt, licet neutrum fit piius altero i abfolutuni
autem poteft cognofci in fe per clTentialia , fi c
horior a ; idcb in fua definitione alia poni non
debent ; illud autem quod per fe , fecundum
quod elt; dependet ad aliud , fine illo cognofci
pon poteil ; ficut dicitur in Prxdicamcnris in
cup. do Rclutiuu , fic idcb ponitut corrclatiuum
non vt notius , fed quia ime eo definitum co-
gnofci non poteil. »

' Ad illam au&oritacem Porphyrii refpondct
Tartarctus ifl cup.de Specie , fic gloflat illam ficj
relatiuum debet definiti per Tuum correlari-
uuin.id cft.pcr fuum fundamentum fui correla-
tiui.quod eft prius, A: norius.fic in Prardicamen-
tis refpondct quod illae auctoritates , videlicet
Ariftotclis,fic Porpbvrij.de rigore fermonisfunt
fiuf* • fic dicit quod rciatiuum benb refertur
ad corrrelatiuum, (ed non terminatur ad illud,
fed ad cius fundamentum. Przcerea Tartarctus
glofiat au&oritarcm Atillotdis, vbi dicit fic. fi
quis definite cognoucrit vnum rciatiuum, faci-
liter poterit cognofccre & reliquum : docet ibi-
dem Tartarctus quod quis potent definite co-
gnofeere vnum rciatiuum per fuum fundamen,
tum , A' per fundamentum fui correlatiui abf-
que hoc qubd cognofcat fuum relatiuum. Ad
conttadiftionem dicas qubd cum Dofitor dicit,
relatiuum debere definiri per fuum fundamen-
tum , intelligic de definitione data per prius, &
per notius»& non de definitione abiolutc.

cxx.

Scetus in S.dtft.i.^uufi,^. dicit qubd in via
Philofophorum Inrclligenriae fecundx fuur in
fe formaliter neceflarix. Huius cppofitum dicit
tn i.di77.j.vbi dicit qubd tale fic dependens non
eft cx fe neccffariurn.

Solutio. Dicas qubd Scotus in y. difl.x. q.x.
tantum negat qubd illud tale non erit formaii-
ter neceftamim ex fe.id eft , a fe , fed non negat
qyin in fe fit formaliter oecefiarium.

CXXI.

Scotus in }.if.Pnlori>& in i ^.^.tfnodlibetuli,
& in 4. dift.ii. tj. 1. dicit qubd Deus cognouii
res in eircntia.Huius oppofuum habet in primo,

Solutio;Dicas quod Scotusi/f H.difi.\.q.vni-
cu, arguit ad homincm.quoniam, vt vifdm fuit
in ^.ej. Prologi, Hernicus volebat qubd Deus in-
telligeret pafiionera lincz per lincam,quod im-
pugnauit Scotus, quia tunc intclleftus diuiuus
vjlcfcercr,fi moucrcturalinca.vt eius pafiionera
peteiperet , fic ita fecundum Hcnricum , noti
lolbm intellectio determinatur ad res in pro-
prio genere, fed etiam raouetur ab eisjfic ita ar-
gumentum DoCtoris in d. $ j, ej.vmcu eft ad ho-
minem,

CXX II.

Scotus in primo JtJl.ioq.i.&d. y y. dicit qubd
terminus relationis eft quid abfolu-um , & ta-
men oppofitum habet in ^uo.iUb.q,-rurt. j . &
an.x.& in i.d.19. &inx.d.i. tj & f.& tn 4.
d. 6. q.XArt. finali, vbi vult qubdproportionabi-
litas fundatur fuper proportione : ergo relatio
terminati poteft ad aliud , quam ad abfo-
lutum.

Solutio. Dicas , rcfpondcndo dupliciter.
Primb,qubd relatio tunc habet vices abfoluti,
ficut paternitas, quando ad aliud refertur. Se»
cundb dicas , qubd DoCtor loquitur dc funda-
mento vltimo , fiuc fic immediatum , fiuc me-
diatum/cd primos modus magis fapic veritati.

CXXIII.

Scotus in t ,d.}j. 9.1. dicit qubd tertius mo-
dus relatiuorum differt i duobus primis per
mutuo , Qcnon mutuo referrr, hac ideni fiaher in
d \o. & in qucdltbetii ej.iy & in Prudicumentu
cavit e de RtUt.uu , & hoc haberer iara Arifto-
idcs vt io. Huius cprofitum habet

Scotus in f M etaph.cj. 1 5. vbi habet hic Verba
formalja:/*;» ergo putet quod ific modia dtjlin-
guttur a fecundo non por mutuum dependentium ,
Vfl non mutuum, fed per fundamenta alia, & ali*.

Solutio. Dicas qubd ifta diftindio poteft
duobus modis intclligi. Vno modo extrinfccc,
fic cfiectiub i fic ifto modo diftingunntui pet
fundament*,quibus applicant ut. Alio modoin-
trinfece.A. futmalitct,iiuc per aliquid fe habens
locoiftius foimalitatis iniru fece , & ficdiftin-
guuntut per mutub.A non mutub.

CXXIV.

Scotus in 1. difi. jf. ^.i.dicir qubd intelle-
dio no lira menfuratur ab obied., .hoc enim
videtur falfum. Nam cum intdlcdio noftra
terminatur ad aliquod vilius fc,vt ad quanti-
tatem,vci ad relationem , vci ens rationis , vel
ad priuariaum , fiuc non en, , q omodo tone
poteft talis imeltc&io men furari a fuo obiedo?

Solutto.Dicas duplicem efle men furam, fd-
licet perfedionis , fic quantitatiuam , flante
hac difltn&ionc , dicas qubd omnis icicntia
menfuratur a fubicdo menfura quama.iua,
fed non menfura ptrft&ionis ; fic ita ab obic-
do dicitur communis, vel particularis. Sed in-
flabis, probando qubd etiam ab obic&o feien-
tia dicatur pcrfeda,vcl imperfeda ; quia dici-
mus Logicam cllc imperfeda, quia eft de tali
obic&o ; fic fimiliter dicimus Theologiam cflq
perfecta, quia eft de tali obic&o. Dicas feient ia
perfediorem , fic imperfediorem dici tribas
modis.Vnomodo,urionefui vlrimi diffcrciii
% nobis

Scoti. * 593

■Aobi' ignotr A hoc eft a priori inttinfccc for-
«tulitcr. Secundo , i prio*3 extrinfecc , & effe-
rtiuc , & fic dicitur perfert», & imperferta ab
oberto motiuo.Tcttio modo,! priori, vi acau-
Cx fine qua non , Se fic dicitur talis a priori ab
‘ obiedo terminatiuo. Vel dicas, quando dicitur
quo i fcientia mcnfurarur ab obiero inm ura
pcrfcdionn , quid hoc eft verum de menfura
innotefccnrix , quia perfertio /cientia- nobis
innotefeit per fuutn obicrtum. Sed adhuc in-
flabilis , fi /cientia a priori dicitur cllc ab ob-
do motiuo efferti uc peifcrta.Ctgo Logica et ic
nobilior Mathematica, quod eft falfum. confi-
quentiam deduces fle , & capies feientiam de
fpccie fundata in homine, manifeftum eft quid
hxc fcientia habet nobilius obiertum motiuu,
quam Mathematica : ergo erit perfertior ea.
Dicas , ad hoc quid vna fcientia iit aliapeife-
rtior,non (ufHcii quod b i beat obiertum perfe-
rtiosjfcd quod illa perfertio feientix non repu-
gnet : modo repugnat Logica: habere tantam
perfertionem /icur habet Mathematic^: & (i
quxretciur quare hoc /ibi repugnat/Dicas.quia
hoc eft hoc , & illud eft illud. Vel dicas eam
perfertionem Logicx repugnare per fuatn vl-
timam differentiam. & /i quxratur, cur vltima
differentia eft ralisiDicas, quia hoc eft hoc , Se
illud eft illud ; Se tal.s modus rcfpondendi /u-
miturab Ariftotelc 8 Alctaph iext.com.vlt . Di-
cere etiam poteris (cienriam dici pcrfc&im, Se
imperfedam ab obiedo denominatione excri n -
fcca , fcu dcnominatione/cumcnfuta innotcf-
centix.

Sed adhuc quis poffet dubitare , fi Logica
non menfuratur a fuo obierto menfura perfe-
ctionis , a quo ergo mcnfurarur i Dicas quid
ir.cnfurauir a pcifertiflima fpccie fui generis»
fcilicet a Metaphy fica, vel a Theologia mcnf|i-
rabityt per acceffum , & rcccilum ai diam.
Quod autem fpccics imperfectionis it pc.fc-
rtiori fpecie menfurari debeant , docet Atillo-
teles lo.Mtt.cap.u licet talis impeifcrtio no-
bis innofeat per fuum obiertum , & ira deno-
minatione a (do obierto debet menfurari. Se
nota» quod quando obiertum elt pcrfcrtiii*
fcientia , tunc'fc habet ad fcienttam iccundum
rriplicctp rclpcrtum videlicet primo vt effe-
dtuumifecundovtmcnfutatiuumjtcrtio vt tcr-
minatiuum.Primus refpcrtus • /I nutuusde fe-
cundo modo rclatiuuium i fecundus cit non
mutuus de tertio modo relattuotuui.

C XXV.

Scotus in i d.jf .dicit quid iJca eft rcfpcdu
omnium poflibilium , temen in i . d. 39. habet
quid tantim eft rcfpcrtu neccff siorum.

Solutio. Dicas quod Scotus hoc non dicit
ex propria animi femen t ia , fcd folum hoc dicit
contra D-Bonau.quid idc.r non polium teprx-
fentare complexiones contingentes , quia idex
prxcedunt artum diuinx voluntatis, & n> mllx
complexiones comiijgcntcs hunc prxccdutit.

C X XVI.

Scotus in t.d. dicit quid in tertio figno
exurgit relatio effertus ad caufam, & e contra.
Huius oppufttura habet in x.d.i. tj. 4. er f, vbi
vulcrdpedum effertus ad caufam effe >n tertio
figno , Se rcfpcrtum caufx ad effertum cllc in
quarto figno.

SolutiojDicas quid Scotos in fecnndo loqui-
tur vuiuctlalircr ex parte effertus*, i Jco ly primo
Scort Oycr. Torn, XII.

non debet exponi,idcft,pr»r/ , fcd primo, id eft»
vniMcrfMlttcr,c\\xix in caufa aliquando nullus eft
refpcrtus.iroi fi /it relatio .dato quid illxdux
relationes fint fimul natura.tamen vna eft prior
origine ivlia, videlicet relatio caufx ad effertum.
CXXVII.

Scotus in prima , q. $ 6. dicit quid obierta
fccunJaria producuntur in ejfe intciligibili. Hu-
ius Oppofirum habet in i.vbi dicit quod

ifta obierta nunquam habuerunt effe in memo-
ria , fcd tantum ab intclligcntia producuntur
ptimi in^eintellcrto.

Solutio , pro rcfpon/tone nota quid Deus
circa primum obiertum, id cft.cllenriam diui-
nam prius operatur , quam producat , fcd circa
obierta fecundaria priui producit,quam opere-
tur. quo norato.Dicasquod obierta fecundaria
fuerunt in memoria diutnajcd in fecundo in-
flanti naturx.fciliccr poft produrtionem perfo-
narum. Secundi dicas quid obierta fecundaria
non fuerunt in memoria diuina in priori in-
flanti natur*.

Verum quia de fingulis dubitare non eft
inticile.idcirco mouentur hic aliqux difficulta-
tes breui ftilo,& mcthodo.Prima hxcclhfum
res habeant ejfe in Deo , quot modis res in Deo
ejfe habere dicuntur f Dicas tripliciter.1 1'rimi,
eminerer-, fc<. udi, vinualircritcnii.cxcpUritcr.

• Si quxratur quid hotumcft pcrfertiusiDicas»
quod omnes modi lutu xquepei ferti icienti-
ci.non autem formaliter i nam. hoc modo effe
excmplantcr eft modus pctfcrtioi, quia cum fic
vltimus, alios duos includicprxfupponir enim
eminentiam in Deitate, & virtutem inpotcfta-
te,S< non i contra.

Si quxratur , vbi res habet verius ejfe in fe,
vel in DeoiDicas. quid in Deo fimplicucr , fcd
in fc habet verius ej/e tale.

Si quxratur an imperferta habeant propriam
ideam in DeoiDicas ,quod impcrfertapio for-
mali non habent ideam in mente diuina , fcd
beni ratione connorati.

Si quxratur, malutn habrtnc ideam in Deo?
Dicas quod malum ratione fui non habet idea,
fcd h.ibct ideam tan um ratione boni fibt op-
poftti. Se hoc debet intelligi de malo culpx;
malum autem pa-nx habet propriam ideam,
falcem ratione connotatiA etiam ratione fui,
atra pxna formaliter, Se ratione fui fit ens po-
fitiuum.

Si quxratur, an omnia viuant in Deo-Dicas
quid omnia illa , qux habenr idram.viuunt in
Deo. hinc excluduntur omnes priuationc* ,Sc
malum pernx.

Si quxratur, an aliquid perfertius alio viuac
in Deo ? Dicas quod ne , quia idea ln nimis eft
perfertior idea mufex. Vofrillon veto dicit
quod idex nullam dicunr pcrfcrtionem,& idci
vnum non habet idc5 alio perfecliorc.lcd beni
principaliore. Htne dicimus quid alia tarione
coditus eft homo, alia larionc <. oditus eft equus.

CX XV III.

Scotus /* ^.tj-proiogi dicit quid Deus titum
eft Theologus .quia ea, qux cognouh.raniji in •
cfltMitiacogtfoftic.vt paret 1 i.q.Qt'ocUib.&
d.16 <j. i.H ifirif oppolirum habet in >'6.d.t. <j.
vmca.x bi dicit quid Dens eft Metaphyficus,
Solutio. Dicas quod Scotus ibi appe lat Deu
mctapb.in rcfpcrtiuo /crmooe,iu quid ni L«>-
gicus,i: ratio c ll.quia illud eft ens rationis Logi*
DDd 1 cum

% »

594

Contradi&iones

cum, cui repugnat efficiens rcale;fed res cogni-
ta: a Deo dc fc habent, q.iod eis non repugnar,
qu 6d per potentiam diuinam habeant verum
tffc rtale.

CXXIX.

Scotus, dj* yf.q.vnita primi , dicit quod im-
poffibile nullam habet proportionem ad intel-
Ic&um dminum, hoc videtur pati difficuitarera,
nam (i hoc clfct verum , quomodo nunc co-
gnofeitur impoflibiic a Deo ?

Solucio;D:cas qu6d impoflibile cognofcrcur
non abfoiuta intcllc&ione , fed tantum intelle-
dionc per accidens>& collatiua, & idcd dicitur
e(Tc Improportionatum tantum , quantum ad
intclle&ioncm abfolutam , Sc non inquamum
ad aliam.

cxxx.

Scotus in prologi cojitra Henricura, dicit

quod Deus non intelligit partionem lincx,vir-
cute linea:, fed omnia per effentiam diuinam.
Huius oppofitum habet in 38. d. 1. vbi dicit
quod intelligit co iclufionem immediate.

Solutio. Ita di&um Scoti debes interpretari,
id eft, non merito principij illius conclufionis,
quia omnia intelligit merito erteutix.
CXXXI.

Scotus in x.d.prirnMy<jktj}.i vult qudd in pri-
mo figno fit potentia Logica, in fecundo figno
fit res in ejft cognito, in tertio figno fit poten-
tia obiectiua: Sctn i.d 36. dicit qu&d in primo
figuo cfl non repugnantia , & in fecundo eft
potentia Logica.dc in tertio eft potentia obic-
diua ; ergo Scotus voluit lcmfcr potentiam
Logicam prxccdcrc potentiam obic&iuam, Sc
potentiam ob eokiuam prxccdcrc potentiam
realem , & ita potem ia Log ea praecedit obie-
d:uam,& realem. Huius oppohtuin dicit in 1,
d. «p.vbi* vult potcntLm Logicam fcqui poten-
tiam realem.

Solutio Dicas quod comparatio debet fieri
vn.formitcr potentia enim Logica tantum te-
pemur in complexis; potentia autem rcalls re-
peritur tam «nincompl. x is, quam m complcxisj
&cum incomplcxa prxcedanc complexa, ideo
potentia rcalis prxccdix potentiam Logicam,
inquantilm potentia rcalis repetitur in incom-
plexis, in quibus non clt potentia Logica^etiam
potentia rcalis portet dan.nulloimcllc&u ft .n-
ic,$c nulla propofirionc flante , non autem po-
tentia Logica, Sc ideo realis pcxccdic Logicam:
vel dicas.quod potentia Logica fcquuur realem
non refpedu cftc&us.quem iamb-bci, fed ref-
Pedu efledus . quem non habet ; potclk tamen
habere loco illius,qucm habet.

C X X X 1 1.

Scotu» in i.d. 35. dicii quod intclligere la-
pidem eft perfc&io fimpliciter. Huius oppofi-
rum habet in 1^.40.

Solutio. Dicas multipliciter. Primo, quod
Scotus tn jj. d. 1. quando dixit intclligere lapi-
dem erte perfefiionem fimpliciter , arguebar ad
hominem. Secundo, qubd illud erat vciura
quoad abfolutum , Sc non quoad connotatum.
Tertio , quod erat verum in fenfu diuifo, non
xurem compofito. Quprtd,quod Scotus ibi lo-
quebatur de perfedione extrinfcca, & non in-
trinfcca. Quinto, aubd di&um Scoti verum eft
kerminatiud , 6c obiediuc, fed non fubic&iuc.
Sexto , quod verum eft prxexigitiue , Sc non
fprmalucr. Septimo , quod verurn eft comple-

xi ue. Se nota qubd fi Deus , per impoflibile,
non intelligcret lapidem.non ptopter hoc clfct
imperft Aus.quia nulla cius perfedio a ctcatu-
ra dependet.

CXXXIII.

Scotus, in i.d+x.dr tn q*odliUtij , <j. 7. dicit
quod pajjibile cfl obic&um omniporcnrix. Hu-
ius oppofitum habet »«1.^. 8.^.4. vbi dicit quod
flat , qu6d aliquid fit in fe formaliter nccefla-
rium;N: tamen e(l rffcdum ab alio.

Solutio Dicas dupliciter. Primb.quod Scotus
tenuit illud fecundum Philofophos , &non in
viafua,im& in via Scoti implicat contradi-
&ionem,aiiquid erte in fe neceifiirium, & effe-
diue elle ab alio. Sccundd, dicas qu6d Scotus
pet empejjihte intelligit ens caufabile.

CXXXI V.

Scorus in prima , dijl.4}. dicit quod caufajg
contingcnrcr cfl medium ad probandum om-
nipotentiam in Deo. Huius oppofitum habet
in prima J.i.q.i. Sc clarius in prima, d. 8. 9.4. vbi
dicit quod nulla contingentia pote A erte , nifi
prima caufa coniingcntrr caufec.

Solutio Dicas qudJ Scotus in 43 .dfrimi, lo-
quitur fecundum id quod dixerunt Philofoph!!;
Sc in 8 .d. Primi loqujtut fecundum id quod de-
bucrunt dicere.

CXXX V.

Scorus in prima, d.iorf d. 41. & in x.q. ejuod-
hbtrali.dich qui d pojJibJa cfl obic&um omni-
porcnti.T. Huius oppofitum habet in i.d.45. vbi
dicit quod non cfl ob edum omnipotentix.

Solutio.Dicas,obiedtum clle duplex. Primum
dicitur obiedum effedum a potentia ; alterum
cfl obicdum prxiuppofitum, circa quod verta-
tur potentia. Primi po/fibile eft obic&um in-
tellcdus diuini : fecunud autem cfl obic&um
omnipotentix ; ficut fecundum opinionem te-
nentium quod vniuerfal* reale cauletur ab in-
rcllc&u agente, runc vninefate eft obie&um
intellcdus agentis pi imo modo, & fecundo cfl
obiedum intelledus poflibilis.

CXXXVL

Scorus in 4. dijhntl . 49. 4.5. dicitDcum erte
finem naturalem hominis. Huius oppofitum
habet tn 1. quait.prolcgi.

Solutio. Dicas quod vtique Scotus diqic
Deum erte finem naturalem hominis, non ta-
men cfl naturaliter acting bilis.

CXXX V II.

S otus in prima ejujji. prologi , dicit quod in-
tellcdus habet naturalem inclinationem ad
omne ens,& natu. aiiter cogr.ofcir omne ens.

Solutio. Dicas quod etn imelltdus h. beat
naturalem inclinationem ad omne en , non ta-
men ad omne potefl naturaliter pertingite.
CXXXVIII. .

Scotus dicit tn prima q*. Jl.prologi}<\\xbd om-
ni agenti per cognitionem nc< cfiaria cfl diftin-
da cognitio fui finisiigitur dtfli* dccognofcft
finem agnoitit quoque finem fub ratione finis,
Soltir o. Dicas quod Scotus per dijUndam
cogmiuutvt intelligit coenitioi era cenaro.

C XX XIX!

Scorus in prima qnajl. prologi t& di/i. 13. T,
i*. <■ C7 m ^uodUpttii qtuft. 1 4. dicit quod «
non poffumus cognofccte Trinitati m perfo-
narum .11 diuinis naturaliter , quoniam Deum
diftinde cognoicrte non valemus pro fla-
tu ifto. Huius oppofitum h^bec qnaflio 6.

qnodlibctali.

Scoti.

<4 fodUbttals 4r.x.vbi dicit quod de Deo po fiunt
fieri dcmonllrarioncs propter quid ad proban-
dam produdionem Vetbia Patre, & Spiritus
fandi k Patre, fic a Filio.

Solucio.Dicas demonflrationcm propter quid
duplicem clle. Vnacfl.qux fit ex puris naturali-
bus , & hxc genciat fcientiam.vt habet Arilto-
ecles t.Pefier. text.com. f . Altera qux cfl ex rc-
uclatis, fic hxc generat lapiendam , qux clt co-
gnitio altiflimarum cau fatum. Sed inflabis, de -
anonflratio propter quid facit (cire diflinde, fcd
de Deo , & de diuinis productionibus fiunt 1
nobis demonflrationes propter quid j ergo dc-
monflranrur illa diflinde, quod efl contra om-
nes dodores. Dicas quod dcmonftrati o propter
quid fumpta ex naturalibus , & naturaliter ac-
quifitis facit feire diflinde i dcmonftratio vero
qux efl ex principiis reuclaris , non facit fcite
ciflinde,quoniam generat fidem.

CXL '

Scotus in primo fcnt.dij}.}0.& in $. d. 8. dicit
quod in qualibet relatione rcpcrituc funda-
mentum,£c terminus, & habetjAriflorcles in ca-
jpitede.tyfd Aliquid, quAd fi quis definite noue-
rit vnum rclatiuorum, definite noucrit & relin-
quunt i hoc flante, dices, in relatione caufati ad
primam caufam fune ifla duo , fcilicet funda-
mentum , fic terminusjigitur cognito vno , co-
gnofeitur & reliquum.

Solutio. Dicat tclatiua clTc duplicia:quxdam
rationis ; quxdam vcrA realia i fiuc quxdarn
mutua, qtixdam non mutua. Rationes creo fu-
perius addudx verx funt de relatione rcafumo-
do inter caufatum fic primam caufam non cil
relatio realis,nili cx pane caufati, non autem ex
parte primx caufx ; licet ergo cognofcatuc
caufatum diflindd , non tamen pro flatu iflo
cognofci poteik prima caufa dillmda.

CXLI.

Scotus in prima , q. prologi dicit quAd quili-
bet effedus dependet a qualibet per fe caufa
cfTeDtiaiitcr’, igituc agnofccns dependentiam
effedus ad caufam nacuraIitcr,pottfl etiam na-
turaliter cognofi. ere primatu caufam.

Solutio. Dicas quod pro flatu iflo nemo di-
flinde aguolcit depandentiam effedus ad pii-
mam caufam. Secundo dicas quod ratio proce-
dit de fine , qui clt caufa finalis , qui non efl
beacificaciuus j non aurem procedit dc fine at-
tingibili per operationem.

C X L I I.

Scotus in prima, q. prologi , dicit quod liccc
mens fu eadem fibi » non tamen pro flatu ifio
cfl proportionabilis fibi in ratione ohicdi in-
tclligibilis.hoc enim videtur repugnare ponere
animam pcrfcdA prxfcntem intcll dui, & non
pofTe cognofci ab illo , cum ad cognitionem
nihil aliud requiratur, nili prxfcntia ob:cdi,
vel in fc,vcl in fpreie incclligibili,hoc enim fa-
cit perfcdain memotiam , vr patet a Scoro in
d.x.pan.i.q.y & d$. q. 7. primi. Si ergoanhna
cfl in fe prxfcns proprio ioiellcdui ; potetit in
eo caularc fpecicm tntciligibtlein. Huius oppo-
fitum habet in i.quajh prologi , vbi dicit quod
anrma pto flatu illo non cognofcir fe iutuf-
tiuc.

Solutio- Dicas quod ctfi anima fit intelL-
dui proprio per fcd «i pixfcns , cum fint idem
realitcr , non tamen cfl prxfcns in ratione ob-
kdiiiuclligib.l ratio cfl, quia Deus (latuit
Scoti Oper. Tom. XII.

59*

intellcdum ooflrum nihil nro flatu iflo pofTe
naturaliter iritclHgcrc, nifi fenfibilia in fe , vel
effcntialiter , vel vutualitcr inclufa ui fcnfibili-*
busnon tamen fibi repugnat quin feparata k
cotpote perfede intelligat , nec vt in corpoic
abfoluie , quia vt in corpore gtoriofo perfede
intclligit fe.

C X L 1 1 1.

Scotus in ujuaflfrologi , videtur concedere.
relbondendo ad Auerroem , quod fi intclledus
haberet ens , inquantum ens , pro obiedo adx-
quato, naturaliter pollet in quodcunque ens, fic
fic naturaliter poiTec cognofccrc vlcimum fi-
ncm-Huius oppofitum babet m Quodltb. q. 14.
& m fecundo jl ,j. q.y. vbi dicit,qubd fi intclle-
dus haberet pto obiedo adxquato ens in-
quantumcns,naturalitcr pollet in quodeanque
ens i fic fic naturaliter pofTct cognofcercvlti-
roum finem,quod cfl impoffibileific tamen con-
cedit ipfe , quod ens inquantutn ens , cfl obie-
dum adxquarum intclledus noflti , fic fic cx
natura intcllcdus.vt patet in d.\.q.\& d.i.fri-
wiicrgocx puris naturalibus porclt cognofccrc
Deum fub ratione Deitatis.

SolutiOiDicas quod ifla flant fimuLquAd in-
tcllcdus habeat ens inquantutn cus.pio obiedo
adxquato , & quod naturaliter non cognofcst
quodlibct contentum fub cn:e;quia ad cogni-
tionem ©bicdinon tantum requiritur poten-
tia.fed etiam requiritor prxfcntia obicdi,vcl in
fc.vel in aliquo rcprxfeiitaciuoi& etiam requi-
ritur quod tale obiedum concurrat adiuead
cognitionem illam;t Arn ergo dicitur, intelledus
habet ens inquam um ens, pro obiedo fibi adx-
quato, ergo potefl naturaliter cognofccrc ens,
inquantum ens;neg« hanc confequtntiam. Si
iterum dicatur , Scotus in prima que/hone pro-
logi , dicit quod cui naturaliter nota efl aliqua

fiorentia, ci naturaliter notum cfl obiedum il-
ius pocentix i cum ergo intclledus feparatus
naturaliter cog . oleat feipfum fub raciont pro-
pria, & diflindilfima ; ergo naturaliter notum
erit ei ens inquantum ens , cum fit eius obie-
dum adxquatum i Dicas quod ifla propofitio
debet fic inrclligi.quAd fi alicui nota efl ahqtia
potentia fub nrione diflinda.fi: fub illa ratio-
ne,qua relpidt obiedum adxquatum.ci notum
erit talcobicclumdicct erg' intclledus fepara-
tus cognofcat feipfum fub ratione diAmdilli-
ma.non tamen lub illa ratione,*]ua refpicft ens
inquantum cns.fub ratione adxquaia.

CXLI V.

Scotus tn prima q prologi , dicit quid intel-
ledus ell fuflicicns principium producendi co-
gnitionem fui, nifi impcdiaturimodA pro flat*
ifl.» intclledus impeaiuu exire in cognitio-
nem fui fub ratione propria, quia pro flatu iflo
natum cil tantum moueri a fcnfibilibus. Huius
oppofitum videtur habere in eadem qutJhor.o
prologi.v bi dicit, quAti Adim potuerit diflinde
coguofc.-ic naturam fuam in flatu naturx ,&
hoc naturaliter 1 iguur finem illius naturx,
fcd finis naturx hnmanx cfl Deus ; ergo Adara
potuit natu; aliter cognoficre Deum.

Solutio > Dicas, pofiro quAd Adam po-
tuerit diflinde cognofccrc naturam fliam
abfolutc , non cArucn (equitur quAd natu-
raliter potuerit illam cognofccrc fub illa
ratione , qua ocdinajur ad vltimum fi-
nem. Vel dicas , quod aliud efl cogncfccrc
DDd j naturaliter

596

Contradi&iones

naturaliter Deam effle vltimum finemific aliud
cft ipfuro Deum Cognofccrc in fe : licet ergo
Angelus nonpollitcugnofccie naturaliter vl-
rimuts finem diftincle.de in t.-, puta Deum fub
ratione Deitatis, vc habet Scotus in Quodttb.
£.14. forte tamen poreft naturaliter cognolccrc
ipfum Deum , vt clatp vilum, c(lc vltmmm fi-
nem i fic forte etiam hoc potuit cognofcere
Adaan naturaliter \ non tamen Angelus , nec
Adam potuerunt Deum naturalitci ut fe co-
gnofcctc,fic diltin&c:ncc intpitiuc , nccablha-
-Ctiue.

C X L V.

Scotus in prima ausfi. prologi vult quid ens,
inquantum cns.lir fubicetuin Mctaphyficxrhoc
etiam vult in 3 .d.qi primi , e r in [ha Metapb.
fi hocetlct verum, igitur intclle&us pollet na-
tutlitci cognolccrc quodlibet contentum fub
ente, quia perfectus Metaphy ficus perfecte co-
guofeit fubic&um Metaphy licx ; ergopcrfc&e
cognofcit ens inquantum ens. Huius oppofi-
tum habet in prima quefi. prologi t\bi dicit quid
licCc ens, inquantum cni,fit obicclum adxqua-
tuin intellectus noftri , non tamen poteft co-
gnofccrc , ctiant intellectus feparatus,tiaturali-
ter ens , tnquantum ens , obiectum e fle adx-
quaturn potentix ; Se tamen dicit in 1. qaxft.
Mctapli. quid ens inquantum er.s , cft lubic-
dtura adxquatum Met aphy ilex : ergo cit obic-
Ctpm adxquatum intcllc&usiigiiur fi natura-
liter poteft cognofccrc ens inqoant&m ens, er-
go naturaliter poteft cognolcere qaodlibec
contentum fub ente ; fed Deus continetur fufi
ente, ergo cognofcit Deum naturaliter.

Solut jo.Dicas quid eo modo,quo quis cft PCr-
fedus Mctaphylicus ,eo modo cognofcit fubic-
ttum^lcupliy!icx:& cum perfettus Metaphy -
ficus verfetur prxeipui in cognitione valde
vniuer lallum, i deo Muaphylicus cognofcit ens
inquantum ens , dcmonltrando de ipfo paffio-
nes vniucrfalcs.liue mcomplcxas, ve wnjw, bo~
nkm}veritmtrcj,^cA\ uc difiundas, vlaihss , vel
potent ia finitum, vel infinitum \ vninn, vel multa:
concedas igitur quod pcrfc&us Mctaphylicus
cognofcit ens inquantum ens, cile fub udum
Metaphy fux.non umen quodlibet contentum
fub ctuc;& dura dicis, quod cft fubic&umjadx-
quatum Mciaphyficx , cft obiedum adxqua-
tum mtcl 'cdusiDicas quod hoc non eft verunt
quo ad omnia i cft enim verum quo ad hoc,
quodliuur iubiettum Mctaphylicx cft com-
mune omm emi re ali, & prxdicatur in quid de
ilJis,vcl laltcfti eft prxdicatum vmuocum *, fic
& obiectum lutclle&us , Icd non cft verum
quantum ad hoc, quod iicut quodlibet ens
inquantum ens , eft obic&um intclledus ,
quod liinilitcr quodlibcc ens fic fubicduin
Metapb yficx.

CXLVL

Scotus in prima quasi, prologi dicit quod
proprietas pnrax naturx ad excra eft caufare
contingenter ,& ad oppolicum huius dicicquid
ttfedus magis ducunt in errorem.Huiusoppo-
luuin habet in q.i.d.iprimitvb\ ptobat per ef-
fedum primum agere contingenter. Hoc idem
hal?:t d.H.q.vlt. er d. 39. vbi dicit quid aliquc
illarum rationum non poliunt folui aPhilofo-
phis,& prxeipue illa, qux accipitur d i, & 39.
primi ,qux procedit ab cifcdu.

Solutio-, Dicas primi quid illa ratio probae
primum agere contingenter, fupponendo quod
litordo ellentialit inter caufam primam , fic fe-
cundam, de idci fi negatur ordo ellentialis in-
ter primam, Se fecundam caufam , per effedum
contingenter non pollet probari primunvagere
contingenter. Dicas fecundo, quod fi reneatur
voluntatem creatam totalem efte caulam fui
adus, non concurrente prima cauli. tunc ratio
Dodoris d, 1. non probaret Deum agere con-
tingcnrer i fuppumt ergo in illa ratione volun-
tjtcm creatam dependere a primo ente tam in
eJfe.Sceonferuari, quam etiam in agendoifie quid
voluntas creata non fit totalis caufa fui adus
per remotionem prirax caufx. Dicas tertii
quod Dodor in prtrna.qutfi. prologi , non dicit
abfolutc,quid ctfedus deducit in errorem , fed
hoc tantum dicit fecundum opinionem Philo-
fophorum;& fi dicatur , Philofophi fupponunt
ordinem eilcntialcm caufaruni ; ergo per ratio*
nem Dodoris d. 1. primi poilumus cognofccrc
primum agere contingenter per effedum ; fic
fic videtur pofTe concludi quid via naturali
pofTutpus cognofcere hanc proprietatem de
primo ente. Dicas ,qu6d fi illa ratio Dodoris
dijl. 2. concludit contra fhilofophos , oportet
concedere nos per effedum pone cognofcere
demonjl ratione quia primum agere contingen-
ter, fic iD-hoc libi non contradicit, quia in prims
quajl.prologi , videtur tantum ioqm fecundum
opinionem Philofophorum , fic ia d.i. abfoluti
loquitur contra Philofopbos.

C X L V 1 1.

Scotus in fecundo, d.S^rimi,q.^ &
d. 39. contradicit Philofophis, fic probat contra
eos, quii Deus ad extra agit contingenter , fic
hoc ex elfcdibus.leu ex caufis fecundis. Huius
oppofirura dicit in prima qntfl. prologi , vbi di-
cit quid ex ctfedious probaretur quid agit
necellarii.

Solutio i Dicas quod Scotus in illis locis
probat non quid fenferunt Philofophi , fed
quod naturaliter in via veritatis cllec renen-
dum. In prima vero quxftionc prologi recitat
non efle tenendum, fed quod de fado tenuerit.

CXLVIII.

Scotus dicit quid Metaphy ficus debet con*
fiierarc omnia in vniuctfali i huius oppoficum
habet multi Scoriftx, nempe Vigucrius.fit fiaCr
gitis, qui tenent Mctaphyficum debere in par-
ticulari omnia confid.rarc , cuius oppofitum
tener Dodot in primo A{etaph.q.$.

SolutiOiDicas quid Scorns in Aittnph.\t\(c*
auitur communem opimoncm,etiam quaroui*
ibi ad illam partem declinet , non tamen illud
cxprefsc multum ponit, fed quod in particulari
confideret. Adduco multa loca Scoti ; fic prima
audoriras cft in yquaft.prologiin fine illius qus-
fi tonis collateralis , vbi ait quid Geometer er
terminis confuse cognitis format fibi propofi-
tiones per fe notas , nec probatur per eandem
notam i Meraphyfico , fed ipfc Mctaphylicus
eandem perfedius cognofcit: eccc quomodo

Mctaphylicus confiderat in particulari. Secun-
da eft m primo , dift.i. vbi ait quid Mc^a-
phyficus confiderat ad quod genus pcrtincac
linea , Se quid confiderat illam , Unta ett
fpectes quantitatis diffintl* co>htm corpus , &
Juperfictcm ; fed hoc non faceret , nlfi in
particu*

Scoti.

ptttirubti confidbraret. Tertia eft infecundo,
*. quofl. i. vbi dicit quod equinius in
fc non cft vninerfalis*qec particularis, nec vna,
nec pluret:& Ii e exprimitur per definitionem»
Se fic cdnlideratur a Metapliv/ico.

ex lix/

Scotos in prima quoji, prdpgi videtur expo-
nere Anftotclem i. * Thjftcor . vbi dicit , qu6J
natura cft principium morus & quietis, & quod
JSta naruta dicitur de principio actiuo inrrinfc-
co. Huius oppofitum habet in fecundo, diji. i 8.
▼bi exponit di&um Aiiftocclis fic, qudd natu-
ra, qux cft principium motus , & quictis,di< i-
nu de principio partio© , qupd fciiicct haber
juturalctu inclinationem ad motum , Se quie-
tem, vt patecdegraui , quod naturaliter incli-
natur ad motura,& ad quietem rcfpc&u centri.

Solutio i Dicas quod quamuis natura ile de-
finita ab Ariftotclc dicatur de principio paffi-
uo i non negat tamen quin etiam poflit dici de
principio adiuo.Vcl dicas,quod Do&or in pre-
mo quoji prologi ,no n intendit exponere Arifto-
fclera , fcd intendit tantum loqui de principio
a&iao naturali incrinfcco quodcuque fit illudi
ficut dicimus quod grauia non tantum dicun-
tur entia naturalia , quia habent naturalem in-
clinationem ad motum , Se quietem j fed quia
habent principium etiam inUiufccvm Sui mo-
cus,& quietis.

Ct-

Scotus in quorto.dijhn. 49. fubciiiter probat
qudd homo ex puris naturabbns non poteft
attingere felicitatem, ad quam ordinatur. Hu-
ius oppofitum habet in primo quoji, prologi , vbi
dicit qu6d illa fcelicitas eminenter poteft na-
turaliter recipi.

Solutio ■, Dicas qudd in materia de Bcatitu-
dine loquitur de principio a&iuo naturali ; in
prima vero quxftione prologi loquitur de prin-
cipio pafliuo naturali ; Se cum dicit, naturaliter
poteft recipi, id cft, cft perfedro, ad quam ipla
anima cft in potentia naturali rcceptiua.

C L I.

Scotos in refolntiont tortu argumenti prine i-
polio dicit quot) multi aftus fuiu.de quibus ig-
noramus an fint peccata mortalia, vclnc. Huius
oppofitum habet in quarto, dtjiin .39. qutfl.i.in
corporo quojiti , vbi dicit qudd nullus a&us cft
perplexus in lege diuina , etiam quocunque
a&u proprio pofitoitamcu non manet aliquod
peccatum mortale, per quod fit perplexus, ergo
cognof ci debet quod! ibet peccatum mortale.

Solutio ; Dicas , quod Scorus non affirmat
quod cales a&us fini dubij ; fcd dato quod fint
dubij , ex hoc tamen non fequitur quod fit du-
bia viafalutisj& fic.quoniatn non cft dubia via
(alutis, idc$ hxcdo&rina eft fufticienter tradi-
hoc eft,quod intendit, quod h*c doftri-
na fit fofficientcr tradita.

CUL

Scorus tenet in ).q. prol. art. 1. qubd fubie-
fhim continet virtualitcr fuam paflioncra , &
cft conditio fubiedi ; Contra Scotum arguit
Gregorius de Arimino in 4. quoji, prologi , in-
quit , vult Scotiis quAd fubic&um fit caula cf-
fcltiua paflionis i ergo partio erit alia res i
fubicdo, Se fic lubic&um continebit pjftioncni
diftindam reaJitet a fubiedo ,quod cft incon-
uenicns

597

Solutio. Dicas qudd fubieftara dicitur cflp
caufa cfte&iua fubiedi pullulatiua non cum
mora , & mutatione. Vel dicas duplicem crte
cauCun dFediuam, quxdam cft Phyficalis,qu®
agit per motum, & mutationem, & talis produ-
cit effertum rea Ii eu djftin&ym i quidam eft
Mcraphjrficalis,qu*abftrahitimotu ,& mo-
ratione, & talis non cft necclle quod habeat cfr
fcdum realite» diftindum , cuius non ofe ali-
quando’ pexeeflerir. Vel dicas, quod fubiedum
dicitur caufa cffc&iua partionis, accipiendo cf-
fcdmapi propul|ulatiua:& illud,quod pullula#
ab alio, non eft ncccflerealicer diftingui ab illo.

Arguit Gregorius Atiminenfis fic. Linea rcr
di cft diuifibilis induomcdiaiilla diuifibilita*
cft propria pallio line* refbr.tunc fici vel habet
illam diuiubiliutcra a&u, vel potentiarnon pri-
mi, quia tunc Deus portet facere lineam fine
diuifibilitare i non fecundi, quia quando linea
diuidcrcrur,caurarei d,uifioncm infc ipfa,quod
citet abfurdum.

Dicas quid ra io nullius cft vigoris.quia di-
oifibilitas non cft aliqua res pofitiua , fed eft
tantum negatio vnionis partium, & dato quod
fic alia res. Dicas , quid cft alia tes rcfpc&iua,
non abloluta. Cum dicitur,crgo Deys poteft
facere lineam fine diuifibilitate i negatur con-
fequentia , quoniam Deus non poteft facer*
abfolutum fine relatione » qux de ncccrticate
confurgit ex natura extremorum, ficqt non po-
teft facere duo alba fine fimilitudine. Se tamen
fimilitudo eft realirer diftin&a ab iliis,fic in li-
nea reda confurgit apticudo ad diuidi. Simili?
ter non fequitur, linea reda eft in potentia di-
uifibilisjcrgo caufat diuifionem adu in fe j ne-
caturconfequentia ; nam homo cft aptus natus
beatificari , & tamen non caulae adum beatifi-
cum in te. •

Secundo arguit Gregoriusad idem, aut talii
diuifio tccipitur in lmca antequam fic diu&»
aut poft.aut fimul.

Dicas primi , quod quantitas eft diuifibilis,
linea autem cft diuifibilis, fed non primo, fic ta-
lis diuifio in nullo recipitur ,quia talis diuifio
nihil cft in fe j ergo non oportet querere in qup
recipiatur diuifio. Secundo dicas , quod d|e
diuifum ab alio dicit quendara rclpcdum , ita
quod funt duo rafpcdus fundati in duabus par-
tibus , ita quod vnus fundarur in parte A, Se
terminatur ad partem B,Se S contra^ cum di-
cit Gregorius , quid palfio cft alia res , fccun*
dum Scotum i Dicas quod eft alia res formali-

rcr, nou autem realirer. Vel dicas quid cft alia
rcalicas palfio a fubiciko , fcd non alia res : Se
cum dicit Gregorius quod erte anni hilabile cft
palfio communis omni creatur* , ergo fi palfio
cft alia res a fubietfto, poteft Deusfacere creatu-
ram abfquc eo , quod fic annihilabilis. Dicas
quod quando Do&or loquitur de paftioiic,qux
cft alia res a fubicfto, loquitur de illa , qux cft

rcs. cuiufmodi cft vifibilitas , annihilabilitas
enim nihil cft , quia talis relatio terminatur ad
nihil.

Tertio arguit GrcgoriusiNulla creatura con*
tinet aliquam rem virtualitcr ; ergo nec fubic/
dura pallioucin, quia caula fecunda non poteft
producere aliam rem, quin Se illa caulctur ctiaip
a Dcopaitialiter.

Dicas quod non loquitur ad propofitum^uiu
D D d 4 Sco

598

Contradi&iones

Scotus loquitur de continentia virtuali in ejfe citatura ; «fle riftbile continet adora tfdxndi.
cognito ; & GtcgoriuS loquitur de continentia Dicas , quod fubicdum non continet noti-

vmuali in cfle teali. tiain paflionis, vt caufa totalis, ita vt nulla alii

Quarto arguit Gregorius;Si fubicdum con- caufa concurrat, fed fic continet pai t i aliter, it*
thoc palfionem cffcdiuc ; etgo Deus poflet fa- quod eius caufalitas partialis a nullo poflit fup.
cere paflionem fine fubicdo , quia poteft fup- pleri, nifi forte a Deo. Similiter quando cft ali*

plcrecaufaJitatem cuiufconqtic caulae fecundz. qua pafsio connotatiua, qux dicit relationem.
Dicas quod fubicdum in rcfpcdu paflionis cuiufmodt cft rifibilitas,& huiufinodi non po-
dupliciter confideratur. Vno modo, vt caufa teft haberi , nifi prxcognofcantur fundarmu-
eiFcdiua eius. Alio modo , vc habet aecclla- tum Ce terminus. Non vult crgoDodor quod
riam habitudinem ad fubicdum , unquam ad obicdum fic contineat vittualircr notitiam a).
rcceptiuum;tunc dicas qubd bene Deus poflet rcttlis . quod nihil aliud concurrat ab illo, fed

(upplerc caufalicatcm cuiultunquc caule fe- fic habet determi natam caufalitatcm refpcdu
*undx , tamen remaneret illa, habitudo fubie- i!lius;5c primo, qubd a nullo poteft fupplcri nifi

di ad paffionem , qux fcntper manet , pofito foitc k Deo. Ce fic ruit ratio Gregorij.
fubicdo. Odaub arguit etiam Gregotius fic, quia fi

Quintb arguit Gregorius ; Sphxricitas cft fubicdum vircualiter continet pafsioncm , auc
pallio de cocio, & aflris dcmonftrabtlis .fecunda notitia intuitiua fubicdi continet notitiam in-
ctxlijtxxonmtn. u.& 4S.& tamen cceluro non cuitiuant pafsionis, Ce hoc non , q«ia per noti*

cll caufa ctfcdiua fuz fphxricitatis,cbm illa fic tiam intuitiuam vnius rei , non poteft haberi

sterna , & res xtcrnz , fecundum Ariilotclem notitia intuitiua alterius rei. nec notitia intui-

non habeant caufam agentem. tiua vnius rei continet notitiam abftradiuam

Dicas quod fubicdum non cll propria cau- alterius rci,& hoc non;tum,quia notitia abftra-

fa , Ce daro qudd fic propria caufa ; adhuc non diua non potell e fle pcima.necpcr confcquens

/equitur quod sternum non habeat propriam ptfmb continere ; tum , quia multo minis per

caufam cnediuira, naro caufa duplex cft ; Vna abftradiuam vnius rei , potell haberi intuiriua

cll caufa , qux producit effedutn per motum, altet ius.quam per intui tiuam,& lecundum non

vel per mutationem , Ce hxc non cll alicuius eft pofcibilc , aut intuitiua vnius continet ab-

xterni. Alia eft, qux producit effedum non per ftradiuam altcrius;& hoc n6n, quia vel abflra-

tnotum,5c mutationem , 6e hxc potell cfle ali- diuam communem confufam;& hoc non, quia

cuius zterni. Et aducrtc,qubd femper Grego- talis etiam ab alio poterre caufari.vel propriam.

Sexr6,AJphonfus Toletanus in prologo.quejf, das.

6. arguit fimiliter contra Scotura fic ; fi paflio Dicas , quod notitia intuitiua fubiedi contf-
contineretuc virtualiter in (ubicdo , tunc im- net notitiam pafsionis, Ce cum dicitur , notitia

J>crfcdius contineret perfcdius.fcdhoccftfal- intuitiua vnius rei non caufat notitiam intui-

ura;crgo& quod dicit Scotus. tiuam alterius rei. Dicas,quandovn*a res fcor-

Dicas , quod ratio Alphonfi nihil concludit, fum cft ab alia,fcd non quando funt vna res,fi-
natn non valcr , materia cft informabilis a for- cut fubicdum, Ce paflio;& licet fubicdu prius

ma,crgo forma eft cius pafliorficut non valcr, caufet notitiam fui , Ce immediate , tamen mc-
forma eft informata materia ; ergo materia cft diate vna cum intellcdu caufat notitiam paffio-

rius palfio : Cc fic non lequitur, iropccfcdius nis intuitiuam , ita dicendum cft dc notitia ab-

aontinct pctfcdius,& fi dicatur, palfio cft prx- ftradiua, qubd fubicdi notitia abftradiua pat-
icatum, quod cft perfedius fubiedo.quia prx- tialiter caufar notitiam paflionis , Cc cum dici-

dicatum habet rationem formx. tur, notitia intuitiua fui non poteft caufarc no-

Dicas.quod palfio, vc prxdicatum,eftperfc- t it ian> abftradiuam alterius, hoc cft falfum, quia
dior fubicdo, fi autem confideuturin (c , vc notitia intuitiua alicuius rei poteft partialiter
pullulat a principiis fubicdi , & vc fubicdum caufat e notitiam intuitiuam fui , & abftradi-

icontiuct virtualiter palfionem , fic palfio non uarn alterius , vt clTcntia Angeli in fuo intelle-
cft perfedior fubicdo , & fic nihil concludit du poreft caufare notitiam lutabftradiuam, Ce
contra Scotum. notitiam intuitiuam , & fic foluttur ratio Gtc-

Septim6,Guilliclmus Occham atguit contra gorii.

Scotum , & probat qubd notitia fubicdi non Nonb , fimiliter arguit Gregorius, quod no-
contineat virrualiter notitiam paflionis ,& cft titia fubicdi non contineat virtualiter noti-
argumentum Gregorij de Arimino; omnis no- :iam paflionis , & id duobus exemplis manife-
Bitia primo concinens vircualiter aliam noti- flat; primum polle caufarc calorem in corporo
tiam , continet primb omnem aliam notitiam, illuminabili , Cc calcfadibili.cft palfio corporis
fine qua caufaliter illa haberi non poteft ; fed radioli; fecundum efle purgatiuumcholerx cft
notitia fubicdi non fic continet notitiam p afi- paflio rheubarbari ; Ce addit quod quxlibec ha-
lionis, quia cllc informabile cft paflio materie; rum eft immediata, fcilicct,omnc radiofum cft

riTc beat ificab ile cft paflio rationalis creature; calefadiuurn , Cc omne rheubarbarum cft pur-
efle tiiibile eft paflio hominis, iftx funr palfio- gatiuum choIcrx:& tamen notitia cotpotis ra-.,
ncs.connoratiux. Ce connotant res dillindas^ diofi non continet primb notitiam paflionis,
/iabiedo , vt eflcu>formabilc continet formam quia non continet primb notitiam colorum, fi-

diftindam i maceria , cfle beatificabi le conno- rtiliter notitia rheubarbari non continet pritnb
pat bca^tudinem, vt rent diftindam a rationali noturam cholerx;crgo nec paflkinem illius*

Dicas,

Scoti.

599

Dicas, qudd paflio fubiedi confidcrarur du-
pliciter,prirno.vt eft quid abfoluium,vc purga -
nimin ch>lerc,notitn ipfius paflloms non de-
pendet a notitia cholerx : fi autem paflio dicit
relationem , tunc non poteft haberi cognitio
paffionis , nifi cognofeatur fundamentum , &
terminus , attamen lubie&utn habet detetmi-
natam continentiam, qux a nullo inpplcri po-
tert, prxterq jain a Deo. Similiter & ii cognitio
cholerae requiratur ad cognitionem palliouis
rheubarbari non ex hoc ,qu6d rheubarbarum
continear virtualiter cognitionem choierx;(cd
folum fcquuur quod non przhabita notitia
cholerx , non poteft immediati habete noti-
tiam ih.ubaroari peifedam , & fic fubicdum
erit caufa partialis lux paflionis , Se non tota-
lis , cum prxrcquiratur notitia cholerx ; & fic
dicendum ad fecundum exemplum , & hoc re-
quiritur inter pafiiones, qux includunt relatio-
nem:<3c cum dicitur , rheubarbarum eft purga-
t iuum cholerx , U corpus radiofum eft caJefa-
diuum,Yunt propofuiones iinmediatx;rcfpon-
deas negando exemptum , vel dicas duplicem
efle propofitionem immediatam : qurdam eft
immediata pcrcxperi;ntiam,quxdarn vero (im-
plicitae : hxc erit immediata ; ignis eft calcfa-
jdjuus.quia notum eft per experientiam, quiSd
femper ignis calefacte appofito combuftibili,
fed non (equit ur,funt notx per fcnfum.vclpcr
experientiam , & immediate i ergo funt ( im-
pliciter & abfolute immediatx i negatur ifta
confequcntia.quia quo ad fenfum aliquid prx-
dicatum eft immediatum de aliquo fubiedo,
quod fimplicicbr tamen inhxrct illi fubiedo,
per rationem formalem illius (ubicdi*

clui.

Scorus in 5. qutji. prologi, dicit qupd fubic-
dum continet virtualiter, partialiter notitiam
qiaflionis. huius oppofitum habet in eadem
quxftipne.vbi dicit quod fubicdum virtualitef
totaliter continet notitiam paftionis.

Solutio.Dicas quod contineri virtualiter to-
taliter contingit dupliciter. Vno modo , quod
totaliter contineat notitiam paflionis , & fic
non intellexit Scotus. Alio modo quod conti-
neat habitudinem neccflariam paflionis ad fub-
iedum \ & fic intellexit quid fubiedum.com i -
net virtualiter , totaliter , & adxouat* paflio-
nem.id eft, notitiam ncceflarix habitudinis ad
effedum.

CLI V.

Scotus dicit qu&d Theologia noftrx eft de
his , de quibus eft Theologia in Ce ; ergo idem
fubicdum erit in hac,& in illa.

SolutiojDicas quod noftra Theologia eft de
his.de quibus eft illa in fe ; fed non de tot, de
quot eft Theologia in fe , fed tantum de his,
qux nobis expediunt pro fcclicifate.

C L V.

Scotus dicit quod Deus fub ratione infiniti
eft fubicdum in Theologia noftea. Huius op-
pofitum habet in ttrtUqntJl. 1'nintrfMiurn , vbi
dicit qubddc fubiedo ptxfiipponitur quid , &
«7«M;ens vetd infinitum quaeritur in tertia qux-
ftionc prologi ; igitur non poteft clfe fubie-
dum.

Solutio*, Dicas quod quxritur non vt de-
mon ft rabi !c de Deo ,fed ve elatio foimalis.
Et nota quod Theologia noftra non haber pro-
prie fubicdum pio formali , quia non habet

rumam conditionem, fcilicet contineri virtua-
Jitcr. Sed rantum habet obicdum primi notum
ens infinitum.

CLVL

Scotus in ttdrm qtufliont dicit quod vifio
Beatorum ellcniix diuin* non eft Theologia,
fed notitia incomplexa. Conici notitia com-
plexa eft perfedior notitia incomplexa ; ergo
Theologia noftra, qux eft notitia complexa,
eft perfedior vifionc Beatorum , quod eft fel-
ium.

Solutio > Picas qui J comparatio debet fierp
in vniuoco,non autem in xquiuoco, fic ab m-
complcxo ad incoroplexum , non autem ab in-
complcxo ad complexura. Similiter dicitur
quod Beati hibent ambas notirias, fcilicet com-
plexas,3cincomplexas ,jk vifio beatifica an.bas
inchydiijnec Scotus dicit quod illa vifio beati-
fica fit totalis incomplexa , fed illa qux eft in-
complcxa.non eft Tbcologia;fimilitcr illa vifio
eft imuiriua ; hui u fraudi non eft Theologia,
quam habet Theologus.

CLVIT.

Scorus dicit idem efle fubicdum Theologia:
noftrx , & articulorum fidei; led articuli fidei
non funt de ente infinito } igitur Deus fiib ra-
tione entis infiniti non poterit efle fubicdum
Theologix noftrx.

Solutio v Dicas quid articuli fidei funt de
ente infinito prxfuppofitiue,led non primi.quia
omnes przfupponunt ens infinitum. InfupcC
dicas, quod Scotus non renet ens infinitum efle
fubiedutn Theologix noftrx ; quoniam vulc
quid idem fit fubicdum Theologix noftrx
in fe, tamen eft primi notum nobis per quid
primx veritates Theologix noftrx dcmonftti-
tur de fubiedo/cilicct ens infinitum.quod non
dicitur fubicdum , fed ramum primo notum
nobis. Sed dices de fubiedo prxfupponicuc
quid, & quin, fed ens infinitum non ptxinppo-
nitur ; ergo ens infinitum non eft lubiedym»
Dicas quod de fubiedo , fi non prxfuppunituc
quid rei , prxfiipponuui tamen qmd nominis.
Sed dices,magis notum eft Deuro clfi:,quam in-
finitum efle ; ergo ens infinitum non eft fubie-
dum, Dicas quid etfi fit magis notum, non ta-
men primo notum.de quo dicantur vcritarcs,&
cognofcantur,& dcmonftrenrur in Theologia,
ficut ens infinitum. Et cum dicunt aliqui, quid
idem eft dicere , Deus fab ratione Deitatis , Se
fub ratione entis infiniti, eft fubicdum in
Theologia , quia fecundum Scotum , infinitas
eft raudus intrinfccus.qui non dicit alium con-
ceptum a Dcitare ; Dicas quid etfi pro mate-
riali non dicat alium conceptum , dicit tamen

S‘o formali , & fi oon affiimatiue, & pofitiuc.
Irem ncgatiuc.

CLVI11.

Sco;us qutfl. 4 prologi dicir quid Theologia
in fc,vc perficit intelhdum , poteft efle de om-
nibus fcibilibns,quia fcibilia funt infiaira.Pro-
bator antecedens , quia fcienria de homine, Se
homo , vt eft in genere Subftantix, eft alterius
fpeciei ab homine ; nam feientia eft in genere
Qualitatis ; fi ergo feientia de homine eft alia
i (cientia de homine , & cum fcienria Icicntix
de homine fit alia;ergo erit alia fpccics ; Sr-vum
fcictia Icicntix fit quoddam fe i bile, haber aliam
frientiain alteiu« lpccxei ab ea;crgo,vr fic.pro-
ceditur in infinitum.

Solutio.

6oo Contradi&iones

Solutio; Dicas quid i» aclibos intclle&us
eft proceflus in infihitum ; non tamen omnes
Illi a<ftusdiffcrunt;fcd ad argumentum negatur
fitnilirudo inter hominem fic (dentiam luam;
& inter (dentiam luam , 5c fdentuun fcicnrix:
noniarn obiefium fcienti*dc homine eft fub-
anna,& obiefrum feientix eft qualitas , & fic
in omnibus infetioribus > fic lic fune ciufdcm
gcneris.& non differunt ficut duo principia.

Dices, m numeris fic figuris eft procellas in
infinitum, quia per appolitionera vuitis numeri
variatur Ipficics numcri,lcd quocunque nume-
ro dato polium apponere vnam vnuatem, fic fic
in figuris , quia per appoficionein vntus angu-
li , variatur figura fecundum fpecicm;fcd quo-
cunque angulo polito , pofluiu apponere an-
gulum ; ergo eft proceflus in infinitum. Di^as
quod ifti nuincti , fic figur* variati no» diffe-
runt fpccie clfeqtiali » Ted tantum* accidentali,
fic fic non eft proccllus in infinitum in nume-
ris» fic figuris in entitate , Se perfedhone , quo-
niam totus ille proccllus in infinitum recedit ji
minima qualitate ; fic igitur dicitur quod nu-
meri, fic tales figurx non differunt fpccie cflcn-
tiali.ficut bicubitum, fic tricubitum, quxnon
diftcrunt.uifi fpccie accidentali.

CLl*.

Scotiis fn j.tjn tft.coU/trcrMt prologi, vbi qunit,
it» Tueologin fu /euntis in fe , diftinguit feien-
tiam.vt definitur ab Ariftotclc C.Etbteorxap. 4.
a feientia, qux definitur ab Ariftotele 1. ‘ Pojler .
arguendo contra Thomatn Anglicum , Philo-
fophus 6. Ethtexsp.j. fe remittit ad conditio-
nes pofitas m primo Pofteriorum de feientia;
fic ibi cxprcfsc dicit qubd lcientia eft ncccfla-
riornm , & eorum , qux non contingunt ali-
ter fe habere; ergo non eft boua*talis diftin-
&io.

Solutio ; Dicas quoad illam partem fcilicet
in Ethicis, vbi dicitur, lcientia eft habitus con-
clufionis per demonftrationcra acquifitus, quo
vnumfeimus , non diftinguitur a lcientia de-
clarata in i.Poftcr. fcd diftinguitur quo ad om-
nia, qux notantur in Ethicis de lcientia, ve
continet fcilicet opinioncm,fic fufpicsonem.

C L X.

Scotus in c-uiem qnejl. 4. prologi , dicit quod
notitia contingentium, vt habetur In Theolo-
gia,magis affundatur intelle&ui principiorum,
qudn (dentix condufionum.

Arguit contra Thornas Anglicus.fi fic f? ha-
beret Theologia contingentium, vr intclle&us
piindpiorum.dc ratione intcllc&us principio-
rum eftee polle generare fidentiam veram ; ergo
ex contingentibus polfumus dcmonftrarc ptp-
pofitiones vetas nece (Tatias , qood eft fallum.
Pnererca habitus principiorum eft magis ne*
cellarius , qu^m fit habitus fcicntificus , primo
Eojterionm ; ergo Theologia contingentium eft
magis iieccflaria , quam ht Theologia neceila-
iiorum,quod eft fallum.

Solutio ; Dicas quod Scotus hon vult qufid
Theologia contingentium fit omnino fitnilss
notitia: inrellc&us principiorum, fcd quod ma-
gis fit fimilis illi.quain feientia condufionum,
nam ficuc notitia principiotum cognofcitur ex
terminis.ita notitia contingentium habitui ex
notitia extremorum. Similiter ficut habitui
priheipiorum trpugnat dcmbnflrari , ita fic

contingentibus ,fie qtv >4 hoc currit fimiiitu.-
do.lcd nou quoad omnia.

CLXI.

Scotus dicit notitiam contingentium effo
habitum imdlc&us. Huius oppofitum habet
Ariftotcles tn 8 .ktbtc.Jtne m 6. vbi quinque ha-
bitus intellectuales cnumeratitalis habitus con-
tingentium, fiue notitia non eft lapientia, qux
cit x ternorum; nec opinio, nec prudcntia.nec
ars, nec fidcs;quia euacuatur in Oeatis; ergo rc-
ltat quod fir feientia, quod negat Scotus.

Solutio;Dicasqu6d Ariftotcles tantum enu-
metautt habitus naturaliter acquifibiles, non
autem omnes cnurocrauit , fic hunc habitum
contingentium nou agnouit.

CLXiL

Scotus in rejponfione *d primum xrgumtnttm
rsttone tntu in 5. q. prologe . dicit quod fubicr
Cium alicuius fciemix petfefiliori modo cog-
nofcuuc in illa feientia , in qua eft fubic&um,
qu^m in alta, in qua non eft lubie&uni; fic fu-
perius dixit quod lioea eft fubidftunwn Geo-
metria,^' tamen tn x. q. prologi, & 1. dtjl-primi,
dicit a, qu6d Metaph) ficus perferiori modo
cognofcic lineatn, quam Geometra , quoniam
Geometra non cognofcic diltinai lineam , ad
quod genus pemneat.Metaphjficus verfi fic.

Solutio;Dicas qu6d fu bicftum eft notius in
(cientia, cuius eft (ubic&um , quam in feientia*
cuius non eft lubiedum, comparando fdentiam
particularem ^d parti cui arem, non feientia par-
ticularem comparando ad vnmufilcm, ad quam
flat vlriroa relolutio; lic Metaphy fica eft feien-
tia communis, ideo poteft perfediori modo eo-
gnolccrc lineant, quam Geometra.

e l x 1 1 1.

Scotus dicit quod pcrfc&ifiirausconccptus,
quem naturaliter polliimus habere de Deo, eft
conceptus entis infiniti. Huius oppofitum ha-
bet tn primo, dtjl. 8. quoji. 1. vbi dicit qubd pcife-
diflimus conceptus , qui po Jit haberi de Deo,
eft conceptus boni.

Solutio; Dicas qufid Scorusin 4. q. prologi
comparat omnes conceptus , tum attributalcs*
tum modalcs , inter quo< c(lj>crfedior cone e»
ptus entis infinm ;in dift. veto 8.q. 1. compa-
rat ranuim conceptus attnburalcs , inter quot
perfedior eft conceptus boni.

C L X 1 V.

Scotus in 4.q.prologi, dicit fubie&um Theo-
logix noftrx, fcilicet ens infinitum .nullam ha-
bere tfhditionctn fubie&i ;in fine tamen Ute-
rx dicit quod habet ptiniam conditionem , fcd
non fecundam.

Solutio;Dicas. qood tale fubic&um feientix
primum notum continere primam conditio-
nem ftat dupliciter. Vqo modo rcfpcfiiu noftri»
fic fic nullam continet conditionem ; alio- mo-
do in fe confideratum , Se fic continet primam
conditionem. Vel dicas quod in fine liter* lo-
quitur de ver® fubir&o Thcologix in fe ,htc
autem loquitur de illo primo noto,fcilicci infi-
uito.quod neutram habet conditionem.

CLXV.

Scotus in i.folut. tert:) xrg. 1. q. Lunulis j. .
prolog. dicit quid finis fupernaturalis non in-
cluditur in ratione hominis. Huius oppofi-
tum habet tn % qunjL prolog. dicens quod 0
pcifcdtflime cognofcitur anima , cognofcitur

fu4

6ot

mm. ■ iT.-' r ^ •- -»

Scoti.

Tua ordinabilius in bcatitudincm fupcrnatura-
Iero-

Solutio ; Dicas qudd Scotus in $.fol. terti)
arg.prwu q.lateralu 3. prolog. loquitur de cog-
nitione naturali non ramcn poflibili in hoc
flatu, in quo non pofTutnus naturaliter cogno-
iccrccalcm finem fupematuralcm includi in ra-
tione hominis ; in prima verd q. prol. loquitur
de cognitione perfeda animx,qux tantum ha-
betur in alio Aatu»a'ut per reuefationem.

CLXVI.

Scotus dicit in j.q.prol. qudd iAapropofi-
xio, Dau efi triniu,c{k fpcculatiua. Huius oppo-
fitum habet in 4. q. prolog.

Solutio } Dicas quod Scotus non loquitur
abfolutd, fcd comparatiue , fcilicct in rcfpe&u
ad hanc, Deui creat : prima enim cA magis ipc-
colatiua,quarafic i\\^, De ut creat.

CLXVII.

Scotus i» 3. q.prolog, dicit quod ad propor-
tionem per fe notam fiifficit notitia confufa
terminorum. Huius oppofitum habee in x.difi,
primi, tn principia.

Solutio j Dicas quod notitia confufa termi-
norum fuificit in (cicntiis fubaltcmis , & non
parricularibus»& in fcientia vniuerfali, vt Mc-
raphyiica tcquiritur diAinda cognitio termi-
notura.

CLXVII1.

Scorus in ^jf.prologi, concludit qudd perfo-
nz funt quali panes. Huius oppofitum habee
'm difi. f. q. primi, qudd in Deo non cA pars,
nec quali pars, cum dicat imperfcdionrem.

Solutio i Picas qudd Scotus i* f. difi. qu. x,
loquitur dc parte componente ; & r hoc modo
perfona non eAcompoma.nec compooens.nec
quali componens i In tertia verd q. prologi lo-
quitur de quali parte fubiediua>& hzc non di-
cit imperfedionem.

€ L X I X.

Scotus in 4. q. prolog. circa finem artic. dicit
quod pudicum, & fpcculatiuum non funtdif-
fechntix elTemiales , led pafliones. Huius op-
politum habet in fineprxdidx quzAionis. vbi
(HchfracJKum, <Sc fpeculattuum ellc differentias
cffentiales.

Solat io; Dicas quid non funt vere effentia-
les,fed circumfcribentcs vltimas differentias.

C L XX.

Scotus dicic,quod pecunix vt funt in phan-
tafmatc, tunc voluntas poteA elicere , vel dare
libetaliter contra tertiam viam ratione tertia.
Huius oppofitum habet inferius diR.$.pnmi,q.
C, vbi dicit quid dum funt in phanufmate,
non polTunt mouerd iutclleduro.fed vt funt in
fpecic inteliigibiii.

Strutio ; Dicas quid Scotus in 4. q. prologi,
loquirur fecundum opinionem Henrici ,in 3.
difi. loquitur fecundum opinionem propriam.
Vel dicas quid phantafma dupliciter confide-
ratur. Vno modo proprie ; alio modo pro re-
przfentatiuo quodam. In 4. qu*A. prologi fu-
mitur fecundo modo,in $ .autem diA.q.6.tumi-
tur primo modo.

C L X XI.

Scotus in q. 4. prologi ad tertiam viam ratione
quarta , dicit quod caufa nullum ejfe capit 1
caulato- Huius oppofitum habet»» 7 .Meraph.
q.6.& in Quodlib. quafi.^. vbi dicit quid forma

capit aliquid a compotito.

Solutio ; Dicas qudd caufa txtrinfeca non
capit aliquid lcaufato,led bene caufa ictrinfc-
ca. Vel dicas , caufant intripkcam capeicali-
uid a caufato Hat dupliciter ; vel ejje lubfi-
emi* , vel ejpt c fleptix i taula ignur capit tfic
fubiifltntiz i compofito, non autem ejfe c f-
femiar»

CLXXII.

Scotus i» 4. q- prologi, centra roncluficntm
Commentatoris tribus viis habet pro inconue-
nicnti qucd detur aliquis alius, qui non fitocc
radie us , nec fpcculaciuus. Huius oppofitum
abet m principia eiufdem qutfi. vbi nurreiat
multos alius fcnfiriuos , Sc vcgctatiucs, qui vt
procedunt ab operatione intcllcdus , non iunc
pradici.nec etiam fpeculatiui.

SolutiojDicas quid Scotus loquitur de alti-
bus, qui funt in noOta pote Aate , qui funt pra*
Ilici , ycl fpeculatiui , ; Ilus aiftcm (enfitiui, &
cogit atiui non funi in no Aia potcAatc. Sed di-
ces velle furari, & furari ron funt praxis, & ta-
men funt in noHra potcHate , vt dicit Scotus.
Dicas quod alius huiulmcdi funt in triplici
differcntiatvel fiint beAiales.vt fiicarc baibam;
& huiufmodi funt indifferentes. Alij (bnt eli-
citi , & funt in noflra potcAatc , fecundum re-
dam rationi m , & tales funt praxis , quia fune
alterius potentix , quam mu licitus. Alij fune
in fpcculaiione non ditediua in praxim ; primi
fune indifferentes ; fecundi funt pudici; tertij
fpeculatiui. .

CLXXIII.

Scotus arguens contra tertiam viam ponen-
tem qudd ytHitio non cft propria praxis , nifi in
ordine ad adum imperatum, tenet qudd clcdio
reda cA ab habita virtutis . fiue adus vinutis
eft ab habitu virtutis. Huius oppofitum hab^c
in \.difl.i+.& in 4. dsj}.\yq.i.\b\ dicit qudd non
eAdc ratione adus moralis qudd fitgcnciattis
ab habitu virtutis.

Solutio, Dicas qudd Scotus non nrgar quin
poffit efle adus vittutis , & clcdio reda nullo
habitu prxfuppofito.& fic intclligit inJi.ij.de
in 4! di. 14. q. 1. Inquarra vcrdquzA. prologi
vult qudd non podit aliquis facili , & pctfedc
agere virruosc, dc faciliter vircuosl operari nifi
ab habitu vinutis.

C L X X I V.

Scotus in fecundo artic, qua fi. quarta prologi,
quzrir.an Theologia contingentium firpradi-
ca , dicit qudd cognitio prallica , & praxis non
funt eiufdem luppofiti : idem tenet in 3. difi. 36.
Huius oppofitum habet in dtfiin. 38. primi, fcili-
cec qudd cognitio pradica, & ptaxis funt ciuf-
dem fuppofiti.

Solutio ; Dicas qudd Scoms in 1 .q q.prolagi.

& in ).difiin.}6. dum dicit qudd cognitio pr*-
dica , dc praxis non funt eiufdem fuppofiti,
loquitur ad mentem propriam ; in diftin. vetd
38. primi loquitur fecundum communem opi-
nionem.

CLXXV.

Scotus rcfpondcns ad quartum argumentum
primx quxAionis, dicit quddicnfiriua homi-
nis,ex quo ordinatur ad inre!lediuam,fit nobi-
lior leniitiua bruti ,quo in loco videtur velle
ponere fcnfitiuam auimani formaliter in homi-
ne. Huius oppofitum habet in i.dift.xq.

Solutio;

6oi

Contradi&iones

$olntio;Dieas qubd Scotus in prima quxft.
prologi loquitur tantum exemplariicr ; in fe-
cundo verd Scntent.diftin.if . tenet quod fen-
ficiua reditee diftinguarur ab intellcrtiua.

C L X X V I.

Scotus in folnnone fecunda qutft. prologi , fol-
nendo rcrti.im rationem opimonu , determinat
quod diftinrtio fumatur a fine , vt finis diftin-
guicur contra obiertum, non accipitur bonitas
aclus mor-ilis.Hoc idem dicit ia xo.q.Qgtdhb.
vbi vult qu5d artus bonus primd dicatur Jpri-
mScircunUantia obierti- Huius oppofituin ha-
bet tn eadem ejuaf}. io. Quodltb. vbi dicit quod
prima bonitas dicitur cllc prima circunftantia
finis , & artus bonus non competit alicui . nifi
in ordine ad viam.

SolunojUicas qubd prima bonitas cft prima
circunftantia obiedi bonitate natorx.&e gene-
rationis , &c crt prima circunftantia finis pritni-
tate pctfcrtiont*. Vel dicas quid cuti) Scotus
dicit quod prima bonitas moralis adus clt a
fine , verum crt inter circunilantias fc tenentes
cx parte differentiarum, & dmn dicit qudd pri-
ma bonitas moralis eft k circunftantia obietti,
dicas quod verum cft > larerialitcr.

C L X X V 1 1.

Scotus tn i.q.primadtfl.i.ponii quandamdi-
uifionem dc ftuitione , qua fruitio triplex cft;
alia cft ordinata-, alia inordinata.aliain commu-
ni. Contra Scotum arguit Alphonfus Tolcta-
nus.qui citat in hoc Landulfum tj.f. httnu dtjl.

& arguit fic :

Nudum fuperius condiuiditur cum fuis in-
ferioribus , vt animal nondiuiditur in fationa-
lc,& irrationale , &in animal in communi , vc
fruirio in communi , crt communis ad fruitio-
nem ordinat aro, & inordinatam, ctgo. Secundo
arguit fic :

Omnis fruitio pofita in effertu cft vel ordi-
naia.vcl inordinata; ergo non ponitur tertium
membrum.

Tertio fruitio in communi dicatur pec fe dc
fruitione otdinata , & inordinata ; ergo fi mili-
ter otdinata fruitio, & inordinata funr extrema
contridirtionis.ergo non datur mcdiuin.

Solutio ; Dicas quod fruitio in communi
non cft abafiuitio a fruitione ordinata , & a
fruitione inordinata, & non ponitur in nume-
rum cum illis, quali fit vna tertia ftuitio;fcd cft
communis & indifferens ,vt fuperius ad fu a
inferiora : vt animal confiderarur in commu-
ni indifferens , 8c etiam confideraiur , vt eft ra-
tionale , vel irrationale ; ita fruitio in commu-
ni pofiuud neque cft ordinata , neque inordi-
nata , fcd bene pcrmifliuc poteft efle otdinata.

& inordinata. Vel dicas,quod permittit fecum
vtrumque, no ponitur in num erum, fcd ftuitio
in communi permittit fecum fruitionem ordi-
naram,& fruitionem ordinaram ergo noropo-
nirur in humerum. Exemplum , animal diui-
ditur in rationale , & in irrationale , & tamen
non funt tria anira ilia, fcd du» tantum anima-
lia « ita paritet dicas dc fruitione in communi,

?|uc diuiditur m fruitionem ordinatam , & in
tuitionem inordinatam.

Scotus pofita opinione Auicrnnz dicentis
alio a Deo frucndumcfli;atguit contra ipfum,
fc probat quod intcllcrtus nofter , cum lu po-
tentia fiuens , non quictatur nifi in perfeci (fi-
mo ente i cum ens in communi fic ubiertum

intcllcrtus noftri, fecundum AuicennJTB ; ctgo
non poteft quictan , nifi in peifertiffimocntc;
huiuliuoJi cft peus ; ergo non poteft quiet^i,
nifi in Deo.

Contra Scotum arguit Occhani , Ac Gabriej
Pici, diccmps quod Scotus vult probare ratio-
nibus naturalibus quud eft fruendum Deo cl/i-
re vifo , fcd boc cft falfum , quia hoc cft tan-
tum creditum.

Dicas,quod iftx rationes Dortoris prxdirtx
valent contra Auiccnnam dicentem ens in c6-
rouiM eflc obiertum inicllcrtus noftri natura-
le; hoc fuppofito, rationes Dortoris funt natu-
rales, & contra Auiccnnam ; fecundum verita-
tem funt tantum crcditx, quia non cft natura-
liter notum tale ens(vt ponit Auicenna>fic fic
obiertum naturale jntcllc^us coijiunrti , idcf»
funt creditx.

Infupcr SucfTanus arguit contra Scotum i»
fecundo Meraph. & adducit alias duas rationes
Scoti in ejuano , dijhnii. <49. tjuaJJ. 8. vbi dicit
qudd ens cft obiertum adxquatum intcllcrtus
noftri ; ergo non quictatur, nifi in pcrfcrtillirao '
ente. Similiter dicit qubd intcll edus poteft m-
tuitiuc cognofccte.quia fi poteft fcnfus,ergp 6c
intcllcrtus, & arguit fic :

Ens cft obiertufn intcllcrtus, vt caufatum J.
quiditate naturali per phantafmxta rcprxfepta-
ta ; femper enim conceptus ntv cft caufatus a
qui Jiutc naturali, ergo cns.vt ens non cftob-
iprtuni intcllertus noftri.

Dicas.quod iftc nonrcrte habet Scotum, non
enim dicit Scotus quod pro flatu ifto poffit na-
turali ratione probari intellcrtum humanum
non poffc beatificari, nifi in cognitione intuf-
tiua fumme intcllertuali ; fcd dicit qudd lo-
quendo dc intellcrtu,ex natura intellertus po-
teft naturali ratione dcmonftrari ipfum non
polle beatificari .nifi in tali cognitione intuiti-
ua lummi bor i;& fic inteiligit Scotus cx narura
potenrix, & hoc patet a Scoto in prima quxft.
prologi.

Ad fecundum.falfum eft quod non poffit in-
tcllcrtus cx natura potcDtiz intnitiuc videre
iptclligibiliadd cft,!ub(taiuias abftradas , licce
in hoc ftaru npn poffit.

Infupcr arguit Sneffanus contra Scotum, qui
tenet qud J qou poffit naturaljrer dctnouftrari
animar immorta!itai;ergo nec pofle beatificari,
cum morralitas lepugnct ioclicitati.

Dicas.quod pio ftatu ifto non poteft proba-
ri naturalircriminortalitasanimx, tamen fobla-
ra imperfertione huius flatus quo ad cognitio*»
ncm.potcll probati natuialitcr, A: fit intellegit
Scotus. decum dicitur fecundum Scotura.mor-
taliras repugnat fcclscitati ; dicas quAd vriqtJe
mortalitas repugnat fa-licitati virtualiter , non
autem formali ter, qma Chriftus fiiit beatus,

& mortalis, pollet enim quis clfcpcrfcdle bca-
ruS tantum per inftans,dutamc beatitudine fa-
riandi

CLxxvm.

Scouis tn t Jij} primi, jrguendo contra Tho-
tnam dicit qu^d accidit quAd in eodem con-
iungaror ratio primi effiyicntis , & piimi finis,
nec quietae inquantum primum efferti uum.
Huius oppofiiuiTi habet in MJI.i.ijh.i .pnmt, vbi
probat illum efieinffuiti vigoris,quia eft infini-
tum infinitorum obi crt orum; ergo libi non ac-
cidit ratio eftertiui primi.

Solutio.

Scoti. ; 605

'Solutio ; Dicas qu&d primo cflfcflliuo «z na-
rtira rei non accidit quod coniungatur rario pri-
mi efficientis, & primi finis; fcd accidit ad op-
potitum Auicenn^ ,quia fecundfim Auiccnnam,
fecunda Intclligcntiaed cffeAiua rercia;, non
hmen di finis eius ex natura rei. Vel dicas
qa&d primum effcflliuum non dicitur quietati,
vr cffcftiuiiro.fed vt finis tantum quietat.

CLXXIX.

Scotus in tertio articulo dtjlinftionu prime, q.
•1. primi, dicit quod voluntas , ficutpotcd ab-
foltitc velle, Sc nori velle, ita velle nc , Sc non
velle fi&Huius oppofuum habet in auaft.iJtJ}.
pnmi.vbi dicit quid in potedate voluntatis ed
ft ui, vel non frui, non tamen ed in fua pocefta-
te ftui lic,vd non fruiiic.

Solui to ; Dicas quod Scotus in ptima q.dift.
ptitni , loquitur de fruitione in communi , in
fecunda autem quxdionceiufdem did.lequitur
de fruitione ordinata, fle dc ftoitione viatorii,
Sc non dcfiuitjonecomprchcnforis.

C L XXX.

Scotus in ftluuont quinta q.principalis , vult
quid non fit in poteftate intcllc&us fitroius,
vel minus. firmiter ademite veto, fcd volunta-
tis. Huius oppofitum habet dift.).huuu primi,q.
x. vbi ait quod maior-conatus intellectus facit
perferiorem actum Sc alTcnfum , Sc minor co-
natus imelleTus facit minorem alfcnfum.

■SolutioiDicas quod intellcdus, liante obic-
&o arquali ter difpofito , non magis, nec minas
jUfentu s fcd quando intcllcTus clt magis , vel
.mintri djipqfitus , liante eodem obicTo , tunc
magi t.vcjminusallcntir, fle fic intellexit Scotus
inqalt/lJmtwprtmi,

Scotus in fic unda qutjhonc prima diftinfhonu
artic. primo , dicit quod fit pudibile viatorem
f»ui clfcncu.non fruendo pcrfon.i , quia potclt
concipi edentia , non concipiendo perfonam,
quia relatio non cd de conceptu eUtntix diui-
nxjergo potell concipi eifenua,non concipien-
do perferum.

Contta arguit Occham,df/7.i.f.i5.fic,Qux
funi idem realiter, vnum non potell concipili-
ne alioifcd perfona, & edentia fuot idem rcali-
tcr ; ergo non potell concipi edentia non con-
cipiendo perfonam.

Dicas quAdetfi. clfcntia, St perfona fint idem
realiter, didirgunntur tamen cx natura rei ; &
fiiqc cdquod vnum poterit concipi , non con-
cipiendo aliud ; Sc nc dicas ad alia cius argu-
mema.qux circa idem tendunr.

Jn eodrm articulo Scotus diae qu&d viator
potedfiui vna perfonanon fruendo alia, quia
poted concipere perfonam Patris, non conci-
piendo perfonam Fili) , ncC perfonam Spiritus
Cinfti. Contra arguit Occham ibidem.

Perfonx fum relati ux^t^ater, fle Filius , Sc
vnum relarruum non poted concipi fine alio;
igitur non poted ffoi vna perfona ,.ppn fruen-
do alia,quu relatiua fum (imul natura, Sc cog-
nito vnocognofcitur fle reliquum.

Dicas ad Occham, quod eius ratio non con-
eluditiqttu dato etiam.vt ipfe dicit ,quod vnum
relatiiium non poted concipr fine alio , fle di-
din&c iutelligi , tamen Pater non refertur ad
Spiritum fandum, nec Filius; ergo poterit in-
fdligi Pater , & Filius , non intcllc&o Spiritu
fan&o. Vtl dicas quod relatiuum non tdde
conceptu formali , Sc quiditatiuo fui corrcla-
Sc$ii Optr. Tam. XI/.

tini , vt pater non ed de conceptu formali fi"
lij. Tertid dicas quod non poted perfefke con-
cipi vnum relatiuum , non concepto corscla-
tiuo, propter dependentiam vnius ad altctum.
Quarto dicas ; concedendo qufld non poteft
percipi vna perfona tclatiua , Sc hoc perfeci
non concepta alia perfona fibi corrclatiua.
Quinto dicas , etfi non poted concipi, vnum
relatiuum , non concipiendo fuum corrcla-
tiuum , potell tamen frui vno rclatiuo , non
fruendo alio correlatiuo ; exemplum » inrelle-
flus non poted imclligete dominum perfe-
flfe.nifiintelligat leruura.flc poted quis diligere
dominum , non diligendo icruum ; fle hoc ed
cx libertate voluntatis, quia voluntas cd libe-
ra ad contrarios a&us.

Contra adhuc arguit Occham fici Quilibet
obligatur ad fruendum illo , quod ed iurnmfl
diligendum ; fcd quxlibet perfona ed fummfl
diligenda ficut edentia diuina ; ergo quilibec
tenetur diligere quamlibet perfonam, ficut ef-
fcnriam diu 1 nam, aliter edet malum, fle irratio-
nabile.

Dicas duplicem efle fruitionem, quxdatn ed
a&ualis,quxdam habitualis. Loquendo femper
de fruitione ordinata primo modo poted frui
vna perfona , non fruendo alia , non autem fe-
cundo modo ; fle tunc malum , fle irrationabile
edet, quando non flueretur perlbnisnrc adhia-
liter.ncc habirualitcr , fle hac refeonfione folue
etiam argumentum Ochx , quod dicit, xqualis
ratio diligibilitatis til in qualibet perlonajergo
ficut teneor diligere vnara perfonam , tencoe
etiam diligere aliam.

Dicas, quod verum ed habirualitcr, non au-
tem a&ualttcr ; fle fi dicas , habet Ghridos in
I0an.cap.t4. £|» & pater vnum fumtu. Et Chri-
ftus etiam dicebat , Philippe , qui videt madidet
& patrem meum * Dicas , quod Chtiftus loquo*
batur fic ; Ego Sc Pat« vnum fumus idenrice,
fle clfentialitcr ratione diuinx cllcntix, non ta-
men ratione pcrfeuarumifle fic poted qui , frui
perfona Patris , non fruendo perfona Fili) > fle
dum Chrillus loquebatur ad Philippum , lo-
quebatur de pudibili , non autem dc facto, Sc
fecundum leges politas, quia lex politacd fle de
facto, qu6d iu patria videns Patrem , videat
& Filium,

Scotus i* utrt quajKprimx^difl.primr, recitat
opinione Hernici ,flc tener qudd el\ pofiibile de
potentia Dei abfoluta con>pichrulo*cin frui
edentia , non fruendo perfona , fle fcduit atgu-
menta Hernici. Tho.de Argcnrinaradcw dijt.
4.3. improbat Scotumcifdem argurocnrfs Hcn-
rici.flt qnia foluuntur k $coro,idco non ed opus
illa adducere.

CLXXXI.

Scotus in eodem fecundo artic . in fine proba -
tionii duarum rationum , antequam refpondeat
ad argumentum Henric i i dicit qu&d afllus cog-
nofeie obictdum jpfius beati, Sc habet proob-
icifto primario ellcntiam , 1 qua eflentialitct
dependet , relationes veri diuinx funi can-
quam obicdum fecundarium ; poted enim ede
obicdi p. inurij abiqoe hoc quod fit obieiti fe-
cundari) , vd primo erit obieidi primari; , fe-‘
eundo lccundari).

Arguit Occham contraScotu.fi idem a£Kis
nunc non terminatus ad perfonam poftea ter-
minatur, ergo mutatur,ct£b erit mutatio vel in
EEe pec

Contradi&iones

604

pertona, vel in adu, fle talis mutatio cft acnui-
fiuua,vcl acquuuyr nouum abfolutum , & hoc
falluro , vel aoua relatio , & hoc per nouum
adum.Sc fi c non mance idem adxis.

Solutio ; Oicas quod non cft aliqua noua
mutatio, fed noua terminatio , quia t-hs vitio
nou prius terminabatur ad pctfonam,nunc au-
tem terminatur ; & Ite pcifoiu pnu» non erat
Vfla, modo cft vifa , fle fic noua 1 elatio rationis;
nec lecuuqym hf ne dicitur mutari, fic ut Deus
nunc amatur , qui prius nonamabaiui ab ali-
quo , nec dicitur mutari ; & cum dicitur , talis
uoua tenui natio ell per nouum adum;negamr,
quia per adum nouum pullum videre fex obie-
da , fle plura , fi prarfententur , fle tamen non

Ser nouum adytn , fed per eundem , quo vi-
entur fex obicda ; fic videns ilfcntiam line
peribitis per eundup adum videbit perfoim, Ii
ci pixfcmcnipr.

Scotus in eodem articulo in ptima ratione
contra Hernicum , dicit q.ibd 1‘arcr piius ori-
gine cft pcifcde beatus , quim gemret filium,
Se in ilio prioti habet obi e dum pe 1 fed e b aii-
ricani,id ell, clientum diuinahi.non comm.ni-
catam tribus, Icd ptarcisc in vnaperfoiu. Con-
tra Scotumarg.iic Aureolus.

1'jtcx putas .iigine,qiia .1 generet, dl perfe-
re ocaius; ergo in tl o prion vidit clientum
comiuuuic^uin tubus , aiioquin ex produdr »-
ncFuij.cc Spiritus fandi , acquireret vifionem
clCui;.x: ,vt in tribus. Si ex cnfcqu.nti ir.tprr-
fcdionem tptrjnlccam ex peifona ptodudj,
quod ell inconucmcns.

Dicas , negando quod in illo prioti habeat
eilcniuracommutticatam ttibus ;flc id proba-
tionem negatur, nam qubd Pater videat cften-
tuni.cll pcifcdio.fcd quod videat in tribus, vr
Ilc.fciiit.ct vt in uibus,uon cil pcifcdio , neque
iroperfedio,

infuper arguit Aureolus contra Scotum , te-
nentem contu Hcnricum . qubu cfTcntu ell
obicdum primarium , peilonae vcib fune obic-
dum fiaut. darium i nara d cit Augultinus : Ru
quibo* fr ne 'iiium ejl Jitn Put<riFihtu,0' Spiritui
fuachuy ergo pertona: 110» fune obicdum fecun-
danum.cuiii uni < -Incdum 6 uitionis, S: tale ell
obicdum pumamim.

Di as.quodpiribiur funt ob cduinquafifc-
cun.J irsu.w.non pro p ni Iccuiidauum, res verb
alta: vjix# lum proprie obicdum fecundarium,
periunc iuut pxira rationem formalem obicdi
bcauiiciiratiocinin obicdi beatifici notuftpro-
p»ic peiibnalicasbld cif.hr ta.

CLXXXU.

Scoriis proban. co itr.* Hernicum dicrr qiidd
cflciuu line pcrlonD peflic e ile tatio formalis
ccxTOinaudtfruit.oncm. Oppofitum h-bet in j.
Sem. dijl. 1 qn.\ . volens probare qubd ctfciqia
non filiatio formali* illius incarnationis , vel-
tur bac ratione; In quocunque fuppofito cft
ratio lormaljs terminandi , iplum terminat, er-
go h edentia cft ratio formalis terminandi, cum
Ur in tribus fuppofitis ; ergo tua fuppolita
iltam vnionem terminabunt , quod ell -bfur-
dum , lic a liinili , (i ciTcntia cit ratio fo: malis
terminandi fruitionem , cum iit in tribus , ili*
tfi^fuppofica <e minabunt, & fic non podumus
fiui cucutia non fruendo pcrfonis,ncc vnaper-
fona fine alia.

Solutio ; Dicas qubd non cft fimihvpiiacfi-

fenm , vt eft obicdum quo, Se q$ud fruitioni*
accidit libi ellein fuppofnis,itaqu6d fi.pcr irO*
poliibile, vel potEbile, non cITct m fuppofitis»
adtntc elfct obridum tale , led vi fic ratio for-
malis terminandi illam vnionem non fibi acci-
dit cfle in luppofitis,imb neccITarib.vc fic eflet
in iuppulitis , Se tunc etlencia cITct tantum ter-
minus </«0,<3cfuppofitum qutdfSi fic non eft fi-
tuilitudo hic, Se ibi.

CLXXXIII.

Scotus in ttrtio artuulo huittt qudflionu , irbj
dicii qubd voluntas coibptehcnloris poteft
frui , Si non frui, fcd non fic. vel fic frui. Hu-
ius oppofitum habet Scotus in 8. dift. primi, q.
4-w ». dtJhnii.i.q^.dt^.C in quurto,diftin.^y.
q**jh <?. habet qubd in cuius potdhtccft age-
rc,in cius potcftatc eft tnodu» agendi i fimiSer
in cuius potcft^c non eft «gere , nec etiam cft
moJusugcndi.

Solutio , Oicas qubd modus agendi duples
ell. Alm» lc renet ex parte agentis cbm agens
habeat facultatem non per obicdum Si no-
tunsHn obitdo , vt proiucre lapidem propb,
vclJoncb. Alius cft modus agendi fe tenens tx
pane obicdi, qu modus cik tanriSm in cJbicdo,
vr obicdum cft comellibile, Se amarum , non
habet potcftatctn agens comedendi obicdum
tale fapoioic.fed tantum fictu cft jideb habet po-
telLtem, (ed non fic, fle fic Scotus habet verita-
tem in quarta qu*ll. prologi de modo agendi
Iccundo modo i in tertio, fle quarto habet ven-
tat att primo modo. Vel dicas, qubd duplex eft
modus agendi, vel d qdcxcft modus adus.Qut-
dam moous comj*oflibilis adui;exemp!uro, di-
ligere Petrum Puuluni.ibi eft ados, etiam rao»
dus agendi compofltbi|is, quia polium diligere
Petrum Paulum propter (t. Talis eft modus a-
gendi coropollibilu adai. Alius eft modas in-
eompolfibihs addi , vr qubd voluntas diuin«
diiig.it Socratem propter lc, talis modus cft in-
cumpoftibilij Jilcdioni diuinx,quia diuina vo-
luntas non ^vtcft ctrarc j cum ergo dicitur , in
ova* p oteti At e eji Arerr, m tiiu potejUtt ejl m*-
Hu* ag$ idi ; Dicas qubd verum eft de modo al-
gendi , qui fi? tenet er patte agentis , nego de
modo agcndi.qtii Ictenetcx parte obi edi, quia
hoc cilctcx obirdodiuino volente Ce oftende^
ie,puta cflcmiaro,flc non perfonas.

CLXXXl V.

Scotusvult w i.quxji.q ifrimt, Artie. prime, in
principio, qubd cftci)(ia,quc reiatlttbthcitUr,fit
aliquij , excepto rtlatiuo , ira qubd vtlit qubd
ablolutc includat omnein relationem rcalcm.
Huius oppofitum tenet m t. di(i. \q qm^ji i. &
q»rfi.6. Quodlibtr. q bd arqualitas fundetur in
qualitate.flc fimilitudo in qualitate , tamen Ce-'
cun Jum Phib.fophum tenet yAfetAph.cAp.jld
aliquid, quod vna paternitas cft fimJis altt ri.flc
zqualis Iccundura magnirudincm;flc fii pater-
niraicrir immediatum fundamentum fimilito*1
dinis reStlVtqualiufis i St qubd relatio fun-
datur in relatione tantbm , igitur non in ab-‘
foluto. ' ‘O. t-

Sqlurjn ; Dicas qubd omnis relatio de nc-
ccftita e fuiidatut in aliquo abfoluto , Se hoe
poteft cftc dupliciter ; vno medo immediate, fle
fic non (e.npcr relatio fundatur in abfoluto, ?t
p.’tf de fimilitudinc, fic zqualitare; alio modd
mediatb.5; hoc modo imelligit Scotus inx dift.

1. qHiji. l. .....

Scotus

Scoti. 6oq

CLXXXV.

Scotiis in fecundo articulo diihftlhonu prima,
q.xprtmt.tn prma ra tume contra Henneum , di-
cit quod Pater prius origine cft beatus , ante-
quam generet bilium i led videtur i equi quod
Pater pofteuusorigine generet Filium. Huius
oppofitum videtur fcquicx eius didis, quia ipfe
in fecundo Sentent.dtjl.i. q.t.dr tn Quodhb.q 5$.
vult quod prius origine dicatur Pater rclpedu
eius, quod cft a fc,flc poft origine relpedu cius»
qui cft-ab alio, fic igitur pofterius origine gene-
rat Filium ; ergo ab alio habet qudd. generet
Filium, quod cft falfum.

Solutio Dicas quod Pater prius origine cft
beatus , Se in ipfo priori eft Pater , Se producit
Filium, Se in eo quod producit , eft prior Filio
produdo , in illo priori cft perfede beatus » Se
habet cjfc a fc,at Filius poftcrius origine eft pro-
du&ui, & habet rj/ir producum ab alio ; Se Ile
verum dicit Scotus.

Comta *, Scotus vult qudd quamuis prius
origine Pater producat crcaturam,dc Filius po-
ftetius otiginc ; non fcquitur tamen quod in
aliquo inftanti iit creatura polita in effe a Patre,
in quo non lit polita in effe i Filio, fed quia hoc
canturo habet Patet i fcmetipfo.Jc Filius 1 Pa-
tre, vt dicit Scotus t.diftfrimi,q. i.& tn Quod-
hlf.tj. 8. fi ergo prius origine dicatur, in quo po-
fterius nou cft , fcquitur qudd creatura liuc in
cjfe cognito, liuc in effit tcalis exiftentix , aut ia
aliquo inftanti fit a Patre produda, in quo non
fit produda a Filio , fic fi polletius origine eft

firodudaaFilio ; ergo erit bis produda, fimi-
uet de Spiritu fando , qui cft produdus a Pa-
tre in aliquo priori , in quo non producitur h
Filio, fcd poftcrius origine a Filio,lequitur idem
quod fupra.

Dicas quod alio modo Parer comparatur ad
Filium , vt producit ipfiun , & aho modo ad
creaturam, vt producit iplaratfimpliciter enim
Pater ratione principi) formalis produdi , &
producentis, qua Filius cunftuuuur in effe , fic
inquantdtn producit , eft pnor Filio produdo,
& Filius eft poftcriot ; Se dato per impoftibile,
quod Parer non producat a fcmetiplo , Se non
haberet effe a (c,tamen mquantum producerer,
clTet prior Filio produdomon autem ficconfi-
deratur,vt comparatur ad creaturam , & Spiri-
tum fandum , quia cum eadem ratio formalis
producendi crcaturam,& Spiritum fandum lit
in Filio; fic Filius eft prior origine Spiritu fan-
do,& creatura.

C L X X X V I.

Scotus in i.Senun.diJl.ij. dicit quod ex pu-
ris naturalibus poteft quxeunque voluntas,
falrcm in (heu mturxinftitucx.diligcrc Deum
fuper omnia. Huius oppolituin habet tn fe-
cundo , dtftin. x8. in fine , vbi habet illa vetba :
Qutcunquc voluntas a. tum hmttt prsceptt txo-
quitur , liciet informis , dtjjontt fe ad grunam gra-
tificantem , cut ablate , vel refijht , & peccabit
mortaliter , vel conjentit ,0 tuRificabttur. Ibi
Scotus viduur velle duo. Primum ,quod vo-
luntas exiftens in peccato mortali poteft dili-
gere Deuin fuper omnia , cuius oppofitum ha-
bet tn tertio , di/ttncl. i vbi vult quod fruitio
ordinata ncccllano prafupponir gratiam , cV fi
rcfiftit , peccat mortaliter , nempe quando
Deus homini offert luam gratiam : fi non rcli-
ftit , con icquitur gratiam a Deo libi collatami
Scoti Optr. 7im. X 1 /.

ergo homo non poteft ex puris naturalibus
Deum diligere.

Solutio; Dicas qudd Scotus in fecundo lo-
quitur , citando vnam opinionem , Se non fe-
cundum propriam mentem. Secumld.potes di-
cere qudd Scotus velit hoc elfc , quia Deus li-
beraiiter olfcrt gratiam , Se non quod ex natu-
ra liberi aibitrij in fe fibi repugnet , quin ex
luis naturalibus poflit Deum dihgefe. Si quis
autem vellet in via Scoti tenere oppofitum, di-
cat , intelledus tantum hoc poteft ex natura
poteutix.fie non vt ligarus.

Sed dicas, fi teneor diligere eum fuper om-
nia ; ergo magis teneor diligere id , quod eft
magis ad honorem Dei , fed magis eft ad hono-
rem Dei qudd lalucntur centum nomines.quiun
ego folus;ergo videtur quod magis debeam
illos homines appetere laluare , quam me ; fcd
hoc eft falfum,vr patet in $ dtft.xy. vbi Dodor
dicit , quod poft Deum quis debet fe diligere
fuper omnia.

Dicas qudd ex ordine charitatis in multis
calibus , quorum vnus cft in ptopofito , nugis
teneor diligere id, quod tninus eft ad gloriam
Dei;non clt ergo vera illa propofitio, vbi exte-
ra non funt paria.

Sed adhuc dices , qudd videatur magis ho-
mo fe debere diljgcre quam Deum ; ergo non
Deum fuper omnia. Probatur confcqucntia per
Atiftotclens 9. Et lue. vbi dicit qudd amicabi-
lia,qux fune adalrcrum, prxfupponum amica-
bilU ad (CfSenono Etbtc.cap.y. dicit qudd homo
cft magis fibi amicus.

Dicas qudd omnia didi Philolophi funt
vera,comp.irando hominem ad alia poft Deum;
vndt dicit Petrus Camcnccnfis,quod creatuta
rationalis appetitu naturali tend.i in <uan»con-
Icruationcm tanquam in fioctn vlttinum fui
appetitus naturalis, fed appetitu rationali , Se
libero creatura rationalis poteft , Se debet ten-
dere in aliud,quam in fciplam , tanquam in fi-
nem fuum,fcilicet in Deum.

CL XXX VII.

Scotus in j. q ut R. prologi .dicit quddelcdio
reda, fiue adus virtutis, quod idem eft , eft ab
h«bitu virtutis, quiacxptcfse dicit *» dtlhij.pri-
rm , qudd poteft clTe habitus virtutis , 6e cledio
reda , licet non fit genctata ab habitu virtutif.
Huius oppolituin habet t* qJhfi.\q.q.x> vbi di-
cit qudd non cft de ratione adu* moralis quod
fit generatos ab habitu virtutis, ucc quod lit ge-
neratiuus \ mutis.

Solutio ; Didas quod Scotus non negat elTe
clcdioucm icdim , nullo habitu virtutis pix-
fuppolito, fed aliquis non dicitur piopric , vir-
tuosc agere, & perfede. nili agat fecundum ha-
bituro virtutis, cum habitus faciat prompte, Ia»
cilitcr,& expedite operati.

C L X X XV 111.

Scotus in q.q utfi. prologi , & m fecundo, di fi. 1.
iu materia de xoo,& dtjf. *. in nutem, de co-
gnitione Angelorum , CT *n terno, difi.i 4. dicit
difcurfuin dic in Angelis. Huius oppofitum
habet tn iabfi.% .quefi.6. vbi dicit Angelos non
difeurrere.

Solutio ; Dicas qudd Scotus m x.dtfi- i.tj.6.
loquitur m refpedtuo fermonc. Secundd dicas
qudd Scotus loquitur ad hominem.
CLXXX1X.

Scotus in primatdifii primo, quoji. x. cor.ccdit
E E e x qudd

606 Contradi&iones

cognitio intuitiua eft exiftentis, inquan-
lum cxilt£cis,& hoc idcmvsilt in dtft.). & dift.

(jmfl.pt nuit. prtrm, & m fecundo, dijiinttj. CT
*n quarto, dtfhn. i o. & 45». (]U.*J}m,& m Quod-
bb. icd circa dirtum Scoti oritur maxima dif-
ficultas ; nam ipfc m prima dij}.pnmi,quaji.i .&
(jutff.i. vulcquod intcllertus frui poflit eden-
tia ,non fruendo peifonis; hoc enim videtur
ede fa! furti. Ratio hxc eft, quxeunque dicunt
i tantum vnatn exiftentum.impoflibilc eft vide-
re vnum, non videndo aliud ; fcd perfona diui-
na , Sc edentia tantum dicunr vnam exiften-
riam;ergo eft impoffibile videre ellcntummon
videndo perfonam.

Solutio j Dicas qudd licet ctfcnria, & perfo-
ra vnam tantum dicant exidentiani rcalitcr,
non tamen formaliter ; im6 ex quo funt diftin-
fta: formalitares ex natura rei, etiam dicunt di-
ftindas exidentias ex natura reii& nullum fc-
quitur inconucniens apud Dolorem , quid in
Deo fint plurcsexiftcntix ex na tui a tei forma-
htet diftinrtx i edet tamen valde inconueniens
ponere plurcs exidentias in Deo ex natura rei
realiter diftinrtas.

CLXXXX.

Scotus in pritno, dtfhn 1. tjtuft, 1, dicit quid
non oporret in edentia diftinrtc concepta per-
fonam diftinrtc concipi. Huius tamen oppo-
firum videtur velle in eadem dift. quoji. t. vbi
dicit ; & ciiaro in pluribus locis , quod cogni-
tio intuitiua eft taurum exidentis , vt cxiflens
ed, & vt prxfens rn fua exiftemia , quia clfen-
tia diuina non exidit nili in pcrfonisicrgo non
poted videri fine perfonis; nam qux prxeise
dicunt vnam evidentiam , imnodibilc eft vide-
re vnum , non videndo aliud ; fcd edentia , &
per fana dicunt prxeise vnamexidentiam ; ergo
impolfibilc eft videre eflentiam , non videndo
perfunam.

Solutio ; Dicas audd licet non fit vifio nifi
exiftentis , mquamum exiitcns,*: non eft exi
ftens , nifi in perfona , non fequitur , non eft
exiftens, nifi quantum in perlona, fcilicct quAd
ratio terminandi vifionem fitipfa perfona ,in
qua cfT-mia exiftit. Vel dicas quod aliud eft
loqui dc exiftemia , & aliud de incomtuunica*
biliexidrnr a; cognitio intuitiua bene tumi-
llatur ne cfTario ad exiftcns,vt exiftens tft,
edentia autem diuina. vt prior perfonis, eft vere
exiftens propria exillentia ; fcd non elt ncceftc
quod cognitio intuitiua terminetur ad incom-
munic.ab.Ic fubfiftens.

C L XX X XI.

Scotiis in primo, dijlin.t. ejueft. 1. dicit quod
frui podumus edentia non fruendo perfonis;
hoc enim videtur cilc falfum , quia dicit ipfc
quid peifonx funt idem rcaliier circntix.cunc
nc i Quando aliqua funt idem realiter, impof-'
fibilc eft vnum concipi, alio non conccptorfed
ctfcnria , Sc perfona lunt idem realiter ; ergo
non poteft concipi edentia , non concipiendo
pcrlonam.

Solutio.Dicas negando maiorem', nam fub-
iecluni & propria pa(Bo funt idem realiter , &
tamen fubiertum poteft prxeognofei quod fit,
non firoul cognita paffione ; ita pariter dicen-
dum eft de c dentia. & pcr.onis , qux licet idem
nnt rea. it r cum edentia , & habitualiter frui
non podumus edentia , quin fruamur etiam Sc
perfonis-, adhialitcr tamen frui podumus eden-

tia fine perfonis , quia eflemia diuina eft ens
ab lolu tu m . perfunx vcr6 funt ens rcfpcrtiuura,
& abfolutUm eft prius refpcrtiuo ; igitur fiui
podumus edentia , non fruendo perfonis , qux
funt rcfpc&iua.

CLXXXXI1.

Scorus in primo, dtft.i.quaft. t. dicit quod pec-
cator non poted referre artum peccati in
Deum , quia fruitur illo ; hoc idem videtur
vede m (juajl.f .dtjhnfl .prima primi, vbi quxrir,
an peccator fruatur. Oppofitum habet eadem
<]"*/}. vpi dicit qu6d peccator uon fruitur artu
peccandi.

Solutio ; -Dicas qudd Scotus in illa quoft. 1.
non videtur afTcttiu* loqui. Secundo dicas,
quod quando Dortor dicit qu6d peccator frui-
iur .au peccandi , loquitur improprie de frui-
n one, qux eft amore inhirere alicui propter fc:
led quia peccator cli.it adum peccandi nullo
rnoJotefenhiic atali potentia adobteaum ve-
re fruibilc , ideo peccator dicitur frui ilio. Vc!
dicas duplicem clt. ftuiiionem.qnxdamcft or-
dmata, 4c hac fruitione peccator non poteft
trui (elploiquxdani eft inordinata , & hac frui-
tione peccator fruitut feipfo.

CLXXXXIII.

Scotus in pnmo St„em.q. i . dicit quod cau-
la Iccunda noncaufat , nifi inquanmm moue-
tuti ptima Huius oppofiium habes in prime,
difl vbi vult exprcfse quhd fecunda

caufa m agendo nihil pcniius recipiar 1 prima;
s.- tamen nrpoflibile eft aliquid moueri ab alio,
nifi lalscm motum recipiat, fi tamtim localiter
mouctur.

Solutio; Dicas quod caufam fecundam mo-
ucn i pnma m agendo, poieft dupliciter inrcl-
ligi. A rimo , qudd in ic moucatur i fccundd,
quod nihil poteft agere r.fbcrtu effertus , fiuc
mouetc.mfi pnma caufa fimul agat , velmo-
neat ad eundem eifeflum ; & illo Iccuiido mo-
do vciuin eft -lictum Doftotis . fed vt fic nihil
recipit m fe. Vel dicas quod caufam fecun-
dam moucil a prima m agendo , non imelligi-
tur proptic moueri , fcd intiiJtgitur moueri ex
hoc , quod dicit oidincin mfetiotemadpti-
mam caufam .ita quod. unpoOibilc eft ipfam
agcrc*pnmi non agrnre. r

CLXXXXIV.

Scotus wpnm. . d,ft. ,. d,cit qi,6d

caula Iccunda agit in virtute primx : * per
conlcqucns cun. . fecunda agat contingenter,
ieqtiit ur q. o l etiam pnma contmgentu agat.

H c non videtur cftc vetum, quia cx quo pri-
ma caufa prius agit, quam Iccunda ; aut etgo in
illo priori attingit cffciftom fecondx caufx, auc
non : li pr n.d , . ig0 cum iccunda cauia in illo
priori uihii agit , 8c fi in al quo figno pi ftcrio-
ri agit ad il.um c(FcaUm . fequitur quiit tdem
ent bis produ&utntfi f, .undi.ergopsim. cau-
fa nihil git.quia agere ad cffcflum eft attinge-
re illum. 6

Solutio i Dicas quod psima caufa non agit
in a , quo priori, fcd fruul cmr. fecunda cau-
fa, Sc fi dicatui . m Uri, de Ce, fi, dicitutquid
pnma caula prius agit , quam fecunda. Di-

fcSr1 "C JCbCt lnrcll'B' ‘ 'd cfi * per-

C L X X X X V.

Scotus .» i.d,fi. s. dici, imelleaum ef-
ic potentiam aaiuam. Iluius oppofitum haber
- pauli

Scoti.

607

p*ulo infra diJH»B»*u , pnrte 1. vbi

dicit quotTprodu&um in effe (implicitet ab in-
cellcftn diuino non eft in ipfo incellrAn ; ergo
intcllc&us non eft potentia a&iua. Similiter
exprcfsc vult infecunda , dift, 1 9. de locuitoi.e
Angi lorum, quod inrcllctftus vnius Angeli po-
cefl. caufare a dum intelligcndi in inrellcdu
alterius Angeli , Sc Gmilftcr fpecicm tntclligi-
bilem. Patet etiam de intclledudimno, qui in
a&u fno producit obic&a fecundatu in effe fe-
cundum quid, Sc tamen illa obic&a fecundari»
non fune formaliter in intclledu diuino.

Solutio ; Dicas qudd Scotus non habet pro
inconueniemi eandem potentiam refptdu di-
uerfortim terminorum dinerfimode appellari»
nam fi termintos produdus fir extri , ipfa dici-
turprodudiur,vr enim inteliedtis producit ali-
quid , quod vcr£ recipitur in materia cxtriufe-
ca, poteft dici potentia fadiua rcfpedu illiusivc
verd producit aliquid, quod non recipitur for-
maliter in ipfo intellc&u, nec in aliqua materia
cxtrinfeca, fed illud produdam erit in fc f»b-
fiftcn$;tunc dicitur potentia produ&iua;vt vero
producit aliquid, vel auafi producit, quod tan-
tam cft in ipfo formaliter dicitur potentia ope-
rariua.tunc fadiua.

CLXXXXVI.

Scotus in 'Quodlib. qusfi. ij. vult qudd ope-
ratio beatifica includat dc neccflitate relatio-
nem realcm terminatam ad bbiedum , vt exi-
ftcnseft Huius oppofinim habet in eadem qux-
ftione.vbi 'dicit , quod a&us beatificus intclle-
dusdiuini nnllam relationem includat termi-
natam ad ipfam efientiam , quee cftobicdum
beatificum , & non tantum relationem rcJcm.
(cd nec etiam relationem rationis;& tamen in
primo, dill.i.q.i. concludir qudd veri vimur, &
conjungitur obie&o optimo.

Solutio ; Dicas qudd quando cft vnio intec
aliqua naturaliter dilrinda,& habentia ejfe rca-
lis exiftenti* includunt relationem realcm, &
quando cft inter extrema habentia rff* Iccun-
dum quid, vel ftltcm vnum illorum » tunc non
eft neceftc qudd includant relationem realcm,
vt patet de cognitione abftraChua , quae vnitur
obiedo habenti effe tantum fecundum quidjS:
hoc modo intellexit Scotus tn Quodlibu. quift .
ij. quando vero cft inter extrema lic realiicr
eadcm.qudd vnum illorum vnitiud eft in alio,
tunc ibi nulla eft relatio, nec realts.ncc rationis;
& fica&us beatificus mtclle&us diuini nullam
relationem includit ad cllentiam , vt obi edum
beatificum, vt exponit Scotus w i Quodlib . qunjl.
t j. Qu ndo vero dicit 1 n primo, q.\.diji.\. qudd
intclle&us beatificus vere vnitut, & conjungi-
tur obiedo optimo, deber inteliigi vnio poten-
tix ad obiedum pro vnionc fundamen: ali.tci-
licet qudd ipfa potentia per operationem ab-
foluram veri attingit optimum obtedutn,&:
hoc vult Scotus exprcfsc tn 4 dtji.io. & 49.Gr
in Quodlib. 9.! j.

C L X XXXV II.

Scotus in primo, dt(l.)9.& 4°* & ** Quodlib.
qtuff. 14. dicit qudd voluniasdiuina prirt» vult,
Sc determinat de quocunque cautabili illud
fore ,quim intcllcdus cognofcat illud i ergo
circumfcripta cognitione alicuius contingen-
tis, adhuc voluntas diuina poterit illud pro-
ducere. Huius oppofitum habet in i.difl. pri-
mi, q.t. vbi dicit qudd ipft autem vtUe alicutu»
Scoti Opcr. Torn. X / /.

propter finem ptxituelligitur intelliptre illud;
ergo ante piimum lignum , in quo intclligicuc
caufarus , fiuc volens A , ncccfT.rid ptxinsel-
ligitur intclligcns A,U ita fine hoc non poteft
pure cfticetc-

Solutio; Dicas qudd didhim Scoti intelli-
gittit dc cognitione fimplicium propoluionis
contingentis. Tales cnm cognitiones limpli-
ejum prxcedamfletciminatiomm diurna* vo-
luntatis ; vel dicas Sc melius , qudd ctft volun-
tas poflic determinare aliquod fututum con- q
tingens e llc ante cognitionem illius, tamen fa-
<fta tali determinarione , ftatim intellc&us in-
telligit illatu determinationem ,& ita voluntas
non poteft ad extri illud ponere in ejfe , quod
determinavit, nift intclle&us prius intelligat,3c
ita ad fui effe ad extra ncccflaxid praecedit intel-
lintre circa illud.

Dubitatio. Angelus multa caufat , qux ta-
men non poteft caufare, nifi imcllc&ionc prat-
uia;& tamen non fequiturqudd fua iotelleCho
fit fibi eadem cealiter. Dicas qudd incaulando
non cft inconucniens agens lectindum depen-
dere ab alio diftin&o ab co rcaliter , vt paret de
Angelo , Sc dc vna intelleftione ; eft tamen in-
conucniens dc primo efficieiite;& ideo negan-
da oft fimilitudo, fcilicct qudd fictiti Angelus,

Sc fuaintcl’edio funt diftinib rcaliter, ita vel-
le , & intetbirc. Sed Jices . prima caufa non
poteft (ine fecunda; ergo videtur ab ea depen-
dere. Neges confcquentiatn . quia in ordine,
prima caufa trallo modo dependet a iccunda,
nec vt a caufa cfFc^iua , ncc vt a caufa /die qu*
non,vt fit prima caufat agat omnino indepen-
denter.

CLXXXXVI! I.

Scotus in prtmo.dift.y queji.i di . it qudd in-
ttlligrre primi rffe&iui , ex quo eft adfu ^fini-
torum intelhgib I um , fit tnfinitie perfectio-
nis. Huius oppofitum habet tnttrt.o , di/iitu 4.
qutfl. 1. vbi dicit qudd ex perfc&ionc fua nc-
ccflarid cft altorum pet confcquens infini-
torum. %

S< durio ; Dicas qudd quando Scotus dicit ut
r#rrifl„ qudd ex pcrL<ftionccalis adkus dc necef-
fitate eft .diorum obicdorum ; fic debet Intc!-
hgj qudd ille aftus etiam per poftibile, vel iro-
polfibilc . ctrcumfcnpto omni alto inrelbgibiU
i fe, nullam iropeifcdsonem includit, imd fum-
mam rcifctftioncm.cum mtelligere primi. qisod
cft optimum ens, fir penitus id< m cum ipl»> pti-
mo.5; ex tali perfr etione feqi.itur quod iit om-
nium intclligibiliun-. In primo veto Scnt. dtft.
i. q. 1. probae perfectionem primi intclligeie
tantum a pofteriori.

CLXXXX1X.

Scotus in primo ydiflinck. 1. )• dicit

quid omnis .iSus . qui non elt iJcm obitdlo.
oft natut.litcj. poftclior ipib pbiednifc dick
quini aftus ad obirdhim habet dupltccnl de-
pendentiam , fcilicct clfeta.biliutis ,Sc tetmi-
nabilitati». Ptima cli aecidentahs , quia poteft
fupplcti i fecunda cft t(Tenti»lis , «e nullo pa-
dki poteft fupplcri , «c ita faltem tatK tic ftlius
aflu. fempet ccit pofterior. Huius . ppofilqm
habet Scotus w prtm> . prinu >• vbi

dicit qui d adsis ititcllipcndi , vt a eauiis peio-
ribus mi sim dependes ab in.elleci'. -geme, dc
poftibiji. •

Solutio ; picas qni.d Scotus mprirna f-tjt.

KEe 5 fe-

.-s . .'e »

6o8

Contradi&iones

prologi, cantum loquebatur dc caulis adus.fc te-
nentibus ex parte potcntix,& non loquebatur
de cius caulis omnibus, & (impliciter.

CC.

Scotus in l. dtfl. primi , quafl. 3. dicit quid
voluntas reda libera conformatur voluntati
. naturali. Unitio oppofitum habet in fecunde, dift.
. 6.q.i.& m quarto, in materia de pernitentia, &

in quarto, dif.+y.q.x i. voltqubd voluntas reda
iu multis debet difcordare i voluntate natura-
!i,vi etiam patet infecundo , dijl. 3 6. & in tertio,
dijl.l}.q.i.& in quarto.dtj J.fo.q.j.

Solutio, Dicas qu6d propoli c io D odoris ha-
bet veritatem dc voluntate reda per cllcntiam:
huiufmodi cA voluntas Dei , qux cA regula
omnis rrditudinis voluntatis creata;.

C CI.

Scotus in 1 .dijf.x.qu.ydicit qtiAd indiuidua
ciufdcm fpecici poliunt in infinttntn multipli-
cari. Huius oppolitum habet in t.dijl.iajuxfl^.
vbi vult infimta indiuidua non polfc dari : Sc
Francifcus de Mayronisnr 1 .d1jl.44.d1tl 10. per
illam maximam probat qu6d infinita multitu-
do inadupotcA dari , quia nunquam impolli-
bilitas lumitur ex parce Dei , vt etiam docet
Scotus tni.dtfHn.^x. fi ergo dicit Francifcusj
Pudibilius ell ex parte naturx.qnod in infini-
cum lic multiplicabilis, Deus in infinitum pote-
rit eam multiplicare.

Solutio ; Rcfpondent Parifienfcs , Sc dicunt
qu&d Scotus io Iccundo cfl problcmaricus , Sc
Francifcus de Mayronis <&)?.$. qu.+prim,'jM cit
quod natura dc fe cA multiplicabilis in infini-
tum, fcd Deus cam determinat,^ talis determi-
natio cA ab cxcrinfcco;vcl d icas qu6d natura cx
fecA multiplicabilis in infinitum! Sc Deus pof-
fet hoc facercjfcd impedimentum e A ab extrin-
fcco , fcilicet quod infinitum non cA dabiic in
multitudine tnadu, Sc ita impedimentum non
cA cx patte Dei , nec cx parte natura; . fcd a-
liundc , quia fcilicet repugnat tale infinitum
dari. #

CCII.

Scotus in ». dijl.x qu. 7. dicit qu&d Filius cA
terminus produdionis , litte generationis , Sc
hoc modo potcA dici podibilis i huius oppofi-
tum habet vt eadrm'dijl.& quoji, citatu, vbi di-
cit qu6d quxltbcr perfona diuina cx fc cA for-
maliter ncecllc efle.

Solutio ■, Dicas quid quando Scotus dicit
qu6d Filius cll polfibilis , accipit ibi pojftbile,
j>tout opponitur iutpojfdnli , non autem prout
conuettitur cum contingenti.

C C 1 1 I.

Scotus in primo, dif. 1. qu j. dicit quod adus
primus cA prior origine adu fecundo , pura,
qodd memoria produdiua in Patre cA prior
origine ipfa produdionc.Huius oppofitum ha-
bet I n iS.ditt.i quxjl.vlt.& t.quojt. Quodlibeta-
h , vbi vult quod Pater conAituatur in ejfc per-
fanali per paccrnitaicm;&ide& dicit qu6d idem
pA Patient conilitui in ejfe perfonali per pa-
ferniratera, ficut & per generationem adittatn,
cum finr penitus idem*» ergo principium pro-
dudiuum , fiue generatiuum eft prius origine
gcneiationcjetgo fuppofitum habes illud prin-
cipium,quo vere generat.crit prius origine ipla
gci.crationc:crgo Pater,qui cA fuppofitum ge-
nerans per tale principium erit prior origine
ipfa generatione adiua , Sc ficconfiitutuui cfi

fencialirer erit prius origine conAituriuo ef-
fcniialiter.quod non eA intelligibile. ,

Solutio \ Dicas quod quando Scotus dicic
produdiuum in Diuinis prius clTe natura pio-
dudione , & per confequrns ex argumento il-
lato Patrem prius clTc origine produdione de-
bet intelligi didum Scoti de produdione paf-
(iua.non autem dc produdione adiuamam Pa-
ter , inquantum Pater, in Diuinis eA prior ori-
gine Filio, Sc fintilitcr Pater , inquantum gene-
rans , cA prior origine genito. Secundo dicas,
quod bene principium produdiuum cA prius
origine produdione adiua , qua conllituitur
Pater in perfonali, & cum dicitur. Pater ge-

nerat Filiam ,vt habet tale principium produ-
^Huumjverum cA. dum autem infers ; ergo Pa-
ter cA prior origine produdione adiua , hoc
falfum e A. Sed fortaile in liabis fic , generatio
adiua neceffarid prarfiipponit principium pro-
dudiumn.de fuppofitum producens fecundum
illud principium. Dicas qu6d generatio adiua
bme prxfupponic principium produdiuum »
fcilicet memoriam fecundam, non tamen prx-
fupponit fuppofitum producens ; Sc hoc cft,
quod habet Scotussa jQuodltb ■ quoji. 4 , vb i dicic
quod adio neccllarib prxfupponic cfle fimpli-
citer.non autem cllc incommunicabile , prxei-
pu^ quando luppofuum incommunicabile con-
Airultur in tali per huiufmodi adioncm.fic
eA in propolito dc generatione in Diuinisfipfa
enim generatio vere prxfupponic clTc fimplici-
ter , fcilicet memoriam fecundam , fcd non
prxfupponit fuppofitum incommunicabile ,
quia per illam generationem cale fuppofitum
conAiruirur in ejfe.

CCIV.

Scotus in 1. dijl.x. q. 7. dicit qu6d generatio
adiua non pr.rfupponit fuppofitum generans.
Huius fuppofitum habet i» -jjdifl. primi, vbi di-
cit qubd gerundiuum conArodum cum po-
tentia notat adum , vc egtedientem ab eodem
fuppofico , cui attribuitur potentia i cum ergo
memoria fecunda fic potentia generandi ipfi
Patri, vi jn pluribus locis concedit Scotilsiergo
generare cA adus egrediens a fuppofico haben-
re talem potentiam gcncrandhcrgo prxfuppo-
nit fuppofitum, quod eA contra Scotum.

Solutio) Dica* , quod adum generationis
egredi a fuppofico poicA dupliciter imclligi.
Primo modo, quid vere fit a luppolito ; fecun-
do modo , quod egrediatur a principio produ-
diuo,vt adu cudente m fuppofuo. Primo
modo non egreditur a Patre , led bene fecun-
do modo , quia memoria fecunda , a qua im-
mediate pullulat generatio adiua , conAitucns
Panem in ejfe pcrionaii , primi meft Patri , Sc
per Patrem incll Filio. Sed notabis,h a memo-
ria fecunda immediate pullulat generatio a-
diua, ergo in eodem inAanti rrit filius , & per
confequcns Pater , vt prior origine qon produ-
cit Filium , imo ncc diceretur generare fornia-
liccr. Dicas quod illa generatio pullulae i me-
moria fecunda , vt puAcrior origine , Sc In
eodem inAanti originis conAiruit Patrem ia
ejfe perfonali , fcd in eodem inAanti originis,
quo conAituir Patrem , non habet piodudum,
icd in alio inAanti poAcrioti origims.fcc fic Pa-
ter formaiiter generat, vt prior origine, & dici-,
rur generare formaliter per generationem adi-
tura conAiturntem ipfuin in ejfe peifonalii 6 C

hoc

Scoti. 609

hoc modo di&um Scoti in deprimi, debet in-
.telliei dc a&u egrediente a luppolito.

CCV.

Scorus in primo, d. x.tj. 1. dicit qodd diffe-
rentia idearum concluditur ex cicatuns;comra
idearprarceJum creaturas i ergo antei pias funt
diftin&x.

Stflutio; Dicas quod differentia idearum c*.
pitur a creaturis arguitiue.ac a poftcnori.

CCV1.

Scotus in primo, d. 1. 7.1. dicit qu6d duplex
cft diftfndlio rerum, fcii icet naturarum» 6c iup-
poiitorum ; ideo nota»qu5d in creaturis dlftin-
dio naturarum , 6c luppoiitorum lempet fe
concomitantur , fcd non in Deo, vbi eft dillin-
dio fuppofitorum fine diftin&ione naturarum,
etiam in Chrifto cftdiftin&io naturarum line
diftmdionc fttppolitorum i in intelledu verd
dicic Scotus duplicem clTcdtftin&ioncm.fci-
Hcet ex natura rci,fen formalis, & diftindiora-
tionis, quz cft ratione diucrfetum modorum.
Huius oppofitum dicit paul6 fuperiils , nempe
qu&d diftindio irt.i obicdorum , feu formalis
prxcedit omnem adum intcllcdus , & tn d.i.
7.1. dicit quod cft in tatclledu.

Solutio ; Dicas quod talis diftindio dicitur
efTc in intelledu , quia non concernit exiften-
tiaro realem.nec cft manifcfta ex exiftemia rea.
li.fcd per ejfe in intelledu potillimc cognofci-
tur.quia quando intelledus aliquam rem intcl-
ligit,& in ca difeernit plures formali taces , vel
realirates, tuncconcluduntur illae formalitares
dTc formaliter diftindx.

CCV.

Scotus in primo fcntenr.d.i q.i.dicit quod in-
ter di flindioncs , quz prxecdunt intellcdio-
nem.diftindio formalis cft minima:cx hoc vi-
detur negare dtfttndionem ex natura rei. .

Solutio.Dicas prim<\ quod Dpdor loquitur
de diftindionc inter duo obieda, quorum neu-
unm includir alittdinfua ratione formali, qua-
lis eft inter cflcntiam,& relationem. Sed dices,
diftindio inter modum , & rem cuius eft mo-
dus,videtur minor, cum tantum diftingnantur
formaliccr ncgaciue. Dicas qu6d Scorus 1 n pn -
mo,d. a. 7.1. vult probare diltindioncm veram
inter mediam,&: pure rationis, & ita indiftVrcn-
tcr loquitur de dillindione formali,& ex natu-
ra rci.dc cdm dixit ipfani ellc minimam . eam
tantam comparauit ad dillindioncm rcalcm.

CCVL

Scotus m ^.d.x.tf.x.arr. 1, dicit qur-J totum
per accidens iit magis vnum , quam totum ag-
gregatione : ergo videtur dicere aliquam dui-
tatem aliam a partibus. Huius oppolitum habet
in 1. d. 1 z. (]. 1. vbi dicit qu&d ens per accidens
eft prxeise fuz parres , & non dicit aliam cnri-
tatem a partibus.

Solutio. Dicas qu6d ens per accidens non
habet magis vnum eo, quod dicit tertiam enti-
tatem aliam ^ panibus;fed quia in toto per ac-
cidens vna pars informat aliam, quod non con-
tingit in toto per aggregationem.

Scotus in 1. d. x. 7 7. dicit qu&d inferius lic
idem formaliter fiiperiori » fcd non e contra.
Hoc idem habent m d. 8.7. primi , vbi dicit
quc\d includens eft idem formaliter inclufo.
Hoc idc liabet** i.d.16 Repor. d. )*.<£•

j 5.7.1. vbi habet ifta verba formalia. Vndc ho-

mo efl animal formaliter, tjuia (juiditatme inciti -
du animal. Huius oppolitum vadetur habere tn 1.
qnodhb.art,\. part.x. ratione 1. vbi videtur velle
quddconftiiutum iit dc formali tationcconfti-
tutiui.fcd hoc cxprcfsc habet 4..!.! x.q.i.0- 7,
Metaph. 7. 1. vbi dicit quod illud non cft idetn
formaliter alicui , quod non eft de formali il-
lius, quia ellc idem formaliter alicui cft ellc de
edemia cius.

Solutio ; Pro refponlionc nota , quod effit
idem formaluer eft valde xquiuocum , Si habet
tres acceptiones. Vno modo idem cft, quod in-
cludere aliud in fua ratione formali. Secund^.
modo idem cft quod cire de foimali latione
alterius. Tertio modo idem eft »qu6d diccrc
candeiu formalitarcm-Tum dicas quod inferius
eft idem formaliter fupcrioii primo mpdo , id
cft, prout includit aliud in fua ratione formali,

& non c contra , & eft identitas fotmalis non
mutua. Secundb dicas , quod fupctiuscft idem
formaliter inferiori dirc&c repolito fub co fe-
cundo modo.vt idem cft, quod ellc de formali
ratione altcrius,& non £ contra:& fic cft etiam
formalis identitas non mutua. Tcrtid dicas,
qu6d fupcrms,& inferius Ium diftinda tonna-
litcr ntutuo, quia dicunt aliam, & aliam forma-
litarem.quia licut incompolito Phylleo toium
per fe dicit aliam rem a partibus rpjliici diftin-
&am,itain compotito Mcraphylico totum di-
cit aliam fomulitatem a famulitate panium:
aliter noncllct vnum pio fc, & ita in ifto lenlu
homo,& anlnui diftinguuncur formaliter.

CC VI II.

Scotus in x.d. 14. vult quod omnes materix
line ciufdetn rationis , loquendo dc materiis,
quz infiinr rei i nam dicit ibi contra commu-
nem opinionem qn&d ii in cxlo materia, ctler
iimplicitcr eiufdcm rationis cum materia ilio? ia
rum inferiorum; ii ergo omnes matetiz fune
eiufdcm ratioms;crgo Sc formx rc. eprx.pcr di-
ftura Docfcoris, cuius oppolitum habci in i.d.x.
tj.y, vbi dicit quod fotmx eiufdcm faciei nup
poliunt ellc a materiis eiufdcm fptcici ; nam
ignis generatur ex acte corrupto:6c limilitcr ex
terra corrupta.

Solutio.Dicas quod Scotus in xJ. 14. loqui-
tur de materia pruna, denudata ab ume. i fomu,
in primo vero d. 1 7.7. loquitur de matc-iia le-
cuuda,qux cftinvhmia dilpofitioncad icci- .
pirndam formam fpccifiuara ; licui dicimus
quod materia ammx iccepnua <.ft coipus or-
ganicum humanum 4: raatei ia foi inx icccp: iu?
alini dic cale corpus otgamcum , & qu.a hu-
iufmodi matetiz funtalicriuS utioms.l equitur
quod forma hominis, & forma alini lini alte-
rius ranoms ; & quia omnia corpoca huuuna
funr eiufdcm rationis , loquitur quod omnes
animxinteilc#iuz fmc ciuldctn rationis.

C C I X.

Scotus m 1 ,d.x. tj. 4. dicit in quodam argu-
mento, qu6d multiplicato co,quod cft dt cfl.n-
tia alicuius , multiplicatur ipla elfcntia. Huius
oppofitum habet in piuuhus locis, & onuns
Theologi , quippe qui dicum cllcntiam ellc
implurihcabjpcra.

Solutio ; Dicas quM diiftum Scoti ira de-
bet intclligi, quod multiplicato illo, fecundum
quod fune 1 Jcm , vd realiter , vc I cllcntialitcr ,
mulcipUcaiureflcottc ; 4: ficquia pexlonzfunt
prxeise idem ratione cl.;cncix,tdc6 nou loquitur
L £ e 4 q .od

6io Contradi&iones *

qu6d multiplicatu pcrfoms, multiplicetur ellcn*
lia. C C X.

Scotus arguendo contra Hcnricu, dicit quod
creature imitantur hanc cirentiam , aut hanc
cflcmiam,(uie nudam, & fiuecxiftcmcrn,& <ic
per creaturam pollet cognolci edentia diurna,
& in particulari. Huius oppofitum habet d. j.
q.i.pnmi, vbi dicit quod creature non imitau-
furcllcnfiam.nrfi impcrfe&c.

Solutio, Dicas nullam elle f ontradidionem
in verbis Scoti. Habet enim Hcnricus conce-
dere quid cieatur* imitentur cllcntiam perfe-
dc.fiue conceptura Dei in lc,& in particulari}
patet, quia non tantum imitantur Deum fecun-
dum aliquod attributum, fcd etiam fecundum
rj/t Dei, qu6d prefupponitur omni attributo,&
quia vult quod de Deo non pollit lubcri aliquis
conceptus quiditatiuus a conceptu Deitatis,
idc6 Hcnricus debet conccdcrc quod per crea-
turas poffit cognofci conceptus Deitatis in fc,
ciim ipfc creatur* non pouint imitari Deum
fecundam alium conceptum quiditatiuum in-
fcriorcm.fiuc iinpcrfcdiotcn»ifcd Scotus ponit
Deum polle cognofci fecundum altum conce-
ptum quiditatiuum.puta fecundum conceptum
entis fcalisi& fecundum talem conceptum ipf*
creatur* imitantur eftentiam, & fic per illa po-
teft naturaliter cognofci ia conceptu irnpcrfe-
do, quidiiatiuc tamen. C C X I.

Scotus iis i .q.prologi, dicit quod via naturali
non poftumus pet uenirc ad conceptus proprios
ipfius. Huius oppofitum habet in yd.q.i, primi.

Solutio, Dicas quod Scotus i» .primi

loquitur de conceptu complexo proprio furopto
£ (entibilibus , vt puta cognolciraus quod ali-
quid eft fummuin ens, & luminum bonum , &
- huiufmodfiin prima vero q prologi loquitur de
proprietatibus incomplcxis,qux non tunc com-
munes fenfibili.Sc iufcnfibilii& illas via natu-
rali ignoramus. Via namque naturali cognol-
dmus aliquod ens elle fummuin bonum ,lum-
mum verum, &c. ignoramus tamen naturaliter
quid fit illud ensiu fcA in particulari.
CCXII.

Scotus ini. d. $. «j.r. dicit quod primum co-
gnitum ptimitate originis non eft magis vni-
ticrlalc.fcd fimpliciter minus vniucrfalc. Huius
oppofitum habet in x. Meiaph. q. vl/ma , vbi
dicit qu6d magis vniucrfalc eft primum cogni-
tum primitate originis.

Solutio. Dicas quod Scotus in d.yqi primi
loquitur (implicitet , quia in ordiuc con-
fuse concipiendi prius origine cognofcitur
totum, quam partes , Se quia rn ordine vtpote
concipiendi eft fpccics fpecialiilima , cuius fui-
gularc fortius mouct fcnfum,idc6prius (impli-
citer cognitum primitate originis eft fpccics
(pccialiflima i Se hoc debet intclligi camum
quando lingulati illius fpccici eft perfere prx-
/ens , Se optime difpofitum , refpcitu potenti*
fenfiriu*,qu* etiam fit bene difpofita.ma.vcr6
Met .q.vlt. loquitur Scotus communiter i nam
hoc inodo prius origine concipitur magis vpi-
uetfaic,quam minus vuiucrfale.CJc hoc eu, quia
communiter lingulare magis vniucrlalis prius.
Se fortius fcnticuc , quam lingulare minus vni-
ucrfalis. CCXII 1.

Scotus $n i.fentjLtC. dicit pcrfonarn condi-
tui pec relationes pofitiuas. Huius oppofitum

tenet in quodl. q.it). 4.4. vbi dicit qu&d pcr(ona
per (olam negationem poniult in r/r,njm per-
lbna cd.iutclledualis naiui* incommunicabilis
cxillcntia. '4

Solor io.Dicas qu6d dupler eft perfonatetea-
u£e mercata. Quando Scotus J icit pcifoiuui
conftitui per relationes pofitiius, verum cil de
per Ionis uiuinis, & increatis : cdm vero aderit
pcrfonarn conditui per Io Jam negationem, ve-
rum eft de pcciun,s creatis.

C C X 1 V.

Scorus in q \4Vu1uev Julium collocat utibile
in genere Qualuaci»,& fic homo, de nfibiliras
diftmguuntur tcaliter. Huius oppofitum ha-
bet in i j'tnt.d.1. vbi dicit qu6d rilibilitas eft de
puedicamcnto iubllantix , quia identificatur
rcalitcr homini.

Solutio. Dicas quod rilibilitas poteft accipi
duobus modis 1’itmo, pro quadam facilitate ad
ndcnduni,ficut funt quidam, qui de omni mi-
nima re prorumpunt in rifum, dctunc dicimus,
ifte eft valde rifibrlis. Secundo poteft accipi pro
inclinatione quadam ad ridendum , Se naturali
aptitudme. Primo modo fumptacft qualitas de
fecunda fpccic Qualitatis, & hoc modo intel-
lexit Scotus tn q. $4. Vniucrfaliunt. Secundo
modo intellexit tn i.ftntJ.j.

CCXV.

Scotus i* j. d. q.y dicit quod materia pritua
eft (impliciter fimplex , & fimiliter vltiuu for-
ma. Hoc videtur repugnare didis luis, quia il-
lud eft fimpliciter fimplex,quodnoncft tcfolu-
bilc in priores conceptus quidrtatiuos , vt iple
dicit ind.}.q.i.C altbitCcd materia prima rclol-
uiiur in ens quiditatiue.quia ens prxdicaiur in
quid de ea, vt pater per ipiumiW.j. q.y primi:
ergo non erit (impliciter Itmplcx.

jjplut io. Dicas qu6d aliquid elle fimpli c i er
fimplex poteft intclligi dupliciter. Vno modo,
quod non fit compulicum tcaliter ex re , Se re,
fiuc quod non includat rcalitcr aliquid poten-
tialis,& fliqmd adualitatis,& fic m^iciia pri-
ma dicitur fimpliciter fimplex. Alio modo ali-
quid dicitur fimpliciter (implet, quod non eft
cumpofitum ex conceptu determinabili , &
conceptu determinatiuo . & fic materia prima
n<m oft fimpbciu r fimplex , quia rcfoluitur in
conceptu cutis qutdiiatiuX
CCXV!.

Scotus in i.fent d.\. q.y dicit qu6d nutcria
prima , \ founa vkiroa funt prim6 diucrfa.
Huius oppofitum vult ipfc pbmbusinlqciscx-
pref»c,utmpc quod illa dicantur prfiuo diucrla,
quo: in uulloconceptu quidiiatiuc conucnium,
& ex alia pane concedit mJ.yq.yprimi , qu6d
nutcria prima , Se fonr.a vltima conlicniunt in
conceptu enti» quiditatiui.

Solutio. Dicas quod uou vult Scotus quod
materia prima & forma fim fimpliciter. Se ab-
(plurc primo diucifa, feilitet in nullo prxdica-
to dido m quid conucnicniia,quod fi ipfc vcl-
let.vtiqi.c fibicontiadiccrct i fcd dicuntur pri-
mo dmerfa, quam mn ad tjfc aduale fui male, Se
potcmialc fubicduin.fic iticc.njgendo,qu6d nec
marcria prima includit quiditatiuc aliquid
adua litatis formalis , nec forma vliima inclu-
dit quidiiatiuc aliquid poicntuliiatis lubie-
dma refpcdu forn x fubftantblj» : Se in hoc
dicucur prun6 diucrfa. Vel dicas quod materia.
Se forma,

*W -jF *

Scoti. 6 it

Sc fortna,funtprim& diaerfa Phyficc,non aute
Mctaphyflcc. Vel dicas quod materia & forma
fune primo diueria in realirate , non autem in
conceptu. C C X V 1 1.

Scocus i» l.d.jjj j. dicit quod ens fub ratio-
ne communiflima cft primum obicdum intel-
lcdus creari ex natura potcnrir in ratione mo-
lini t fequitur qu&d Deus cum iit perfed illime
intclligibilc naturale poflitmoucicintelicdum
creati i cuius oppofuam habet in quedl. 9. 14.

Solutio , Dicas qu6d quando Dodut dicit
quod ens fub ratione communiflima cfl adx-
quatum obicdum intclledus crefti , in ratione
motiui , accipit ibi ens, vt communiflimum ad
elle ens limitatum, flue creatum* non autem vt
comprehendit fub fc ens illimiratum.vr expref-
sc patet ex Dodorc u/ tjuodl.q.i+.& fic non fe-
quitur quod Deus flt naturaliter cognofcibilis
ab intclledu creato. Vel dicas quod oon debe-
mus ponere ens limitatum, vt primum obiedu
adxquatum intclledus creati , & hoc (implici-
ter ;n ratione motiui,quia hoc modo oporteret
ponere quod quodlibct in quo faluarur ratio
talis entis , cllct per fe motiuum intclledus
creati, quod inter omnia habemus aflignare ali-
quod obicdum primum potcntix.vd primitate
communitatis cflcntialis.vel primitate virtualis
in fe,vcl in luis i.tfcrionbus, quia non inueni-
mus alium fle primum rcfprdu omnium per fe
intelligibiltum Acui cns,im& dicimus quod cfl
primum obicdum motiuum intelledus creati,
& hoc vel in fe vel in fuis inferioribus.
CCXV1I1.

Scotus in ifrnr.d.yq.i. & i.dicit quod rcla-
tiuum non deflnitur per fuum corrclatiuum.
Huius oppofltum habet in if . 9. muerfalittm
folnendo vltimum argumentum.

Solutio; Dicas qu6d Scotus in decimaquinra
quxfl. Vniuetfalhim loquitur fecundum com-
munem opinionem. CCX1X.

Scotus tn 4,d.t.& q.i.& q.+.vtl $.& d.ii.&
alibi,v ult quod agens in virtute alterius dicat
rationem propriam agendi. Huius oppofltum
videtur habete in i.d.5.9. 4. vbi dicit qudd ob-
ieda fecundat ia rooucnt intellcdum cicatum
ad euidentem notitiam conformium eorum;
fl hoc cfl verum/ equitur quod aliquid in fe for-
roaliter includant, quo poflint monere, licet in
virtute altcnu . nioueant , fed hoc non videtur
poflibile , quiaentitas abfoluta.non potefl cfle
ab aliquo habente tantam ejfe fecundum quid.

Solutio ; Dios qu6d Scotus flbi non con-
rradicic.id.o fuftinc do didum eius, dicendum
efl qu6d ex hoc dicuntur mouere virtute intcl-
Icdus diuim.non qu6d in fc aliquo modomo-
ucant ; fed quia totum fuum ejfe habent ab
adu intellectas diuini,& quiaex fe non poliunt
caufare euidentem notitiam confotmitatis eo-
rum,fed folus intclledus diuinus mediante adu
fuo, &: quia talia obieda virtualitcr contincrur
in intellcdu diuino, ob id dicimus illa in vir-
tute intelledus diurni moucre.quia tota virtus
moucndi efl ab intclledu diuino mediante
adu fuo. C C XX.

Scotus in x.fcnt.d.i.q.j. dicit contra D.Tho-
mam quid intellcdioclTet effedus xqumocus,
fl fpecics cflet caufa fotalis;ergo flmditer quan-
do efl partialistoppofitum habet in eadem dtfi.
jw- vbi dicit, quod fpecics intelligibilisaf-
flmilatur intcllcdioni fotmtliter, idcfl,vniuo-

emergo intelledio erit effedus vniuocus ; igi-
tur non erit effedus xquiiiocus,vt iple dicebat
contra Diuum Thomam.

Solutio. Dicas quid tara intclledus , quara
fpecics dicuntur caufx flmpliciter xquiuoap
rcfpedu inteticdionis;dicitui tamen qu.^d ipia
affimiiatut formalitcr intcllcdioni cx hoc.quia
cfl caufa magis proxima, & magisfpccificaiina
intelledionistnam vna intelledio dicitur pro-
prie diflmgui fpeiic ab alia intcllcdionc, quia
efl ab oblido tali fpeciediflindo ab alio;intcl-
tclledus veri dicitur magis aflimilari vutuali-
ter.quia cfl caufa magis remota,tum etiam quia
non proprii fpecificat intcllcdioncmmcc pro-
prii dicitur talis intelledio , quia talis intcllc-
dus.fed quia talis obicdi. CCXX1.

Scotus 10 tJ.S 9.;. dicit quod intclledus ada
fuo non potefl caufare nifi relationem rationis.
Huius oppofltum habet in 1 .d.^.q.+.&d. $6. vbi
dicir.quid intclledus diuinus adu fuo produ-
cit omne ens in ejfe cognito;& tamen illud ejfe
cognitum non efl fola relatio rationis , vt ha-
bet ipfc tn i.d.jf .& 5 6.&in x.d.}. & 18. vbi
vult exprcfsc etiam tn d. 43. quod intclledus
diuinus adu fuo producit quodlibct ens in ejfe
poflibilc , & tamen illud ens poflsbilc non clt
fola relatio rationis, iota cfl ens qmddiutiuum.

Solutio ; Dicas qudd adus intclledus diui-
ni potefl dupliciter conftderari. Vno modo vt
tantam refpicit obicdunj in fc. Alio modo, vt
refpicir obicdum inquam um cognitum,& hoc
fecundo modo non potefl caufare mfl relatio-
nem rationis, quia obicdum inquantam cogni-
rum dicitur camum habete ejfe diminutum , Sc
vt fle in ipfo tantum funt nata caufare entia
rationis. & hoc modo intellexit Scotusi* d. 4.
9.) 1. Primo vero modointclligit Scotus in om-
nibus aliis locis fupracitatis. C C X X i I,

Scotus in i.d.8.9.;.dicit quod iniejlcdof di- *
uinus cognofcit creaturas ab xrcrno;hoc enim
videtur falfiim , quia non fuerunt exiflentes in
propria cxiftcnria- Secundo dicit quod inttlle-
dus diuinus cognolut intentiones fecundas
caufacasin creaturis:hoc fleri non polle videtur,
chin in fc nec exiflanr, quia exiflentia cfl entis
realisinec fundentur in aliqua rc exifleme , in-
quantum cxiftete/cd in re cognita, vel compar
rara in quantum huiufmodi. Tertio dicit Sco-
tus quod intelledus diuinus cognofcit relatio-
nes rationis caufatas ab ipfoab xternoilioc pa-
ri 1 difficultatem , nam fl cognofcit relationes
ratioms.vel cognolcir illas abflradiue, vel in-
tuitiucifed neutro modo,qui.i non funt exiflen-
tia : ergo intclledus dininus non cognofcit re-
lationes rationis.

Solutio. Dicas intellcdum diurnum pofle
cognofeere intuinud , conuenit tiipliciicr , &
hoc adu redo. Primcb , vt obicdum primarium
in fe formalitcr exiflens virtute propria fuo
modo moncns,flue quafl monens, dc fle cogno-
fcit mtuitiufc clfi-miain fuam. Sciundo, un-
quam obicdum non primariunSiOec emine rer
contentum in clTcmia diuiuajicc etiam fua ra-
tione formali aliquo modo moucns inrelit dum
diuinutn ad cognitionem fui : vt proprietates
hypolhttcx , & relationes diumx ad u tra co-
gnofiuntur virtute ellentix intuititie , & non
dicuntur eminenter contineri in illa piopter
perfidam identitatem illarum rcaleni cum ef-
lcntia diurna. Tertio, tanquain obicdum fl cun-
daiiuns*

6n Contradi&iones

darium eralnfitet contentum in cflentia diurna,
quia ipfa eft pcrfe&iffima ratio cognofccndi
omnem creaturam maxime in tjft quiditatiuo,
licet exiftentiaearum.cum fit mere contingens,
fequatur determinationem diuinx voluntatis,
dicatur fic cognofci , Bc oftcndiiur ab ellcntia
diuina , Jr hoc poft determinationem diuinx
voluntati*;?* fic cognitio mtuitiua teiminatur
ad aliquod exiftens tu propiiacxiftcntia, aut ad
aliquod , quod licet non fic exiftens in propria
exiltentia , tamen eminenter fecundum fuatn
totam cntttatem continetur in alio vere exi-
ftentc.qaod erit caofii talis cognitionis , & fic
creatutx quidiratiud cognofcuntut ab intclle-
ftudiuino ab sterno . & hoc virtute clientis
eminenter continentis illas. C C X X I V.

Scotus i» i. q- f^muerfalium dicit qudd ar-
guere a concretis ad abftra&a vltima abftra-
tiione non valet argumentum, ncc tenet confc-
quentia. Huius oppofitumvidetur habere tn ».
d. 8. q.%. vbi videtur conccdcte qudd iftapoflic
elle vera : humanum eji ammahtas : quia huma-
nitas vt humanitas, non excludit illaqus fune
de tationceius quidiratiua ; cum ergo animali-
us fic de quiditate hominis.iita ent veta \huma-
nit/uefl animalitas.

Solutio, Dicas qudd non dicit Doftor qudd
illud quod cft de quiditate alicuius, poflic prx-
dicari de eo vlnmata abllratfkionejfcd fi prxdi-
carctur.Gc prsdicatio ellet vera, non pollet elle
vera»nifi in primo modo dicendi per fe ; nullo
enim modo pollet elle vera przdicatione iden-
tica.quia vnu extremu non includeret aliud per
realem identitatem, & fic conrradi&io nulla.
CCXXV.

Scotus 1 n 4.<j. VniucrfaltMm, ex propria fen-
tentia renet lyllogilinum lubicClum adxqua-
tum cfle in Logica.Huius oppofitum habet w 2.
q.libri Priorum, \ bi dicit qudd Syllogifmus non
eft lubicdlum in tota Logica.quia non cft com-
mune ad omnia in Logica confidcrata.quia non
ad definitionem, neque diuifionem , ncqUc cn-
thymcma,nequc indudionem.

Solutio. Dicas qudd quando Scotus in 1. q.
Prtorum negat Syllogifmum fukic&um aJx-
quatum efie in Logica, quia non cft commune
ad omnia in Logica confidcrata,vcrum cft qua-
rum ad communitatem pixdicationis ; Bt dum
dicit ia 4.9. yhuurfdhum (yllogifmum fubic-
tftum adxquacum in tota Logica, quia cCl com-
munis omnibus in Logica confideratis , veiuin
cft quantum ad communitatem coufidcrationis,
Bc applicationis. C C X X V I.

Scotus ia dift.\. q. 1. contra Thomam, dicit
qudd negatio non poteft inefle alicui , nifi per
aliquam affirmationem. Huius oppofitum habet
in 1 J q.vnicd,primi, vbi dicit qudd negatio po-
teft elle communis pluribus, & negatio eiufdem
rationis , Bc tanten non inclt illis pluribus per
aliquam affirmationem communem illis , ime
per aliquid pofitiuum commune illis.

Solutio. Dicas qudd Scotus ia ^.d.q.t. primi,
dicit qudd negatio non prxdicarur de aliquo,
oifi prxfupponac aliquam affirmationem in il-
lo,ficuc non Idpii non conucnit homini,nifi pro-
pter aliquam affirmationem , fiuc propter ali-
quam rcalitatcm pofitiuam exiftcnccm in ho-
mine.cui affirmat repugnatio lapidis, & fic di-
cit ia i)J.q.vntcd,\ . qudd illa negatio commu-
nis nou poteft competere inletiorirfufi per ali-

quid pofitiuum , vel affirmationem in illo ; Bc
non eft necoftc quod competat libi per aliquid
pofitiuum commune inferioribus. Secundo di-
cit qudd negatio eiufdem rationis dicitur, qux
repugnat affirmationi vnius rationis, nam affir-
matio lapidis repugnat animali ; ergo negatio
oppofica illi competit animali. CCXXV11.

Scotus ia i.d. ij.q.vnicd dicit qudd pater-
nitas , & filiatio in creaturis cx natura rei con-
ueniunt in aliqua rcalitatc , pura relationis, &
per aliquid ex natura rei. Huius oppofitum vi-
detur habere ia eadem difiintiione , & qiujhonc
cifdtiji vbi dlfit quod in Diuinis non eft aliqua
relatio, qu* cx natura rei fit contrahibilis.

SolutiOiDicis qudd non eft fimile in creatu-
ris,& in Diuinis.quia in Diuinis paternitas , vc
paternitas , cft in vltima a&ualitatc ; nec enim
ibi eft aliqua relatio, quz ex natura rei fit con-
trahibilis , ideo ab illis tantum poreft abftrahi
conceptus communis dictus in quid : non quod
cx natura rei detur aliquod commune in quid,
ftd dicitur ille conceptus in quid cx hoc , quia
cft abftradtus a realitatibus quiditatiuis.

C CXXVIII.

Scotus in 1. d. 16. q.vnica,<i icit quod non po-
teft elle terminus formalis generationis. Huius
oppofitum habet tn eadem dijlinfticnc , & qua-
JUone enatu , vbi dicit qudd relatio poteft elle
terminus alicuius relationis, & fimpliciter ne-
gat de relatione intrinfecds aducniente , Bc ta-
men filiatio cft relatio mtrinlccus aducnicns.

Solutio, Dicas qudd Scotus ia j.d.i. 9.1. lo-
quitur tantum de relatione, qux dc ncccflitare
oritur pofitis fundamento, & termino : filiatio
autem in Diuinis non oritur ex natura extre-
morum ,quia ipfa conftituit filium ; vult ergo
dicere Dodor qudd relationi vt relatio cft , re-
pugnat ede terminum formalem alicuius pro-
dudtionis, licet alicui in particulari repugner.
CCXX1X.

Scotus in d. 2. r. vult qudd prima caufii ex
hoc quod continet vircualitcr caufalitatctn fe-
cundarum cau<aruni,dicatur perfodior. Huius
oppofitum habet in if.t.q.vmca,vbi dicit qudd
caufaliras.quxcotincr formaliter eft pcrfe&ior.

Solutio ; Dicas qudd aliqua cft continentia
virtUalis,qux cft perfedior formali, ficut caula
xquiuora dicirnr ‘pcrfe&iorex hoc, qudd con-
tinet cffc&um virrualiter,qui fi contineret for-
maliter \ Bc fimiliter dicitur caula prima perfe-
rior cx hoc.qudd virtualitet continet calidita-
tem Solis, quam fi illam haberet formakter.Ali-
qua vrtu cft continentia formalis, qux dicitur
perfectior continentia virtuali, nam perfedior
eft in Deo habere fapientiam formaliter, quam
habere virtualiccr ,& hoc modo loquitur Sco-
tus ia d.16 q. mica. C C X X X.

Scotus in i.d. 1 3. dicit qudd ab vltimis diflin-
ftiuis non poteft abftrahi conceptus rcalis di-
«ftusin quid. Huius oppofitum habet in x 6. d.
q. vnud rnmt , vbi dicit qudd generatio fiue
altiua.fiuc paffiua, & fricatio paffiua funt vlti-
ma diftmtfiuaiigitur ab eis polcft abftrahi ali-
quis conceptus ditiis m quid.

Solutio, Dicas quod Scotus i» d. 16. q. vnicMf
/apra citatu non ailcrit qudd ab vltimis diftinr
diuis.fcilicct geixracioiicA (pirarionc paffiua,
poffir abltrahi conceptus dittus in quid , quia
non dr clinant ad h.incpa. rcm, qudd hujuftrtQ-
di relationes fini vitimo dillin£tiux,& conftittt-

tiuxj

Scoti. 61$

tfu*.Vcl dicas qu n<! Scotos non dicit hoc tbfo-
lutd, quod non podia abftrahi conceptus com-
munis diftus fa tjHtJ,i&tacn non fit potenrialis
ad conceptum cobiracHuum. CCXXXI.

Scocus ii yJ. r .dicit qudd ens praedicatur in
qnid dc Dco,&dc decen: Pradicamemis. Hu-
ius oppofitum habet in eadem diftin$.vbt vulc
exprclsc , quod ens non pratdicaiur in quid de
vicimis diflcicntqs.

Solutio. Dicas qudd eus alio, Se alio modo
prae dicatur in qui d dc Deo , 6e dc vltimis ditfc-
renuis, licet dc decem Prxdicatncntis alio mo-
do prodicetur in ^MK^naip de Deo ,'Sc dc vhi-
nus ditfcrcn^iispraedicatur in qmd,\ t dicit con-
ceptum non acceptum a tcaliucepcrfe&ibili ab
alioifcd vt prodicatur dc dcccm Pradicamcn-
ris>(ic pt>drcatum dicit concrptum abftra&urn
arca] itate vtre perfc&ibili ab alia rcalicatc.VcI
dicas quod dc vltimis differemus ens prodica-
tur inqmdtvt dicit conceptum non acceptum a
fcalitate pctfc&ibilf ab ano. Dum vetd videtur
negare quod $r.s qon prodicetur in quid de vi-
tiatis difFcrcntiis,dic4s qudd verum cfl,vr dicit
conceptum acceptum a rtalitatc petfi&bili.

CCXXXII.

Scotus iniJ.x y& d.t (.dicit quod perfona,
quo prodicatur dc iribus perforas in Diuinis
dicat conceptum pofitiuum ,non Ipccici ,fed
rpagis alicuius proprii. Huius oppoiitum habet
in lj.d.vbivult qudd buiufmudi conceptus ab-
ftra&us ab vltimis diftin&tuis,vclfic conceptus
(impliciter negatjuus.vel pofitiuus dcnominaii-
uus non dittus in quid.

Solutio. Dicas quod perfona non prodicatur
;’n quid dc vltimis dirtin£liuis,vr cft proprie fu-
periotis dc inferiori , ita vt fu petitis fii in po-
tentia ad inferius, iu quod fir acceptum d rca-
lirate pcr/c£tibili,& fic non dicit conceptu. n ih
qmd : vt 'vexo talis conceptus jion accipitur a
realitate pcjtfcllibitf ab alio,\ hoc modo pro-
dicatur /n quid. Vel dicas quod perfona dicit
conceptura jn quid improprti,nbn autem pro-
prie. CCXXXlll.

Scotus in yq.i. didi qudd ens prodicatur in
quid de Deo. Huius oppofitum videtur habete
tnd.i6.qi. primi. !' '

Solutio. Dicas qudd quando Scotu* dicit qudd
cn^Pr*dicatur ut qmd de Deo, veta clt impro-
pric,du v er d dicit qudd non, verum cft proprie.

e e xxxiy; "*

S.orus in l.d,yq.vlt.in folutione viti mi urgu-
tntnti,& d. 1 7*dicit qudd intcUcAus poteft clle
principia formale habitus.cuiusoppoli u vide-
tur habere in ij.d.i ,q.vni(q. vbi dicit quod intcl-
le&rono poteft efle produdiua alicuius termini.

SolutiOiDicas qudd intellecto non eft a&io
de genere A&ionis produ&iui,& hoc cft quod
fupti dicebat Scotus in d.yq. prkuUiiMA , non
aurem negat * quin ifta fit principiim» formale
habitus. C C XX XV.

Scotus ia i.d.y facit differentiam inter per-
fonam diuinatn , Se creatam , quia diuina dicit
aliquod pofitiuum,crcata verd non. Huius od-
politum videtur haberem i.d.it.vbi dicit quod
luppofitum . vcltatio fuppobtalis non dicitur
awns in creatura.

Solutio;Dicas qudd Hedt Scotus afterat per-
fonam diuinatn conftitui per pofitiuum>& crea-
ram non , illud dicit non ai intentionem pro-
priam,icd fecundum opinionem altorum.

CCXXXVI.

Scotus m 1 9. q9 1. 0r in Quodl.q.6. & d. jl.t.
ponit fimilitudinem in diuinis , Se squalitates
ede reales. Huius oppofitum videtur habere in
d.^o.q.vmcn-

SolutiOiDicas qudd Scotus m jo .d.q. vnien,
primi, fibi nonconnadicit, quia ibi vult exem-
plum ponere, qudd li per impoflibile cflenr ibi
duae magnitudines realitcr dillin&x , vna non
ordinaretur ad aliam realiter>& n6 negat qudd
ibi non iit fimilnudo realis. Vel dicas qudd
quando Scotus videtur dicere Se negare firoili-
tudiucm,& squalitatem efle reales in Diuinis,
loqiittur fecunddm opinionem Henrici,

ccxxxvri.

Scorus in 5 f .d.i.q. vnicu dicit qudd inrelle-
tftus dluinus poterit poftea cognofcere lapidem
in fc.Huius oppofitum videtur habere ittQuodl.
4.1 j. *.»//. vbt dicit (\cjllud quod cignofcttur per
Aliud, bene pottft immediute cognofci~fed non ficti -
tud quod prdcise cognofcitur in Mo:ficut irrtelleChq
duunus prucise coguofdt er t ut urum in rfeutiu di-
uiMAte*r non pertlUm cre*turam,vt ofnettum im-
mediAtum,quiu tunc imeSeliio eius vilefceret.

Solutio. Dicasqudd iutcllefltw diurnus non
cognofeit lapident , nili prxeisi in eflentia fua,
hoc polito , adhuc Scotus (ibi non contradicit,
quia ih )$.d.q.v‘nica, \. accipit lapidem polle tn
(c cogncfLi.vt prxcisidiftinguitur contra hoc,
quod cft cognofei oixcisc per cftcntiam.vt adbj
compararam ad ipfum lapidcro,quali talis com-
paratio fit ratio cognofcendi iplura lapidcro.in
CJuodl. vetd accipit prout iple lapis cogdofci-
tut abfolut£ incir«intia cognita, & non prarcisd
inelfcntia.inquamiim comparatur ad ipfum la-
pidem. Vel dicas quddlapidcpi cognofei in fe
poteft dupliciter ioiclligi. Primo , vt in fe cft
prxfcns imdlcdoi J1uino,& fic lapis infenon
poteft cognofei , 'qula (dnc intellectis diuinus
.vileftrcrat. Secundd ; vt tihtum eft prxfens
in eftentia diuina , Se hoc (nodo lapis poteft
cognofei in fe. 'CCXXXVUI.

Scotus ui d |j. q. vnitA dicit qudd cognitio
Iapidis in Deo eft vttM operatio per fe. Huius
oppofitum vidcvtir habete irtd. 1. q.permlt. &
d.ij.q.vlt.vbi dflfft qudd ens abfi> luturo. Se ens
rationis dicanrur tanthm vnum per ictidcns.
Vult etiam qudd otpnis refpetftus id cjttVi fit
tantum ens ution sitftm ergo cognirio lapidis'*-
dicar tefueftuni attipftihi lapfdrm.uon crirvna
operatio per le/ed tantum quidam refpeifhis.

Solutio i Dicas qudd ipla cognirio ibuina
lapidis eft vna operatio per !e. Et «prod termi-
netur ad lapidem, dicas qudd terminari adl.pl-
dcin non dicit aliqucrfl refpcitum raiionts.irod
prior eft Intellc&Io lapidis , quim iit relpc^tis
rarionis, Jum vdfd Scotusdicij cbgnitiofncihla-
pitffs In Deo cftP vnaiti operationem per fe, di-
cas qudd hoc veram t'ft iitnrlrcucr,fle abfolut^,
quia ab follitum prius ei^rcfpediuo , k 'fntelfe-
«io lapidis eft 'qUid abTolucumj propuhra co-
gnitio ipfius lapidis Ih Dfco cft vna operatio
per ie Ydutfe vero Scotus viderur dicere ccrgni-
tionf Iapidis efle quid rcfpaftiueim, dicas^qudd
hoc verum eft denominatione citrinleca.
CCXXXIX.

Scotus in rmr^didt qudd inseire-

dkio diuina eft menfura omnium aliomm m fe
in^clligibilium. Se fic /equitur qndd priinia alia
prxcisd referuntur a'd JnrcHciftioneTn'd'liiriS,&

'•* ipfa

614 Centradi&iones

ipf* terminabit relationem tjhmfub relatiohc
$ i te abfolutLHnius oppofitum videtor bibere
tn 4J.1 f .vbi diclc qudd non requiratur pratsc-
ciaobiedi propter terminatione intellelkiontj,
licet requiratur propter caufationE, Sc fic licet
creatur» etiam abztcrno nudur/ir habeat ,tan.c
poterit terminate altam mtelldlus d miniter -
go obiechnp , vt terminat ime)leltioncm,cft
menfura ipfius;tgit tir vt fic t crinitur , habet ra-
tionem mcnfurx,& non ipfaintelle&io diuina.

Solutio \ Dicas quod incelleltio diuina ideo
dicitur menfuiAonmis obielti alterius i fcjpfa,
quia oipnia tali altu intclligendi producuntur
jn ejft cognito, tum, quia huiufmodi obulta no
suet in memoria diuina ex natura rei,fed tarum
peraltum intellectus diuini ; tum , quia totum
eorum tjfic pofltbiic e(t ab altu intcllcltus diui-
ni , Sc per .confequen* elt menfura omnium il-
lorum. -CCXL.

Scotus vntea, dicit quod relatio

nr>Q poteit cognofci, nifi termino prxcognitO,
$C exprefsc dicit in prologo, <j.ptnuUimd,^a!<td 'co-
gnitio relationis dependet a cognitione tcitni-
norum.Hoc autem habet ut quadi. 9.14. flante
hoc fequitur qu6d cognitio relationis, qua co-
gnofeit inrclhkiusdiuinu) , Sc quo terminatur
ad creatu ri,non poterit cognofci fine creatura,
Sc lic dependebit i creatura. Huius oppoiitum
habet tn prologo, q.permlnmd, & tn /jnoal. ij.

Solutio, Dicas qubd liclt cognitio telationis
dependeat t fundameco & termino,ficur in effit,
ita Sc in cognofici , talis tamen cognitio poterit
caufari ab aliquo vtrtualitcr continente termf-
uum , Sc fundamentum fecundum totam enti-
tatcripfa tamen cognitio no poterit haberi nifi
pr.rcognitis fundamento, & termino. Quarauis
cnitn intcllc&us diuinuspofiir veri eaulare co-
gnitionem paternitatis , non tamen poterit dl-
AtnAl cognofcerc parernitate , nifi przcogoo-
fcar rcrminuA fundamentum, quia cognofccle
paternitatem in fe , Sc non cognofcerc cilc ad
aliquid, cA non cognofcere paterniratemtfic di-
co iu propofito.quainuis cognitio illius relatio-
nis At tantum i Deo, tamen ipfa non poteft di-
Ainllc cognofci , nifi prxcogniu ipfa crcatu-
ta.ad quam tcrminatur.continet enim virtuali-
ter fecundum emitatem omnem creaturam, in
quocunque ejft, fiuc realc, fiue fecundum quul.
Vel dicas quod crfi cognitio relationis . quam
cognofeit intcllcllus diuimis ex quo termina-
tur ad creaturam di Ai n(Xjt npn pollit cognofci,
nifi prx cognita ipfa creatura,non tamen fcqat-
tur quod intclle&us diuiiius dependeat i erra-
tura , quia iqiellcllus dipiousf tum in g (Je redii,
ium intjfc cognirojcouuncupf-im creat qr4.fr i-
plici coiittaetia/cilicpr vtrruali.foi maliA cmj-
nentiafi i Sc fi i Scotos libi non contradicit , dic
du dicit Scotus.^uod cogniuoicUtionis depe-
tet a cognitione crftniuormxu vcifi cA quando
termini vtrtualitcr non_ continentur in aliquo-,
excpls gratia.relatio.quxcA inter patre A’ filiq,
pendet a cognitione terminorum, qui a pliatio
vinualitcr non concinettii io patcrnitatcA pro-
pterea cognitio paternitatis dependet acognt»*
lionc tiliationis. QCXLI.

Scotus in 1 fient. d.i.<j,q.v»ud , dicit c[\ibdefie
Cognitu lapidis, vt caufabilis cfl ratio xtetqa in
mere diuinajd eA.quod tale rfe cognitu pdccf-
iarid prxcedit illud ejft cognitu, an iit efifio quidi-
fariuu rciA tunc tale ejfe erit vuu per accidens,
& Cc de illo oihil pre (c potcA prxdtcaii, fio

omnes propofitioiics de qftditate erQf per acci-
dens , & nullx erunt in primo modo dicendi
per fe;cuius oppofirum habet»» 4}.d.i .

Solutio. Dicas qu6d tale ejfc, quod dicitor ab
xterno tjjt quiditatiuum.eA effe poflibilc quod
r^cpoffibilo fundatur in ejft cognit inintellollus
enim diuinus prnis producit rem in i/ft cogni-
to,& poA in ^rpoflibilt.Vnde DoHor i»d.4j.
probat qudd poAibilitas rerum primi cA ab
aHu intcllcltus diuini. Vel dicas quod quando
Scotus dicit in 59. d 1. fine ; 6. arguendo contra
D.Bonaucnturam, quid idea cA tantum necefi-
farioium;& in j {.d. 1 .f.t/wira.dum dicit ideam
cire refpellu polTibilis^crcabrlis.loqtiituc ad me-
tem ptopriam-,dum autem dicit ideam cfie tan-
tum ncccfiarioritm . loquitur contra 1). Cona-
uenturam \ Vel dicas formalitcr qu6d quando
Scotus dicit quM efie cognitum lapidis elt ratio
xrerna in mente diuina,id eA.quod tale ejft co-
gnirum , ncccfTari& przccdit quid fit illud effe
cognitura , & fic de illo nihil pote A prxdicari»
6c lic omnes propofitiones de quiditate ciunt
per accidens , & hulla erit In primo modo di-
cendi per fe. Dicas quod aliquxpropofi.ioncs
potiunt dici per accidens, & per fc:pcr fe, prout
funt rationes xtcmx in mente diuina , Sc prout
eminenter continetur in mente diuina.Sc tunc
ilUp ropofitjones funt in primo modo dicedi
per (eidteutur per accidens, prout tranfeue fuper
effe poflibilc, & fic cficiliarur Scotus. GCXLll.

Scotus irid. \%.tj.vntcA dicit quod fi intcllo-
llus prxdeterminaret, tunc voluntas neccAari^
conformaretur illi. Huius oppofitum videtur
habere in /j.dfThMbgut.nn fit prntticM, vbi dicit
quod ad hoc quod cognitio nccefTariortim di-
catur praAica, tria requiruntur. Prim^quod fit
prior praxi cliciendi;(ecundc>,qubd fit coofor-
inis,fiuec6fotm.utua,fiuadirelliua;tettio,quoi
refpiciac voluntati rcgulabileA determinabile,
hoc viti mu viJetur hegarcjquia vidctUr nr.pur-
catcimpcffcllione.qfftdccrminabilisaliundc,
Sc hoc dicit, rpidci dc neccflitatc cofoimaretur.

SolurioiDicas quv>d Scotus in q.dt TnceUgid
loquitur de1iis,qtix rStthnfijnr ad inrta,& que
funt fimpliciter neceflaria.i» d rrri>)ll. q.vmc*
loquitur dc faHibilibu*f& tuc effet intoucnics,
quod diuina volutas dcca minaretur neccffari&
ab inteilellu diuino rcfpellu falllbiltu. quia tuc
neccflitatc produceretur illa. . CCXL1I1.

Scotus in d.\C'.<j.vntedt6\c\izd bocquAd in-
tellcll is producat1 aliquid ,necc(ic cA intcllc-
llutn illud ptiiis fntelligcre. Huius oppofitum
habet »«d. j*>. vbi dicit qu6d ccfitiogcns iiw
qn intii .i ImiiifTucidi, tmn fit prxeognitunt an-
tequam volUntas determinet , imo ipfa pri6s
det crminar ,& po Aea intcl Tigitur.

Solmioydica's qu6d aliud cft producere aliquid
tantum llcudfim effe fecundum quid A' alturi cA
producere fcciudiini tfle fimplicftter. Primo modo
nnfld cA ioconuchicns , fecundi modo vtique
eflct ineo icniens furtilcclum diuinom omnino
indepen Icnff!, Sc Ih efTlndo, Sc in cau aio.pro-
duccteaUquId ftcudunivctc cj/c fimpHciter, Sc
rcalc ,Sc 116 prxinj clligere illud. Sc dicitur inde- f
pendens in agcndo.quU hocuoeAmconueiiicf *
de agente omtun . ind'Cf.edcnte,vt dc folc.qucd
producat no ititelligcndo» runc enim d rigetur
ad fin^nl ab aliocc gn-dcenteA' amante finem.

L4*u Dfp,Deij>drd 1'trginifi’ Pdtft Frdnctfa
Ordinis fnnd*tout& Antoni* e m fidem T jutis fit -
Hd/eA rtuxtmoi ""l' i

• ,\'K

INDEX

Rerum notabilium, quae in hoc Tomo
, continentur.

PrrnHs numerus ad paginam, fecundus adnumerum
marginalem remittit.

A B

IBjol-vtvm conucrtibile in ref-
prthuumt& e contra. * •’ •

* Abfolmtum , & refptlhuum nihil per

I fi includit. - * ' i l-2-

• Af elutum & refeetlus ren faciunt

pcrfevnum. ' . '

Anfilcmm ornne efl commumcabile. *U-3_*

Abfblninm potiti (Jfc fine co,quod non efl prius , nec
fimnl natura cum eo. i -3

Abfolumm petefl effe fine refpelhuo. l M_J

Abfoliitum prini potefl effit fine pofieriori. f

Ati Ab (b lutum m caifa /equitur abfolutum in cfftflu.

\ 17^.1 s ; • t- •- y *

ex Abfoluto , & refpelhuo non fu conceptui per fe
vnui. » • ’ "XQ o.

er Abfilnto , £- refpelliuo non fit per fe vnum. { 6i.

Abfoluto priori pefito potefl poni poflcristt. f *-

Abftrafti de abfiraclo in Deo ejHAndo negande efl
prxdicatio. UA- L

Abflraap multiplicato non ideo multiplicatur concre-
tum. _

de Abitraflis vkimatc nihil ptxdicatur nifi in pri-
no modo, explicatur. * i rescii.

A C

Acceptari plura pro eodem die, cum vnm tantum M*f-
fit dici pofjit pro monuit acceptant ur^in lauda -
• bilie confiet udo. .

Accidens aftfirallumefi in terno modoperfittatu.su

Accident habet fuppofitum per accident . < - tJ

Accident it ad fkbtedum duplex efi halntudo. 104.1 1
Accidentia dependentia vltunaie tfi ad fappofitum .
fcj.ij

Acctdentti duplex tfi habitudo adfubfiantujn. _0J 1)
Accident ifep arato repugnat inher ere fecundum quid.

de Accidente abfiluto ahudefi loqui , & ahud de re-
fpetlwo. ' l7'J:±5

AnidtmU fhiTAfcJftmnt ,fei. inhm_ _J>

AQm .hjlrlhendi tfi frm. .Bu imlUtlm tgtmif.

si (tu dt genere Ucltonu tL.iJimri* imnammtm,
(fjr tia^fiuntem.

A f fio diuidiiur m trjnfrurtem,C7 immanente.^}, 7 S
cs-i-.io & operatio quomodo differant. L-X

A. ito & paffio q'1'.medo fiat prtuia. _^8 f .

Scoti Opcr. totn. X LI.

1-S.TS-

1-. &

A dio in Deo mera relatio.

Adio natur alie quando fiquitur non naturaUm.y' t
Aclto neceffano fkppofiu praexifl enttt .

A dio amnii ad formam non alhuam efi aqutuo%s
qgennt. V*

Alho omni f p educit jmducit ,4 « / educit. jT^T“.

cAlhe prodniltua poiejt dupliciter uitelligi. Zj .40
oA Ilio proprie c qua (it .

Allio quando tfi tr*n/ieni,& immanent.

Alho quid fit.

Adto quomodo fit qualitas. *!*_•

Alito quo fen/u dicitur produfliuatmdudiua, G* tau-
diua.

oA cho vt produ.tio quid. j ;

Athonis c? paffionu fimdametuum quod fit. TH]^.

A^Iiuum aaquod efi in mtelledu , quod non efi in

f en fit. 4" r

Adinum ahquod efi in parte intellelltua rejpeclu m-
tdltihonts.

Acui gn fit laudabilis. . , *^S- to

Athu capit nobilitatem ab obitllo. A1'-?

Acim eognofiendi fe habet ficui fimihtudo lejpeust
cuiutefi . 3n-

Adiis ccmprehenfiuui relationis originis nsi p os tfi
/eaufaritn wtelltflk creato.

A IhtsCoutra naturam quis. + \ . i.& pr ater nat u-x
ramquu. , v •

Acim credendi quid fit. A '4

Adw credendi vt innuitur fidei mfufe an tfi necef-

faribifalhbts. J'"

Alhu dileptonu natur aln, & Uuntoru no» dijfir.unt
fptae. '' ii-L 4 r? ^ i i toytm,

Acim dtiecl tonis potefl mtelligi habere duplicem. «-

tanm. -:-7 •<

Aii duplex. -■ - ^

Adtu dupliciter dicitur malio. j8 -$

Acim eluit ut d charti at e femptr efi meritor m*. fu.^
AI lw cUcitui .1 voluntas e formalinr honus^y vohyi-
tat tuh a . Ium exta ior<n%t ani actus exte io- d^no-
rm natione extrtujeca duiturbonui nalittr.y 7 1 $
Ailm dhcitm quot 1 nodas fnmitur. ^0.1.. t quo equi-
tur.

AU tu tfi prior tcmporei’a{l*lie>& perftcUone , futm
potentia. • ..tA

Ablui extehor addasne aliquid bonitatis , vel matum
ad a lum interiorem. 4 “V' . ^1*

Alius fidet acqm/U*,&4.tlus wfufa de eodem obieela

non differunt fptcie. . ■trr' '*)

Adns fidei mfuja non efl cernor baben , i • ■»?*»-
j\u.- -r r'9_u-

Ad ut fidei inntitnrrdei acqmfite , & mfuje. f

F F f Adiit

Index rerum

Aflus habituum naturalium , (fffupematur alium an
differant fpecte. S&9 S7 _

Aflm idem an fide mfi * & ■ gmfha elici poteft. j 6^
f6

AS m idem fucceffiust bonus , & malui. 4J(^_U>.jiL
text.

Aflm ideo hebet effe acceptatum, quia voluntas dtui-
i*4 illum acceptet m ordine ad pramium. 47Il$
A One imperatui vere imputabtlu.

Acim indifferens eluitur a tufio.
cAllm mtelleflm duplex.

A Rue interior intendit ur per exteriorem.

‘Acim mt Mitium rjl nobilior abffralliuo.

Adm malus conti sene qua dicatur.

A Sus meritorius ejl fupernatitrolu.
tAtlm meritorius quid Jit,

Aflui moratis charti m a, & meritonut clare explican-
tur.

%A Sus moralu fundat meritum •
tAflus neuter eft in pote [late agentis.

Aflm pote fi dici bonut dupliciter.

A flus primus intelhgcnditn Dtmntsquid.

Aflus quis heu ur meritorius, & quis non.

Aflus quomodo dicatur bonus cx genere.

Aflus quo fenfu effiet rafentas tuum fbm - . o i . i OJ..

Aflus reflut cognofiendt necefarib includit relationem
rationis.

Aflus reflexus an fit magis beatificus , quam aflus re-
flas. 1*9-47

Aflus reflexus quid. 5 **_

A D

49 Ui®
4<kM

474_i_

197»- 7

48 1_$_
4*cj_

461

/dxquacio futuitur dupliciter ; 1 1 j

Adam nomt dift firaflute Deum.

A E

Squalitas exigit extrema diftinfla , identitas uen .

_ Squalitas in Dto habet hac erit at em.

«Aiquahtas in Dsutmt an fit relatto reaUct
t A- qualitas melior tnaqualitate.
e y£qualiras non eque diftinfla ab identitate , C fimi»

«48 -ii_

MTh

>4H_
■f7J_
>l6 !_

htudine.ficut hac uner fe.

Squalis m perfeflior msujuahtate.

Squalitas potefiatu in Deo tfi r attonse.

47l_r^j S-qualttsu poteftatu in Deo quaks.

46 f_’ iEqiuliras primacft in Fili o,expenitgr»

484.1; Squalitas puma fitru ui Patre.

477. 3 Squalitas qualis relatio.

3 I.C4__ t/Equalitas quando venor.

6434 Squalitas quomodo effentiam , & relationes melo»

48i_t dat. 164. ■ ■

tA: yuiiu omodo habeat materiam. 163.3 3
Squalitas vnaanfit tn Dtuuns. ff7._ir~

tAiqualuatts fundamentum quodnam Jit. 141 j.

tAiqualitatii in Dsutnis quodnam fit fundamentum.

«4H

Squalitatis proximum fundamentum quod Jit.

Squalitatem in Deo ejft relationem realem. i4y }l

Squaluatei au fimi finita. ijjj6

Squalitates dua tn ‘Patre. 167. ; S

Squalitates perfluarum funi etufdem rationis , &
quare. 1 yS.u

i£s non poteft naturaliter cenuerti in laptdem.

i£tcrnita s an modus intnn/ecus txtflentia Dei. 149.13
Sternuas dscasne perfefltones. fj 6.J.X.

Aflus rtf. l.vtier -u» mutatur de bone in malum.

pc-6o

Aflus fpecificatur ab obiefle. 4*f^L_

411 Aflui volstnt otis elicitus ficut efl perfe primo bo-
nut , vel malus mor aliter, ita tfi imputabtlu firma-

hter, 484-^L

Aflus vt fic meritorius petit elici fecundum inclina-
tionem charitatie.

Aflus conutmitntta vnde indicetur. 47&1

Aflui /impliciter eonusnit aptando , vel repugnantia , _ _

- ad tnformandum. 118. f Sternuas non ita coniumt txtfttnua,fimu infinitae

Alium chomatis diftmgui /pede ab aflu naturali ad- tffentu. ifo ■ f

mittit. 46; c- _ _ Sternuas guidfit. iji.fi

ad Aflum meritorium que conditiones fpeflent.46j.Z_ _ Sternuant defimtio. 'f°JA

Actum /impliciter dare conuenit firma fiubfiantiah,& Stnnuatem tffl pvfitiuam , vel non problema, if 1.

non ace*dentali,& quare. X1E4 — _ id —

Aflum videns an ideo videat obieflum eists. 5 43 U _ Sternitaiem mundi penem peffitnef, fi, nere aliquem
in Aflu cognofiendt funt dua relationes reales. 3 1 _ effe vmuerfaltur bene feturatum, y 36.1. c fip,

• „ _ Ster nuat em quis ponas effe tantum relationem ra-

in Aflu eodem fubflrato poteft eff e bonitas multiplex. tionu.vel negationem. 1 j <_l6 _

48 1'_2 iCui tet num vnde dicatur. 1 8 l.iD

Aflu reflexo cognofcere poteft quis aflum textum
JiueiUefit intuittuus ,/iue sdfirafltuus. 33lf7 A G

A fluvno ntmo duendui bene fortunatus. 539^

Aflus aliqui voluntatis funt , qui praexigunt noti - /gens naturale tfi vel primum, vel afuperiori det er -

itas fpeciei diftinflas , qui tamen non differunt fpe nunatum. 4 fX-»i£_

de. 471 ix Agens naturale , & voluntarium quomodo differant.

Aflm cognofiendt , & appetendi sintne effennali-
ter ab filat i , vel ejfcm taliter r elatius. 301 1 &

; fi* , .

Aflm di/ttnguuntk r ne est pnnctpus . 47*-*}

Aflm dt/hnguuntur pfr f {ftefla. Jlf.

Aflm dtjhnguuntur per obi e fla vt per aliqua extrtn-
fico a quibus dependent. J4*ii*_

Allui quomodo difiinguuntur per obiefla. 541-30

Afl u funt difiinfli , qui neceffario praexigunt tutel-
is cl 10 ne 1 vt fpecte diftinflas. 471 i

tn Aflibus externis eft propria malitia diftinfla ab
internis. ' f7*-f7

Agent naturale non catsfat contraria in idem poffim.

846-6

Agent naturale quare non peffa trasifubftamiare.i6o

Agent naturale quomodo corripat Euehar.fi tam. ihd
Agens naturale tantum poteft tranfitmtase e a, qui ha-
bent fubiefltsm commune. li\J

Agent omne agit propter finem quomodo. J 9t
Agent per modum natura quid. 48 ; n

Agent quomodo fit pr eft antius paffi. 4* 1

Agens vnius fpe e ut poteft generare multa fimttl. 41.10

Agent

Index rerum.

.Agtnt vnum /Ubordinaosr alteri tripliciter. lI$2_

Agentis munus fucinam fit. 4 1 4 . 1 4

Agentia aha ex cognitione fm/inua , aha ea tatelU-
Bma , & mleie tantam rfle poteft bonsias moralis.
47<*4 .

Agentia per latelUflum , & voluntatem qux fsnt.
47*-f

jfgtnua per /olam cognitionem /itifitmam qua fmt.

178-4

Agere i» aliud quidpt. ‘4 n . 1 1

A fc

Albcdo tmperfecltor notitia ems. 454. £ 2

tnter A Ibum.C nigrum efl medium. I9^ii±

Album per /penem albi videt ur^non tamen relatio ad
illud, 404«'* 4

A M

A micos duos habers fempcr ynum magis diligit -.adeo
amicitia perfeiia e/i ad vnum. ji>j 7

Amor & nvhtta procedentes /unt rationes operantU
ad extra /etundiun Henricum, fl S. 8.

A mor perfeci tor dt/iderio . 474 \

Amor qm re/picit ‘Deum e/l perfettat. -ilfiSL

A N

Angelus cum non fis infinitus » e/l aliqua imperftdio
imp/o. 4i?4f

Angelos cft creabilis fecundum D.Thomam, tan-
tum credita. iq S J.q 7

Angelus e/l tndependem dependentia caufan ad cau-
fam refpetku omnium inferiorum , non pe t e/l ta-
men termmare dependentiam cmu/cunque caufan
inferioris. 49-;.«;

Angelus esi fimplex, $00.12

Arge, ut exiflens in corpore quas i ibi non habeat vbi.

*7i 1/ . « »

A ' gelus habuit primum aclum a ft. 541.1 41.4

Angelus tmellsgit fe,fr /nam snsellcftiouem tn tumuit.

Ange us neqwt omnia fimul mtelligere ,& quare.

a lia

Angelus nullam creat uram continet virtualster. \%jx.

74.

Ayelutpl :j recedit a materia , quam anima, 2jJ>.6
A gthupojftint cognofcere Trinitatem, 1 y 9 . jj

A ngelus potejl informare materiam, i JJ .4

Angelm qualem j euntium potuu habere sle Deo.

■ iaS.i ■ ' '..i j

Angelus quomodo excedas hominem. Lio.j

A ngtlu* pbt reluitis pe/fet intelhgerc . 411,4

Angelus videns alium beatum , an videat alitam
eius. 4bt.il.

Angelus vno tantum dis exiflens haberet omnia m •
Sfin feta, qaa modo habet. 1 ,o.if

A ngelo repugnat e fe formam informantem.

Angelum rfle af non poflsit oA njloteles.

A narium fetp/um dtftmdc Cbgnofccre concedit Scotus.
4£jjirP

Angeli quomodo forma exii. 4^4.20

Anima an aqua pcfctle xnuificat corpus qnansnmcun-
qae erepens. j *i_j>

Anima an ex puris naturalibus poffit ex cognitione
huius entis tegnoptre ens infe. \\1 ■')•& >£_
Artium qp naturaliter nfcat fe fu» f que a. tus. 40jjtz_
A mma an pojjir pm quacunque flata attingere Tn-
Scoti Oper. tom. X I_L

mtatem. 370. S9

Anima an fax naturali porf titioni reliti a poffit (o-
gnofeere trinitatem per fonarym in Dusmis. -4S.1
Anima beata queuydo poffit cognofcere creatur umin

A 44*.»0

Anima dupliciter poufl cognofcere obi edum,
intexi. \%

Anima efl receptwum tnttlled tonis , & compoptum
ex eu c? corpoie fenfattomt. a^o.n

Anima efl receptuum tntellcfhomst& fenfattomt or-
ganum compoptum ex anima , & parte corporis .
J>.d.

Anima habet matenam fecundum Phslofophstm. fho,

•

cAntma informat corpus. £0.1$

Anima m fupremo flatu tantummodo fupremam na-
turalem perfctlionem habet, & quare. .-348.1
Anima mttllelliua nenprcducttur fecundum Philofo-
phum. ' - ‘ '278,

Anima iniellelhua quomodo ps hxcprtufquam corpo-
ri vmatur.

Anima non habet idem clTc quod compoptum,

Anuna non vote]: at tineer e ad nonnam Dei pro-

J™' ...

Anima poffttnt cognofcere Deum diflinde.
cAmma poffit ne ex puru naturalibus piro propter

V7 3
3At

119.8

quid Trinitatem.

Anima pttin hxc,quam t mu a.

Anima quahterpt immdterudit.

A mma quare non pt perflua,

Annna quid pt.

Anima quomodo immaterialis.

Anima quomodo non pt de aliquo corpore. . 44.8

Attuna quomodo perftUtus habeat etTe vmta , quam
Pparata. '

Anima quomodo poffit tffe fne materia . -

A mma quomodo Jit natio fannulircorpon. ■ -207'.!
%Arnma rationalis manet flparata.CT quare. lU-<6
Anima rationalis q nare maesta! flparata . L&j.i 6

Aatmx pparata non efl aUu inclinata ad corput/quod
ntn.fi. J41)l

A mma pparata non efl perflnata. li_m

Antma flparata poteft intelhgere fed non fenurt , &
quare. li?*H-

A mma flparata proximum recepttuum inteUtclmnis,
nonvnita. " .iuU

Anima p dicatur habere idem cfse cum toto , qua in-
conutnumiajequamur. i;i.K

A utma p haberet idem efle cum toto , effitt tncouu t -
meus. 2.|JLX5_

Anima immrrtahta» noh dfbtonflrstur. r 7 4 ■ 7 J .

Anima triplex pa/m. i4f).l

Animam an flqmutsvr impetus prundiem Air
lem.

Animam conuerti in corpus quo fenfu tmpofltbtle

l4?-tS

Annihilatio cui creationi non peffu continuari, xgo,

• n

Annihilatio non nece/funo pt in inflanti ,■ * r 2 8 S, 1 4
Annihiiatura idem an poffit redire. xfi .io

Annuicrfarium vnum vbi dici potefl , miufte plura
acceptantur. ^ . ii±l£_.

Annuter far item celebrare in proprta Eeclepa quando
rationabile. Ii*. 11

Annuter fanum fundanti vbi fcu vnum diem tantum
per dum crUbran /olere ,/atuft per celtbranonefk
communem 'tum alui. f>4-n

tAnmuerfarus pluribus non potefl fatis fieri mvna
miffa flictum. *> !)('■»

FFf i a r

Inde* rerum

A P

B O

Appetiti» ntiml» futmoJi n,n fuittur. '«<■■)

Applicatio pr» ctltbrunu , (p communit fum dctcr-
msnstt. J « «_if_

utyplicuiit vn Urit /turificy redi fit cum coutiiitene
fi Deo placet. ;7; -7

App roxinurio diusrfie obieOi non variet rationem

formalem obteelt. J lj.tj

Aptitudono» (/? ad formes fiuperneturalet. f7*.

«J

Aptitudo non efi ^nnw incommunicabili!. i Oj.ij

Aptuudo potrfi dupliciter confidenti. 19f M

/or jiptitudinem atf velent rtfponfio. J f Hf

A R

Ariftoteles defbrtwtn emnit.
Ars f/E fn;hcn,no» fpoculntmn.
Ars omnu efi habitus pracitcui.
Ars quid fit.

A S

Aflefltire ptfrjE net unii ter iit spue docet fides.

JfM

A T

Attributum quomodo fit infinitum- I <7 _jj_

Attributum vnde numeretur. 1 u.17

Attribute en difihngufiMUr ex neture rei. j 49. 4

Attribute en fim perfitfhonet fimphciter. 14^2

Attribute emnn*nt,& fluunt ebejfemie diuine. 394

Attnbutu m Deo fintneex neture rei difiuiBs. yj6.

*©_ #

Attribute pullulent eb effcuue. 6.y

Attribute quomodo infinite. Jlj_

Attribute quomodo fim firmoUtcr infinita. 6. 1 <a_

A V

Auttfio multiplex eft. 491. 4 1

Auerfio tentum tertie petefi effit in eOu externo.
490.19.

Authoritatis, & fuboutljeritotu ordo in Daunie,

* -fvoad operari ed extra.

B A

B Alneum t» meirre motor ta efficient, ed extra ve
finis. , $

B E

beatificare petefi intelligi dupliciter. 111.17

Bearitudo cetojiffitj* operet ione voluntatis. 57;,

4°_

Btetuudo e fi do obiodo vt exifiens cfi. 909.8

Beeeisudo in quo confiftet. joj_z_

Beat u udo non efi notitie ebfire&iue. 1 4^.8

Beatus a» rodrm atfn t*drr ejjtntiem , # creet ures.

Status quis dicendus. 6

Arari 0«» bebent verbum do sfifentie dmine. 419.11

Bonitas <i eheritete inoZlu fiupponit honitoitmme

ralem , c>* praii meritorium. dfi

Sentias echu quodammodo obiecli. M

Bonstas duttne quomodo, & per quid differet e fepsoss -

sie 141S •

Sonitee efi rcfpctbu extrinficut educ mens , no» **.
tnnficut . ‘ f7 4 3

Bonuas ex genere quid fis. 44

Bonis ai ex obielfo quare dicetur ex genere. 479. ,

Sonita* morelis dederetur. 47 - ;

Bonitas morali/ in quibus egentibus inuenietur.qy6.q
Bonitas morelis que fit. 4? -477.1

Bomtes naturalis , & morelis quid.

Bomtas pnme morelis sUfiumtur eb obieOe. <7.

f9 _ —

videtur effe dreumfientis finis. 479.6
Bonitas triplex. J4

Bonitas vtrtuofie quid fit , did.

Bonitati trsprici triplex opponitur melitie . 1 bid.

ed Bonitatem moralem requiritur aftualis confirmi-
tas ed proprium mdictum retium, 47^ 4

Bomtes et ploret fiunt in t/»# afln. 480.S 481

Bonum 4» /& pejfio communis omnu entif. j}6.

Bonum, & melum in rebut,v*rum,& falfium tu intd-
letlu. 171.61

Bonum in fi, efr bonum elteri differunt , <7 fxo-
modo. 47lj_

Aonntii numerofitis non debetur pro equuli , fient
nec inttnfius . ft-g.C

Benum omne quomodo fit quelites. 344. 7S

Bonum quod cerrtfpondet merito Ef defle. flo. 10

Bonum quod debetur Ecclefie pojfitue fxcerdos eppli-
cere elicui. f M» ?

Bonum quod debetur merito orentis applicato duobm
non tomum velet vm fili, quspuum veleret.fi fili
applicaretur. pf 4

Ama- v» fptrttuele proportiortatur fipintui. f|£.f

Aoni ratio omnit ntn nccejjita s vobtntsttem. f

in Bono finito quomodo pojjint contineri infinite. 490

C £

Citium eliter efi incorruptibile , a/irrr ele-
menta. i£|_7 _

Ca/nm ejl megis determinatum ed retundit er e , quem

graue ed dtfienfum. 4J7 —

Colum moutatumc localiter. S

Colum non rfi animatum. M4 t o

r a

Calor 4 confiet ur tn igne. 4*ii__

Candela «7x0 illuminet plure tlhiminebiliaAcvnum.

fl8_;

Calas , & fortuna differunt.

Caufabilia omnia communia fiunt Trinitati. lof.f

CauCi equmoce pertielit efi nobilior fino effer. t
Cavf: .dtquid ecciptt eceufieto.

Ceufie tfftdiue caminet vtrtueliterrffeflum. qe
Confit eminenter continens tfftdam pote fi %Uxm ceu-
fare.

Ceufie exempleris quomodo accipietur. lj*\ •

Csmfiivfferior in quodcunque potefi,potefi tfrlnperior
fielt em cum inferiori. x7

Ceufie

Index rerum.

Cmfq nece fana , alicuius efettu* pofita,

neteffanb ponitur effeti tu. 179-1*-

Coufa orntus. naturalu determinata eft Ad Alterem
penem contr editi lenit. 4l».2_

Confla per fe quid fit,& <* ‘f-« por accidens AMid.it-.

Cenfe quo perfethor, eo perfectiori modoceufet. ■

Caufa perferior immcduiiiu caufat , negantur
it Phtlofipho. 17Q.IQ

Caufa prime pottji priUAre fic undet futs sthombui.

1-ir-l « i j

Cenfe triplex. 4fS.i>

Cenfe vniux vntee eft retio caufandi in eodem ordine.

f^f0 „ i .

Cenfem virtueliter continent non poteft immediete m

eius ejfetlum. tjy.io

Ceufemm vntuerfelitei bebet ceufem extrefe. 1 0$.

xdb

in Cauft eft cudendo ,itur ed vnern. u 6.m

tn Ceu fis ejfeniiehttr ordinem eft fletus ed vnem

pnmam. 1 S4. 1

Caufaiio & nouites non nece farti couertuntur. 10.4;
Caufatum idem no» pottji effle e duabus ceu fis tot a-
libut etufdtm ordinis.

Caufatum omne dependet e ceu/e prime , vt imperfe-
ctum e perftdo, 106.7

C E

ed Cckbrandam obligati pro bis nonpoffunt celebra-
re pro elui. t 117.17

Celebrare obliget ut pro vno non fetu fecit celebrando
pro plunbut. I_ $.67

Celebrare obliget ut pro vno t me obligatione , c T ab a
pro alto , non fetisfactt vne celebratione pro Ambo-
bus. fcl »1

C H

Chat it as duplex. - jlijS

Cbantes mediat inter potentiam , c T anum merito-
rium. £Z3-*3

Cbantes non eft efnttale ad mentum. 471. »1

Cbantes non eft principium modi m altu. 47»-U
CbantM quomodo forma virtutum. 4-f .8

Cbantes quomodo fit forma virtutum . \G<)

Cbantatu inclinatio , Cr virtualis intentio requiritur
ed mentum, S^lSl

Chridus en fit per fe vnum.

C J

Circumfcriptio eft efe pr e flens loco quiditotiue.i6S.
st

Ctrcumfl riptio p effiue quid importet. -!(>)■ f

Circumdanti* qnomodoftm relationes. A7‘J-7
Circunftentu requiftg ed bonitatem moralem eiUt.

C O

Cogitatio eorum pro quibus 0 fertur ,non requiritur
tnmifla. ±13 J

Cognitio abftrecUua , & intuitiua quare dtferent
Jpti ie. 1 01. 1 7

Ctpm 10 abftrechua, & intuitiua quomodo dif erant.

Cognitio abftrechua qualiter habeat relationem rea-
Scoti Opcr. tom. X4X

lem r talem p ot en t talem, cr Aptitudinalem. 321 . j £
Cegnuio edtu non fufeit ad cognitionem obuUiT+ C

*i-

Cognitio certa , cui non poteft fubcftc felfum , difttn-
guustr d non certa. 4*"0.lo

Cogmno Dei difttnlU poteft haberi pro boe flatu.
fT7*4

Cognitio Dei, que eft e fide infufe, & cognitio , qua eft
eb acqmfta dtferunl J 'pecte . 477.20

Cognitio diftinfld eft duplex. qj 0.2

Cognuto inteHelhua duplex. ibid.

Cognitio intuitiua cuius fit,& qua.' J

Cognitio intuitiua Det datur in mtelleflu " beato.

Cognuto intuitiua per quid fiat. J_i o. I f

Cognato intuitiua vnde dicatur. ico, 37“

Cognitio Metapbyftct de Deo excedit cognitionem
Phtlofopht de eo tam intenfiue , quam extenfme.
J44'f

Cognuto pure /pcculatiuA , CT vere prechea qua futt.

ac, 9. 1 1

Cognuto que fu fetat ad fcientiam . £7 3 . 8

Cognitio rerum in Verbo eft intuitiua.

Cognitionem Dei habet , qui cognofcit verum per ef-
flentium. iSn-'

in Cognitione abftraclma non concurrit oboedum ut-
telhgibilc. JT9-TJ

in Cognitione quod eft perfefliotos magti conutmt in -
tellediua.

Cognutone t prmcipif , & cottclufionis dt ferunt fpccie.

4j6g.ll

Cognofci aliquid per aliud poteft dupliciter uutlhgi.
44*f4

Cognofci dicitur aliquid immediate multipliciter. 441
f‘

Cognofci per medium cognitum quid fit. 4*T.TPy
Cogn fcitur aliquid tripliciter. I* 3 .7

Cumbudio non ne ce ferto fequitur pe fi te ptrfefliffi-
mep'gferttteignv,$ quare. g-j.fj

Commcnfuratio/*/,/’«/w aquehtatem , non e contra.
Mxi.iS

Commune 4 Uquid e fe contingit dupliciter. 160. 1 5.

*7‘.J5

Communicabilc diuinum poteft dici tnbirem im-
proprie. 1 4T,}S

Communicabilc fumitur tripliciter. li7.tr

Communicetur aliquid alteri tnpbciter. f 11 .11

Comparatio euiua eft communit tribus. 214.

Comparatu quid fu. 19.? a

CompoCnismanfltperfefubfiftenj. 1 6,3

Compofnum dependet e forma.

Compoftum cffperfe&iut forma. \ f 9.28

Compofnum ex materia & forma eft entper JeTutfi-
ftens,non ordinabile ad aliud. yjCa.jo

Compoftum perfidum folum dicitur efe ,& pari per *
accident effle JJJ. J 7

Compoftum fune per fe fubft flent. x\

Comprchenfibilc intelledui finito eft ftnitum , &
mcomprebenfibile non eft finitum. 417. nt cemm .

Conceptus difttnflus de "Deo non poteft haberi ex
naturalibus.

Conceptus entis an pofterior ipfo ente. jy.46

Conceptus entis ejldtftinJijftmus.

Conceptus eniti non eft formelitcr infinitus. 27 f.
j3

Conceptui entis quomodo prodicetur in quid de Deo.

jft.xi.

Conceptus efentia an J impliciter flmplex. »77-8

F F f 3 Conceptu*

Index ferum

fiontepius incommunicabilis obflrahibilis 4 rclttiua,
dr abfiluto. * u^.' .

Conceptus /impliciter fimpltx an perferi io r conceptu
nonfimplici.

Conceptum emis in fe pojft abrirahi ab hoc ente co-
gmto.petefi multipliciter mtflUgi. ) f 9 ■ ! 4

per Conceptum (initum cognefar.tr infinitum. ^4; j
Conceptum /impliciter fimpltctm an hab tumut de Deo.
*-

Concipi difitnrie quid fi. xCi.ij

.Cone1!; lio cogTjoJatur irnrtudm:c,'t/i cognofeaturper
principium. 4J£i!L_

Conci ufo habet proprium ver i tutem. f 7 : , <j S .

Cottclufionet prurite* refluuntur in principi 4 prarit-
cu. 109.M _

Concretum duitur per f primo ie contpofito exfiuf-
ceptmoyj" formu , ftd ptr fe fecundo de fiijcepttno,
79ll±

4 Concretu 4 d a^firaria teneat ne eonfequemia. jys
)8_

Conferuarc quomodo dicat uri unem conferuantis.

Conleruari quid dicar. 501.59

Conrticuciuum non ve cohueniens , vel deferens con-
fit uit ftd fecundum fe. 1 04 :.a

Concinens ahqvti quoad notitiam , continet quoad
ent nutem. fgf-j)

Conttnens qmd re fuit. 16 . 1

Concinentia quid fit ferendum modum quantita-
tiuum. 174.13

Continere aliud contingit multipliciter. 38 $ . ,gf *_ _

Continere eminenter contingit dupliciter. 3 8 .s yj

ex Cont;ngcnti,<T necejjurio non fiqmtur nifi con-
tingent. * IXO.f

de Contingentibus quoud pofiibihtatem datur feten-

(M. 174 IQ

Continui par ; prima an produci pofiis d Deo. y 68_._
coi. 1

Continui pnma pari non efi edufabiht per fe. tp6

ContraJi&io pofiime ejfe tn anima, y y 1 . 1 j

a Conrradi&oriorn contt aditionum non trw fitur ,
v, nullo aliter f habente. 1. -

Coni radi rima non aque primo conueniunt ei , de quo
dicuntur.

Contrudirioiia quomodo referantur ad idtm nunc.

9 f_2_

Contrarictas propne nonefi inter format fubflantia -

' '%

quod Conuenit vni , & non altert ,fupponatne luo
■ -diflmcla.

Conuerfio duplex. • xsi.it

Conuerfio efi ei po/d tU-, n-ti habet vtrumque termi-
num in fua potefiate perfelfe. 141. in text.

Comterfionn terminus aliquid potefl ejfe fine vlla no-
. uitatem ipfofaria. xyy.ip

in Conuerfione q ud requiritur commune vtrique ter-
mino. atfojc

in Conuerfione totali non efi annibilatio termini a quo.

M ” _

Conuerri aliquid m aliud eodem modo potefl% quo il-
lud potefl fuccedcrttfit. 142.6

Conuerti aliquid tn diud multipliciter potefl v.toUigi ,

t in 219.1 \ _

Conuerti aliquid in praexifiem potefl intelhgi dupli-
citer. x f 1 .1 a

Conuerti ptffc quodhbet in quodlibet. y 60. xi

Corporeum fime conuertibtie w incorporeum , trel i
contra.

Corpus an pof r it conuerti in animam. ^
Corpus Chrifii pejhonuer funem panis non habet «7;-
qHam ahqmtatem nonum , quum pruis non habuit.

Corpus chrifii quomodo fit in calo , & in fucbanflia,

Corpm boepeffi duri , & hunc locum , qui illud non
commeat. *6c.\ ,

Corpus non agit in f iritum. y OC,

Corpm non poi' <: cft continuum tn vno loto,& dtfitn-
t irinum m alio , nec vinum tn vno , CT mortuum ut
alio. xy, ;■ _

Corpus penetrans aliud , efi in eodem vbi cum dio.
170.1 s

Corpus pottfi mtelligi tripliciter. %$, -

Corpus quam reaperet formam in vno loca 4 Jnoht
agentibus , eundem reciperet fi mduobui locis e f et ,
etfdem agentibus ti approximatis, j y . t-

Corput quomodo ron pofitt conuerti m animam.~ifj
11

Corpus fi nen contineatur, non erit locut, 16

Corpus vnum tffi localiter « pluribus locis ttnpofsii-

le indetur.

xyoi|

Corpus vtrumque penetrantium facit difiarc latera
continentn. *7' i'S

Ccrpo-is Chnfii fidfianua efi terminus conuerfimu.

»rr 1

Corpus circunfceibi a loco quid fit. Xlp-S

Corpus ejfe prefent huic loco iripltciter potefl intelhgi.

i65M_

C orpo> a duo an pofsmt tffe in ec dem loco. 171.9

Corpora plura ejfe m eodem loco.

Corrrlatiuum aliquid habens , non potefl per illud
agere. 10yf

Corr optio non continuator generationi. 18 v lf

Corruptio »on ideo non efi annihilat 10 , quia ahquul
corrupti manet . hj.i 1

Corruptio non potefl ftqui generationem , O" quare.
187.I}

Ce- ruptio quare non fit annibilatio. 1 yj.i{

Coi ruptionis termini per J e qui Jtm . 1 y^.jj

C R

C rcari qmd dicat. \ x8Xr

Ci ea; 10 non efi opus miracutofim. 560.5 1 _

Creatum nihil potrji c mfiere in fi reprefint.tr tuum
Dei. 3<S9.i t_ -

C rtara omnia quomodo debe.in: 4 Dio. 319.11

Creatura non r.tctffunb ireatur. 300 4.7

Creatura nen potfl cfie nifi per V.rvum Dei. 10S.9
Creatura nu, t ttjl 1 omisse/ e entitutem Dei. 371.
4l_

Creatura permanens non potefl praeite durare per in-
flans. aSj <} _

Creatura pof titne ejfe ab attrno. 1 84 >

Creatura potefl aicipt multipliciter, 1. U *J comtn.
Creatura quomedo tvunemer commeatur in Deo.

1 X7.3

Creatura quomodo non pofiis ejfe nifi per Icrbms.
*>4'J

Creatura fi tantum per inflans duraret, haberttwn -

mum inflant fui dic. ay ' • 7

Creatur, tm <or>fenj> i quid fit. 346. So

Creaturarum nulia determinata pluralitas. 6\_.it$
text.

Index rerum.

C V

Cttrarus debente pft iin pro patre celebraro , quam
pro parochi vio t <l ■ t 8

D E

DEfinirlo motus explicat ur. ?<;. -

Definitio tunc vere efi, quando definitum fig-
nificat idem quod definitio. j4~.r0/.1 .

Definitum tjHomodo accipiatur 1 iS.» 5^

Deitas cft paternitas, an vera propofuiot i;o 17
Detc&ario efi qualitas. LtL^2.

Delectatio quomodo fit qualitas. 444. 78.

Demon ftratio duplex. U i.is^.i

Demon fhatio tantum nece fartorum. 17 W)

Denominatum per formam denotatur difimgui ab
oppofito. 79U

Dependens.^ aliquo, aliato modo accipit ab eo clic.
itLv.40

Dependentia accidentis vltimateefl ad fnppofttum.

J°L-LL

Dependentia ad verbum non efi caufati ad caufam.

4^ L

Dependentia caufati ad caufam efi ejftnttalu , ratio-
ne vmufqut extremi. 49^4)

Dependentia di inditur. 49 (JL

Dependentia duplex, 1:3,; \.& aua perfc&io-
nem,& (jita imperfectionem includat. ibid.
Dependentia efientialis potefi multipliciter accipi.
£oi.i<£

Dependentia efientialis vniea efi eiufdcm fermahter
ad idem formali ter. iLj_Z

Dependentia Iri po fi anca deferibieur. f 1.1^

Dependentia locati ad locum efi atliua. j_i_

Dependentia locati ad locum non necejfaria. l '■). y
Dep e ndent ia natura ad fnppofita fu fac U vt prodice-
tur de fuppofito. yi;.>y

Dependentia potefi dupliciter accipi. 49^.7

Dependenti* fundamentalis ratio non efi magis in
dependente, quarn 1 n non dependente aciis. 5 1 ^ . z.y
Dependentia ratio aha effentialit, alia aptitudinalu :
prima creatura ad Demn ff eunda caufatt ad cau-
fam fecundam. yiz,Z4

Dependentiam ahcuim terminare efi perfetlio. fjjj_
lK_

Dependenti t efiontiales eiufdem rationis funt incom-
pofjibtlts m eodem. zv

ad Dependentias dtuerfas formales terminandum re-
quiruntur dtuerfa ratione t tenmnandi,vcL una il-
limi tat a. - 4 >)6,

Dependere ab alto potefi intelhgi multipliciter. 4 , 7.
4f

Dependere ad rthnuiim vr correlatutnm aliud efi, <jr
aliud dependo e ai ipfum , nonvt eorrelatiuum.

Dependere non potefi idem ab aliquo pluribus depen-
dent sss eiufdem rationis. LLM-Z.

Deptndere /impliciter non repugnat sufiperpo/itiuum,
fectmditm quid Jic. y o>;. 10

Deuotio non minuitur orando pro multis magis
quam fi oraretur pro vno. PP-Z.

Deus an caufa bona (or tum f y 74. 71

Deui,cir(umfcripta infinitate, formaliter dsfiinguere -
tur ab omni ente infinito. 1 Y>

Deus annihilare potefi, & creare in tempore, fjj .
Deus clianfit prima propofit io in Dtuinss. §49.4
'Deus efi caufa e-juiuoca generationis.

Deus e/7 caufa bona fortuna ,ftd nonfecundlm Ari *

fiotelern. y4Q.3

Deus ffi jtanfti>-a ommnm rerum. {jC.io

Deus cft omnipotens, demonfiratur. 1 71. y

Deus eft omnipotens an vera propofitio ) f f 1 .1 j

Deus eft omnipotens non demenfiratur propter
quid a Mrtaphyfico. 1 - f .a

Deus eft omnipotens , quomodo fciatur i viatore
demon flratione propter quid i |_74-f

Deus efi regula prima omnium. 47S.4

Deus, *r creatura quare non excedant Deum i 1 z y . 8
Deus <jr creatura quomodo conueniant ?

Deus, cr Deitas quomodo differant ? i<.4tf.ir 5.14
De iu habedtne potentiam executiuarn ? y 6*.z6

Dtu* habet fecialem prouidentiam de homine, y 74.
Tfd.

Dcus inteUsgit aliquid communius /ito primo obietlo.

f*5;4f ,

Deus licet priuet caufat fecundas actionibus fuisjton
tamen entttatibtu. i_t-L.iO

Deus neceffanb amat creatura» in effe pojftbili. j6$.

Deus neceflarii vult quicquid vult , exponitur.

45L2_

Deus non difiiniie cognofeitur per conceptum entia.

Deus non efi in Pradscamcnto. iGU. in com.

Deui nouit creaturas sn fisa tantum ejfentia. 567*49
'Deus omnta fortuna fpteialt prosudrtuta prouidtt , ra-
tionibus fibt cognitu, nobss occultu. y44.1t

Deus omnia mteUsgu^-r vult vno albi fimplui. 3j^a
Deus pe fune facere quod Angelus informet mate-
nam i * 1 <> . i.tn t(Xt. Cr com.

Deus pojfit ne facere quod manente corpore , Cr Icco,
corpus non habeas v bi Jiue etfc in loco. iGi.i
Dem ptffitne fpecies in Eucbanfita conucrtcrc iri
quid praexifiens. 1 ]$,l . tu teset.

Dem potefi annihilare Angelum. >94 co!.^

Dem potefi tonferuart omne ubfolutufine alio. 3 j l
Deus potefi conuerterc lapidem in Angelum , annihi-
lando lapidem. »46 <4_

Deus potefi deihudum idem numero reparare. >49."
LL

Deus producit fubfiantiam natam affici accidentibus
caufaus ab agerue naturali ad corruptionem Eu-
chanfha. .U;Q.*6

Deus quando conferuat creaturam , terminus confer -
nationis non efi aliq ud nounm. 3ft>.Z7

Dem quare diras m creator. 6'J f

Dem quomodo moneat m te de dum creatum. 37 5*47
Dem quomodo fe amet. wf4-k_

Dens quomodo fit prsftns creatur*. jo-ti

Deses fecundum Augufisnum , finit rft agere proprio/
metus. jSi.if

Deus fsnt creaturas agere proprios motus. 4)9-1-

Dem fi omnia immediate po fiet producere , ordo caufa-
rum non tfiet effcnttalss. . i-7 S.17

Dem fub ratione deitatis quomodo dicatur ob seclum
beatificum. .

Deus verbo intelliy;it,ea/»/zc4riir. fSfzo

Deo idem cft cflc,i5e magnum cfvtexponiturti^q.
1.0

Deum caufare omne caufabtU esi demenfirabile .

X*4- •»

Deum ejfecfi.ufattnum,& eogr.ofcitiuum creat ura.qusd
dtc.it in ip/b. il7 z i

D eum-e/Vc infimis potentia intenfiue voluit Arsfioteles
non tantum extenfiue ,fieu fecundum ducationem.

l8. .17

F F f ± Deum

Index rerum.

D eum effe omnipotentem anpofft nJtmrali ratione, &
nectjfana demonfhari. m l6L_i_

D eum tjfc omnipotentem non potuerunt Philofopht
immediate demonfirare. i 8q^j —

D eum ejfe omnipotentem 4 vutore demonfirari pol efi.

Effetius uUntit eu quomodo no» poffh ejfe a p[ tribu*
confis. 86< :

E L

Elementa aliter funt incorruptibile , aliter coelum.
16 1-7

Deum ejfe omnipotentem poffe natur.ili ratione de-
mo njh ari arguitur . 1 8 corn.

D eum , dr creaturam non inconuemt aquali menfura £ N

arere. 18$. 14

tW h<b,r' En» dupuS.fi cm[* utdit dkm*i adunii. 4ju

Deum mbil poffe facere de nouo non concludit jdnjto- 4° —

teles ex immutabilitate. f4J-'5 _ Em * fi vmcnm tomum efi p» ctnftqtum vnum

Deum non poffe annihilare aliquod materiale, ejl tncon • *£ent i*depcndcns. 1 8

nentem. ijjj.jo Em diuidatume primo in fimtvm,dr infinitum. «/, _

de Deo an habeamus conceptum /impliciter fimplicem. *9

J4g . Em e/ tquinocum ad ejfinrialia,& norionaha.tfi.6i

D eo ntceffario agente an aliquid vno /olo inflanti ejfe Ens efl verum, .tn immediata propojttto. (6l t

pefjit . x 8 Eni ** communi quala perfeEho. j 4. J

in Deo non pomtur rtalitat altqua prior. 3 6 iju> _ Em Mn ‘**um Imitatum, fed etiam ilhmit asm effe
in Dftf qutequid e fi, f fi de (e hoc. ffo.io obiellum naturaliter motiuum tmelletluo eruti,

ou Deo quod e/ ratio caufandi efl etiam ratio termi - J74-46

B4 nii. '5S9}1 Ens participatum dependens ab alto, pote/ comparari

in Deo fi efl relatio, efl relatio rationit. 493.1 _ ad iUud vt caufatum adeaufam. ji8.i>

Deo fubtrabeme concurfum.mbil manere pottfl.iSy 3 Em per fe pottn tmeUigt tnbm modis. 131 *

Dcfidcrium abfentis amorpre/ntis. 474 • 1 Ens per fe quid dicitur.

Dcfttu&utnpe/r/? Deus idem numero uparare.149. Eniperfe tripliciter fumitur. H>i

1 1 Em rationis an habeat eflc tn imellecht, vel etiam ito

re. fyua

€ m reale an fi i obiefhtm intelleilm. tbuL

Ens fcu res cenvnuniffime td obteilum intelleflus*
67-_

D I _

Dicere quomodo dicatur aQio produfliua.

Dicere vnum in Diurnis.

Di&ioncs rcduplicattua dupliciter accipiuntur.q 5 . ij_

Dij duo fi effent, quomodo vnui faceret alium nuBi po-
tentem. 186^4

Dile&io naturalis dupliciter fumitur. 439. 1

D iletlio naiur.ilu elicitur a voluntate. 47~ M
D de eho natur alis, dr meritona f .r-r/ j ecte.+GQ.

10. 470.19

Diligere neceffartoperfeflius efl , quam contingent er.

Dfmenfio efl ratio fundamc talis effendt m loco. 164.1
Dimenfio efl ratio fundamsntalu refpeflu vbi aptitu-
shnalis. 163 4

Dimenfio priuattua men fur at pariet permanent es, fleut
mora priuattua partes fuccejfiuas. t66. ■ £

pilUntu duplex inter Utera continentis duo corpora,
in vno fenfu,in alto non. * 17 *.»<>-•

Diflantus efl r effetius forma! iter inter extrema. 1 6l. —

10 _ .

Di ft molio formalis in D eo notatur. t.xuniaet. Lnciurein includens includit cognofcibiliratcin*

Dtfhnilio formalis tieceffana vt pcrfonalitai termt - exponitur. 40 : 1 3

tiet,& non effentta. j o6.it E mu at em in Diuinis non effe effent tam arguitur. (.4

Difltnlho potejl multipliciter accipi. 8. 1 j

Diflwgiii aliqua materialiter contingere pote fi dupli- £ $

citer. 6*. jj_ _

in Diuinis non efl pars. a 3 S.i $ Eflc anime duobus modis fumitur. *JJ-£

tn Diutms quomodo fint plura per fe obiefla. 1 1 1 Elie bis accipere quid fu. 36 j %

Diuuiitas efl paternius , an verum demonflrabile. Effe compojtti eftperfettio flmpliciter. SS1'X9

4*JL_ - —

41.JJ Em firitltffime fumptumfolaflub flantia. 68

Ens vt fic effe obteilum mouuum intellellm nofhi ar-

P,itkr- J7ULJ _

Entis conceptus an poflerior ipfo ente. *y. &

Entis conceptus quomodo priduetur m quid dc Deo .

3^i_~u _

£ntis dtuiflo in quantum, dr non quantum, vnde orta.
ff7.1i--

Entu mfintti dua deferiptionei . «9. 3

Entis pnma diuiflo qua fit. §41,1

Entu quann diuiflo infinitum , & infimi Um , qualis.

in Ente intenflue infinito nihil habet rationem pomis,
nex qua fi partis. 114.1;

Emicas in Diuinis efl ipfia eflentia. 3.3

Entitas omnis exiftem efl ad f e, vel ad aliud. loi.m.
IQ3- 10

Entttat realis efl in D minis. 3*1

Ent itans ratio efl etiam vmtatis. 71.19

f6 9^oIj
Diumitas non cognofcuur a pofieriori.
Diminuas quare non poffit caufari.

E C

ECcldfue teflunonio firmifftme flandum.

E F

EfTc&us 4 quo dependeat.

Effe exi flentia? cut conucnit , illi • tiam conucnlT

3 f £.9 effe e{feMiz,quomodo vera propojttto. 4,$

143.7 Eflc permanent u idem efl in creari» dr confcruad^f-

cus efl de fitcctffmo. _

E llc non efi fine atluali exi fi entia.

Eflc termim ad quem comurjionis tot alie requn it

non cire termini i quo.

E llc rei tn creari , & conTcruari efi vnum & tdem.

i8*L7_ f 73- 38

Effe

Index rerum.

£fTc/imi>#r dxptiritit.

Effientii! , e 4 d intra & ex*ra.

Elfent ulc an imperti: refptBum ad extra. <■

Efjentule quid figmficet.

Effientm aliquo fenfu efi res id 78. jJ
hjenu.i ilker efi infiniti q •*> n infiniti.

Effient ta^aut re litto non refertur per squalitatem, fied
relatu- um.

E fiemus definit obliti operatione.

Effientu dicttur ib eflc.

Effient ti d>uina itht prodicit infiniti indtmduain
eflc obtn itio JT po/fibili.

EJfieniu» dimni tjl caufia pimMiffimn imeUethoms
tam fiti, quum iliorum. ‘ 4U.l£.4M.|8

Effient ti dimeta tfi form.iLrrr infiniti.

EJfient 11 dmini efi iifinuiformibrer e* fi, k fio ,&

P,rfe-

Ejfiemn dtuina efl oheftum adaquat um intoBctlu s.

' 44M. i'

Effient ia ditum tfi perfeBior omni attributo. 3? 9.7 <
Effientii dimni tfi primum ens. I&iii

Efitntta dmini tfi prtor relatiombm originis. 86.34
Effientm diuina generat notitiam fini in nobis , fied o-
qumalenttt.quii per ihquodfibt idem.

Effient ia dmiui bibet r itionem primi .& fecundi ■-
fiintu. S».t2.

Effit nui diuina obie&um terminadunm.non motimtm
beititudtnis nofira. iit.1 Z

E fient ia dmini per modum nature igit. *Z

Ejfentu* dmini quin dicitur fimplieiter primum
ruMiuum. 19f-96

Ejfcntii (hui quomodo contingit comingrm ii. ^99.

Ifli

E fient ii dmini quomodo dicitur fubflintm. 84. u
Efienera dimni quomodo ddUnguatur 4 proprietate.
*99iZ

Effient ii dmini quomodo fio communicabitis. iti.4
Ejfentu dmini quomodo fit incommamcabdit. hq.

Ejfentu dmini quomodo fit primum obieBum primi -
tite virtutis. 4 .y.intcm.

EJfimtti dmini quomodo fit principium totale prodo-
limum filij. Et.+i

Effitnti * dmmi fili tfi risio fimplieiter offendi. ± £
Effientii dmini fib miom proprii nequit cognofici
per aliud cognitum. ioo.li

Effientii efl primi emitis. U»d°

Effientu diurna efl primum manuum motione ni tu -
uli/fi mobile primum mtcUetlm distintu . 176.14
Effientii efi primum fiubteebsm Tneologia.

Ejfentu eil terminus formalis. vi

i ([entia efi vernm obteclum beatificum.

Effientii & creatur 1 in vno iBu Videantur, 440.1.4.
Effientii in Diurnis non efi pars. ,

Effientm non determinatur id generationem per re-
fietbu. (qj± eff prineipum formale, & terminus
partialis produRionum. tbid.i y

Effientii n^n habet rationem motiui idvifionem fui in
intelletiu creato. i^L ‘li

Effientm quid tribuit ptrfim,

Ejfentii quomodo confiituit perfonim. >04.41
Effientii quomodo moneat fit.

Effientii quomodo moneat id notitmm genitam. 3 94,

Effitmia quomodo monet. j^JiLlOo

Effientii quomodo non fit reprafientitiui alteram obte-

Bi. \U.6<

Effientii quomodo fit infiniti . 1 3 8 . 1 7

Effient iiquemodo fit principium. x 19 .16

Efftntia rei fecundum fimm entitHem mUm afbs*
lem efi prior exifientm reiU afluo!» , & quemodd

Effientu fecundum f* fundit djfhnflis relationes,

c IllLX4' . «i

effientu fola efi prsfcm inrslltfbri damno in rationi

obiefh aJu intelligibihs. 114.}}

Effient ia fiub ratione effientu non p.-tef monere mttU
leclum creatum. 4^,13

Effientia vt dijfereus 1 relatione non conlhtUtt perjo-
H4fn- io 19

Effientm vt ejfentii eegnofintuv ab intelUBu.

E ff entia ve effientm quomodo agat.

Effient um diurnam mouerg id notitiam omnium 4 Ito-

1 intrlbgib iitum , potffi mtelUgi multipliciter.

in Effient um tnnfire potefl dupliciter inttlhgt, 8 7.
de Effimem sdicu tm aliud effie, potefl intglligi multipli -
toter. »7 .lC •

it Effientii diurna non bibmt Elati verbum. 459.

d* Ejfentu dsuinanoti. . aoz.4f

E ^

Euchariftja minet, quamdtu minoret fubJUntii panis t
fiidejfet, & ea defindi fit nsuufubfmtm , quam
agoni naturale f 'acer et Jndeffet pinis. t (>1-2.6

Euchariflm quando corrumpitur y fi in eodtm w(hnti,
quo corrumpitur generetur aliqua fubfiintii, nonfm
acHone naturi ireita. _ 161.

Eudunfim corrupti generatur noua fubfimtu 4-
Bione Dei,

E X

Exhauriri dupliciter funutur. 48.15 ,

Exillent ia m fit de effientm Dei , vel modus lim in*
trinfeeus.

Exifientm in fit modus iatrinfiecm Dfi. \6Z.c»l.t

Exifler.iia eidem potefl cognofii intumui , ( fabfbm •
Btui.

Extfientti efi de conceptu D#>.

Extfientta efi de t fient m Dei , 3:. y 9

Exifientm tn obulio reqmhtur vt aliquid neceffitnb
profuppofnumt& quire.

Exiflemn non efi ratio manendi.

Extfienm pote fi cognofici abilradmi.

Exifientm qntd fu fecundum Scerum, , 6.10

ExijlertlSplurrJ UM fini BU DfO.

Extfientti eiu fidem numero peffant effie duc muuifie-
ae diflindajtec boo efi mconucnteni. lf.z \6.x7
Extrcnaum^nqja numcKirerourortetrmoat,» ^ y$-
nuter. *"

Extremi effie fimplicm nen facit propofitionem per fi

*7*- '4

F E V

F Elicius vlttmi homtnio non eri* et\t per gcct-
dons.

F I'

Fidelis. & infidelis cpntradicunt in hic:Dc\Ss cft tri-
nus,& vnus. . j±i.e,.intext.

Fides icqutfm , dr infufii mima qua r do funi /imul,
m oflus vnus & idem elidatur fecundum tnjt
nationem vtnufque. < (7-n .

Fidet

Index rerum.

fida suquifitd vnde generetur,
y idet & f dent ut non dantur fimul da eodem. 5
f idet infufa (*r dcquifiia quando ad idem inclinant, an
nccejlar,a acqufite non fnbtfl falfum. 357-9
fides itijufi, icqmfita quomodo contum aut. jjj.
in com.

Fides mfafa manet eadem ante , & pofi acquifitam.

' '\L6.u

Fides infufa poffitne tnchrtart ad aliquod falfian.
5J7-9

fidei aihu innuitur fidei acquifite, <fr tnfsfa. 3 £ j .4
fidei infufa atlm non tfl certior habent* , quam *c~
quifite. • 4'9-

Fidet suqutfn e, quando enat infufa inclinat ad alium,

■ non potefi fnbeffc falfum. 354.7. & quare. 355.8
Fida acqutfiiafub ejfe potefi fal/um, infufa fWi.3fl4.43
Fidem quomodo vtdtamm m uobu. 3 3 ^JL

qx Fido fola infufa au pojfit quu elicere a(htm creden-
di. ItTIMH-iS

Fieri aliquid a Dee imrnedaafe negaret Anfioetlts.
*8j

Filiatio efl produci a. ' iiftV

fil.us an fit fimul intellectione cum Tatre. 351.11
filute eft equalu Patrt fecundum /ub(iamiam,& quo-
modo. 161.17

filitte tfi pt* fetius* , licet neu habeat deitatem Omni
modo habende eam.

Ftlim hu fi per impoflibtle non effit 4 Torre, nec ahm
-efe.pojfit. 49 -,n '•*.

Ftlim nihil habet mfi natum. f 3 o. 9

Filr.u non habn memoriam perfettam, vt principium

agendi.

Pileus pruexsgitur creatura, & quare.

Ftlim quare non producat.

Ftlim quomodo diihnguatur d Patre.

Ftlim quomodo habeat memorium facundam.

Ftlim quomodo Jn aqualis Patri.

Filem quomodo fit perfctlm Dem.

Fdtm quomodo fit pnor Spiritu fando.

Ftlim faltem eque primo habet cflc, quam habitudi-
nem ad Patrem. $0.8

M.f- l_

Forma vmformie non efl organa* i_, 5

Formam accipient produfhoneferme aa squate, nontf
producimus per eam. xv—

Formam dans dat conjequeonia ad eam, 31'l r r~

Formam , <y materiam eque habent tn faa poteflate ,
potefi fecundum vtramqut conucrtere. I.. :e».

Forma priores rpfo vbi | non variantur variato vbi.

Forma que non pojfint efife fimul in eodem /ubitQo.
444-*4

Forma quare non maneant pofl compofitum, 331.
Forma quomodo dicantur acquiri , ' §16.4;

Fomarum pluralitas . j 8( . x

Formali catcs plura in eodem mdiuiduo.

Fortuna bona an fitytxpUeatur. fcV. ‘f 3

Fortuna bona ebhur. f j fi

Fortuna bona dicitur caufia bom effellw , no» utenti
abagerueapropofito. tjj.j

Fortuna bona «fi fine ratione natura. fi; 6 i

Fortuna bona quomodo accipiatur proprie. 3
Fortuna e i effcdm contingent confiquent e f «Huma -
gcuu.pryji". f<_)

Fortuna ejl voluntatis, nen imeUedut.

Fortuna non tfi aliqua confio per fi difiintla a natu

™' » Si7X
Fortuna non tfi caufa totalis. ibtd.

Fortuna quid fit. qx-

Fortuna bona caufa e fi Dem , fi d non fi eundum An-
fidelem. 340.8

Fortune bona duplex difiinSUo. 5 3$. 3

<1 1S Fortuna duplex dtfiiniho.

11.1.17 a Fortuna aliquid euenu. 5 xg. *

U 31 Fortunatu* bene nemo dioendmvno a$u. „ 339.6
VI- 7_ Fortunatus bene nemo tfi vniuer/alitrr , exponitur.
M 9 7

163.34 Fortunat iu bene non tfifui ftmtl bene fortuito accidit.

3^0-55 Fortunatus beui quu ctnfendm. 3^.5

F R

47LH

F V

Ftlim fett gener a: tonem Patrie ,fid non habet fiten-

tiamgtnerandi. 6_i_S_ Fruitio in vta/fr in patria quomodo dtferstnt 4 iSJl_

Filius tantum appropnate dicitur ars Patrie. 30.5 bruitio 1 n via qutd praexegat t cr quid fruitio tet pa-
Ftlim vel Verbum diurnum an habeat eaufxlttatem
aliquam propriam rtffielbt creat w «. K; r«q.

Ftlim vnde nequeat gignere. j ^.j.g _

ad Fidum producendum in Diurnis duo requiruntur.

107. t3 ■ % d'

Finicndi.t-J exemplandi nulla ratio eft propria altem
porfona. U 7.

Finis vltimu* fsrmalu tn operatione confifitt. 301.4
Finitum omne «fi em per participationem. ij 1

F O

jForma aliqua an fit m intelleih* prauia maior ipfa
\ Vtfiont. 3 ;6 6$

Forma corporie Chnfiifi educeretur de materia panis ,
non ideo hac materia fieret ifia&c. 447.1 .

T and intentum relationis nectfiario concurrit proftr

O». ^ • -• ■ irojio

Fundamentum fimtlitudmu in Diurni >. j

Fundamenta an fiat dfiinlla rtifcUu relationum.

Forma au felem rancate quomodo multiplicetur. 3 5. *
Forma natur alie aihua habet refrttbtm ad producen-
dum. * x 1 3 : p

Forma naturalis quomodo fit principium operandi.

10V9 ^ ;•

Forma organica definbtntr. 1 1 > 1 o

Forma nulla J ubfiantialu inhstrtt.
forma potefi feparari 4 materia. '134.11

Forma quomodo fit magu ens quam compofitum i

Fundatum in alio non potefi ejfe nugie necejjarittm
fundamento. O' ; a

Taxatum contingent ex decreto Deiabfiluto an ha-
beat fum ventarem determinatam. 3 6g

C E

GEncruc dupliciter cojffidcraripoiffi. 9

G . ncrire m Deo non Jupponu potem geneiarr.

■ r>Vru • t-

Gevtrare potens, generant, & Tuter, ftclufit b

. . %homltf ,idtm funt. l /o ^

Generatio 4^ri«d c p et eximas nulla>n dtcuittforma-
hter ptrfeOioncm. I i

Generatio aihua m Diurnum quo f. 'undetur, & m qua

Generatus

Index rerum.

Generatio a n aliqua modo fup ponat fuppofienm Patris.

Hi di

Gtneratto diurna e(l adaquato principio extenfiue
tantimt. I2I1H

Generati» diurna non comprehenfibihs 'a crtatteraJEb
±tp efi fiuit a , nec inde habetur quod Jit infinita.

Generatio & corruptio non poffunt effit fimul. , 189.9
Generatio ex quo efi in itifiantt , quo forma inducitur
in materia genitum e fi. ^ Z

Generatio m creatum potifl dupliciter accipi, ni.

II t

Generatio in Det non ideo vnica/juia adaquat a. 49.

, tn text.

Generatio in Patre et fi non fit ratio producendo, efi ta-
men conditio agenti*. j

Generatio non efi creatio ,q mia terminas aquo non efi
nihil. iLhU.

Gener at ionit per fit termini quid fiat. 2.

Generationem non potefl immediate ftqni corruptio.
x90.11

in Gener attono & corruptione fune duo termini pofitt-
us,& duo negat uti. if?.xi

Generatione 1 diu fi effient in Diuinif , tffcnt infinita.

1L.i£

Generatione 1 plurtt an fint. Ci , 4^

Generat iuum in creaturis differt prater opus ititeUe-

Uus a petente generare. uj , 3 p

G enet atiuum omne non efi potent generare ,fid ccon-
nerfo.

Generat inum fi confuneret perfutam , poffitt effio vel
concipi fine generatione t& paternitate. io^.xi

Genas nullum efi tn Diuinu.

Genera relatiua quomodo difiingnantur. i'70. -g

ni/i vt informat materiam.
jJsmoprwt efi homo quam non lapit. , 96.9
Homo prius efi non irrationalis, q.um albus.

Homo prius efi fub fiant ia, quam animal, & quomodo.

2J4-12

Homo quomodo dicatur rcceptiuum remotum intollo -

Homo quomodo fit em rationis. 8.14,

Homo fipoffft immediate ctufare notitiam fui diflifO-
ilam , poffet etiam c au far e notitiam omnium fupe-
riontm. 409.110

Homo vcrifibilisinrelligjr(eJt^Mi>Mr. 7^.8
Homo quomodo fit bomo,& operetur. iz«>g

Hornum vltima felicitas non erit ens per accidens.
3CJMO

Honorare parentes praceptum efi naturale. ^71.67
H Y

Hyportafi* quare non termine/ omnem dependentiam.

497-S

l D

T Dea hominu habet efle cognitum.

1 Idea non generat.

Idea qmdfit.

Idea quomodo ponatur.

Idee quomodo dicantur rationes c au fandi.

IJea quomodo poni poffint infinite.

Ideafunt ptrfinis communes. 1 1 S.if.cr 1 <

Identitas cum effewianonfufficit ad infinttatem.i £<£

Identitas duplex. ^ | J Q

iSj.ij

m. 1 8

S7S-41>.

Genitum eft vbi fuit corruptum, de quo loco teneat. \ Identitas effetius quomodo non pofifit effit a pluribus
ipji. fii-xj . 5£lAp

f dentit as inter extrema difhntla efi relatio rtsUss.
G R. 1^ii •

{domitatis cognofcenda regula. S t,tf

Gradus fnperior in entibus continet inferiorem. ;

Graue potefi cadet e natur aliter /fr libere. ££Sj 8

H A

TT Aberi potefl multipliciter accipi.
XI Habitudo accidentis ad fubflantia\

1 efi duplex.

Habitudo aliqua au defiruat ul,cut aduenit. ffi.t}
Habitudo eadem rtaltter conuenit erratura ad Deum
vt conftrnanttm , qua conuenit eidem ad Deum vt
creantem , & quare. ;o<3. j S. ftdnon eadem exi -
flentia omnino indiflinlla. ibid.

Halqppdo duplex accide ntu ad fubitdum. f a4.1t

Habitudo non defhrutt < i, cus aduenit.

Habitudo variatur fecuudim fietittn variato vno,vel
vtroque extremo. 184,1

Habitus tnfufut abfolati inclinat potentiam ad eli-
ciendum eundem atlum f ad quem inclinat acqmfi-
tus. I^t‘3

Habitu/ virtuti/ an requiratur ad aSm bono l mora-
les. f 7>-6i

Habitus infufi fiunt opera m\raculofa.
ex Hzcceitate mhilquisluatiuumconfiuMit & quare.
«£ZS*i2

Haereticus t mi articulo dtfer edent ,alui credit f e d non
exfidedtuina. ju.tf

H O ~~

Homo non efi komo,ncc operatur fecundum animam,

I G

Ignis quare non fit conuertibili* in culum. 14 6

Iguie ve ignis non refiicu omne calefaQibile vt hu*
iufmodt , mfi mediante calore , nec proprie feipfum

calefacit.

I M

Imaginabile quomodo fit iirtelhgibile, ’ 416.1 Q_

Imaginati ua non difeernit nec indicar. f7;, ^

Imago furmtur dupliciter,
in Imagine efi p.n nu, ^prolei.

Immaterialius non mdiuiduat^itc mattriahtas plu -
nficat. j7>£l

Immediatio caufia refiefln tfftfhu dupliciter intclh-

Jit?*'. , '19-9

Immediatio duplex. ♦ 1 7 7 ■ I f

Immediatius aliquid dicitur dupliciter. 10,^4

Immediatius duplex efi,& quid virumque.
per Iromedut ius quid vemat ini eligendum. _ i^j £
Impcrfe&io emnts repugnat cuuumque in Deo.
± 9S±

Imperfedio requiritur ad immediate eaufitn dum ,fe~
eundum Phtlofaphmn. 1 - 9.10

Impetus quomodo fit,& non fit a ratione. <41.14
Impetus fecundum yiriflottlem non tfteaufa effetius
fortuiti. f4i.i>

Impoflibilc fumitur dupliciter.
lraputabilc dsctt duos rcflctlm. 481.9.48^.9

Index rerum.

Imput abile poteft dupliciter accipu 4?J_LS.

ImphtMe primum quomodo differt it fecundo. 4i_^_

•»r_

/upurabile quod volunt au libor* fubsft, 48 1 ,J

/mputabiUtas aha interni ,alta externi afltfs. 4‘_.^o

I N

Incipit. definit exponitur du frit er.

‘U
f-°*l
U

Inclinatio non usceffarti prafnfpomt ccgnti tonem.

Itj.i

Inclutum omne tn perftfhont /impliciter eft perftiho
(implaner. ><• 1

Incommunicabile vt quod. 4r vt quo quid fu.

1 $.

Incpnjmunicabditas non poteft effe de rahone fisb-
flantu in Deo fecundum communem. 8x 1 7

lncomprchcnfibile ab tnretteclu creato ptttftiutel
llgi tripliciter. M ?i

Incomprehenfibile fi accipiatur primo, & tertio modo,
nulhu sutellefhu creat us poterit comprehendere re-
lationem originis. 1 4 ' ' -

Ineomprehenjibtlia plura fiunt. 14 1 -?7

Indiuiduura generteum an detur. f n ■■

Jndtmduum habet propriam /ntaaum. M • 4

tn /ndiuiduo vrto pojfunt ejfe famulitates ph e;. ? 6.
ac.

Indiuilibile nihil e(l in tempore nifi inflans. 1

Indcpcndcns fimpliater pt\.jl strminaie omne de -
pendent. AI '

l hde pendenti non repugnat terminare dependentiam.
49J-4

J . dependent : t ol* non fuffat ad terminandam de-
pendentiarn alterius. 49 r f. eim rauo formaln de-
bet habere aliquam perfeihonem rejpeilu depen-
dentis. ‘4'j6- 6 _

Infinitas an ftt prior exijlenti* Da. , C T^uid de usu
fingularitate. -

Infimtai ejl grados i/ttnstfeeus. I f;

Infinitas ejl gra.hu mtrinfeau. l«J - - -

Infinitas ejl modus obiecli beatifici. 14 f. ~

Infinitas tnttnfiua quomodo pojfit cegnofci. a u. :

Infimtai non eft caufa tdqquat* repugnanti* ad ma-
gnitudinem. 191. 4 ■;

h init / ion ejl paffiofed modus mtnnfecni entis
conuetnt. * 19./« tjx.

Infinitas non eft propria magnitudo. 1 ;

Infinitas non proprietas, nec paffiofed modus intristfe -
em. i«i .1

Infinitas quomodo fu ratio demonfirandt aliquas pro -

prietatei adt/tira. 11 j

Infimi as quomodo /irratio fussdamer.tali.^quar e Pater
(it aqualu Filso,& econtra. lC_^ _

Infimtai quomodo tranfcas,& non us effastum. 14
ic_

de Infinitate dsf srm.lhter aliud ejl aliud loqui
de ente, cui meft. I JL^.1 o

Infimtalet plure s an finf Deo. f \C.i)

Infinitum an fu 4 Deoproductbtle. yyy

Infinitum a nullo dependet. |<i?3

Infinitum cognofatur per conceptum finitusn. f*±~
Inunitum li, quod eft 4 fe. J ,I?~ , ,y

Infinitum in abftraflo dicitur de omni fibi comfojfibih.

infinitum tn a!}u eft totum. 1 lS- ’ -

Infinitum in aflu quui Jit. * . 4.. U. ’ a

Infinitum ut cantate defcnbitur, II T

Infinitum in magnitudine quid fit. ut 1

Infinitum ut quantitate imperfeclumt in entitateper-

f ellum, tx fUcat ur.

_ Infimi um tn quam itate quomodo habeat c fle.

Infinitum non ejl totum.

Infinitum non includit ent rationis.

Infinitum quomodo excedat finitum.

Infinsu definitio'.

fnfimio formaltter repugnat omnis tmperfefho.
de !• 'ojjikih qmd fenfent S ce nu.

^Jrtfimta duo effint talia fi effit nt , neutrum inteUsgntt
^ plerum . . . 1 ,

Infinita duo vno allu comprehendi nequeunt? it^Tl

in tevr.

_ Infinita plura rtaliter diftinfla ejfe non pojfit . t cy.
Infinua plura r e ait ter di :n repugnent.

Ingenitum quid dicat. 9.

Inhxicntia accidentis an fit rcfficlbes exirin/efw.

f J_i_

Inbxrtnttn mharentia differatne ab ipfa. jj

I durent ta rei. monti an fit realiter idem ipfi. jj.11 _
Ini. arentia relationis non differt ab tpf* fifiteus de in -
hsrentia abjoluti. 8. 1

Inbtrentia virum tnhareat. j

non Inhrrcic alia ratione conuenit ejfin/ta, cr *>

reUfioni. 8. o

Inhxrere non eft ratio accidentis , nec non inbxrere

ratio jubilanti*. 8V;

non Inh.crerc non eft ratio fubftantia , nec h?rcrc
accidentis. tbid.

Inhxtcie repugnat fiibftanti*. 8

/niushn.t aclualss quid fit. ' 4 }_ •. j _

Inquantuin ptteft ftare dupliciter.

ly It- itmtur ffeeificartue. 7 »_

Infirparabilitas quando inferat tdetit.tt em. f - : .

Inflans tantum tnftantante durat ,C* tdemejl mpoffi -

bile de re permanente.

Inflans t it mnem forma an detur. , r .

Inflans t It unum forma fi daretur . non pojfit dari pri-
mum 1 fidant priuationit oppofit*. , it . ^

Intceri>as juimadr fecunda quomodo Ji;f • r , - - . ; 1

1 u n llct^io an /u firma abfiluta . 41

I — u a caufiiur. 41 J_

Intellectio aeat* quare fu f ponat diflionrm , dium*
»on. . ffiii.til.iLi

lutelleflio creatura qua Dem inttWgit creaturam,

quomodo fit finita ,e* tnfiwita.

IntcUeQiodi , vtfione. 'H—

Imtllefho diutn.t quo modo infinita. 4

/meile. i 11 tiictio maiori cum lonattseft perfeffiot in-

tenfi.e. 4 -j

IntelUiho eft *f!i« immanent. 4 fjd ^

/ncelLlho sil adio unmanen. •-4 f

Intelltflio eft effefl u» aquato, w. 4^; n com.

J nttlleflio eft fiimuliter l> finita , qua eft u finitorum
obtedorr.m. 4 ,

IntellefUolapulif quomodo *e tHius. ' jp jg

Iniffieilio nonfit a fblo intfihdu. ' 4;

InUlTcftio obi edi a quo habeat fisam perfcfUenem .

. , . ' ' ; .

Imteileiciopofeft habere ; duplicem min furam. 4

fntelkfhi pnma quodammodo a cafiu. f.

Intcfirftto quando porntur ejfe infinitorum obtectorum
non pcttnurpfatse illam includere ib finitos re
fisu. 4; rf

In felit tho quo fersfu dicatur per fiefitor. 4. ._

Inielltdio (ecundtefl in voluntate noftra. f 4

/meile fiiq fi ab tinctio tantum effiet , non effit pftfeflto
inteUeilm. 4?

Intel te. horna recejiiuum anima , (j- compofitum ex U-
I* ■ ' cor/ ertffeifaiionts. xjl L _

latcticUiq

Index rerum

iintrfi fno-‘ •>» ivUtimi /ic
CaUtfit. 4*="'-

Tmclica Jile/»r»~ «"« -ndp-it-tuu. '9-™r-

Iiudlcctuafius tUMeftmU Dtitmu. **

imillerliulilJt nn fit tlt -Ijrn-m Dn. T4-j

J-utll" l.,dlttrti t‘l iffintislutr ttlrm tjftmt im i«.

1«. I I ...

taulleSbudiU* ponitur, do ofomht DeifimtUter&vt-^
ta. . ,6^*“

hxlcWcSkai adaqu ■rnnobieciumqum^jrH- 3 T^+r—
/ntrlleihu agens ejrm Angelo. t^ZT~

InteUechd agem facti depctcMi* atnrsn-

ttlUclnm. " .4*7*+^—

Intelleim irent omnia faciUBu inttUigtbiH*t& quo-
m»de. N.v - 4>v,,‘>

IntelUi Itu Agent quomodo ft habeat. 4+n+S

Jntelletlus aUcitiu* quando eft aliquod primum obse-
dum prsmuate virtutis ipeetUnd quodlibet aliud
tni elli^itur fecundum ordinem .quem vnumanodque
Jrittium iMfttd pnmua.

Irttflltftvt jmfbilu gtgnit notitiam. 4 J_

Imtueihn pojfibslss intrat r. tuo nem memori* t fet..^
dor. quaedam fementiam.

lntellg.hu pofltbdrs qnJrenon faeiatfpttiem , fient in-
tcllefuonem. 9*.

ImeUelhss poffbihs fihu efi mtelligemia , filus etiam
perlitu t ad memoriam. 45 ~ ' a

Intellethu quomodo pojjit caufare reinionemrationu.

hitUtSm quomdtit mn p.ffit agmfctr' Trini, am.

■ - ", ■

huUtOui tjttmttid fit pnximd rdlie ftrrmdlis dgatli.

/nttlltUm malefit fimplrx.

InirUitltu videtur ant-nf/m & Itrmtruiicne t.lnn-
tdtu , y*Zti-~

IdttUedm via mede dieitur imn-aidlu ,)«.« «•-
gameus. ‘0 w

Imelleilut egentis efi omnia feter e. 4?°-T9

htcllefhi agentis Junt dn* alhones. qiS. i£_

Intel Udus ncfirt duplex fiat Mi. • ly- lj

f/uelletlus operatio duplex.

Inullrflum pojfibilemnon ejfe a fl imm vani arguunt.

Intellectum pofiibilem quid proxime monet. 4?-

InccUigcntias d Deo canfan ponit Autcenna. 150.4»
Imcll gibjUtatcm propriam habere potefl intetUgi
tripliciter. *---■*>

IntcHigere eompeht anim*,& compofito.

Intellegere conuenit 'anima , vt informat materiam
. ' *

lnte\ii^cte diuinsivtformaliter infinitum. • /2J-Z

non J nui liger e mfi per phantafmara non eft notor ale.

ifpeftu verbi creatum fi

" 4!" - 1 • <1-

\iV

.4 CJ

obtectum !■ r 'f r» rM& prunum.

JritrU'dHt yjrt^iu.cr hominis difhnguuntur.

Intellectui an propter agere, & pati dicatur agent C7

pofibtiu.

Mleilm cognofat quicquid cognofiu fenju» ,CT J*l>
quacunque ratione.

JnttUeihu ere at ut potefi fimultognofeere

S° >,

JnttUeihu Dn mcludotne tthqnam comparationem

9 ad extra. fxrrr

JnteUeilui diuimu dicitur vile fc er e dupliciter. w..

UttUeilm diuimu efi prior voluntate diurna. ^

T°

/ ntelleihu diuinue , & effcntta diurna concurrunt vt
duo caufo pauialetad intelletlionem. r^irri

ImeUelhu diuinm CT efentu.vt ejjcntia ett prior omni
attntxro.cr voluntate.

frucUecia* dtumiu excludit omnem imperfectionem.

5*9-74 ^

Juttilcihit diuimu habet duplkem alium.
fnnlhfhu diuimu mobile primum, CT primum monent
tjfentia diuina.

~Jnttlleihu di uinm non dependet.

. / mellei Imdininm nonefireoptium. y^-1

• ‘jStrr^ecl to diuimu non potefi moueri * creatura.-^t*

JrttrlUuHi esi imperfectior intellectione. 4
JnteHfiht* efi oneflum funi dn* c*uf* difitr/aranonie.

■ 414.10 fi .

Intrlltilui ’Jr efjentia , me fint principia intelletlie**
a que prima. j i~+ 9

ljnteHe.hu & obtectum coagunt ad intelleihontm.

“411- ■ Jr

' Intedtlfiu CT obtechrn concurrunt tn ratione prtnapq
K ^dchitirefieflu intellecltonu. , v t»r*4
Intellectus dr.vdmtat m Deo quomodo dtfitnguan-
tur.6- quomodo non fint dcefentia otut. ±++7
Jritelle-.hu hominis Angeli 1 n quo conuertiant.fsrb.

lateUeQui iJem h!c,&lh pairU Jed non eodem modo
difiofitm. « , -T^W°

Intellectui monetur ab obitflo natur A, ter , voluntas

fre libere fi monet.

Jnteiir 7;m non efi intenfiuh minoris perfedionu , quam
voluntas. ' —**t.cbLl,

Intellectui non habet plura obiefta dijhnil .. i jka-

to. I / I

Jnttllechu non potefi fatiarim duobm ex aquo. —

5cp<i Opcr. totn. X7 I.

: 4T**

T35j-

5:14

Mf-*

Imclligcrc emnein nobU eQ per aliquod dicctcxfccus
in Deo. *

Jmelhgerc quomodo conuentat anima.

Intclligerc vnumtn intellectu diurno.

Intclligctc vnmmquemodo fit in Deo.

Inrcnlio aflui efi intrinfeta 1 pfi.

\ntcm\o fecunda mn /itpajfmacomparatio.

Intentionem p en fat Deus, non opus.
lntuitio eft vifiofaCUlu.

4 V

luftiri * ali* habitualis, aha afluatis. v : ,5

l-Siil. 1 ijl -lupis- &<].vifi< ur-iq.i. _.J >

I.Jluutulcm bdlntiuli mimmt p-fi-t muhipliMi
aihuU,. ■ ' ^

L A

LAboc in fp-riuiM— dn vinJt p*f-

fi".

Lapis *«« fit prefent i meile flui A eglti in ratione ooie-
th aclu tntelltgibUis. '"fi ^7

eft independent dependentia aetidentu adfiib-
ieclum,tton potefi tamen determinare ilcpendentiauo
cumjlunque accidentis.

Lepts quomodo videatur in ejfemi*. jSj.10

Lapida sognitto aliquando efi vtrbnm t non ftmp<r.

~-yv —

Lapidem potefi Deus conttertere m Angelum , annihi-
lando lapidem. 1 -4^_i4

Latera facere dtfiiitta dupliciter mtellsj:

4 l 1

Index

Libertas efl perfefhoni*. T.i g. tff%ndtrti tnthn-
( 'eca voluntatis . - tbtd.

Libertas fecundum Angufltnum fisu cum necejfuatt
V lendi. % •*..> 4.>.

Liberum contingens , **r naturale necclla-
rium non fiunt idem, - [

Libido an Jit m aUu externe. V .j* >

170.IJ

’ tiZii

X70.if

* • io

Locationes plura conueniunt eidem loco.
Loca t um facit didar e latera continentis.
Locus an fit vacuus.

‘Locus (jH. d importat.

Loci vmus vna circumfcnptio. „

M A

Xyf Agnitado qualiter ponatur in Dminis. 4 . r
iVJL Magnum ejfr magis tdtm Deo , quam iufhtm
tp. l~#o

Magnum , vel paruu.n tr an flat tue conutmt omni
enitfropnc vero fih quantitati. i44.|

. Malitia alut prtuatiua.aUa contraria.

Malitia propria ejl in aftibm externis difltruda ab
internu. q

Malira quando contraria , & quando pn,.auua.

M ditia triplex bonitati triplici oppofita.

Manere mhd potefl Deo fubtrahente concurfium.

a^i

Mater ackue concnmt ad generationem. *47

Mater quomodo comurrit ad generationem. 4 ...ta
Materia dttptJtietneaforma.vcl bcontra. ’■ 3. •' ?

M at er ta & forma q-iomodo caufint. 506.

Materia non dependet.

Mr.crta non efl in Diuint/. y\

Mater ta quomodo non fit per fe confit forma.

Ai arena q+tnodo quutatur.

Ai ateria finitur multis modis.

Matinam contrahentem non habent efl , mplurtfca-

■ *>''• K-7

rerum.

Menfurari quid importot. VT>% 9

Meritorum non importet fbrmalitor ni fi reJfeUus.

M intortum f»p ponit bonitatem , quam tribuit cbark
tati.

Mentum applicatum pluribus non tantum vain cui-
libet yac fi pro filo applicaro! ur.

Mentum paffionu Chnfti an fuerit infinitum. gjT

<Jlttmumfacerdotis celebrantis , <9- oratio ipfiusm
triplici gradu potefl valero alicui. jj

Mentum tripliciter applicatur. jt6.j.sn te x.

Ment 1 r at tener$ maga habet oratio quam aha Optra
meritorta. j

Mctaphy ficus a pol} er ion tantum coonofat qua fuut
propria Dei.

Mttapbyficm attingit ad principium cotttnutne , non
proprium. ” •

M tupbyfum ptifiOmifcit 'itT)to, j/ ,tm tkfjlcm,
vterque tomen t quia

* m 1 AtS

M > fla potefl dupliciter valere. « f .

Mtjfa quomodo valeat. q jo. ii

Mtjfa reprtfentat oblationem crucis, & per eam . ■.

/eirat vt acceptetur. J19.it

ad Mentum quid requiratur. ((

Mjft duplex volor. ~ "

sn Miffa non requiritur cogitatio eorum , pro qmbm
offertur.

*d Mijf* t.t Mtyai , J,c„, p.jfv,, t p0ji~

fi” mptiu »W«j«n.

M O

Mobil i J pl.T. .pprtxmut. tiiem manenti caminat-
rur /ub mobili adaquato eius. *<f

Modus non Jemper ejt a.i vfcf. .if

Mota priu.it tua quomodo mttifurtt pastos fucet fu as.

M E

Medicina efl flertes fiunt ia. } 4 ?f#/ .

Medium dernonilrattonti dijhmlt xornofctturS j
»± • '
eJU dium non eflfimper inter extrema. 19.-.1

'v M- moria an tnrelligat. ■.

Memoria tfl principium produlhaum fecunda perJV.

nt‘ ‘l-.fr

Memona facunda qmbus conveniat. 't iY. 17

eJ/Muno' 1 1 facunda quomodo fit in Patre. j - - • .

M.msna habet tantum vnarn produihonem. , Y

Mtf»n.

M.mir.jpafi.UfutJ/;,. t ^

Menan, tjtumeio fu prtncipinm frrmdle ehcrnJi
ttrvnn. i,.,,

Memcn, ^Hjfenfn 1 mmeitMin ejfentu etnbm dice-
re.

tn Mtmm./ecunSqf A.eujhntem, tfr.tte efetli.

£r‘ ‘T""' ± •«

Mv nlurabi)cf«A7i* menutate dependet a menfitra .

cnyreUtioeflroalu. lt

MciiCat* duplex. x

Meafit ra quomodo fit potefl tor menfirato. ~~ibii.

■

7i volun-

‘3 9t.fci~y

Motio contingens fit primo ad tntra,
vAfoi io duplex' ad intra. \ ’

t slfono tnttdellu* m Deo procedit
tatis.

AI eho necefforta dupli x.
tdU otio non ejl *d paternitatem .
eJUotso vna quomodo prsfupponat aliam. - 47 - . 4^

A f otio t aluwatts ad intra ne cr [for ia , nen tamen na-
turalis efl duplex. j 64 j

Aiottonnm ordo. 177.4'

Motum quid continuat.

Aiottu aquo denopfunitur. -

Monu ern uUrir non potefl tffc d Deo imm/dtutc, fi- \
eundum Phelofopbum.

^ Ai. tut circulationi* fo> molite r efl relatio,

Alotiu localiter alq mo. tu quomoat ' xH®l

Mnus localis filmjtiupdiim Pbilcfopnhsn, potejt ejj$
perperum. . ~ 1

A fotu* non efl ad relationem proprie diU*vtt texe t*.

: adrtjbcllm exvmficat.

Aittu* definu 10 exfhcffur.
de Motugraam. . -

Aiotm stlq aUcah quate nequeat rjpr •rpetut.iSjM^
Ai otmopinfitt non poffun: continuare. ' .

a Alou- nt e nihil monetur mfi fisum mobile adaqua-
t >m

M ;uere duplex.

Mittere ifr, qmefitte non repugnant eidem,
fedfngefien, j e ale fieri. fic. af4 I7 & aj

M V

Index rerum

M V

Njutatio decipitur proprii ex per fi terminis muta-
tionu,qut funt priM'.io,dr habitui .

N A

NAt ura affumpta dependet a Verbo. <r i.6'

Natura determinatur ad * .m.n ; '•'»•!./- 4 :•
t—^v^fi fi q 4 \ i

Natura humana dependet ad V trbum Vt adfubfi-

ftras incommunicabile. }

Natura inclinatur naturaliter ad finem , (fi ad alie-
num fuppejittem. j-

Natura multifariam fumitur.

N at ura prrfonata tantum habet repugnantiam ad
cimenumcan quoniam tfi fub negatione. foy.i 1

Natura fjnrttualis an aliquid efficiat, non per poten-
tiam.

Natura fisbfiantitdia eodem fuppofito , accidentalis
non. *-L

Naturaf >prema eft Dem. *

N -iture ud fuppofttnm dependentia fuffictt vt pradt
cttur de fuppofito . }»?-'-<

Tuatur e ai fuppofitum vnio quid fit . K7'-7

Natura hommu,efi a fini quomodo differant . ; y -S

Natura fatui triplex. « 4 »

Notura reflttuta quu fi.vm. j-ry-1

N E

Necrllaria quadam fecundum Philofophum funi catt-
fju. j.w-S coi t-

Neceffana qua funt x on ideo funt me au fit a fecundum
Anii Melem. 9

Ncceflita» amandi (fi fpirandt eji tn voluntate diur-

Neceffitai e fi duplex. -«»

Nece fit at em nnlUm ejfe in nobu arguitur. 4i' va

Negatio athialis dependentia complet petfonam. fti.

«LS

tyegatio alius notio notie quomodo infert negationem
omnipotentia.

Negatio ad dependar e ad aliud fuppofiuom pote fi in-
• ejfe alicui rtecejfani ,<fi fimphoter ,’iunquam tamen
ineQ nifi per pofittnum. ’m" rf <».

Negatio an fit de fe incommunicabilis. n-»>'

Negatio aptitudtnalu dependentia nen factt perfo -
nam.

Negatio dependentia allualo perfbna c eata ad ali>.d
fuppsfitum non inejl necrffano. JV 0,1)

N egai 1 0 'duplex. ±$.

Negatio tffendi a fe pottft competere twrffiri». 15^.4^
Negatio extra genu-, (fi in genere abfolute, (fi pnua-
no quomodo differant. i J

Ttygali» extra geni» , & in genere non diHtnguttur a
nga ione p> tuonome fedtnfikm , . : rationem

negationi i. W • ' • '

Negatio m genere terminat defit tonem panis, if*
Negatio qua ionuemat refpeflu pofitiui. f J if

Negatio quemodo alicui conuemat. f

Nerito ftmptr conuemt ratione alicuius pofitiui.

Negatio triplex communtcabihtaiis exponitur, j .

c^ftuionn dita faciunt perfonam » f , . i ?

N 4

Nihil fumttur dupluiter. _i

^coti Opcr. tom. X Ii,

N O

Nofcere non fernptr dicit aflum nofcendt. JJJ . S » 3 .4

Notionalc rfi fubile , (fi vohbtle ,ftd non poffibtle.

1^7. il~ - ^

Notionalc imrncJutiu ejfentu , quam effient tale ad
extra. u 1 . 6 fa

N -Usuale negat tue quandoque immediatius aliqua
effentiali iffi effentie. »i, i G%h

Nonomle nullum rfi immediatius vllo effentiali. 1J_,
i_ ' .

Noeionalt nullum immediatius pofinuc effentta vllo
effentiali. 20.

Ci^otionale omne an rtluttHum ad intra. *

Net urnale prunum quod/tam fit. 51.17

Nononale quid dicatur. c . : f

Nationalc quid figntficet . "fr.fr

Notio nale quid fit . JjYo

Not%ina!c quomodo hic accipiatur . M.Wfl», *

Ne nonalia p recedam ne effient tah 4. {.A*LA

Notitia abfiraihua, on fit mtn fur ab ilis ab cii ejof

AL-LL

Notitia abfiraQiua tfi nobilior quacunque fenfitiua.

Notitia abfira{liua,& intuit iua explicantur.

Notitia abfirafhua & intkttiua quomodo non dtffe -

r*m' , ??/■ *L1 '

Notitia abfJratliHa nulud.it ne relationem vmonis
•id obieilum. - ; a i .ly :

Nonna abfiradiua lapidis a quo caufttur. 1 1 6.

»5*

A abfiradma non Jicit relationem realem ad
obteUum. j io, ij. /e i tantum petennalcm '& quo *
modo. ' tbid.

Notitia abflrafliua potefi ejfe obie&i exifiemu vel
non exifi entis. Li i

Notitia on fit pttncipium creandi. \

Notitia eduli a::. < ; 1 baben via naturali, [fllj *

11» eom.

Notitia Dei de conungenubui an fit prxilica. ?£lr-

aJ*

Notitia Dc:tati>,qua primo , C“ immediate fuo modo
c au fatur 4 Deitate vt citreto , & mtrlUitu vt po-
tentia formaliter i/tfintm ,r fi frm.ilttcr infinita , (£•
ideni effentie. ; , 5.

Notitia difiwfta abfl>dfliua potefi haberi de Deo.

t-;.3 •• * ^

Notitia duplex. '

Nentia duplex m artifice.

Nonna duplex fecundum Htnruum. ici 3 •

N tina genti a potefi multiplici te act ipi. , .

Notitia habituali: dupli itc> aictf t pottft. *

. .« Ircmimt quid cor t in tat. . 'fj - . \j

Notitia tmornpltxi duplex. ; 5 \ : y

Notitia 11» Piuinu tripliciter accipi potefi. ~T; . . 7

Notitia 1 niumua an poffit ejfe de _* non extj1enuf)jr

Notitia intuit iua tfi perfettior abUrafltua. j i?> rp
Nentia intuitiuacrabfiralhHa differ u/u ffiette.fi ^

-4-f . _

Nonna intwnua , (fi u'firaftiua etufdem abieflFttcn
fiant fimul. . ' ; 1 f.jJ

Nonna mt utt tua, rfi abfirafliua quomodo d> fetant

1»° jJ-4l

Nonna intuit iua in D. 0 non terminatur ad creant-
r*m. J t-J 5

Nofitia intuit iua poi.i potefi fine obit Ilo exili: r/t e.

tf<W0 ,

G G g jt Jffo

Index rerum.

fjniris uujuiim & f'1-

Suili» in Vtrii, & manens fi Uirl finit bsiins-
lis,& adualis. . 10

Notitia in verbo quid. — *

Notitia lapida aliquando verbum , non fimpt. >6.

t,6

Notitia obtediquorttodopropna operatio obi cFj_i^ l.

eoi. 1

N otiti 4 Patris it creatura , & in verbo eque vniuer-
ftles. ‘ 1 ).io

Notitia quomodo dependeat ab obiedo. *ij-^3f

Notitia Trinitatis an nobis naturali*. Lli_41

Notitia vna ift nobu efi determinant de adibili. quam

/equitur ad tu voluntatis. ■

Notitiam altcntui propofimnit altud efi caufare ab-
/bitite, & altud tp fiam caufare vt audentem., j^t).

Notitiam UptJis m imellsdu dtutno ejfe fimiltt udi-

nem lapida 1 n [t per imitationem quo/enfi jn,

& quo fafum . ib f- °i

Notitiam fimpltcem abcuitu continere aliud et* , CT
altud continere notitiam euidenttm tnharertti, Jg.

Notitiam fimpltcutm fundare ex natura rei relatio -
nemadomma obieda /ecundana , non e f et tncon-
uenient. * —

Notitia aliqui fpecie difhndi quare caufent athu vo-
luntatis fpecie difimdti, & quare aliqua no, v_+7 1 •
xi

Nouum omne habet caufiam efficientem. \ ~,4-7°

N V

Nutritio quomodo /it ex fpeaebui c%n/ccratis,_jfiep,

3*-

nam fit. !r} ' 10

Obiedum quando efl prifins intclledui , haberi pottH

notitia, non aliter. ^ j.8

Obiedum quomodo concurrat ad inteUedunen .6.

Obiedum quomodo concurrat ad notitiam fu’ pj.j f
Obiedum vnde confiet ejfe conuenitnt. ± .6

Obtelli etufdem ad eandem potentiam comparati neri
pojfitnt tjfent plures notitia uttuitiua fpecie dtfiin-

lla.nec pluret ubfbradiua fic diffindo. ;T‘* 17

Obiedo aliquid vmri pote fi imeUigt duplica e .6

Obiedum concurrere ad tntelled tonem fundetur ex
Augufimo. _ji_L«7

Obtedurn e/fi prafitu potentia poteSi intelhgi dupli-
citer. : -41

Obiedum videri ab alio nullam perfidienem ditit tu
obiedo. ut 1

Obieda duo fpecie difiinda ntcejfartb confiant adu*
/pecte dtfhndos. ur+_iB

Obieda plura per fit quomodo fint in Dtutnis. . .jt

Obieda comparare ad aha competit voluntati, & in-
tellcdut. ' " 3 . j

Obligare fie ad illicitum non efi prafiumendum vo-
lutffit aliquem. _L1L*7

Obligatio fdcrifictj fit nemine E,\ -fu mtl itantis tan-
tum.

Obtinetur aliquid faciliin pro vno , quam piro alio ,
O C

Oculus cacus quare non fic oculus, n/i fecundttwquid,
O My

O B

OBieftum adu intelledum accipitur pro obiedo

adu ab tntcllcdu cognito. 7

Obiedum adaquatum iutUui&ti* nojM efi ent fini-
tum. -5 f' t

Obiedum adaquatum imelledu* quid fit. J 7 1.44
Obiedum an fit atliuum rojpedu intelUdionuJ_^x,
-M

Obiedum creatum naturaliter tantum motet, & qua-
re. _ -5-3 *j_i7

Obiedum duplex. _

Obiedum idem tntelled su anima , dr Angeli. Jj» J.

Obiedum tnfinuum filum potefl beare. _ 1 4f .9
Obiedum mottuum intellectui potefl monere tp/um in -
telledum vel mediate, vel immediate. 7 4^61

Obiedum nomefl r-ufia totali* tntelled toni «. ^1^.8

Obiedum omne gignit notitiam adualiter /iti, ;7j.

Obiedum omne mottuum ad fui npittiam, quando efi
tnfieprefens pottfi caufare Jpccicm mtelhgibilem
mediate, vel immediate. ^-.70

Obiedum perfede prafitnt eaufiat adnm perfeciiffi-
mum , quem potefl ,& quantum efi mtelltgibtle.
70

Obiedum potentia intelLtdum accipitur pro obiedo
adu imaginato. _li£i>7

Obiedum primum inttlledus infiniti quid ' fit. 11844
Obiedum primum naturale dupliciter potefi inttlligi.

Obiedum primum volutuatis/pr utteUedtu,tfl infini-
tum. 14^.9

Obiedum proportionatum intelledus pro nunc quod -

Omnipotentem ejfe dependet a voluntate dtuime.

•lill- 3

Omnipotentia defcribitur. -_L^*4

Omnipotentia efi ac: tua, non paffiua. ibuL

Omnipotentia quid fit. _ 1 7't*Z

Ommpctenit.t quomodo accipiatur. 1 ■ •, 14

Omnipotentia ejuomot\‘ .lernoniireinr de Det.
Omnipotentia finnitur pro potentia adtua omnis cau-
/abihs,vel pro produdiuo omnis prtduubiUs, &
Samh fiumunt primo modo. _ > $ j 5

O P

O f cran s libere folim meretur. SfijjJ 4

Operatio an fit qualitas abfioluta. _ii_J7$

Operatio an vt quaht.u tendat 1 n obiedum.

Operatio efl vltima perfe dio vtuentu. i.j

Operatio efi qualit* . . m Qualitatis ponenda,

tbid.

Operatio in quo Pr edic amento fit ponenda, ' 75

Operatio in quo fienfii beat. f J7

Operatio intelledus duplex. -

Operatio mteUtgitur quafi cum aduali relatione ad.

obiedum etiam non exifltns , (P- quare,

Operatio hcet non fit relauo , tamen accipit perfecto*
nem ab obiedo. M.

Operatio non efl praeite refipedus. H

Operatio, qna efi vltima perfedtofijabet necejfetti an-
nexam relationem rtalem. f*_Tji6

Operatio qua ratione dicatur adio, & ali mfiennebu.

1*7

Operatio quomodo poffiu dici adio. " 74

Operatio refertur ad obiedum tertio modo rtlatiuo-
rum, ' •' 3°9 7

Operatio

Index rerum

habet rationem

Operatio flAflantU viuentit quid Jit.

Operatio fumi t ut pro atlione ad tam terminata,

Operatio vel non efi per fe vnum, vel ntn mclasUt re -
Uaonem. >>7-^4

Operationi i figmficatum pojfet concipi non cetntelli-
gtnd» ohe Itum. 34)*)*

Operationem vocat cPhilofopbu* aR tonem irrmnnm-
tem .

Opinio & fuffnao quomodo difiinguantur a vtrm-
ttbus mteUecluahbiot. 4°y*,w

O R

■Oratio brtuis, & fer nent melior ef quam longa . &
fujhdiofa.

Oratio liter opera meritoria magis
meriti.

Oratu non prodefl non exsflenti ingratia.

Ordo ad pnui quando efi prior ordine ad p*jlcnu*K

914

Ordo duplex monendi i n voluntate. 4V9-J f

Ordo tjfentialu tbi.ibi iiflinfho. r*T7 x e

Ordo natur a multipliciter accipitur.

Ordo nature non pratxtgit ordinem durat tonis. W777
Ordo natura quomodo dicat imperf tfl tonem, yxro
Ordo originis potett flare fine o>dme natura. RH57? *
Ordo IfUtd Jit. •

Ordina relatio pote fi multipliciter 4 ccipt. 4*4- *

Ordinem ejfeuttalem habent omnia ad vnum primum,
. fecundum Pbtlofophum . ^

Qriguutum maneretur fiparata relatione originis
fecundum vium partem. xrjr*S

P A

PAnis ideo vi conuerfione totali in corpus Ckrifii
non annihilatur proprie , quia ter minui per fi
anutoilaiunis e fi nthtl fimphater. 1

Parens er prole i tn imagine.

Parenter ommbtu tn ordine charitatit pr^et*»d$,^xf.

Parent es honorare priceptum naturale. f7l^7
Pars non efl tn Diutnu, t

Parspaffi propomomti non minus perficitur, q ubdfi-
mul alta perficiantur. ynr. i i

Partes canuit nent es aliquod tertium , quando funt dio
priore quando non fimper . * 7 >■ ■ *

Pallio duplex. 4ry;i5

Pallio duplex in poflibilt rtffiellu intelleilm agenti/.

4*7 17 . ,

Pater .in fit prius beatus qu.m generet.

Pator efl perfide beatus antequam generet, explicatur.
ToS.tr/

Pater eji pnor origine Filio, tam per memoriam. qu em
per intelligtntiam. *H»*°

Pater rfi prior origine Filio. lOb. X?»

Pafir , & Fthue non maior fitnul quam Jolus Pater.
511.9

?ater%& Filttu quomodo fint aquales.

Pater & mater funt caufa fubordtnau , non per arti-
dent vmta. f C6.4&

Pat cr generat an fit tn primo modo per fi. jjnj

Pat^ quare non dicatur fecundum fubfiantuim , ficui
sinitur aqualis per eam. iSrcr/

Pater au ■•modo tntelligat formalher per memoriam.
p.{x

Psier quomodo nouerit omnia m Filio. <rrr i

Pater quomodo pnor origine Fili*.

Scoci Opcr. tom. X I V. ,

Pater quomodo rtftratkrad Filium. I5j.J|

Pater tecundum memoriam cft PaterttfM propofi-
t*°. ' f5a.fr

Paternitas 4« fequatur natiuitatem. »09.14

Paternitas an fit prima proprietas incommunicabilis .

Paternitas an fit fnbfiantia. 8r>rz .

Paternitas an Jola ratione differat d Patre, jyyr
re

Paternitas eft infinita an per a propofitio.

Paternitas cll fpiratio a&ua ,falfkpropefitib. loti

*r-» j^*7

Paternitas,^ filiatio difiinguuntur realiter. njn x.
ut com.

Paternitas non efl JbrmaUter infinita. i xpj

Patermtas non efl infinita. I x 1 4» ter.

Paternitas non etl pars.

Paterni tat non pnus efl in effentia , quam Pater fit.
74x0

Paternitas non fequitur natiuitatem in Deo , ficus ia
creatis. no.a/

Patermtas potefl dupliciter confiderari. nn ycr. hem ,
dtuerfimede. ,bid.

Paternitas quare fit quarta formalher in creaturis,
non autem m Dimnis. ut». 10

Paternitas quomedo fit tn effentia diuina. 74^

Paternitas quomodo fit proprietas confhtutiua Patris.
iou.19

Paternitas quomodo fit quafi pars. 140; 54

Paternitas fitu generatio quomodo dicatur tncompre -
/tenfibiiu. m **

Paternitas terminatur ad Filium.

Paternitas vt comparata ad tfftmtam , tfl res ad ‘•Ira-
rum,expomtur. /O.ll

PatermrasyVt propriet as ,ejl relatio.ioi. 1 8
Paucius minor qua fit. ffpjl

P E

Peccatum & gratia tantum demeritorie opponuntur.

17*19

Peccatum quid adimh. 490. IS

Peccatum vnum quomodo grauius sdio. 49^??
Peccata continuantur in infinitum tn damnatu. 449;
i»

Peccata quomodo differant . 1 1 7,

ly Per quid imporut. qvi.rvf f-

PctfcAio duplex anime. j 437; f

Perfetho m cognitione magi f eonuenit inulte 1 1 sua ,
quam fenfitisie. joy 5

Perftfho mtnfurabihum efl penes acctffum ad fu r* 1
meu furum perfeci lonaltm. *'s,6

Pnfciho non requiritur m termino. 494 9

Perfe ho mulla J impliciter efl incommunicabilis, nyj
»4.ty i5

Perfectio omnis in Diuinis prior omni notionali. xng,
ii

Po feti io omnis in Patre prior origine Filio. X8.10
Perfeci i o omnis /impliciter habui potefl in tn* Jim"lf~
tutrperfefle. I rjrd

Ptrf lilio fecunda natura mere imeUeflualis efi effin -
tiuiirer perfeR.or omni per fttf tone fecunda natura
fenfittux & quare.

Perfetho fimphater cui non repugnat. 1 j 1 77 f f

Perfetho fi raph at er ejl eadsm omni (ompoffibih fibi in
eodem fuppofito. *}<57if -

Perfetho fimphater fimplex quid. x.l intrrr

Perfetho fimphater fidstiliffime exponitur. YTtT.

~l1

G G g $ Per

Index rerum.

perfeBio fuprema naturalis dnimi qua fit.

'Terfedio vltitna natura ptrfeflt dieU relatio mtp ad
obteBum pcrfiUtjfimum. L_ —

• Perfrdioni' J impluiter aliquid duitur ejfe tripliciter .

Perfed tonis fimpluittr aliud ejl ejfe, & aliud ege per -

feilionem fimpliciter . U_

Perfido quod ejl idem /impliciter , non poteji tfe >m-
perfedttm. '4^'?

de Perftdo aliquo form*h:ertcui repugnat fsmpUcUer
ornttte hnperfedto a \Uud& loqui & aliud de illo
inter aliqua entia perftdiJfitnotcum quo tamen Jt at
aliqua impcrfcftio.

Permano» is efic Screari . & conferuaci idemeft,
fecni de fuuefmo. -“fe*

'Permanenti/ idem efl c(Te in creari , & conferuar»,
fecm e fi de fuccejfiuo. j • i

Pcrionalc nullum ejl obieBum prunum initlleBtu.
L54.ro

P er finAe nullum in Deo duitur denominati ue de a-
liquo incommunicabili, & quare. UHL

Perfonalc quomodo hic accipiatur. M.*** com‘

Perfona confluunur per negationes. l_Lli

'Ter fana creata non ell quid po fumum. 1

Perfona diurna quid dicat. a/J**°

'Perfona dtuina fila vere incommunicabili/. fOL. 1.1
fi Perfona tffet pofuuum , non effit in obedsenia ad
perfinam dmtnam , vel vna natura bis per fanare-
tur. .

Perfona prima dtuina pojfeme manere confiunt a ,&
difhnda ftparat a, vel AfbraBdrtlattone oriens/.

4&Ll * •

Perfona quomodo incommunicabili ir •

Perfona fecunda conjlituisur t n clfc per filiationem.

* 117 i£L ' .

Perfona vna non poteji duabus originibus onginan.

'toS.U . .

Perfont diurna produdio quomodo femper in heri.

in Perfona dtuina qutequid efl, ejl ntcejfe
in Perfona dtuina quuqutd efl, efl necejfe ejfe a fi, qui*
incaufatmn. . 1 —

in Perfona diurna quicquidefi,efl necejfe ejfe kfe.i 18.

lj_ -

Perfona quomodo dtflinguantur . . *L hlf-

P er fine quomodo procedant. J_i_L

Per fine quot fune ,tot funt aquaheatrt.

Perfont funi aquales fecundum omnia attributa , CT
quomodo.

Perfina tres tque perfeci e caufant. ^

* Perfona tres vnurn prinopium ad extra.

Perfona tres vnum principium creatura. J_o [_.±
Perfinarum quilibet efl artifex ,& an.

Perfinae dtuina/ ejfe relatiuas , communis efl opimo.

jjjj. / «&X '

Pcrfonalius dtuina efl independens,rfi perfida, f -•

(■4

Perfinalitae dtuina non continet virtuti iter omnem
entitatem creatam. lcfl; 1 L

Perfonalitdf m creati 'e immediatior natura, quam pro •
prutattsjm Diuinie non,& quare. iiili.

P II

?}c\Philofophi conceperunt ut Deo fippojitum, non idar
t tuum, nec abfolutum. " * 1 1 - *9

P L

Pluralitas an fit in Dutinie.

Pluralitas finita eiufdem rationis petit altam alterius
rat tonis. . VlL. j

Pluralitas m Diurnis ejl necejfario tMiiniiLiLA...

Plura! itas miner menftNe,& exttnpue i •" ^ • -

\o ■ . ‘

Pluralitas omnis eiufdem rationis eft per mate-
riam,

Pluralitas prona in 'Dtuinis qua fit. . •; jo

Plurificabile etujdrm r arienis nece fano per aliquod
alienus rationis determinatur ad numerum certum .

Id— - si/

Plurifioabile pejfitne de fi extendi ad infinita. 5 5 7

'Aft. ■ • •

P o

Portio f.ftrur.tf’ utfrricr ijwnwA JmIit. ll

Puflibite .Itquiil rffi tim tft nrg.ni.rn , fi non t/fin-

iranr impoflibtU. 1 »■ >**

PoftUeJin c.nfMo rfl .lutlnm mmfttmu. t •_

Potcntiilo dfanmmjficafiam non iilhngkit*r
iUaJfeiie. 4 17 _

Poi entia aih ua quid,cr quid paffiua ; LLi_J_

Potentia beati ficabtl-s quomodo fasutwr. AlfiJL
Pot entia eadem in quocunque fuppofito ejl eadem ra-
tio agendi. •; 1 00 • ? •

Potentia efl pnor afln. iC}^

Potcniij infinita concluditur naturaliter, ergo 6c
omnij otentia imTDcd\zt*%non fiqmitur.

Potentia intellefliita efl perfidior omm pottntta/en*
fittu l_ 4*-ZJL*-

Potentia intellefltua fila Auditur i* agent em, & pof-
fibtlem. 4*7*7

P. tentia non quietatur nifi in obteBe primo primnate
pcrfelliostu. _ ■ J r i-2.

Potentia «bedientialis r efficit omnipotentiam. |oiL_
ll '

Potentia eper,itiua quomodo fit ait tua , & non actuta.

- 4j_LuLcem. t

Potent ia ponent eMerentiam inter aliqua duo, cegno-
fiit vtrumque. r

rnemii fnirs intoUigitnr hnltrt oHothm vUqn.-
r um.qnant b.lerrt h.lnnm. ^ 74-4i

Potenti. prod.il tn. tftmnl , tiuBm. , & Mnlim.

dijltnguntur ab inuiccm. • {J. ^

Potent ia quomodo perficiat obieBnm. . M ? 1 ^ ,

Potentia fiprema non demonfiratur ejfe omnipotenti a
immediata.

in Potentia accidentali quod efl ad a: !um, non recipit
formam pnerom operatione. v ; .

,* Potrnl,. rj.if.nt finml.fi non rrpttgn.nt , ptjfiat
ejfe fimul tn aBu. 1-L

Potem t alique vndt dantur eiufdem taticnu.fif.

Potentia difiinguunturptr aliw , hi per obieBnm-

Porcniiat diftinguuntur per obiedU : quomodo ite-
telhgenda. 1

Poten u fenfuina quare acquirant obtecta dijUnBa.
S66.li

de Potrutnt parti e intflleBiuitt‘t intelleBiua',Aiudtp
loqui & aliud de potemus iuulltlhna Vt compa-
rantur ad fi n fit tuam. . — —

Poteftas in Deo dupluitcr fttmttur.

, pote flas in Diurnis an jit ex natura rei. . ■ * 5 *_L

P R.

Pra(flicpn3,er jfeculatintsm a qtto accipiantur. :

Index rerum.

Pi*deterrai natio plyfra *d dtho noPro mtcviidki
56S f4 \

Prxdu..imcnra/rv vitinea funt rtfpeclus. 168 Tj

Prxdi^ti tn cpnd aliquid iiuitwr d*obui mefa. 14.

ii _

frxdicMu in qnid potejl accipi duf hcutr. $ 6h.iy
Prxdu tio in abjhallo quando vtra , & quando non.
ijo.itf

Piadicanotn concreas & per fi primo medo
praduattotient in atffrktiu*

Pradicauones varum ‘Deo. M®7*5-

Przdicatum nonntcejfanb contumi detcrmuuitto— eo
modo quo determinato. 7®-‘ 5 "

vm**Mm q>ndfit , <T vmuoce P>*-

dican. '

Puemium* (l dr.ufibtlc. S "* V

Yucic\cniiiDet<]UomoJoM*ra.

Prtfaer.ua ncctfitai nontoilu Ubertatem. 4T8; rp~
Prxfcmu ^7Tr4r~

Piiraum trtpluuer duttnr. 1 16.10

Principium <«** 9iur</«r tde fumUmer;te

rrfpfCiuJqUtrilHr.no» der/fpftlu.

Principium aci tuum naturale tribui ntmtn.bus apud
jinjlottlem. * 4T7 *4

'jcrnxip muniendi n qu.hibtt1*j0 adtm & agere.

>l(.l8

Prin.mnm cenunit .endnfienrm, 408.117-

TrJ,«» ,fi Cddfd meduun miuu nnchfi.nu.lto

principium n.cctfnuum, & perfcclumfitcunduin Pbi-
l,f.plr>,nd»lfncu cimmgmtir.

ep.r.ndi.fi. .1 t*r tcrminu4.fi nifemtum.

tprtnupuim qubJ msuinli tft Dem, tfi ltf.nl'. r-iu-
pium quo. 5S*4

fn-: .um y7c*f « f!„iuUl>hnu,«npmi en penite.*. ■

Puhfi. eteeJtielid ex terminee pttfneeu dtmenfirm
dtmenfir.tum quii.

.•rincipurum /«"deat. ,'<J ‘

Pnmtpicmmcrde quemede fit prwrtrdinel''.’i.nt-
rttm.

Ptios naturi vnrit fitmitur. TI1-11

Pnmpet.fi peni fieet pefientei txpenueer fic ;,dum
Seetnm. . , 'f****

Pnm qmmeio petfit ttft fineptfitnon. | 447-4

Pr*«/ w( p.fieeim nen tfi ut tu, que fini tutfderr tft*
cui.

Prttri nntivn ntn npng, mt pede ttft finr p.l-K.t
nmurn,n r. filum etnlutr delinguntur. tftftf*l>
immunde muUigminm. \,J4

Pnenpredntle communientur cunfuittM rtjfrnu pe~
fttnem.fi fit cnpnx.

Trieri qundrtpugnnt tnntum per ptfitntu, ner rtpn-
rnnt ttfirnpluittr. 8° »4

Motitas «fra» txplientur, nen per mfinnt quo.

fqq.cel.t 4

P ner itu: en finii quid fit. ■ JJ1-

PntfUMt anginii jin: cum fimnltntennturn.
Ptoccflioncs difiintuuniiirntexprintipul. .-ff™.»
r;od'Jccni,Ov pninDum nnfinrfimut nutum. 90. t
Produflio nd uilrn qnnrt prtcednt preduihenem nd

:. extri. , "*•*

V JgnduBit titfdrm rnlienil qmd repugnet. ~~T I»
Fced.Uie imeUtOinmt tfi rtUne , e
Prednthe nttttfnnn tfi prior temingtmi. lr4-' I

PretUliontt plnrtl nn petf.nt ttft tmfidm rnnemi.

Jf.f, ^e ftm

Prodnf}ioktt plnrri eitifiier i rattom/ an pojjint rjjc

■im

in Deo. ^41 —

Prodit honet pltret in Dminit quare ntnfm». 6) 5 —
PtoduEhcnei ploret eiu/dem rationtt effe mDiumie
tmpoflbile r]}. I+Ukj M6

Proditi tonum pluralitat emfdem ratiomi Jt daretir
tn Deo/Untur & prodacturum infinitae. 5*._k_
Produftum p’*** oportet efft rationem prodi-,
tendt pojleriut prodictum,

Proditium ortu origine ab aliquo potefi pofierm ort-
gint proditii ab alio. MjV9 .

Promittens per vorba non determinato % quo modo
obligetur. 5 7-^4- _

Promittent unetur fecundum fenfum m.rberw»fol- ^
ture. —

Pi opoCitio perejl intelhgi duobut modie.

Prope fitionei aliqua quomodo fmt per fe nota. »yi.^
Ptopncus incommuni. abtlu non ftmper ejl condi:*
produteitit. H7J2-

* Troprutaiperfonaht nullam dicit perfetUonm.

Proprietas prima tncommiAicabdi conjlituu primam
perfonam. 9.i-b-

Pcoxiaaus quomodo diligent!*?. 1*2cJJL

P V

Puer bdptiiatHJ non elieit atium credendi ex folafi -
de infifa. * . ,

Pien m fornace non fuerunt tmpejfibilfs . *

Q^V

Q Valitas immediate fiquenj ad aliud per alte -
rationem acqwfutem. ilidl*

€)u tlitatum atltuarum , & paffmanm declarat* no-
tabili.. n .

Ou.nt,.,. 8«<.»M . v.t di/crrtn .« .$ Dee. itj J
Q. munerum, nen .fi.um b,...,; a Chi*.
fil.VqL.,. • ■

• lun,,,.. fi?*’*’* 1" ffa

ceepui CdnPiprnextftm.

aunniimfeln tfi rw, er, c,p*nd,. IO

aCnmiin, .iriuu ; cn. cenncml. , lf>

Q^ate,n»nus nen plue Ofv

oTiiu^ZZ,/} rnm meuced. inielbulen. .d
nemum , nen tunmm fm ,n,u,nunm , fid emn.nm

„„m<emtn:rrumvi'inulimintu.

Qnui,,*, r„ mnurudupm.fi 'tf.Mum mwleurn

fteft.i 9 — ^ * "•

guUunuuum mU ccnftwMr h.cmtnu.

Quies menfuntur ttmpett vn.iginnnt. _^-l‘

Qui,i quemedt mmfiretur temptre. v 6fc-'

Qio ai qu.d cft exte* caufam.yel mtcUea,™. «

efthocpiiroi. ,

Quo Cr Quod dttf erunt ne inuican. - . 19-i- 9

R A

RAtionalc unfurntiu nKrfinn retf.au nlhu

rulendi, ficui cfirtfpMu nftdumu. -J-±'1
Ratio -gc-d* ntnngufrepr-'. — *

IUiu nhnmi pet.fl dm diipluitu.

_ . n- 'j .. . .in facit

Ratu aliquid potejt aia a»p>" -

ti.ccfnefiU\egnU.n,nf.,Uce,n.fc.,.d,fi.;,

ai ntud . «fi anun.ni emntm <»■ .
KnZcenJUtutinn primnftrtfmtn mn .flfemmuplm.

tudr r .

RaUu j-"::Ur. 9 — _ 7

Q-oe-*

- *«„

it r

-'it

Index rerum.

Raiit eorum non efi /juveras , quorum ncnefi ratio.
4f4«5>

Ratio formali t e au fandi quid. 3i j.fj)

Ratio uir)uifa quid fit. - 54— H« texi.

Rjt* terminandi dependentiam caufitt efi perfert ic.

R/Uio terminandi dependentiam nator a .vi Verbum
non tj. per/pualim Verbi jbid.

£ ( — rrrrJ

ultunatafuppofiti non efi ratio effenJd alicui , flr
**«*•• - joris

Rationem propriam inrtlligcndi notu tam obieth ah ad
tfl effe,(*r alutdeffe nationem proximam gningtndi
, obtcdum. — 1—7.1 1 j

dr Rattoru onfe falfa nihil vere dicitur ^3 y-i 4

R cali t as aliqua prior non ponitur in Deo. —+trt . 1 0
Reahtai aliqua rtahter communit tribus perfomt fi
potefl abjjrahi d conflit utiutt earum , tunc ratio
formalu determinandi dependentiam ad Verbum
effet communu tribus. — 444.4

ReCiltudo aclm ejl duplex. ^oo.tO

Reduplicatio rationis non tollit quod per fc conuena
reduplicato. — w *H 8

Reduplicationem quod / equitor , efi ratio mhxrentia
: pradtcati. -_^..8

Relatio aQualit rationis efl in notitia ab fhaihuaryij

—14

Relatio ad quodcunque comparatam an fit res. — et*. I
Relatio aui quodcunque comparetur, fopfa /omp aratur,
quomodo mtelltgendum. ”-81^ 6

Relatio an pofiit cognofci fine termino. 4,9.111

Relatio an fit fhbjrantia. ~-3priV

Relatio comparata ad ejfennam an (it rtt. 70.4
Re Ut 10 conjUtuent primam perfonatn Utica efl & in-
dtfhtirta. — «x/p.zj

"Relatio conjhtuit vt efl a parte rei, non vt d nebit con -
cipi potefl^ - 100,1 j

Relatio confiuutiua Patris in re indiflintla. ■ j ip
Relatio creatura ad 'Dium efl r talis. :K <.j

'Relatio duplex. --j-7 j ,1 3

Relatio tfl ia effentta , tamen non denominatur ab ea.
c — r^1 4

Relatio extrmfecut adueniens quomo/i ■uu:ur. : li‘ . jy
Relatio genui fuper quo fundetur. — t-ti. 3 3

"Rj latio habet primam inhxrenuam. - i 13 -

Relatio habet propriam nouiiatnn.f.tque atlionc pro-
pna. --pL^vjd

Relatio habet verum tffe. -; ■ ■■

Relatio hic nec fnbflamia efi, nec accident. -,.i 8

Relatio tdentijisa/ur rtahter fundamento. — »ai-4 3
Relatfo mtnnfeca non potefl cffiti immediate a Deo.

— /

Relatio wtrinfecu: aduement ftquitnr neceffanoextre»

mu.

Relatio menfurati ad tnttlleilum ejl r.unSta. 317.30
"Relatio menfnrationu ad vttnfur/un quomodo realu.

-t-M

Relatio multiplex.

Relatio mutua, & non mutua quid.

Relatio non cogno fatur nifi cognitu extremi.

'Relatio non conjhtuit vt gener at iu itat ejl. - l osj 3
Relatio non conjhtuit vt propnttat abfirahens d rela-
tione. - 1 00 J 3

Relatiotkn efi inoffensis ficui ailui atlnant , aliquo
modo. '[ f . 74.19

ReUtio 00» efi pejfeihsjtmpliciter.

Relatio non fit perfe. . *€

Rjlatte non manet fundamento non manm:* ^4

'Relatio non manet non manente fundamento —i, 4
44.51

Relatio non miniit conjhtuit pnmam, quam fecundam
perfonam. :...IH4

Relatio non poteff caufah immediate d Deo.

Relatu nou potefl ctgnofa virumque extremum.

—

Relatio omnis non efi realis,vel rationis.

Relatio ordinu potefl multiplmter acopi.

Relatio ongtmt an pofiit comprehendi ab inteUeUu
creato. — , rj/.jo

Relatio Originis an fit for malit er infinita. —Hi. |

Relatio originis an fit res m Diuims. — r^-9

Relatio ortgtnu cui communicetur. psnlL

Relatio origmii efi incommunicabilis. j rJj

Relatio ongmis quare non dicatur neque finita , netrue
infinita.

Relatio ongmie vtrumfit formaluer infinita — jj, 1.
&feq.

Relatio pertinent ad tertium modum rtlatituntm non
efl menfnra tadmenfuram. — j t

Relatio potefl tripliciter fe habere ad abfolutun._±±j.

— »4

Relatio proprie ditia non efi nouafiuenouitate funda -
mentiyVel termini. — j-/»l X

Relatio quamuit fit realiter difiuifla , & paflensr
fundamento, non fiquitur tamen quod pofiit imme-
diate producit. — -?d-)Xi

Relatio quare non potefl per fe terminare motkbi —
in rex/.

Relatio quomodo caufeturd fundamento , & termino.

'79 IS

Relatio quomodo non fit ret. —

Relatio quomodo fit tn e fient ta. 4 -4 — ^j-19

Relatio quomodo Jit rtt. '*j < — j-M°

Relatio rationu an concomitetur at Ium rtalem cognof-
eenit. 1 _Jt_39 '

Relatio rationis an ntctffimd concomitetur natura m
realcm. * —

Relatio rationis petefi dupliciter intelkgi in cognitione
abflrathna. _ -3-1-43 7

Relatio ra/tonu, quomodo coguofcatnr ab imtllcttu di -
mno. —18.30

Relatio realis poientialn aitmgtniu ad ob tertum qua-
*f non c ortu emat abfirartiuo. - ,--.14

\.atio reaht pote fi intratu^ — } }- . -f 8
Relaiiaie il» proprie accepta necejfano & ex natura
rti lon/equiturpcfitii (uneUme uro proximo , c ter-
mino, — ‘r&f-T.

Relatio fetpfa efl habitudo ad rerminum. : 3

Relato tertij modi rji m fubfianua alterius extremi B
aha in vtroque.

Relatio vna fundetur ne in alsa. _ H-trf 8

Retalio vna rationu fundatur m alia. — Vf^ri8

Relatio w comparata ad ellcntiaro clt utio.expo*
mtur

Relatio vt comparata ad ejfentiam quomodo dicatur
ratio. —

Relatio vt comparata ad ejfentiam , C 7 ad oppo frum,

efireffidaliter^ahter. io

Relationis mtiinfecs cauf* immediata efi fundamen»
tum^rj quomodo ad eam requtraturyermnu^pR
jo fi'

ad Relationem non tfl perfe motat , bene tamtn ad
rejpethu extnnfetot.
ad Relationem realcm quid requiratur,
ad Relationem rea*em tria requiruntur.

Relatione

t& i.

Index rerum.

RtUMntemnieritinisftdMiiudftmuduruperfc.nm, RrfptOur quemede ucquinpetefi permotum. W
. „ r..A». n./Tet mcemmunteuhliUr txrflnu. r* ». ReferDu, rmteml quomodo coufmtr. — jf

tn concipi peffet incemmuutcuhUtcr txtfinu
Relatione i communes demonjlraniur per reLutonts ort.

tinu. ,

Relationes lomparata ad ejfentiam diferantne. t*-*-1
Rcluiieutr d«u tn Putre quomodo fui.

m l T\' ' ‘ A/P

RtfptUm runomt q.cmtde cnufmtr.

RtfptUum crtuturu ud Dium comrtuntHr rtfpiShu
clTc ud non efle.er eflc ud pructdcui cflr, qm non
funi idem prime rtfptflui , quin ambo funi ruttonir:

quot crciii »»» dicitur de te, dc que

dicitur tonfiruntie,ntc e centra. .trul.%

fjimieue, duu ,u Putre quem, defini. r^,i aunr„cen/,r.u„.,ntc t ren.ru.

££um~~u-u*~-

RrluUtones non monent inteUett"*1 formali(cr% licet
fundamen taliter fic. _ t1}-1?

n.tjp*(lhm un dV* extra fjjt reteujjm.ee.....

Rr/pedhm extnnfecum pofe immediate catifan , &
propria caufattone , quomodo mt elidendum fit. iSo

*V t

Jml^pZf cemmuntt m quiiu, fuulnmur. /'“im ht‘"n“JU-

R V

Rubrum refpeUu albi dtcitter nitrum.

S A

t-u i . ;

RelMionet originis in Diurnis dor i an demonjfremr.

Relatione t originis nonfuntformahter ■ ^n,r.et 6

Relationes primi, fecundi , & tertqmodi quales fime,
addjuod prodic amentum reducenda. i. 824$

in Relationibus quare non detur proce fus. S±af.* ~

QRc^nnnciuifpenfiudfpenrum. PP4 a

^.pluri^tPUm^^XZ sZir^Ld.rpe^ft.^r, £g}

^iit^.qruduUrr.prrdmerf, r*m«. *-M~ ■ T— — •* "g

H^tn fur duplu.tr. i* Sapientia quomodo uccipiatur. **£

K.tftnlurmequr.etum. Sapicpn. w* A»»*.,

generanda habet primum efTc , vlnmum non -

efle-

^ct^spsr »■ P-*-—- 1*.

SfiSTSuSI Sctmurfliud.u.rfiftntr^u, ^ '

T* S^JfrmtoftLlmuumcrru.f^. ^ ,

Sc^repr^uprep^inte^^

Re.fpmlu.Upredu.rr Sfrd» f“'" ' W„w „J?ITOrm„ „i. +L

Relfuccefuu qu.rn.de rnaprl „ defunt- /

Rnfumirurmplrctitr. <*•* ‘ SE

Rtivtceuferuoiur .cum dicuturdijhujuouft.q+x. ^

R^^qU.d.r.u,^ Stn^rirtctp, ruun, 4 tenpef.tu» «

RtZnJZdtrirut^Dieertnuiuru,,,

R.}$u,n.llu.ud,«Ti.ncluduur.nM e.e^ Separari quuuenpeffun, «ifim idrm rt.hirr. rp.

Rlfpeau. S—d^uen^tUt^fi^fU-

ftfclZ 'rrtrrnfitut uen rtfultut pefite fundum, n.e, leftphum.

& termino. L’ 1 ‘ ^

G>* mr<rr-» quomodo ds ferant.

&ws2»- ss feK«?aqE

Index rerum.

Sitediutfovnde enatur. 14 Subfifiere dupliciter fimitur.

Similitudini ut Pannis J fit fundamentum. Subftaatia aaipii quodammodo actiicniu modum.

MttV , T* — ~i

Simoni* quid fit. -ftTOf Subfiantia contmti potefi inatcidenr.& ab/dutumin

Simplex pattfi terminari dependentiam priorem de- rtfpe&utum. . --+7^

pendentia totius d partibus. -x^r* Subfiantia corporis Cbnfii efi terminat conuerfumu.

Singulare no uetnomtellefhan. f 'z-fjTso

Singulare nullum pro hoc fiatu immediate monet in- Subfiantia efi ncommunicabdit vt vmuerfde , fied

tellcZhtm. 1+*+* cemmmicabdt ut forma. -foj.r*

Singularitas non efi m Diuinit. Itsvftf Subfistmta minia proprie dicitur de natura diurna,

Singularitas non efi conditio agentis. q\ f .a i Subfiantia, qua dicit urfiuppofitum.qmd fit.

S ub fiant u qualibet non efi capax cutu/liba accidentis.
S O 497-7

Subfiantia prtitt repugnat effit quansuattm quam
Socrates vt patet prior efi Plat«nt filio. +0-^*4 animali ,& qua prientate.

Sol nen ideo nequit effecahdut formahter,quia efi vir - Subfiantia repugnat subarer e. *t*tI

luahter talis. -***•"* 4 Sahfianttam comtorum accidens qmdjk.

Sol quomodo fit Pater ingtneratione animalis, xoo.i mter Sub fiant tam.dr accidens an detur mtdtumjq x.

Sol fi produceret infinitas jt pectet, firnu! , velfuccrffiue , t*

• effit for molu er infimius. 4t-1 f Succedere altersproprii non duitur , quod non incipit

P°(* dlud. -4W4

* S P Suppedi» um quomodo accipiatur.

Snppafitum diurnum quare non fit ab/olutum.

Spccics accipitur tn aere propinque fpeculit. 4-4 S-ppcfitun 1 efi /impliciter incommunicabile.

Specui an fit in [pendo /ubieihne. -ftt*1 ^"fPffitum qua /en fit , (T «* quo pradteamento pona-

Spoeiet continet obullum reprefentatum formale, /ftr- »3»

t an Suppo fu 0 repugnet perfebliofimpliciter. Agir.ix

Speciet ( idem efi de albi ) non efi ratio cognoficendi Sufpicio t r opinio quomodo difiinguamur a virtuti -
mfiet,otn tneft. -^wa-d buitmellelluaUbus.

Speciet intelligtbjlu an fit rtecejfitrja. x 01-741

Spectes intelUgibilu caufiat notu iamobiefh. +^o.af T E

Speciei inteihgibili/ non caufaiur d phatafinate vt a

caufa totali. 4 s7.11 rT"lErminans omne prius efi depeneUnte^hro.^,^

Species intelligibilis propna obiech dupUx. 1 Terminare vltimate duo dicti. jo j .14

Species insetligibitis quomodo moneat uuelleflum.-m Terminus ad quem per fie alUsuus lonuerfionu fi fit

vere nibil.talu conuerfio erit anmbiUti*.

Speciet intelligibilu quomodo fit funilttuAo ebtecli. Terminat ad quem petit non cile termiti 4 ^Mr>
j44.Si ^ .

Speciet mouet ,dr non obtrilum in /pet te. -»44.14 Termtnui an quandoque prior pnneipto. j/r.lf

Speciet vifibiltt tn quo recipiatur. 4*7.14 Tenmmtt fimtut quid fit, & quul infinitus. 4^4,4-*

Speciet inrelhgibilu neceffuatem ponit Scot:u. i ox-r^x Tenmniis motui an abfiolutum . | 4^*^

de Specte mtelligibdi notabile. Terentum [ub fiant mus non numeratur nfi numerato

Spe aerum pluralitas vnde cuufttur. -fr) 1 y fisppqfito,& forma. j A

Speciet Eucharifiicat pofftne Dem contiertere tn ali- Terminum ad quem non oportet eodem modo effe pra-

quid praextflent. tOXt. jcaicu.,q..ujA.t terminus a quo. -i-fTTrt

Spiritus non efi diutfibiUo , nec bonum tuam [piri- Termmi imipofinui , & duo nrgaum fiunt ingenera-

d—y-d Uone, tr corruptione.

ttttz y Tsrmmu aliquid tffe commune contingit duphater, . g

atfUTtq

tuaU.

Spiris ui / ancius efi libere proditii ut.

S T

SrarusiMTMn rtfiuuu quis fit.
Statui triplex nature.

S V

T H

ibtd. Theologus non negat formam m arenalem tm media-

1, ox.ro

partibuo

-f

utntUutdt tn materiam a 'Deo.

T O

SubicAum efipnut natura paffone. -v^-\

Subtritum proportionis per fie duit vnu/n conceptum T orum for. 'e fecundum S cotum, e fi ±

vnttts.

Subit dum quomodo dtcatUr pati. idi 4»' Totum potefi capi dupliciter.

Subitcl um , vel obuilum quando dicimut continere juim quomodo inteUcdu pofftt conuerfi in totum
veritatem ficibdem , quomodo mtelligendum efi. praexifiem. ; ■ .

-h^of , Totum vbifijncategoi emance tranfit m-tuiwmjttn non

Subteilum vt fit pnmo notum notitia ad inii .pzecfi manet mat ena materia termmi a quo,

mtelligi duobui modii. ~

Snbieih primi qua fit conditio. * --•if T R.

Subfiftcps perfecle per fie non potefi effe forma, X-^4

S ubfifflent fiumitnrgnplsaier. Trxtifxuo triplex infert nott manere. »47-10

Subiiftejc duplex m Deo. 104.M Jtanhius a contradidorio jn conrra Jiiloiiutn

ai non

m.*?

; * ‘,y .

Index rerum.

non tft line muurione ; wtJlipiuU.

594-^9 - —

Trinitas no . cognofiuter 'a pofltnori. Tf* n

Trinitas potrjt accipi dupliciter. ?**’*>

Trtnitarem an pojfit qms cognofcert ex puns natur. s-
fout demo nfiratit >qui a ,cnctcmfi npta ptr tmnor.
fifale triturate. ”**,n

Tri (titia tfl duplex* T7^J9

V A

V Allui later* habent medium virtute, non afhta-
le reale. * lb}9

V B

Vb» nreumfcripta efl refptilus cxtrvtftcns aduertieos.
»7^14

Vbi cui proprie conuemt.

Vbt etl per fi accident diutfode. f6,J4

Vbi inc r-nfu dkasurrtfpttbt* extrinfecm aduentem.

Isi.xS

V E

Vdle dittinum re,& ratione idem terminat babittch-
futnrerurn m crcari^T conferuan. f'}

Velle diurnum rtfpeilu emufamqu* velibibj femrer
manet idem. »97^

Verbum appropriate tjl art. ai5.if

Vtrbm diurnum non accipit clTc pe rtntelUchonem.

J6 441

Verbum formetur ne de creatura vtfainefftntta. 4} 9-
XI

Verbum «a» producitur per inteUefhonem. *4J-J4
Verbum quid primo , & fecundo, & quid tertio Ciemfj-
cet.

Verbum quomodo nafiatur de fiientia. *7»i9

Verbum quomodo fit m Fatre fecundum Henriatm.

. . .

Verbo diumo non repugnat terminaro dependentiam
natura hnmane. J°4 I&

Verbum gigni de memoria, de fienua , & de obtecta,
quid fit fecundum Augufltnum. 9*4 »•

4 d Verbum fuffeit memona continent obutlum forma-
Uter,vel vtrtuahser. jt

Verbt regant fecundum communem eorum jcnjam.

yerbe *"** itutta mentem Prvmtfanj accipienda.

fp.U

Vctit*sconclufiomt,& emdern tuto extremorum vn-
defn praeite. >

Verum acceptum ab efeftu quomodo cuident , & non
acaufa.

Verum demonRrabiU qutdfo.

Verum, & falfum m imeUtcluJ>onum,& malum in re-
but. *

Verum,# falfum non funt in rebus. 4^'S

Verum notum in fe quid.

Verum omne mediatum ejl,vel immediatum. 171.6
Verum vnum habere connexionem neeejfanam ad
alM rerum potefl mtelligi multipliciter. iplilf

V I

V jaiot ex naturaUbfu non deenonfirat Deum ejfe om-
ni Dolentem. >7f II

Viator non pote jl cognofiere Deam ejfe omnipotentem
ex pun r riattlralihii. J»44

Viator potejl habere notitiam diJUallam Dei. Jfp.tf
Viator quii dicatur. T74.4

Virtus & vitium funt ad aliquid. • fJT- Jq

Vi/ iui nulU potejl inf.mto tempore monere mfi tela
fe vel vinute abertus. 1 0 ' M

Vifio d quo eauftiur immediate. ale tt ■

Vifio tr.. itura ite tffemi* fit a voluntate Dei , aar*. j j
Vifio dei/ at t f qupkiedo pojfi ejfe fine fruitione. I0X.4O
Vifodiuma quomodo diflinguatur ab ejjintia diurna.
}»949 .

XJifto non tjl verbum , quia non naturaliter gignitur

Vifio nojha non efl proles efflntia\& quare. ***
Vifus,cr auditu* obtui* funt abfohua. . \>t- »4
Vi fu* obiech d/fripfio explicatur. 44* »4

Vita efl qualitas fetandum Philo fophm. * f-fl.Jry

Vuafumuur pro a.iu int* Huius # voiuntdtu.tf6.Vb ,

V N

non Vnibile non tfl' differentia ddflmguens Angelum
m ab anima. iji.j

Vn r> b -ofiatica tfl relatio realsa difqmparanti *.

JJTtt . - .

Vn:rh*rr' ejfentiam cf relationem nullam dsctt relatio»
nem,cr quare. f*l

Vnto natura adfuppofitum quid fit. *77*i7

Vmo natur* bumana ad Verbum efl refpedu* extern •
ffCm.ijlTty

Vnto natur * humana ad Verbum d quo caufetur. 180.

Vnto natura humana ad Verbum non efl per trfamui-
t io nem. 45}.j

Vntone amnu ad torput flante, sic necejfttate homo efl.

177716

V niti aliquid obtrflo pottfl intelbgi dupliciter, rrr
Vnitxs reatu p lunam in Deo.

Vnitatrm fisam mbil habet apoflenort fe, vel dfiptul-
taneo.

Vmucr ale non dari 4 parte rei. J n

Vn ucrll perfiLlto eonjifltt tn ordine.

V.-iUm CT multa dsutdunt ens. •

V o

Vol^o an fu pnneiptum generationi* filu.
ad Vilmonem non fe extendit douf alnos cah. ng 14
Voiittdnot fpecie dtlinUa pretxtgun rognitiove/Jpfjpi
diUmllat refpeHu oktt&o; temfi: a/junctorum*- \ .

XX )

Voluntarium proprie ditium qnd //>*_ T ^ c *•
Voluntario* trtplteuer Jumtiur. aquti ,

Vola nxas accipitur pro vcll e,& e contra. J-»-»?
Volunt at eque potens adfpirandum K ficus mem-n t ad
g-gnendum. .. 't . -

Voluntas creata non neceffttatur. 4J *•?

Voluntas nem clutt ahium, an adfe realiter referatur.

Voluntas Det non rjfet perfehlijftma mfi necejfar- **
hgeret.&fpiraret. -\X6.V

Voluntas diuina continet effenham. f 5 J .44

Voluntas diuina continet pirfedionem ejfentia J8J.19
Voluntas diuina efl ratio caufandi aliquid ad extra.

'fl-M , ,

Volrri* f < diuina non monetur ab aliquo bono extra.

4*^4

Voluntas diuina non tantum continet omne obieSum,
fed etiam Doiefl immediate caufare prafo***m

etm. l. ' 57 ^4*

Vbbtrr.u

Index rerum.

y.Untiu M pottfi «*"• ““f‘ f'““"u

rfaMAKUuU w juicfmJ vili •*"* fw1' *»

fi mMr" •’">u'clum

m.Awi »*««> ^/«> »««■«•. ■»«<’-

rn MM* 4^ netuum omiuui annuarum.

IVumus ren - ■ f thllt pubunjfc pa!U ienrm. C-

W,m« fiU immint' m',IUf!um

freatuM a d nomiam intuttiuam ejfeiHUdi^iA.^

r£ntu tfiurjui pvrftUn (uvt ,niMtam<kmmt.yi

nimut rjl ilicniuu fui nam. 4iKL

y.lnn,:„,ft4<n,nl,„rhhiru. i****.

yohtntat tjl principium manuum ** videndam ejjen-

tiam. • . _ *u‘*-

Voluntas , &iatelU&ia pullulant ab offtntia.\t,^±_k
■ Voluntas, & tnteicQm jfunt potent ia afenttalet duph-

. in -f

ater.

XJalunoai facit en/ ratiomi.

Velant a i in «pera ^ rpofiertor inttlUlh*. i-?0 -7 7

Voluntas non magis pottji ejfc naturale principium,
quam natura Uberum. S-

Voluatoi non pctejl nolle bonum. 44^.

Voluntat non potefi nolle mfi ofien/km vt malum. 4f£4.

Voluntas pcrftEhftma in primo ente. _ • i?y S

Voluntas poteft Jiuertere tnttlUQum , & continuare
eius con fiderat tonem.

Voluntas poi tjl dupUatrr accipi. 1 1 : ..)

V olunt ai pctejhte fn/pendere omnem alium.

Voluntas quando dsettur canfaelia/iua rtfpeclu acluo.

* jio."

Volunt at quare dicatur confit merito ha. Xto j #
Voluntas quare non pagit producere utf.nita indiutdua
in aSlualt extjlentia. k j *

Voluntas quare non pct‘- nolle Ionum, r.ec velle ma-
lum. V' ' -4 y

Voluntas quomodo fit illmutara. t \) o

Voluntas fi nectjfano eliceret aclum nece farto contt~
nuant illum, quantum pofet. » ‘m ±±--4- *

Volunt at fi nonejl liber a, net afltua. " jLft.t»

Voluntas , vel mtelle(hu quomodo fit proxima rareo
agendi. . "

Voluntatis vnuts vna tfi dsfpefitio , communi*
tnbto.

Voluntatem creatam non nece fit ari ad amandum vU
nmum finem obfcurc opprtbenfum.

Voluntatem non fitfpendere omnem voluionem. oS.

fini i_.

1 '■

'SSL ‘

Ww -->■%* *%*

er r a t a

; mi? * *

rnl l I l . ida. 4kkWft'.4.>

:L xnm^-^iwi4ajnntllM' y iMBiiii .

Wa. ■

■pi*

' -sBd

412,^4. Icr.

L co1 ~

iYi. coi.i.l-:»-

rrbTT.H

l.M -»«*«*« J 1 6.Col.l l. |.

lr* 1~d‘ .

r..ibtj col.t '.TT~ M-faj *•**-

w*!

■ I

* r-

N vt:

-j -

.C\rit i>

, A

I • ‘■r- ■

^ '

•Jr"

.. - ( fcr

- v.i t V'*t 4 rt > AI

‘ /J? /ck .• « *■ * > »

• ‘rr^lLi i

- V • -^i */

■ ::>L,VfrT,tr:j

.C!k

> <»' it-* 'C#

&1S*-. r>

ati

• - .

«vi

».

• ■ «

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

See other formats